საქართველოს საპატრიარქო

წმინდა მოწამე ლუკილიანესა და მასთან ერთად ოთხი ყრმის – კლავდის, იპატის, პავლესა და დიონისეს, აგრეთვე წმინდა ქალწულ პავლას ხსენება

წმინდა მოწამე ლუკილიანე, რომელიც რომის იმპერატორ ავრელიანეს დროს ეწამა, თავდაპირველად წარმართულ მრავალღმერთიანობაში ცხოვრობდა და კერპთმსახური ქურუმიც კი იყო, უკვე ხანდაზმული, ჭაღარითა და ღირსეული შესახედაობით შემკული. ცხოვრობდა ნიკომიდიის მახლობლად და ტაძრებში უწმინდურ ღმერთებს ემსახურებოდა. შემდეგ კი ჩვენი ღმერთის, ქრისტეს მადლით, რომელსაც სურს, რომ ყველა გადარჩეს და არავინ დაიღუპოს (შდრ. 1ტიმ.2:4), დარწმუნდა ეშმაკისეულ ცდუნებასა და წარმართულ ცთომილებაში, მიაღწია ჭეშმარიტების შეცნობას, ირწმუნა ერთადერთი ჭეშმარიტი ღმერთი, ჩვენი უფალი იესო ქრისტე, უარყო და შეურაცხყო კერპები, და სიბერეში, ვითარცა არწივს, განახლდა მისი სიჭაბუკე (ფს.102:5). მაშინ ხელახლა იშვა წმინდა ნათლობით და მთელი გონებითა და სულით სრულად მიეცა ქრისტეს სიყვარულს.

ის სხვა წარმართებსაც უჩვენებდა მათი უღმერთოების ამაოებასა და დამღუპველობას, მოძღვრავდა გადარჩენისკენ და თავისი სწავლებით ქრისტესთან მიჰყავდა ისინი, ისე რომ მრავალისთვის ღვთისკენ მოქცევის მაგალითი გახდა. ადგილობრივმა იუდეველებმა, როცა დაინახეს, რომ ლუკილიანე კერპთთაყვანისმცემლობიდან ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე მოექცა და მრავალი, მისი მაგალითისა და სწავლების მიხედვით, ტოვებდა კერპთმსახურებას, ქრისტიანებს უერთდებოდა და წმინდა ნათლობას იღებდა, რისხვითა და სიძულვილით აღივსნენ. ღვთისმკვლელი და სასტიკი ადამიანები, მათ შურით ცილი დასწამეს მას და უღმერთოების სამსჯავროს გადასცეს; და წარდგენილი იქნა ქრისტეს მონა დაკითხვაზე ნიკომიდიის მმართველ სილვანესთან. მმართველი ძლიერ აიძულებდა მოხუცს, ქრისტე უარყო და კერპთმსახურებას დაჰბრუნებოდა, მაგრამ მან უარი განაცხადა მის მორჩილებაზე. მაშინ მმართველი მრისხანებით აღივსო და ბრძანა, ლუკილიანე სხვადასხვა სატანჯველისთვის გადაეცათ: მას ყბები დაუმსხვრიეს, უმოწყალოდ სცემეს ჯოხებით, თავდაყირა ჩამოკიდეს და შემდეგ, ხანგრძლივი და სასტიკი წამების შემდეგ, საპყრობილეში ჩააგდეს. იქ წმინდა ლუკილიანემ იპოვა ოთხი ყრმა, რომლებიც ქრისტეს რწმენის გამო იყვნენ დატუსაღებული: კლავდი, იპატი, პავლე და დიონისე. სიხარულით ესაუბრებოდა მათ ქრისტე ღმერთზე და ამხნევებდა მოწამეობრივი ღვაწლისთვის, რათა, ზეცაში მარადიული საზღაურის გახსენებით, არ შეშინებოდათ დროებითი ტანჯვების, არ დაფრთხობოდნენ სიკვდილს მომავალი ცხოვრებისთვის და არ დაენანათ თავიანთი აყვავებული სიჭაბუკე ქრისტესთვის, რომელიც მათ თავის სასუფეველში უჭკნობ ნეტარებას უმზადებდა. ყველა ერთად დღედაღამ ლოცულობდა ღმერთს და ქრისტეს იმედით ინუგეშებდნენ თავს.

