წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმიდა კირილე ალექსანდრიელი
ეკლესიის დიდებული მოძღვარი, წმიდა კირილე ალექსანდრიელი წარმოშობით ალექსანდრიიდან იყო. იგი კეთილშობილი ქრისტიანი მშობლების შვილი გახლდათ და დედის მხრიდან ცნობილი თეოფილე ალექსანდრიელი პატრიარქის ძმისწული იყო. კირილემ იმ დროისათვის საუკეთესო განათლება მიიღო: მან სრულყოფილად შეისწავლა მთელი საერო ელინური სიბრძნე, ასევე კარგად შეისწავლა საღვთო წერილები და ქრისტიანული სარწმუნოება. კირილეს ბიძამ, პატრიარქმა თეოფილემ, ძმისწულის ბრწყინვალე ნიჭისა და უმწიკვლო ცხოვრების ხილვით, იგი თავის სამღვდელოებაში ჩარიცხა და ყმაწვილი კირილე არქიდიაკვნად დაადგინა. და იყო წმიდა კირილე, როგორც სურნელოვანი ყვავილი, ეკლესიის ვენახში დანერგილი, ამაღლებული სიწმინდით აყვავებული და ღვთივბრძნული სწავლებით ქრისტეს ეკლესიის განმსურნელებელი.
თეოფილეს გარდაცვალების შემდეგ, ნეტარი კირილე ერთხმად აირჩიეს საპატრიარქო ტახტზე და პატრიარქად გახდომისთანავე, ქალაქიდან განდევნა მწვალებლები, რომლებსაც ნოვაციანელები ეწოდებოდათ. ისინი ფარისევლებს ჰგავდნენ, რომლებიც ადამიანთა თვალში თავს იმართლებდნენ და ამტკიცებდნენ, თითქოსდა უბიწონი და მართალნი იყვნენ და არავითარ ცოდვაში არ მონაწილეობდნენ. ვითომდა უმანკო ცხოვრების ნიშნად, ნოვაციანელებს თეთრი სამოსი ეცვათ და ასწავლიდნენ, რომ ნათლობის შემდეგ სასიკვდილო ცოდვაში ჩავარდნილი ადამიანი საეკლესიო ზიარებაში არ უნდა მიეღოთ. „ასეთი ადამიანის სასიკვდილო ცოდვის მიტევება შეუძლებელიაო, — ამტკიცებდნენ ისინი — და მხოლოდ მეორე ნათლობით შეიძლება მისი ცოდვის განწმენდა“.
ეს მწვალებლობა ნოვაციანესგან მომდინარეობდა, რომელიც იმპერატორ დეკიუსის მმართველობის დროს რომში პრესვიტერი იყო და პაპ ფაბიანეს მოწამეობრივი აღსასრულის შემდეგ, პაპის ტახტის მოპოვებას ესწრაფვოდა. მაგრამ, ყოველგვარი ხრიკების მიუხედავად, სასურველის მიღწევა ვერ შეძლო და პაპის ტახტზე ნეტარი კორნელიუსი იქნა არჩეული. კორნელიუსისადმი შურის გამო, ნოვაციანე მისთვის ინტრიგებს აწყობდა და ყოველმხრივ ეწინააღმდეგებოდა. იმ დროს ეკლესია წარმართთა მხრიდან სასტიკ დევნას განიცდიდა და მრავალმა მორწმუნემ, სასტიკი წამების შიშით, მცირედმამაცურად მსხვერპლი შესწირა კერპებს, შემდეგ კი, სინანულით მოდიოდნენ და ცრემლებით აღიარებდნენ თავიანთ ცოდვას. მათ სინანულთა დანახვით, წმიდა პაპი კორნელიუსი კვლავ იღებდა მათ ზიარებაში წმიდა ეკლესიასთან, მსგავსად იმისა, როგორც ქრისტემ მიიღო მწარედ მტირალი პეტრე. ამასობაში, პრესვიტერი ნოვაციანე ეწინააღმდეგებოდა პაპს, ამტკიცებდა რა, რომ არ იყო ღირსი ქრისტეს ეკლესიის წიაღში ყოფნა მათთვის, ვინც ქრისტეს უარყო და მსხვერპლი შესწირა ეშმაკებს. ამასთან, იგი წმიდა პაპს გმობდა, წარმოაჩენდა რა მას კერპთაყვანისმცემელთა თანამზრახველად. თავად კი შეწყვიტა მასთან ზიარება და, ზოგიერთი თანამოაზრის მოძიებით, რომში მეორე პაპი გახდა: ასე წარმოიშვა ნოვაციანეს განხეთქილება.
შემდგომში ნოვაციანელთა განხეთქილება ყველგან გავრცელდა, მიაღწია ალექსანდრიამდე და აქ წმიდა კირილეს დრომდე არსებობდა. აქ ნოვაციანელებმა მართლმადიდებლობის საწინააღმდეგო მრავალი მოქმედება ჩაიდინეს. ასე, ისინი მეორედ ნათლავდნენ განხეთქილებაში გადაყვანილებს, რომლებიც მანამდე კათოლიკე ეკლესიაში იყვნენ მონათლულნი და არ უშვებდნენ მეორედ ქორწინებას, მას მრუშობის ცოდვად მიიჩნევდნენ. ჰქონდათ მათ სხვა არაგონივრული სიახლეებიც.
წმიდა კირილემ თავისი პატრიარქობის დასაწყისიდანვე განდევნა ეს მწვალებლები, თავიანთი ეპისკოპოს თეოპემპტესთან ერთად, ალექსანდრიიდან. შემდეგ კი იგი ადამიანთა მოდგმის მტრების – არაწმიდა სულების წინააღმდეგ აღიჭურვა, რომლებიც მათი სამყოფელიდან განდევნა.
ალექსანდრიიდან 120 სტადიის დაშორებით მდებარეობდა ერთი სოფელი, სახელად კონოპი. მის მახლობლად იყო ადგილი, სახელად მანუფინი (ადრე სოფელი იყო). აქ მდებარეობდა ძველი კერპთაყვანისმცემლობის ტაძარი, რომელიც დემონთა სამყოფელი იყო. ეს ადგილი ყველას შიშს გვრიდა და პატრიარქ თეოფილეს ჯერ კიდევ სურდა მისი ეშმაკებისგან გაწმენდა და ღვთის სადიდებლად კურთხევა. მაგრამ სხვა საზრუნავებით დაკავებულმა, მან ვერ მოახერხა თავისი განზრახვის განხორციელება. წმინდა კირილემ, თეოფილეს შემდეგ ალექსანდრიის კათედრა რომ მიიღო, გადაწყვიტა თავისი ბიძისა და წინამორბედის სურვილი შეესრულებინა და გულმოდგინედ ევედრებოდა ღმერთს, რათა მას ზეციდან შეწევნა და ძალა მიენიჭებინა მანუფინიდან უწმინდური სულების დასაძლევად და განდევნისთვის. და აჰა, წმინდა მამაკაცს გამოეცხადა უფლის ანგელოზი ხილვაში, რომელმაც უბრძანა, გადაეტანა მანუფინში მოწამეთა კვიროსისა და იოანეს პატიოსანი ნაწილები, რათა იქიდან ეშმაკეული ძალა განედევნა. წმინდა კირილემ ასეც მოიქცა – მანუფინში მიაბრძანა წმინდანთა ნაწილები და იქ მათი სახელობის ეკლესია ააგო. უწმინდური სულები მაშინვე იქიდან განდევნილ იქნენ და ის ადგილი მოწამეთა ნაწილებისგან განკურნების წყაროდ იქცა.
ამგვარად, ალექსანდრიის გარეუბნებიდან უხილავი ეშმაკების განდევნის შემდეგ, წმინდანმა მთელი ძალისხმევა გამოიჩინა, რათა თავად ქალაქი სრულიად განეწმინდა ხილული ეშმაკებისგან, რომლებსაც ქრისტეს მოძულე იუდეველები წარმოადგენდნენ. ძველი დროიდან ისინი უთვალავი რაოდენობით ცხოვრობდნენ ამ ქალაქში. ჯერ კიდევ ალექსანდრე დიდის დროიდან და ალექსანდრიის დაარსებიდან აქ დასახლდა მრავალი უცხოელი იუდეიდან, რომლებიც მრავალრიცხოვან ტომად იქცნენ. ქრისტესა და მისი სახელის მატარებელი ადამიანების სიძულვილით, ისინი აშკარად და ფარულად ყოველგვარ შეურაცხყოფასა და უსიამოვნებას აყენებდნენ ქრისტიანებს. ქალაქისთვის მავნე იყვნენ ზემოთ ხსენებული ერეტიკოსი-ნოვაციანელები, მაგრამ შეუდარებლად ბოროტი და მავნე მტრები იყვნენ იუდეველები, რომლებიც არა მხოლოდ შიდა არეულობას იწვევდნენ ქალაქში, არამედ მრავალრიცხოვან მკვლელობებსა და სისხლისღვრასაც აწყობდნენ. იუდეველთა სინაგოგების წინამძღოლები რომ იხმო, ღვთის წმინდანმა შეაგონა ისინი, რათა თავიანთი ხალხი მსგავსი ბოროტმოქმედებებისგან შეეკავებინათ. მაგრამ იუდეველმა უხუცესებმა არა მხოლოდ არ ისმინეს მღვდელმთავრის შეგონებები, არამედ კიდევ უფრო დიდი სიბოროტისკენ მიმართეს თავიანთი საქმეები.
ქალაქში მდებარეობდა დიდი და მშვენიერი ეკლესია, რომელსაც ალექსანდრეს სახელობისა ერქვა, მისი ამგების, ეპისკოპოს ალექსანდრეს პატივსაცემად. ერთხელ იუდეველები ომისთვისვით შეიარაღდნენ და ღამის დადგომასთან ერთად, ქრისტიანულ სახლებს შორის ქუჩაში ხმაური და არეულობა ატეხეს და ყვიროდნენ: „ალექსანდრეს ეკლესია იწვის!“ ყვირილის გაგონებაზე, ქრისტიანები სათითაოდ გამოცვივდნენ თავიანთი საცხოვრებლებიდან მოჩვენებითი ხანძრისკენ, მისი ჩაქრობის განზრახვით. და აჰა, დაუნდობელი იუდეველები კი – ის ქრისტიანები, რომლებიც თავიანთი სახლის ჭიშკრიდან გამოდიოდნენ, მაშინვე ხმლებით კვეთდნენ, ან შუბებით განგმირავდნენ, ან დანებით ჭრიდნენ – ერთი სიტყვით, ხოცავდნენ იმით, რაც ხელში მოხვდებოდათ. და იმ ღამეს მრავალი ქრისტიანი იქნა მოკლული.
დღის დადგომასთან ერთად, მომხდარი ხოცვა-ჟლეტის შესახებ წმინდა პატრიარქმა კირილემ შეიტყო. მოკლულთა გამო მწუხარებისგან გამოჯანმრთელებულმა, მან იუდეველთა წინააღმდეგ სამართლის ძიება დაიწყო. მაგრამ ქალაქის ეპარქი ორესტი, მართალია ქრისტიანი იყო სარწმუნოებით, მიუხედავად ამისა, წმინდანის მიმართ მტრობას გრძნობდა, ეხმარებოდა იუდეველებს და მკვლელებს იცავდა. მაშინ წმინდა კირილი თავად გაემართა მრავალ ქრისტიანთან ერთად იუდეველთა თავყრილობისკენ და ქალაქიდან განდევნა ყველა იუდეველი, დაანგრია მათი საცხოვრებლები და დაწვა მათი სინაგოგა.
ეპარქი, ამის გამო წმინდანის მიმართ რისხვით აღვსილი, ზიანს აყენებდა წმინდანის ახლო ნათესავებს, ასევე სხვა ცნობილ მოქალაქეებს, რომლებიც პატრიარქის მხარდამჭერები იყვნენ. ასე რომ, მან მოედანზე უმოწყალო წამებას დაუქვემდებარა გრამატიკოსი იერაქსი, გააშიშვლა იგი. ეპარქსა და პატრიარქს შორის დიდი უთანხმოება იყო. ვინაიდან უწმინდესი პატრიარქი ქრისტიანებს იცავდა, ეპარქი კი იუდეველებს ეხმარებოდა. თითოეული მათგანი თავის მხრივ წერილებს უგზავნიდა იმპერატორ თეოდოსი უმცროსს, მანამ სანამ ამ უკანასკნელისგან არ გამოვიდა ბრძანება, რომელიც იუდეველებს ქალაქში ცხოვრებას უკრძალავდა.
ამ დროს ქალაქის ქუჩებში ხშირად ხდებოდა აღელვებები და ამბოხებები, რომელთა დროსაც უამრავი ადამიანი იღუპებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ამ არეულობებთან კავშირი არ ჰქონდათ. ალექსანდრიაში ცხოვრობდა ერთი ქალწული, სახელად იპატია, ფილოსოფოს თეონის ასული. იგი იყო მორწმუნე და სათნო ქალი და ქრისტიანული სიბრძნით გამორჩეული, თავის დღეებს სიწმინდესა და უმწიკვლობაში ატარებდა, ქალწულობას ინახავდა. სიყრმიდან მამამისმა, თეონმა, ფილოსოფია შეასწავლა და იმდენად დაწინაურდა სიბრძნისმოყვარეობაში, რომ აღემატებოდა იმ დროის ყველა ფილოსოფოსს, როგორც მის შესახებ გვაუწყებს სისინიუსი, პტოლემაიდელი ეპისკოპოსი3755, და სუიდა, რომლებიც მრავალი ქებით ადიდებდნენ მას. მან გათხოვება არ ისურვა, ნაწილობრივ სიბრძნისმოყვარეობასა და წიგნების შესწავლაში თავისუფლად ვარჯიშის სურვილის გამო, მაგრამ განსაკუთრებით კი ქალწულობას ინახავდა ქრისტეს სიყვარულის გამო. ალექსანდრიაში ყოველი მხრიდან იკრიბებოდნენ სიბრძნისმოყვარენი, რათა ენახათ ბრძენი ქალწული იპატია და მოესმინათ მისი გონივრული საუბრები, ისე რომ მრავალთა მასწავლებელი იყო. მას პატივს სცემდნენ ყველა სულიერი და საერო ხელისუფალი, პატივს სცემდა ასევე მთელი ხალხი, და მრავალი მიმართავდა მას, ეძიებდა რა მის ბრძნულ რჩევებს. სურდა რა შეერიგებინა ეპარქოსი პატრიარქთან, იგი სიმდაბლითა და სიმშვიდით მიდიოდა ორივესთან და ბრძნული საუბრებით მშვიდობისკენ უბიძგებდა მათ. უწმინდესი პატრიარქი თვითონაც ეძებდა შემთხვევას, რომ შერიგებოდა ეპარქოსს, მაგრამ ამ უკანასკნელს, თავისი ბოროტი ზნეობის გამო, შერიგების გაგონებაც კი არ სურდა. ერთხელ, როდესაც იპატია ეტლით სადღაციდან სახლში ბრუნდებოდა, მშვიდობის მოძულე მეამბოხეები თავს დაესხნენ მას და ეტლიდან გადმოათრიეს, სამოსელი შემოახიეს და სასიკვდილოდ სცემეს. მაგრამ მათი მხეცური რისხვა ამ ბოროტმოქმედებაზე არ შეჩერებულა და მათ, საკუთარი სიბოროტის დაბრმავებაში, დაუწყეს დაცინვა გარდაცვლილი ქალწულის სხეულსაც. დაანაწევრეს რა იგი, დაწვეს იმ ადგილას, რომელსაც კინარონი ეწოდებოდა3756.