რამდენიმე დღის შემდეგ, წმინდა ლუკილიანე კვლავ ექვემდებარა წამებას, უკვე ყრმებთან ერთად, და მათთან ერთად ჩააგდეს გავარვარებულ ღუმელში. მაგრამ ყოვლადძლიერმა ღმერთმა სასწაულებრივი გულმოწყალება გამოავლინა მათზე, როგორც ერთ დროს ბაბილონის ღუმელში ჩაგდებულ ებრაელ ყრმებზე (დან. 3): ცეცხლი სიცივედ იქცა, ალმური – ნამად, და ზეციდან გადმოსულმა უხვმა წვიმამ საბოლოოდ გააცივა მთელი ღუმელი, და წმინდა ლუკილიანე და ყრმები უვნებლად გამოვიდნენ. წარმართებმა, რომლებიც ურწმუნოებითა და ბოროტებით იყვნენ დაბრმავებულნი, ღვთის ამ უდიდეს სასწაულს არა ღვთიური ძალა, არამედ ქრისტიანთა ჯადოქრობა მიაწერეს. მაშინ უსამართლო მსაჯულმა წმინდა მოწამეებს სიკვდილი მიუსაჯა და ბიზანტიაში გაგზავნა, რათა იქ აღსრულებულიყო მათი სიკვდილით დასჯა. როცა ბიზანტიას მიაღწიეს, ოთხი წმინდა ყრმა, კლავდი, იპატი, პავლე და დიონისე, მახვილით იქნენ თავმოკვეთილი, ხოლო წმინდა ლუკილიანე ჯვარზე ჩამოკიდეს, მთელი სხეულით ლურსმნებით მიაჭედეს მასზე და ასე შეჰვედრა სული ღმერთს. ის იუდეველებმა ჯვარზე გააკრეს, როგორც ეს მისდამი მიძღვნილი კანონის მესამე საგალობლიდან ჩანს, სადაც ამის შესახებ ასეა ნათქვამი: «Иуда предаде избавителя Христа древле богоубийцам: ты же ныне беззаконным Иудеем предан был еси».

მათ ტანჯვით მოპოვებულ გვირგვინს წმიდა ქალწული პავლაც შეემატა. ქრისტიანი მშობლებისგან დაბადებული, იგი სიყრმიდანვე გულით მგზნებარე სიყვარულს გრძნობდა ქრისტეს მიმართ, თავის ქალწულებას უკვდავ სასიძოს უნახავდა და ცდილობდა, რომ ზეციური სასახლის ღირსი ყოფილიყო. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ დაობლებული და შეძლებულობის მქონე, იგი ციხეებს სტუმრობდა და, მცველებისგან ოქროთი შესვლის უფლებას ყიდულობდა, ქრისტესთვის მტანჯველ პატიმრებს ნახულობდა. იგი ემსახურებოდა ქრისტეს მონებს, აძლევდა მათ ყველაფერს აუცილებელს თავისი ქონებიდან, შიმშილისა და წყურვილისგან დაუძლურებულებს მოჰქონდა საკვები და სასმელი, შიშვლებს აწვდიდა სამოსელს, კურნავდა წამებულთა დასახიჩრებულ და დანეკროზებულ სხეულებს, ბანდა, წმენდდა, ადებდა სამკურნალო საფენებს და სუფთა სუდარით ახვევდა. ქრისტესთვის მიღებულ მათ ჭრილობებს კოცნიდა და ცრემლებით სთხოვდა, ელოცათ მისთვის ქრისტე ღმერთისადმი, რათა არ მოეკლო მისთვის თავისი წყალობა.