როდესაც ქალაქის მცხოვრებლებმა გაიგეს მომხდარის შესახებ, ყველამ, განსაკუთრებით კი მეცნიერების მოყვარულებმა, ძალიან დასწყდათ გული იპატიას გამო. სხვათა შორის, მომხდარი ამბოხების ამბავი ნიტრიის მთის ბერებამდეც3757 მივიდა. ისინი სავსე იყვნენ მწუხარებითა და სიბრალულით ამბოხის უდანაშაულო მსხვერპლთა მიმართ და, შეკრებილნი დაახლოებით ხუთასი კაცის რაოდენობით, უდაბნოდან ქალაქში ჩამოვიდნენ, სურდათ რა პატრიარქის დაცვა. შემთხვევით სადღაც შემოხვდათ ეპარქოსი, რომელიც ეტლით მოდიოდა. მმართველის დანახვისას, ბერებმა დაუწყეს ყვირილი, საყვედურობდნენ და უწოდებდნენ მას ელინსა და კერპთაყვანისმცემელს, რადგან ადრე იგი ელინურ სარწმუნოებას3758 მისდევდა და მხოლოდ ცოტა ხნის წინ მოინათლა კონსტანტინოპოლში. ერთ-ერთმა ბერმა ეპარქოსს ქვა ესროლა და თავში მოარტყა. როდესაც ეპარქოსის ირგვლივ შეკრებილთა ყვირილზე უამრავი ხალხი შემოვიდა, ბერები განშორდნენ მას; ეპარქოსის მსახურებმა კი ერთ-ერთი ბერი, სახელად ამონიუსი, შეიპყრეს. ეპარქოსმა, ვარაუდობდა რა, რომ ბერები პატრიარქის მიერ იყვნენ მის წინააღმდეგ აღძრულნი, ძლიერ განრისხდა და ამონიუსი სასტიკ წამებასა და ტანჯვას მისცა, რომელთა შორისაც ის გარდაიცვალა. ამის შეტყობისას, უწმინდესი პატრიარქი ძლიერ შეწუხდა სულით და, ბრძანა რა მოწამის ცხედარი წაეღოთ, პატივით დაკრძალა იგი.
ამასობაში, ქალაქიდან განდევნილმა იუდეველებმა, მოაწყვეს რა მათთვის სანახაობებისა და თამაშების ადგილი, ქრისტეს დასაცინად და ქრისტიანთა შესურაცხყოფად დადგეს გრძელი ჯვარი და, შეიპყრეს რა ერთი ქრისტიანი ყრმა, ჯვარზე გაკრული გააკრეს იგი. ამასთანავე, ისინი ლურსმნებით კი არ მიამაგრეს იგი ჯვარზე, არამედ თოკებით მიაბეს და დიდხანს ლანძღავდნენ მას, იცინოდნენ და აფურთხებდნენ. დაამთავრეს რა დაცინვა, სცემდნენ მას მანამ, სანამ ჯვარზე არ გარდაიცვალა, და ასე ქრისტეს მოწამე ქრისტეს ვნებების მიმბაძველი გახდა. წმიდა კირილე, შეიტყო რა იუდეველთა ამ ახალი ბოროტმოქმედების შესახებ, წერილით მიმართა იმპერატორს, რომელსაც აცნობებდა მომხდარის ყველა გარემოების შესახებ, – და იმპერატორისგან, თუმცა არც ისე სწრაფად, მაგრამ მაინც გამოვიდა სამართლიანი განკარგულება. ამ განკარგულების მიხედვით, იუდეველთა მეთაურები, რომლებიც მეთაურობდნენ აღნიშნული ბოროტმოქმედების ჩამდენთ, სიკვდილით დასაჯეს, ეპარქოსი კი თანამდებობიდან გაათავისუფლეს.
ამის შემდეგ, ქრისტეს მღვდელმთავარმა კირილემ, დაამარცხა რა ქრისტიანული სახელის მტერთა არეულობა, სიბოროტე და მტრობა, მშვიდობიანად მწყემსავდა მისთვის მინდობილ ქრისტეს ფარის სულიერ სამწყსოს.
მაგრამ როდესაც ალექსანდრიაში აღწერილი არეულობები ჩაცხრა, მთელ დედამიწაზე კიდევ უფრო დიდი მღელვარება დაიწყო, რომელიც ნესტორის ერესმა გამოიწვია, და წმინდა კირილეს ახალი – უფრო დიდი ღვაწლი უნდა შეესრულებინა. კონსტანტინოპოლის ეკლესიაში, პატრიარქ სისინიუსის3759 გარდაცვალების შემდეგ, რომელიც ატიკუსის3760 მემკვიდრე იყო, საპატრიარქო ტახტზე აყვანილ იქნა ნესტორიუსი3761, გადმოყვანილი ანტიოქიიდან3762, ადამიანი, როგორც ვარაუდობდნენ, მტკიცე სარწმუნოებაში და სათნო ცხოვრებით, მაგრამ შინაგანად ფარული ერეტიკოსი. ის მორწმუნეთა შორის ერეტიკული მოძღვრების თესლს ფანტავდა, როგორც ღვარძლს ხორბალს შორის, თავიდან არა პირადად, არამედ თავისი თანამოაზრეების მეშვეობით. მისი ერესი კი ღმერთ ქრისტესა და ყოვლადწმინდა ქალწულ ღვთისმშობლის გმობაში მდგომარეობდა; რადგან ის, საცოდავი, ამტკიცებდა, რომ ღვთისმშობლისგან უბრალო ადამიანი ქრისტე დაიბადა და არა ღმერთი, რაკი ქალის მუცელს არ შეეძლო ღმერთის დატევა, არამედ მხოლოდ ადამიანის. ნესტორის მოძღვრების მიხედვით, ღმერთი სიტყვა ადამიან იესოსთან ჩასახვის მომენტიდან მხოლოდ მადლით შეუერთდა და მასში, როგორც ტაძარში, მკვიდრობდა. ამიტომ ნესტორი ღვთისმშობელს არა ღვთისმშობელს, არამედ ქრისტეშობელს უწოდებდა. ნესტორის ერესს ხალხში ავრცელებდნენ ნესტორთან მყოფი მისი მიმდევრები, ეპისკოპოსი დოროთე და პრესვიტერი ანასტასი, რომლებიც მან თან წამოიყვანა ანტიოქიიდან.
ერთხელ, რომელიღაც დღესასწაულზე, ანასტასი, კონსტანტინოპოლის საკათედრო ტაძარში ხალხისთვის სწავლების თქმისას, თავს დაესხა სიტყვა „თეოტოკოსის“ – ღვთისმშობლის – გამოყენებას ყოვლადწმინდა ქალწულ მარიამთან მიმართებაში3763. კერძოდ, ის ამტკიცებდა, რომ ღვთისმშობელს არ შეიძლება ეწოდოს ღვთისმშობელი, რადგან ის ადამიანი იყო, და როგორ შეიძლება დაიბადოს ღმერთი ადამიანის ხორცისგან? ქადაგებამ გამოიწვია დრტვინვა და ხმაური ეკლესიაში. ანასტასის წინააღმდეგ ერესში დადანაშაულებები წამოვიდა.
როდესაც ამასთან დაკავშირებით თავად ნესტორს ჰკითხეს, მან ღიად დაიწყო თავისი სიგიჟის გამოვლენა და გმობების შხამს აფრქვევდა ღმერთ ქრისტესა და მის ყოვლადწმინდა დედაზე.
„მე არ შემიძლია, – ამბობდა ის, – ვუწოდო ღვთისმშობელი ქალს, რომელმაც შვა ხორციელი ადამიანი, საკუთარი თავის მსგავსი ბუნების მქონე, რადგან ის იყო იმ სავანის დედა, რომელიც წმინდა სულმა ღვთაებრივი სიტყვის მკვიდრობისთვის მოამზადა. ამიტომ უფრო სამართლიანია, მას ქრისტეშობელი ვუწოდოთ. ამ სიტყვით ჩვენ აღვნიშნავთ მის დამოკიდებულებას იმისადმი, ვისშიც ღვთაება მკვიდრობდა“.
და აი, ხალხში დაპირისპირება და შუღლი დაიწყო: ზოგი ეწინააღმდეგებოდა ერესს და არ სურდა ნესტორთან ზიარება, სხვები კი, პირიქით, ცდუნდებოდნენ ერეტიკული სწავლებით და იღებდნენ ერეტიკოსთა მოძღვრებას. ამ ერესმა ააღელვა არა მხოლოდ კონსტანტინოპოლი, არამედ დედამიწის ყველა მხარე, რადგან უღმერთო ნესტორმა თავის თანამოაზრეებთან ერთად თავისი მოძღვრების დასაცავად უამრავი თხზულება დაწერა, რომლებიც მან გაუგზავნა მიმდებარე ქალაქებს, შორეულ ქვეყნებსა და უდაბნოებში მყოფ ბერებს3764. ამით მან ქრისტიანთა შორის ისეთივე განხეთქილება გამოიწვია, როგორიც მანამდე ქრისტეს სამოსელის გამგლეჯელმა უღმერთო არიუსმა3765 გამოიწვია, რადგან მრავალი სასულიერო პირი და ერისკაცი გაჰყვა ნესტორის კვალს, როგორც მანამდე მრავალი გაჰყვა არიუსის კვალს.
წმინდა კირილე, ალექსანდრიის პატრიარქი, გაიგო რა ნესტორის ერეტიკული სწავლების შესახებ და მისი ქადაგების წარმატებებზე, აღშფოთდა სულით და, როგორც ქრისტე ღმერთისა და ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ერთგული მონა და მამაცი მეომარი, აღიჭურვა ქრისტეს მტრის წინააღმდეგ და მტკიცედ დადგა ღვთისა და ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის პატივისთვის. ის გამოჩნდა ქრისტეს კრავების ჭეშმარიტ მწყემსად, რომელიც ფხიზლად ადევნებდა თვალს თავის სამწყსოს და ებრძოდა მგელს. თავდაპირველად წმინდა კირილე კეთილად სწერდა ნესტორს, მოუწოდებდა ამ უკანასკნელს, განედევნა ცრუ სწავლება და მართალი სარწმუნოების აღიარებით შეეჩერებინა ის არეულობა, რომელიც მან გამოიწვია ქრისტეს ეკლესიაში3766. შემდეგ, როდესაც დაინახა, რომ ნესტორი არ გამოსწორდებოდა, მან მკაცრი ეპისტოლე მისწერა მას, სადაც ამხელდა მის შეცდომას. წმინდა კირილე ასევე სწერდა კონსტანტინოპოლის ეკლესიის სამღვდელოებას და სამეფო კარს3767, მოუწოდებდა მათ, არ შეეცდინათ ნესტორის სწავლებით. მან მისწერა ეპისტოლე ძველი რომის პაპს, ცელესტინს3768 და სხვა პატრიარქებს3769, აცნობებდა მათ ნესტორის ერესის შესახებ და სთხოვდა მათ, მოეწოდებინათ ამ უკანასკნელისთვის მონანიებისთვის. ამას გარდა, მან გაუგზავნა წერილები ყველა ხელისუფალს და ეპისკოპოსს სხვადასხვა ქვეყნისა და ქალაქის, რომლებშიც ის აფრთხილებდა ყველას ნესტორის ერესით გატაცებისგან. რადგან ამ ერესმა, სხვათა შორის, მრავალი ბერიც შეაცდინა, ის მათაც სწერდა, უხსნიდა მათ ერესის სულის მავნებელ ზიანს და აშორებდა მათ მისგან მოტყუებისგან. ერთი სიტყვით, წმინდა კირილე არ წყვეტდა ამ მგლის წინააღმდეგ ხმამაღლა ლაპარაკს მანამ, სანამ იგი სრულიად არ გააძევა ქრისტეს სამწყსოდან.
ამასობაში ნესტორი არა მხოლოდ არ გამოსწორდა კირილეს ეპისტოლეებიდან, არამედ თავის მიმდევრებთან ერთად უარესისკენაც მიისწრაფოდა. კერძოდ, მისმა ერთ-ერთმა მომხრემ, ეპისკოპოსმა დოროთემ, თავად ნესტორის თანდასწრებით, ტაძარში ამაღლებულ ადგილზე დადგა და ხმამაღლა წარმოთქვა: – თუ ვინმე ღვთისმშობელს ღვთისმშობლად უწოდებს, – ანათემა იყოს. და შემდეგ თავად ნესტორმა დაიწყო კონსტანტინოპოლის ეკლესიის სამღვდელოებისა და ბერების წამება, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ მას და არ იზიარებდნენ მის ერესს. ამასთან ერთად, ის გააფთრებით იბრძოდა წმინდა კირილეს წინააღმდეგაც, ამაყად და ქედმაღლურად აღდგა მის წინააღმდეგ და მას ერეტიკოსს უწოდებდა, მაშინ როცა თავად იყო ასეთი. შემდეგ, მრავალი უსამართლო და ცრუ ცილისწამების გამოგონებით წმინდისა და მართლის წინააღმდეგ, ის ავრცელებდა მათ ხალხში, ლანძღავდა და შეურაცხყოფდა კირილეს სახელს. მაგრამ ალექსანდრიელი მღვდელმთავარი არ აქცევდა ამ ცილისწამებებს არანაირ ყურადღებას და მხოლოდ ადამიანთა სულების ხსნაზე ზრუნავდა.
კირილეს ასეთი საქმიანობის მიუხედავად, არეულობები და შფოთები გრძელდებოდა, და ნესტორიანული ერესი დღითიდღე იზრდებოდა და სულ უფრო მეტ ძალას იკრებდა. უკვე ბევრი ეპისკოპოსი დაინფიცირდა ამ სულის მავნებელ ერეტიკულ სწავლებით და ნესტორის მიმდევრები გახდნენ. სხვათაშორის, მას გარკვეულ მხარდაჭერას უწევდა იოანე3770, ანტიოქიის პატრიარქი, რომელიც, არ ეთანხმებოდა იმას, რაც ნესტორმა თქვა, მაინც სთხოვდა კირილეს, არ მიეცა მისი სიტყვებისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა. ეს, თუმცა, ვერ აქრობდა გაჩაღებულ ხანძარს. დარჩა ერთი საშუალება არეულობის შესაჩერებლად – მსოფლიო კრება. კრების მოწვევა თანაბრად სურდათ ნესტორის მოწინააღმდეგეებსაც და მის მომხრეებსაც, თითოეული მხარე იმედოვნებდა, რომ მისი სწავლება გაიმარჯვებდა. და აი, თეოდოსი უმცროსმა, საერთო თხოვნების დათმობით, გადაწყვიტა ასეთი კრების მოწვევა3771.
კრების ადგილად მცირეაზიური ქალაქი ეფესო3772 დაადგინა, მან მოიწვია იმპერიის ყველა მიტროპოლიტი და ეპისკოპოსი, რომ აქ შეკრებილიყვნენ 431 წლის ორმოცდამეათე დღესასწაულისთვის. ამასთანავე, მან თავისი მხრიდან ეფესოში გაგზავნა კომიტი3773 კანდიდიანი, რათა კრებაზე იმპერატორის წარმომადგენლის რანგში დასწრებოდა.