ქრისტეს ეს რჩეული სასძლო მიდიოდა წმიდა ლუკილიანესთანაც, რომელიც ნიკომიდიაში ყმაწვილებთან ერთად იყო საპყრობილეში გამომწყვდეული, და მისი სასარგებლო სწავლებებით ტკბებოდა. როდესაც წმიდანსა და ყმაწვილებს აწამებდნენ, იგი მათი ღვაწლის მოწმე იყო და გულის სიღრმეში გულმოდგინედ ევედრებოდა ქრისტეს, რათა განემტკიცებინა თავისი მონები და მიენიჭებინა მათთვის სიმტკიცე და შემწეობა, რათა ბოლომდე დაეთმინათ ტანჯვა მისი წმიდა სახელის სადიდებლად. როდესაც ხალხი სიკვდილით დასჯის დასრულების შემდეგ დაიშლებოდა, იგი მიდიოდა წმიდანთა წამების ადგილას, აგროვებდა მიწაზე დაღვრილ მათ სისხლს და ინახავდა თავისთან, როგორც სიწმიდეს. როდესაც უხუცესსა და ოთხ ყმაწვილს ბიზანტიაში სიკვდილით დასასჯელად მიჰყავდათ, იგი მათ გაჰყვა და ემსახურა. ხოლო როდესაც წმიდა ყმაწვილები თავის მოკვეთით დასაჯეს, წმიდა ქალწულმა აიღო მათი პატიოსანი სხეულები და მოწიწებით დაკრძალა.

წმიდა ლუკილიანესა და წმიდა ყმაწვილების აღსრულების შემდეგ, იგი ნიკომიდიაში დაბრუნდა და ასე განაგრძობდა მოქმედებას. უღმერთოებმა შეიტყვეს, რომ იგი ქრისტიანი იყო, შეიპყრეს და იმავე მმართველ სილვანუსს წარუდგინეს სამსჯავროზე, რომელმაც, დაინახა რა, რომ იგი მრავალი მაამებლური და მუქარის შემცველი შეგონების შემდეგაც ურჩი რჩებოდა, ბრძანა, დიდხანს და დაუნდობლად ეცემათ მისი შიშველი სხეული წნელებითა და ჯოხებით. როდესაც იგი მრავალი ჭრილობისგან სხეულით დაუძლურდა, მაგრამ არა სულით, უფლის ანგელოზი გამოეცხადა და განკურნა იგი; და მოწამეს დაუბრუნდა სხეულებრივი ჯანმრთელობა, და მან თავი კიდევ უფრო გაბედულად და მტკიცედ გამოავლინა წამებაში. შემდეგ მას სასტიკად სცემეს პირში იმის გამო, რომ მან შემგინებელი სიტყვებით აწყენინა მტანჯველს. შემდეგ იგი საპყრობილეში ჩააგდეს, შემდეგ კი ისევ გამოიყვანეს საწამებლად და ძლიერ გავარვარებულ ღუმელში ჩააგდეს. მაგრამ იგი ღუმელიდან უვნებლად გამოვიდა, რადგან მისთვის, ისევე როგორც ძველ წმიდა მოწამეთათვის, ღვთის ძალამ ცეცხლის ძალა გაანადგურა, რათა ქრისტეს სასძლოსთვის დამწვარი ალი არ შეხებოდა. ყოველივე ამის შემდეგ კი მტანჯველმა იგი მახვილით თავის მოკვეთით სიკვდილზე დასაჯა და ბიზანტიაში გაგზავნა, რათა იქ მიეღო სიკვდილით დასჯა, სადაც წმიდა ლუკილიანე და ყმაწვილებიც აღესრულნენ. იმ ადგილას მიყვანილმა, სადაც ლუკილიანემ ქრისტესთვის ჯვარცმული სიკვდილი მიიღო, ქრისტეს მოწამემ გულმოდგინედ შესწირა მადლობა ღმერთს, რომელიც მას მოწამეობრივი გვირგვინისა და წმიდანებთან ზიარების ღირსს ხდიდა. უფლისადმი გულმოდგინედ ლოცვის შემდეგ, მან სიხარულით მოუდრიკა თავისი ქალწულებრივი თავი მახვილს და მიიღო თავის მოკვეთა. ასე გადავიდა იგი მიწიერიდან ზეციურში და შევიდა ზეციურ სასახლეში, თავისი უფლის სიხარულში, გვირგვინდადგმული თავისი უსაყვარლესი სასიძოსგან, ქრისტესგან, ჩვენი უფლისგან, ორმაგი გვირგვინით – ქალწულობისა და მოწამეობისა.