ნესტორი ჩავიდა ეფესოში აღდგომიდან მალევე (19 აპრილი), თან ახლდა 16 ეპისკოპოსი; სულთმოფენობის დღესასწაულის წინ გამოჩნდა წმინდა კირილე ორმოცდაათი ეგვიპტელი ეპისკოპოსის სათავეში. დაახლოებით 40 ეპისკოპოსი ჩამოვიდა მცირე აზიის მიმდებარე ქალაქებიდან3774. პაპი ცელესტინი, ავადმყოფობისა და სიბერის გამო, ვერ გამოცხადდა და გაგზავნა ორი ეპისკოპოსი და პრესვიტერი საკუთარი თავის და „მთელი დასავლეთის კრების“ წარმომადგენლებად, დავალებით, რომ წმინდა კირილეს განსჯით ეხელმძღვანელათ. ჯამში დაახლოებით 200 ეპისკოპოსი შეიკრიბა, მაგრამ ანტიოქიის იოანე და სხვა სირიელი ეპისკოპოსები, რომლებიც უმეტესწილად ნესტორის მხარეს იჭერდნენ, არ გამოცხადდნენ. კრებაზე შეკრებილმა ეპისკოპოსებმა ამაოდ იცადეს მათთვის 21 ივნისამდე და, არ დაელოდნენ რა, საბოლოოდ გახსნეს თავიანთი სხდომები (431 წლის 21 ივნისი). თავისი კათედრის ღირსების გამო, წმინდა კირილემ ამ კრებაზე თავმჯდომარეობა მიიღო, ხოლო მისი თანათავმჯდომარეები იყვნენ იერუსალიმელი იუვენალი და ეფესელი მემნონი. მაგრამ უღმერთო ნესტორმა წინააღმდეგობა გაუწია შეკრებილ კრებას და არ გამოცხადდა მასზე იმ საბაბით, რომ იგი დაელოდებოდა ანტიოქიის იოანესა და სირიელ ეპისკოპოსთა ჩამოსვლას. კრების მამებმა სამჯერ მიიწვიეს იგი გამოსაჩენად, მაგრამ მან ჯიუტად თქვა უარი. მაშინ მათ დაიწყეს ნესტორის ნაწერების განხილვა და, ყურადღებიანი გამოკვლევის შემდეგ, დაგმეს ისინი, როგორც ერეტიკული. წმინდა კირილემ კრებას წარუდგინა თავისი წერილები ნესტორისა და სხვა პირებისადმი, რომლებშიც ის ამხელდა ერეტიკოსის უღმერთო მტკიცებას, ასევე წარადგინა ადგილობრივი კრების დადგენილებები, რომელიც მანამდე ალექსანდრიაში იყო გამართული. კრების მამები დაეთანხმნენ წმინდა მამაკაცის სწავლებას, აღიარეს იგი მართლმადიდებლურ და ღვთისბრძნულად, და მოიწონეს ალექსანდრიის ადგილობრივი კრების დადგენილება.
ამასობაში ეფესოში ჩავიდა ანტიოქიის იოანე სირიელ ეპისკოპოსებთან ერთად. საქმის მსვლელობის შესახებ შეიტყო რა, მან, ნესტორის დასაცავად, ცალკე კრება მოიწვია, რომელშიც ნესტორი და ყველა მისი მომხრე მონაწილეობდა. ერესით დაავადებულმა კანდიდიანმა მხარი დაუჭირა ამ უკანონო კრებას, და მასზე წმინდა კირილე უსამართლოდ იქნა მხილებული აპოლინარიუსის ერესში3775, რომელიც უარყოფდა ქრისტეს ჭეშმარიტ ადამიანობას და ამტკიცებდა, თითქოს ქრისტეს არ ჰქონდა სული, არამედ მის ნაცვლად თავის თავში ღვთაებას იტევდა. წმინდა მამაკაცზე ასეთი ბრალდების წაყენებით, მის მიმართ ცრუ ცილისწამებით, ნესტორის მომხრეები ცდილობდნენ თვით იმპერატორიც კი მის წინააღმდეგ აღეძრათ. თავდაპირველად მათ მოახერხეს თავიანთი მიზნის მიღწევა. იმპერატორმა დაიჯერა მათი ცილისწამება და ბრძანა, წმინდა კირილე, ეფესელ ნეტარ მემნონ ეპისკოპოსთან ერთად, საპყრობილეში ჩაეგდოთ3776. მაგრამ შემდეგ, ყველაფრის დეტალური გამოკვლევის შემდეგ და ხედავდა, ერთის მხრივ, მართალი კირილეს უდანაშაულობას, მეორეს მხრივ კი — მისი მტრების აშკარა სიცრუესა და ბოროტებას, თეოდოსი აღადგინა წმინდა და მამაცი მღვდელმთავარი და მისი მომხრე მემნონი მათ თანამდებობებზე და ქებით აქებდა პირველის მოთმინებასა და სიმშვიდეს; ერეტიკოსები კი ბრძანა, ალაგმულიყვნენ.
ამგვარად, წმინდა კირილე კვლავ დადგა წმინდა მამების სათავეში, რომლებიც ეფესოში შეიკრიბნენ ნესტორის მტკიცებების განსახილველად. ამ კრებაზე დადგინდა სარწმუნოების ის დოგმატი, რომ ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლისგან განკაცებული უფალი ჩვენი იესო ქრისტე არის ჭეშმარიტი ღმერთი, ხოლო მისი მშობელი ყოვლადწმინდა ქალწული მარიამი არის ჭეშმარიტი ღვთისმშობელი. როდესაც ეს მიღებული დადგენილება ხალხს გამოუცხადდა, დიდი სიხარული იყო ყველა მორწმუნეს შორის, და ეფესოს ქალაქის ყველა მოქალაქე საზეიმოდ იძახდა, ოღონდ არა ისე, როგორც ოდესღაც, როდესაც ამბობდნენ: „დიდია ეფესოს არტემიდა“3777, – არამედ სრულიად სხვა სიტყვებს: „დიდია ყოვლადწმინდა ქალწული მარიამი ღვთისმშობელი“. ნესტორი დაგმობილი იქნა როგორც ერეტიკოსი და ღვთისმგმობელი და არა მხოლოდ ჩამოერთვა თავისი ხარისხი, არამედ განკვეთილი იქნა ქრისტეს ეკლესიიდან და მიცემული იქნა მარადიულ წყევლას. ამ საკათედრო დადგენილებას შემდეგ შეუერთდა ანტიოქიის იოანეც სირიელ ეპისკოპოსებთან ერთად. იმპერატორმა კი ნესტორი შორეულ ქვეყანაში გადაასახლა, რომელსაც ოასიმ3778 ერქვა. აქ, მოუნანიებელი დარჩა რა, უღმერთო ნესტორმა თავისი სიცოცხლე მძიმე ტანჯვაში დაასრულა. სწორედ მას, ცოცხალს, ჭიებმა შეუჭამეს მისი ღვთისმგმობელი ენა.