---

წმიდა მღვდელმოწამე ლუკიანეს ცხოვრება და მოწამეობა

დიდად სახელგანთქმულ მოწამეთა გამარჯვებების გახსენება ეშმაკსა და მის მსახურებზე, და ქრისტეს მოსაგრეთა სამოწამეო ღვაწლის გახსენება ნიშნავს ჩვენი ღმერთის, ქრისტეს დიდების ქადაგებას და მისი ძალის განცხადებას, რომელიც გამოჩნდა წმიდა სახელისთვის ვნებულ მოწამეთა კეთილ ღვაწლში. ქრისტე თავად იყო ყოველივეში გამარჯვებული, საკუთარი სიტყვისამებრ: „გამხნევდით, რამეთუ მე ვძლიე სოფელსა“, და თავდაპირველად ერთმან ყველასთვის იბრძოდა მტერთან. წმიდა მოწამეები, მის შემდგომ ვნებულნი, რაჟამს მისი ასონი არიან, ავსებენ, მოციქულებრივი სიტყვისამებრ, „ქრისტეს ტანჯვის ნაკლულევანებას“ საკუთარ ხორცში, და რადგანაც ისინი, მისი ყოვლადწმიდა სახელისთვის მოღვაწეობით, დაუძლეველნი კვდებიან, ამით მათში ქრისტე გამარჯვებულად გვევლინება, რამეთუ მათში ის იტანჯება, ვითარცა საკუთარი სხეულის ასოებში, მათში აჩვენებს თავის ძლევას მოწინააღმდეგეზე და განდიდებული, მასთან ერთად განადიდებს თავის ასოებსაც, მისთვის ვნებულთ, ანუ წმიდა მოწამეებს, რომლებიც დიდებით ყველაზე ახლოს არიან მასთან, რამდენადაც იყვნენ მისი მიმბაძველნი ტანჯვაში. ამიტომაც გვმართებს ჩვენც განვადიდოთ და ნეტარვყოთ ქრისტეს კეთილი მხედრები, რომელთა სწავლებებითა და მამაცური ღვაწლის მაგალითით ქრისტეს ეკლესია მთელ სამყაროში ბრწყინავს; თავად კი საკურთხევლის ქვეშ, თეთრი სამოსით მოსილნი, საკუთარი სისხლით გაწითლებულნი, ქრისტეს მიერ კი განბრწყინებულნი, ნეტარებით განისვენებენ.