რაოდენ წინააღმდეგობრივია მართლმადიდებლობისთვის ღვთისმშობლის გმობა, რაც ერეტიკოსი ნესტორისგან წარმოიშვა, ამაზე მეტყველებს შემდეგი შემთხვევა, რომელსაც მოგვითხრობს ღირსი იოანე თავის ნაშრომში „სულიერი მდელო“3779: „ერთხელ, – წერს იგი, – მივედით კოლომანის ლავრის3780 პრესვიტერ ავვა კირიაკესთან და მან შემდეგი გვიამბო: ერთხელ სიზმარში ვიხილე, რომ ჩემი კელიის კართან იდგა ნათელმოსილი, უმშვენიერესი ქალწული, შემოსილი ძოწისფერი სამოსლით, და მასთან ერთად ორი ნათელშესაქცევი მამაკაცი. და მივხვდი, რომ ეს იყო ჩვენი დედოფალი, ყოვლადწმინდა ქალწული ღვთისმშობელი, ხოლო მასთან მყოფი მამაკაცები – წმინდა იოანე ნათლისმცემელი და წმინდა იოანე ღვთისმეტყველი. მაშინვე გამოვედი ჩემი კელიიდან და, თაყვანისცემის შემდეგ, ვევედრებოდი მას, რომ შემოსულიყო ჩემთან და ეკურთხებინა ჩემი კელია, მაგრამ მას არ სურდა. დიდხანს ვევედრებოდი მას და ვეუბნებოდი: „დედოფალო! ნუ განშორდება შენგან დამცირებული და შერცხვენილი მონა შენი“. და მრავალი სხვა ვედრება წარმოვთქვი მის წინაშე. მაშინ, როდესაც დაინახა ჩემი გულმოდგინე ვედრება, მიპასუხა: – შენს კელიაში გყავს ჩემი მტერი, როგორ შეგიძლია ამის შემდეგ ისურვო, რომ მე შემოვსულიყავი შენთან? ამ სიტყვებით იგი განშორდა.“
სიზმრიდან გაღვიძებულმა, დავიწყე ტირილი და მწუხარება, ვფიქრობდი – ხომ არ შევცოდე რამით ყოვლადწმინდა ქალწულს ჩემს ფიქრებში; რადგან ჩემს გარდა, არავინ იყო ჩემს კელიაში. საკუთარი თავის დეტალურად გამოკვლევის შემდეგ, ვერაფერი ვიპოვე, რითაც შემეძლო მის წინაშე შემცოდებოდა. დავინახე რა, რომ მწუხარება მჭამდა, მე, რომ ჩემი დარდის დროს ოდნავ მაინც გამერთო თავი, წიგნი ავიღე წასაკითხად. ეს იყო ნეტარი იერუსალიმელი პრესვიტერ ისიხის3781 წიგნი, რომელიც მას დროებით ვთხოვე. წიგნის წაკითხვის შემდეგ, მის ბოლოს ვიხილე უღმერთო ნესტორის ორი სიტყვა და ამგვარად შევიტყვე, თუ კონკრეტულად რომელი მტერი ჰყავდა ყოვლადწმინდა დედოფალს ჩემს კელიაში. მაშინ, ავდექი, წიგნი მივუტანე მას, ვინც მომცა და ვუთხარი: – ძმაო, აიღე შენი წიგნი; მე მისგან იმდენი სარგებელი არ მიმიღია, რამდენიც ზიანი. მან მკითხა, რით მიაყენა მისმა წიგნმა ზიანი და არა სარგებელი. და მე ვუამბე მას ჩემი ხილვის შესახებ. მაშინ მან, ღვთიური გულმოდგინებით აღვსილმა, ამოჭრა წიგნიდან ნესტორის ორი სიტყვა და დაწვა ცეცხლში, სიტყვებით: „დაე, არ დარჩეს ჩემს კელიაში ჩვენი დედოფლის – ღვთისმშობლისა და მარადქალწული მარიამის მტერი.“
არც ის უნდა დავფაროთ, როგორ ჰქონდა ქრისტეს მღვდელმთავარ კირილეს – ღვთის ამ დიდ წმინდანს, ასეთი დიდი სიწმინდის მიუხედავად, რაღაც სამარცხვინო და ღვთისმოსაობის საწინააღმდეგო საკუთარ თავში – რათა მისი საკვირველი გამოსწორება ვიხილოთ. იგი უმიზეზოდ რისხავდა იოანე ოქროპირს – წმინდა წმინდაზე. ეს არ უნდა გვაკვირვებდეს, რადგან სრულყოფილება მხოლოდ ღმერთს ეკუთვნის; ადამიანთაგან კი არავინ შეიძლება იყოს სრულყოფილი თავისთავად, თუკი ის არ არის „და მისი სისავსისაგან ჩვენ ყოველთა მივიღეთ მადლი მადლის წილ“3782 (იოანე 1:16) ქრისტესი; ამიტომაც წმინდანებიც, როგორც ადამიანები, ადამიანურ სისუსტეებს ეზიარებიან. ასეთი სისუსტე ჰქონდა წმინდა კირილესაც, კერძოდ, მის დამოკიდებულებაში იოანე ოქროპირისადმი: იგი რისხავდა წმინდა მამას არა მხოლოდ ამ უკანასკნელის სიცოცხლეში, არამედ მისი გარდაცვალების შემდეგაც კი და არ სურდა მისი მოხსენიება წმინდანთა შორის. კირილეს ასეთი რისხვა ბოროტებისგან კი არა, არცოდნისგან მოდიოდა. იგი, ერთის მხრივ, თავისი ბიძისგან, პატრიარქ თეოფილესგან, მეორეს მხრივ კი, სხვებისგან, რომლებიც ოქროპირისადმი მტრობას ამჟღავნებდნენ, მრავალ უსამართლო ცილისწამებას ისმენდა ამ მსოფლიო მნათობის წინააღმდეგ და, თავისი უბოროტობის გამო, ტყუილს ჭეშმარიტებად იღებდა. რადგან დაწერილია: „გულუბრყვილო ყოველ სიტყვას იჯერებს“ (იგავნი 14:15).
კონსტანტინოპოლელი პატრიარქი ატიკი, რომელიც ნესტორამდე ცხოვრობდა, თავის ეპისტოლეებში არწმუნებდა მას, ჩაეწერა წმინდა იოანე ოქროპირის სახელი საეკლესიო დიპტიქებში3783, ანუ – წმინდანთა სახელების წიგნებში. თვით ატიკი ადრე ასევე იყო იოანე ოქროპირის ერთ-ერთი მტერი, მაგრამ შემდეგ, როდესაც გააცნობიერა ამ წმინდა მამის უდანაშაულობა და ამასთანავე თავისი ცოდვა მის წინააღმდეგ, მოინანია. არსაკიოსის შემდეგ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო ტახტზე ასვლისას, მან დიპტიქებში შეიტანა ოქროპირიც და, სანამ ცოცხალი იყო, შეაგონებდა წმინდა კირილეს წერილებით, რომლებშიც სთხოვდა მას, ასე მოქცეულიყო. მაგრამ ეს უკანასკნელი არ უსმენდა მას, არ სურდა დაემხო იოანეს წინააღმდეგ ადრე გამართული კრების მნიშვნელობა, რომელიც თეოფილემ მოიწვია3784.
ასევე, წმიდა ისიდორე პელუსიოტი3785 – კირილეს ნათესავი, ხანდაზმული კაცი – ხედავდა რა მრავალთა უკმაყოფილებას წმიდა კირილეს მიმართ იმის გამო, რომ ის ოქროპირს წმიდანთა რიცხვიდან გამორიცხავდა, გაბედულად მისწერა და ურჩია, მიუკერძოებლად განეხილა იოანე ოქროპირის მსჯავრის გარემოებები.