მოწამეთა დასს ეკუთვნოდა წმიდა ლუკიანეც; როგორც კი საღმრთო მადლმა იგი ნათლისღების საბანელით განწმინდა, მაშინვე შესაძლებელი იყო მასში დანახვა, რომ იგი დიდებული და სახელგანთქმული იქნებოდა ადამიანთა შორის. ხორციელმა მშობლებმა მას ლუკიუსი უწოდეს, დიადი პროკონსულ ლუკიუსის პატივსაცემად, რომლისგანაც ის თავის გვარს წარმართავდა; შემდეგ კი, სულიწმიდის მადლითა და წმიდა მამათა ჩვეულებისამებრ, მისი სახელი ნათლობისას უკეთესით შეიცვალა. მშობლების მიერ ლუკიუსად, ანუ ბრწყინვალედ წოდებულმა, მასში ღვთის ნიჭთა გამრავლებით შეიძინა სრულქმნილი სახელი, ეწოდა რა ლუკიანე, რაც ნიშნავს სინათლეში გამოვლენილს. ეს იმის მანიშნებელი იყო, რომ ახალი მადლის ნათელში ის იქნებოდა ნათელი სოფლისა უფლის მიმართ. წარმოშობით იგი რომაელი იყო, კეთილშობილური გვარიდან, მაგრამ კიდევ უფრო განკეთილშობილდა მეორედ ქრისტიანული შობით, მარადიული მეფის შვილად აყვანის ღირსი გამხდარიყო. იგი გამოცდილი იყო სიბრძნეში, შესწავლილი ჰქონდა ბერძნული და რომაული ენები, მაგრამ სრულყოფილი სიბრძნე შეიძინა წმიდა მოციქულ პეტრეს სწავლებისგან; რამეთუ მას მიეკედლა, მისი მოწაფე გახდა და მისგანვე იყო ზეციური სიბრძნით გაჯერებული. მისგანვე ისწავლა მოციქულებრივი ზნეობანი და ღვაწლი: მისი მოწამეობრივი აღსასრულის შემდეგ მან მრავალი ადგილი მოიარა იტალიაში, სადაც ღვთის სიტყვის თესლს აფრქვევდა.

ლუკიანემ უკვე მიაღწია სრულყოფილებას ღვთის სიბრძნეში, როცა ღვთის მიერ დარიგებული წმიდა დიონისე არეოპაგელი ჩავიდა რომში, სურდა რა მოენახულებინა წმიდა პატიმრები, მოციქულები პეტრე და პავლე, მაგრამ ისინი ცოცხლები ვეღარ ნახა. ამ დროს მოციქულთა ტახტზე პაპი კლიმენტი მეფობდა. მან მეგობრულად და დიდი პატივით მიიღო დიონისე მისი სიწმიდისა და მათ შორის ქრისტეში არსებული ძველი, ხანგრძლივი სულიერი სიყვარულის გამო, და დიონისე მასთან დიდხანს დარჩა; ისინი ნუგეშს პოულობდნენ ერთმანეთის ხილვაში, ტკბებოდნენ სულისათვის სასარგებლო საუბრებით და ამხნევებდნენ ერთმანეთს არა მხოლოდ სიტყვებით, არამედ სათნოების მაგალითებითაც. ერთხელ ნეტარმა კლიმენტიმ, სულიწმიდით აღვსილმა, თქვა:

– ჰოი, ჩემო საყვარელო ძმაო დიონისე! ხედავ, რაოდენ უხვია უფლის ნათესის მოსავალი წარმართებში და რაოდენ მცირეა მუშაკი ღვთის ქადაგების სიტყვაში. და რადგანაც შენ სრულად ხარ ნასწავლი მართლმადიდებლურ სარწმუნოებაში და მიაღწიე სრულყოფილებას ქრისტიანული კანონის სათნოებებში, ამიტომ, – გთხოვ შენ, – წადი დასავლეთის ქვეყნებში ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს სახელისათვის, როგორც მისი კეთილი მხედარი, აღიჭურვე ჩვენი უფლის მტერთა წინააღმდეგ და დაამარცხე ისინი შენი განმამტკიცებელი ღვთის ძალით.

წმინდა დიონისე მთელი გულით დათანხმდა ამაზე, და მაშინ ნეტარმა კლიმენტემ დაიწყო მისთვის მეგობრების, დამხმარეებისა და თანამსახურების ძებნა და შეკრება, კეთილმსახური და ბრძენი ადამიანების, რომლებიც წმინდა ცხოვრებით ბრწყინავდნენ. მათ შორის აირჩია მან წმინდა ლუკიანეც, დაადგინა იგი ეპისკოპოსად და დაუმეგობრა წმინდა დიონისეს, რათა მისთვის ყოფილიყო თანამგზავრი და თანამებრძოლი ღვთის სიტყვის ქადაგებაში, სხვებისთვის კი – მამა სულიწმიდაში, მასწავლებელი და მოძღვარი. ასე მოაწყო რა ყველაფერი, ნეტარმა კლიმენტემ კეთილგანწყობილი სიტყვებით განამტკიცა არჩეულები და თქვა:

– წადით, უსაყვარლესო ძმანო, წადით, ქრისტეს უძლეველო მეომრებო, და როგორც უფალი იმყოფებოდა ჩვენს წმინდა მამებთან, მოციქულებთან და მათ თანამებრძოლებთან ერთად, ასევე იყოს თქვენთანაც, მისი წმინდა სახელის მქადაგებლებთან: რადგანაც მრავალი და ურიცხვი ხალხი წარმართთაგან თქვენ მიერ უფლისთვის იქნება შეძენილი და მის წიაღში შეყვანილი.

ხანგრძლივი საუბრის შემდეგ წმინდა კლიმენტი გულითადად დაემშვიდობა მათ, აკურთხა და მშვიდობით გაუშვა; ისინი კი წავიდნენ ერთად და ქადაგებდნენ ქრისტეს ჯერ მთელ იტალიაში.

როდესაც ისინი უახლოვდებოდნენ ქალაქ ტიცინს, ნეტარი ლუკიანე ერთ ადგილას, რომელსაც პარმა ერქვა, ახარებდა ღვთის სიტყვას ხალხს და განაშორებდა მათ ამაო კერპთაყვანისმცემლობისგან. ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა, ურწმუნო და ზედმეტად გულმოდგინე კერპთაყვანისმცემლებმა, ვერ აიტანეს შეურაცხყოფა, რომელიც მათ ღმერთებს მიადგებოდათ, და არ მოუსმინეს რა ღვთის სიტყვის სახარებას, დაუყოვნებლივ შეიპყრეს წმინდა ლუკიანე და მრავალი შეურაცხყოფის მიყენების შემდეგ, მარტო ჩააგდეს იგი სახალხო საპყრობილეში. მასში შესვლისას, ნეტარი დიდი სიხარულით გალობდა:

„მასწავლე მე, უფალო, გზა შენი და ვივლი ჭეშმარიტებაში შენსაში“, და კიდევ: „დაამტკიცე ნაბიჯები ჩემი გზებზე შენსაზე, რათა არ შეირყვნას ფეხი ჩემი“. ასე ხარობდა რა უფალში, წმინდა მამაკაცი იმყოფებოდა საპყრობილეში, როგორც ღვთის ფრთების კვლის ქვეშ და, ქრისტეს დაცვის სრული იმედით, ასე ლოცულობდა მის მიმართ:

„გამოიყვანე საპყრობილედან სული ჩემი, რათა ვადიდო სახელი შენი“, რადგანაც მელოდებიან ისინი, ვინც მართალნი უნდა გახდნენ, – რათა ჩემით შენკენ, ქრისტე, სამყაროს მაცხოვარო, მოიქცნენ ის წარმართები, რომლებიც საუკუნო სიცოცხლისთვის არიან წინასწარ განზრახულნი. ასეთ და მსგავს ვედრებებს აღავლენდა წმინდანი მთელი გულით, და მისი ლოცვა, ზეცის გავლით, მოისმინა უფალმა: რადგანაც იგი ითხოვდა, რომ არ დარჩენილიყო გზაზე, თავისი თანამებრძოლების გარეშე, რომლებთან ერთადაც სურდა წასულიყო სატანჯველად და მიეღწია იქ, სადაც იყო გაგზავნილი.

ქრისტეს მამაცი მეომარი ამას იმიტომ არ ლოცულობდა, რომ ეშინოდა თავისი უფლისთვის სიკვდილის, არამედ მას სურდა ჯერ გაემრავლებინა უფლისთვის სულიერი ნაყოფი, და შემდეგ, შეეგროვებინა რა უხვი და წარმატებული მოსავალი, თავის მეგობრებთან ერთად მიეღო მოწამეობრივი გვირგვინი და ჯილდო თავისი შრომისთვის. და მალევე მიიღო მან ღვთის დახმარება: ზოგიერთმა ქრისტიანმა, შეიტყო რა წმინდა მამაკაცის ბედის შესახებ, ღამით მივიდნენ საპყრობილესთან, ქრისტეს სიყვარულით აღძრულნი, და რა გზითაც შეძლეს, გამოიყვანეს ლუკიანე ბორკილებიდან და მისცეს მას შესაძლებლობა, გაემგზავრებინა თავის წმინდა მეგობრებთან ერთად.

წმინდა რაზმი, უფლის მიერ დარიგებული, კეთილად მივიდა იტალიის ქვეყნის დიდებულ ქალაქ ტიცინში, სხვაგვარად პავიადაც წოდებულში; იქ მცირედი დასვენების შემდეგ, მათ განაგრძეს ღვთის დიდების გაზრდა, დაუღალავად და უხვად ქადაგებდნენ ქრისტეს სიტყვას სხვადასხვა ადგილას, ისე რომ მათზე ჩანდა წინასწარმეტყველური სიტყვების აღსრულება:

„რა მშვენიერია მთებზე მახარებლის ფეხები, რომელიც მშვიდობას ამცნობს, სიხარულს ახარებს“.

შეუძლებელია აღწერო, რამდენი ათასი ადამიანი მოაქციეს მათ ქრისტესკენ მოკლე დროში, ყველას ხსნის სიტყვის ქადაგებით; და იმდენად ეხმარებოდა მათ ღვთის ძალა, რომ შემყურეებს ეგონათ, ზეციურ მოქალაქეებს უყურებდნენ, რადგან სასწაულებითა და ნიშნებით ბრწყინავდნენ ისინი ყველას შორის, და ანათლებდნენ ღვთის რჩეულთა სულებს. შემდეგ მათ დატოვეს იტალია; მიაღწიეს ზღვის ნაპირს, გემზე ავიდნენ და გაემართნენ საცურაოდ, სადაც სულიწმინდა მიმართავდა მათ. სიხარულით მიადგნენ ქალაქ არელატას ნავსადგურს, გადმოვიდნენ და პატივითა და მეგობრულად მიიღეს ამ ქალაქის მცხოვრებლებმა; აქ დაისვენეს და წმინდა მოციქულების მაგალითზე დაიწყეს თავისთვის ქვეყნების არჩევა ღვთის სიტყვის საქადაგებლად. რათა ქრისტეს სახარების ქადაგებით გაევრცელებინათ და გაემრავლებინათ ღვთის ეკლესია ყველგან წარმართთა შორის, ბრიტანეთის ოკეანემდეც კი, წმინდა მარკელინი მცირე რაოდენობის ძმებთან ერთად წავიდა ესპანეთში, ნეტარი სატურნინი გალიაში, ხოლო წმინდა დიონისე ნეტარ ლუკიანთან და სხვებთან ერთად ჩავიდნენ პარიზის მიდამოებში. აქედან წმინდა ლუკიანი, მღვდელ მაქსიმიანესთან და დიაკონ იულიანესთან ერთად, ქადაგებისთვის გაემგზავრა ბელგიაში. სულიწმინდის მადლით სავსე, იქ უფლის სახელს ქადაგებდა, მტრის ძალას ამარცხებდა, ქრისტეს ეკლესიას აშენებდა და ხალხს ხსნისკენ მოუწოდებდა არა ნაკლებად კეთილმსახური ცხოვრების მაგალითით, ვიდრე სიტყვით. გარდა ამისა, მას ღვთისგან მიცემული ჰქონდა ძალა, ეკეთებინა სასწაულები და განეკურნა ადამიანთა ყოველგვარი ავადმყოფობა და სნეულება; ხოლო დემონებზე მან ისეთი ძალა მიიღო, რომ ისინი, როგორც კი მის ბრძანებას გაიგონებდნენ, მაშინვე ტოვებდნენ მათ მიერ ტანჯულ ადამიანებს.