„მიკერძოება შორსმჭვრეტელი არ არის, სიძულვილი კი სრულიად ვერაფერს ხედავს, – ასე წერდა პელუსიოტი წმიდა კირილესადმი მიწერილ ერთ-ერთ ეპისტოლეში. – ამიტომ, თუ გსურს, რომ ამ ორივე ნაკლისგან სუფთა იყო, ნუ გამოიტან გაუაზრებელ განაჩენებს, არამედ საქმეები სამართლიან განკითხვას დაუქვემდებარე; ვინაიდან ღმერთმაც კი, რომელმაც ყოველივე იცის, ვიდრე აღსრულდება, კაცთმოყვარულად ინება ზეციდან გარდამოსვლა და სოდომის ღაღადი იხილა (დაბ. 18:20), რითაც გვასწავლის, ყველაფერი ზუსტი გამოკვლევის შემდეგ გავაკეთოთ. ვინაიდან, ბევრი, ვინც შენთან ერთად იმყოფებოდა ეფესოს კრებაზე, დაცინვით ამბობს, თითქოს შენ საკუთარ მტრობას აკმაყოფილებ და არა იმას ეძებ მართლმადიდებლურად, რაც იესო ქრისტესთვის იქნებოდა საჭირო. „ის თეოფილეს ძმისშვილია, – ამბობენ შენზე, – და მისი სულისკვეთებით მოქმედებს. როგორც თეოფილემ აშკარად გადმოანთხია თავისი მძვინვარება ღვთივსატრფელ და ღვთისმოყვარე იოანეზე, ასევე ამასაც სურს თავის მოწონება, თუმცა განსჯილის მდგომარეობაში დიდი ცვლილება მოხდა, ვინაიდან იოანემ უკვე გადაიტანა გადასახლება და ახლა ცოცხალი აღარ არის.“
სხვა ეპისტოლეში წმიდა ისიდორე პელუსიოტი კირილეს ასე წერდა: „მაშინებს მე ღვთაებრივი წერილის მაგალითები და მაიძულებს დავწერო ის, რაც საჭიროა. ვინაიდან, თუ მე მამა ვარ, როგორც შენ თვითონ ამბობ, მაშინ მეშინია იმ მსჯავრისა, რომელსაც ელი დაექვემდებარა იმის გამო, რომ თავისი შემცოდე ვაჟები არ განაწყნარა3786; ხოლო თუ, როგორც უფრო ზუსტად ვიცი, მე შვილი ვარ შენს წინაშე, ვისაც დიდებული მარკოზის სახე ატარებს, მაშინ მაშინებს ის სასჯელი, რომელსაც იონათანი დაექვემდებარა იმის გამო, რომ მამა არ შეაჩერა, რომელიც ჯადოქარს ეძებდა3787. ვინაიდან მას შეეძლო შეეჩერებინა იგი, ამიტომაც მოკვდა ბრძოლაში შემცოდეზე ადრე. ამიტომ, რათა მეც არ განვიკითხო და ღმერთმა შენც არ განგიკითხოს, შეწყვიტე დავა და საკუთარი შეურაცხყოფისთვის შურისძიება, რომელიც მოკვდავთათვის უნდა მიეგო, ცოცხალ ეკლესიაში ნუ გადმოიტან – ღვთისმოსაობის საბაბით ნუ გამოიწვევ მასში მარადიულ განხეთქილებას“3788.
და კიდევ სხვა ადგილას წმიდანი კირილეს ასე წერდა: „შენ მე მეკითხები წმიდა მამა იოანეს გადასახლების გარემოებებზე, მაგრამ მე ამის შესახებ დაწვრილებით არ დავწერ, რათა არ გამოვჩნდე, როგორც სხვების მხილებელი და განმკითხველი, ვინაიდან ადამიანთა უამრავმა უსამართლობამ წმიდანის მიმართ ყოველგვარ ზომას გადააჭარბა. მოკლედ გაგახსენებ ეგვიპტის სასტიკ კუდრუნჩა ხასიათს, რომელიც შენთან ახლოს არის3789: მან უარყო მოსე, მიემხრო ფარაონს, ჭრილობებით დაწყლულა მდაბალნი, გაამწარა მშრომელნი, ააშენა ქალაქები და მუშებს ხელფასი არ გადაუხადა3790. ასეთ მოქმედებებში ვარჯიშით, მან შვა უკანონო თეოფილე, რომელიც ოქროს ღმერთად სცემს პატივს3791; თავის თანამოაზრეებთან ერთად ის აღდგა წმიდა იოანეზე – ღვთისმოყვარე და ღვთისმქადაგებელ მამაკაცზე. ამის მიუხედავად, დავითის სახლი მტკიცდება და მრავლდება, საულის კი, როგორც ხედავ, სუსტდება3792.“
ასეთი იყო წმინდა ისიდორე პელუსიოტელის წერილები წმინდა კირილესადმი. მათ ისეთი გავლენა იქონიეს ამ უკანასკნელზე, რომ მათი წაკითხვის შემდეგ მან საკუთარი ცოდვის შეცნობა დაიწყო. განსაკუთრებით კი მაშინ შეიცნო იგი და სრულიად მოინანია, როდესაც შემდეგმა ხილვამ შეაშინა. მას მოეჩვენა, რომ იმყოფებოდა ვიღაცა ძალზე მშვენიერ და ენით აღუწერელი სიხარულით აღსავსე ადგილას.
აქ მან იხილა საკვირველი კაცები – აბრაამი, ისააკი და იაკობი, და სხვა წმინდანები, როგორც ძველი, ისე ახალი აღთქმის. ამასთანავე, მან იხილა იქ ძალზე ვრცელი და ნათელი ტაძარი, რომლის მშვენიერებასაც ადამიანის ენა ვერ აღწერს, და მასში ტკბილხმოვანი გალობა მოისმინა. ამ ტაძარში შესვლისას და მისი სილამაზითა და დიდებულებით განცვიფრებულმა, კირილემ მასში დიდების ნათელში იხილა უწმინდესი დედოფალი ღვთისმშობელი, ანგელოზთა სიმრავლით გარემოცული. ღვთისმშობლის გარშემო მდგომთა შორის საპატიო ადგილას იმყოფებოდა წმინდა იოანე ოქროპირიც, რომელიც ღვთის ანგელოზის მსგავსად საკვირველი შუქით ელვარებდა და ხელში თავისი თხზულებების წიგნი ეჭირა; მრავალი საკვირველი კაცი გარს ერტყა მას, მსახურების მსგავსად. ყველა მათგანი შეიარაღებული იყო, თითქოს შეტევისთვის მზად ყოფილიყვნენ.
და აი, როდესაც კირილეს სურდა ღვთისმშობლის ფეხებთან დაცემა, რათა თაყვანი ეცა მისთვის, წმინდა იოანე მასთან მყოფ საჭურველმტვირთველებთან ერთად მაშინვე მისკენ გაექანნენ, უკრძალავდნენ მას უწმინდეს ღვთისმშობელთან მიახლოებას და აძევებდნენ მას საკვირველი ტაძრიდან. კირილე, ხედავდა რა იოანეს, რომელიც მასზე ბრაზობდა, და საკუთარ თავს, ტაძრიდან გამოძევებულს, აკანკალდა. მაგრამ უცებ მან მოისმინა უწმინდესი ქალწული ღვთისმშობელი, რომელიც იოანეს შუამდგომლობით მიმართავდა, რათა ეპატიებინა კირილესთვის და არ გაეძევებინა იგი ტაძრიდან, რადგან მან მის წინაშე ბოროტებით კი არა, უცოდინარობით შესცოდა. მაგრამ იოანეს თითქოს არ სურდა კირილეს პატიება. მაშინ ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელმა თქვა: „აპატიე იგი ჩემთვის, რადგან მან ბევრი იღვაწა ჩემი პატივისთვის – განმადიდებლა მე ადამიანთა შორის და ღვთისმშობლად მწოდა“.
როდესაც უწმინდესი ღვთისმშობელი ამ სიტყვებს წარმოთქვამდა, იოანე მაშინვე მოწყალე გახდა და მიუგო ღვთისმშობელს: „შენი, დედოფალო, შუამდგომლობით ვპატიობ მას.“ შემდეგ, მეგობრულად მიუახლოვდა კირილეს, ჩაეხუტა და ამბორი უყო მას, და ამგვარად ისინი ერთმანეთს შეურიგდნენ ხილვაში.
ამ ხილვის შემდეგ წმინდა კირილემ ხშირად დაიწყო მონანიება და საკუთარი თავის დაგმობა იმის გამო, რომ მანამდე უშედეგოდ ინახავდა რისხვას ღვთის ასეთი სათნოყოფილის წინააღმდეგ. შემდეგ, შეკრიბა რა ყველა ეგვიპტელი ეპისკოპოსი, მან საზეიმო დღესასწაული აღასრულა წმინდა იოანე ოქროპირის პატივსაცემად და ეს უკანასკნელი საეკლესიო წიგნებში დიდ წმინდანთა დასში ჩაწერა. სწორედ ამგვარად მოიხსნა ის ლაქა, რომელიც ედო წმინდა კირილეს, რომელიც წმინდა იოანეს წინააღმდეგ მტრობდა, თანაც მტრობა თავის მსახურებს შორის თავად უწმინდესმა ღვთისმშობელმა გააქარწყლა. იმ დროიდან, სანამ ცოცხალი იყო წმინდა კირილე, იგი წმინდა იოანე ოქროპირს საქებარი სიტყვებით ადიდებდა.
თავისი ცხოვრების დარჩენილი დრო წმინდა კირილემ დიდი ღვაწლის შუაგულში გაატარა, ზრუნავდა რა არა მხოლოდ საკუთარ, არამედ სხვათა გადარჩენაზეც და მრავალს მართალ გზაზე აყენებდა. მოგვითხრობენ ასეთ შემთხვევას ღვთის წმინდა სათნოყოფილის, კირილეს ცხოვრებიდან. ქვემო ეგვიპტეში ცხოვრობდა მაშინ ერთი ბერი, რომელიც ცნობილი იყო თავისი წმინდა ცხოვრებით. მიუხედავად ამისა, იგი, როგორც გაუნათლებელი და უბრალო ადამიანი, ერთ არასწორ აზრს იზიარებდა; კერძოდ, თავისი უმეცრების გამო ბერი ამტკიცებდა, რომ მელქისედეკი არის ძე ღვთისა3793. მისი ასეთი ბრძნობა ეცნობა უწმინდეს კირილეს, და ამ უკანასკნელმა მოიწვია ის ბერი თავისთან. იცოდა რა, რომ ბერი სასწაულებს ახდენდა და ისე სათნო იყო ღმერთისთვის, რომ ღმერთი მის ყოველ თხოვნას ასრულებდა, – და რომ მელქისედეკზე იგი არასწორად ფიქრობდა მხოლოდ თავისი უბრალოების გამო, – პატრიარქმა ასეთი სიბრძნე გამოიყენა, რათა იგი ჭეშმარიტ გზაზე დაეყენებინა. თვინიერად მიმართა ბერს, მან თქვა:
– აბბა, გევედრები, დამეხმარო ერთი გაუგებრობის გარკვევაში: ერთის მხრივ, გონება მიბიძგებს დასკვნისკენ, რომ მელქისედეკი არის ძე ღვთისა, მეორეს მხრივ კი, რაღაც მეუბნება, რომ ეს უსამართლოა და რომ ის ჩვეულებრივი ადამიანი და ღვთის მღვდელმთავარია. და აი, ვარ ეჭვსა და გაუგებრობაში, არ ვიცი, რა დასკვნამდე მივიდე. ამიტომ განზრახ მოგიხმე, რათა ამის თაობაზე ღმერთს შეევედრო, სთხოვო, რომ ეს საიდუმლო გაგიმხილოს. და რასაც ღმერთი გაგიმხელს, ნუ მეტყვი უარს ჩემთვის შეტყობინებაზე.
თავისი ღვთივსათნო ცხოვრების იმედით, ბერმა თამამად უპასუხა წმინდა კირილეს:
– ნება მომეცი, მეუფეო, სამი დღით განვმარტოვდე, რის შემდეგაც ამის თაობაზე ღმერთს შევეკითხები და გაუწყებ იმას, რაც გამომეცხადება.
შემდეგ, თავის სენაკში განმარტოებული და სამი დღით ჩაკეტილი, ბერი ლოცულობდა ღმერთს, რომ მელქისედეკის შესახებ გაემხილა მისთვის. სათხოვრის მიღების შემდეგ, ის მივიდა წმინდა კირილესთან და უთხრა:
– მელქისედეკი ადამიანია და არა ძე ღვთისა. დაე, იცოდე, მეუფეო, რომ ეს, მართლაც, ასეა.
წმინდა კირილეს ძალზე გაუხარდა, რომ იმ ბერის სული იხსნა და მადლობა გადაუხადა, გაუშვა. ბერი, წასვლის შემდეგ, ყველას უქადაგებდა, რომ მელქისედეკი ადამიანია და არა ძე ღვთისა. ასე ბრძნულად დააყენა ღვთის მსახურმა უმეცარი ჭეშმარიტ გზაზე.
მას შემდეგ, რაც ალექსანდრიის საპატრიარქო ტახტზე ოცდათორმეტი წელი იმყოფებოდა და თავისი სიცოცხლის განმავლობაში ქრისტეს ეკლესია ყველა იმჟამინდელი ერესისგან გაწმინდა, მრავალი სულისათვის სასარგებლო ნაშრომი დაწერა, წმინდა კირილე მშვიდობით განისვენა უფალში.
მისი აღსასრულისას თვით ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელი დაუდგა წინ, რადგანაც მან ერთგულად იღვაწა მისთვის და მამაცურად იბრძოლა მისი პატივისთვის. იგი ღირსეულად შეირაცხა წმინდა ოქროპირთან ერთად, და მასთან ერთად, არასოდეს განუშორებელი სიყვარულით ანთებული, წარდგება როგორც ქრისტე ღმერთის, ასევე ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის წინაშე, იმყოფება რა მის დიდებაში, მისი ტახტის მახლობლად, და აქებს ყოვლადკურთხეულ ქალწულს მისგან შობილ ჭეშმარიტ ღმერთთან ერთად უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
ღირსი ალექსანდრე ქუშტელი
ეს ღირსი წარმოშობით ვოლოგდის ქალაქიდან იყო და ბერული აღკვეცა ქვის მონასტერში მიიღო იღუმენ დიონისეს დროს. ადამიანთა დიდებას რომ გაურბოდა, დატოვა ეს მონასტერი, მივიდა მდინარესთან, რომელსაც ქუშტუ ერქვა და რომელიც კუბენსკის ტბის მახლობლად მდებარეობდა. როსტოვის მთავარეპისკოპოს დიონისეს კურთხევით, ააშენა ეკლესია ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის პატიოსანი და დიდებული მიძინების სახელზე.
იაროსლაველმა მთავრებმა დიმიტრიმ და სვიმეონმა, წმინდანის შესახებ ეს ამბავი რომ შეიტყვეს, დიდად გაიხარეს და მნიშვნელოვანი დახმარება აღმოუჩინეს საეკლესიო და სამონასტრო საჭიროებებისთვის. მთავარ დიმიტრის გარდაცვალების შემდეგ კი მისმა მეუღლემ, მთავარმა მარიამ, წმინდანის ღვაწლის ხილვით, შესწირა მას, მონასტრის შესანახად, თავისი მეუღლის მოსახსენებლად, სოფელი გლეხებითურთ. ამის შემდეგ წმინდა ალექსანდრემ კიდევ უფრო გააძლიერა თავისი ღვაწლი. იგი ძმებთან ერთად თავად ამუშავებდა მიწას და უხვ მოსავალს იღებდა.
ღირსმა იცხოვრა 60 წელი, 2 თვე და 2 დღე და მარადიულ ცხოვრებაში გადავიდა 1439 წელს, 9 ივნისს. ის იყო საშუალო სიმაღლისა, ტანით მეტად გამხდარი, თავი ჰქონდა საშუალო ზომის, სახე – მრგვალი, თვალები – თვინიერი, წვერი – ხშირი და მრგვალი, მკერდამდე დასული, თმა – მუქი ქერა, ჭაღარა შერეულით.