დღე და ღამე განუწყვეტლივ ქადაგებდა ქრისტეზე, ლუკიანი იმყოფებოდა ლოცვებში და ღამისთევაში, ყოველდღიურ მარხვაში, თავშეკავებაში და სხეულის სრულ დათრგუნვაში, და ასე იწურავდა თავს მუდმივად, სანამ, მოციქულის სიტყვისამებრ, „თავისი სხეული ცოცხალ, წმინდა, ღვთისთვის სათნო მსხვერპლად არ წარმოადგინა“ (შეად. რომ.12:1). მისი ჩვეულებრივი საკვები იყო პატარა ნაჭერი პური და მწვანილი, სასმელად წყალი; მაგრამ ღვთის ძალა კვებავდა მას და უფლის მადლი ამაგრებდა მის დაქანცულ კიდურებს. ნეტარი ისეთი სურვილით მიისწრაფოდა მოწამეობრივი გვირგვინისკენ, რომ უკვე მკვდარი ეგონა სამყაროსთვის.

ასე ატარებდა თავის ჯვარს უფალ ქრისტეს ეს ჭეშმარიტი მიმდევარი. მან იცოდა, რომ ტანჯვა ორგვარია: ერთი ფარული, მეორე აშკარა; და სანამ აშკარა მოწამეობის ღვაწლს შეუდგებოდა და უფლისგან დაუჭკნობელი გვირგვინით დაგვირგვინდებოდა, თავს ფარულად იწურავდა, თუმცა ყველასთვის ცნობილი იყო მისი თავშეკავება. სხეულის დათრგუნვით იგი დასუსტებული იყო, მოთმინებით დამშვენებული; საოცარი სიმდაბლით აღჭურვილი, სიმშვიდით სავსე, მან მიაღწია ისეთ სრულყოფილებას სათნოებებში, რომ, მიწაზე ხორციელად მცხოვრები, სულით უკვე ანგელოზებთან ერთად ზეცაში მცხოვრები ეგონა. ამიტომ მისი სახე ყოველთვის ნათელი და კეთილგანწყობილი იყო, ხოლო გონება მშვიდი; და ამ მოხუცის მთელი სახე, საოცარი ჭაღარა თმით შემკული, მიწიერ ანგელოზს, ზეციურ ადამიანს წარმოადგენდა.

როდესაც ლუკიანეს ამბავი მთელ ბელგიაში გავრცელდა, ხალხმა დაიწყო მასთან მისვლა, ნათლობის მიღების სურვილით, და მოინათლნენ მისგან მამის, ძისა და სულიწმიდის სახელით, შემდეგ კი ამსხვრევდნენ კერპებს, რომლებსაც ადრე თაყვანს სცემდნენ. ძველმა მტერმა, ეშმაკმა კი, დაინახა რა შეურაცხყოფა მათგან, ვინც ქრისტემ თავისთან მიიზიდა თავისი მსახურების მეშვეობით, მთელი თავისი ეშმაკობა და მზაკვრობა მიმართა წმიდა ღვთის ეკლესიის განადგურებისკენ; მან აღძრა რისხვა და სიძულვილი ქრისტიანების მიმართ დომიციანეში, რომელმაც ნერონის, იმ დროისთვის უკვე დაღუპულის, შემდეგ მეორე დევნა წამოიწყო ქრისტიანებზე: მან ასწავლა მას, ეიძულებინა ქრისტიანები რომის იმპერიის მთელ სამფლობელოში, მსხვერპლი შეეწირათ გამოძერწილი ღმერთებისთვის, ხოლო რწმენაში მტკიცეები სხვადასხვა წამების შემდეგ მოეკლათ. თავისი სამეფოს ყველა ქალაქსა და სოფელში დომიციანემ უღმერთო ბრძანება გაგზავნა, რათა ყველა ხალხის წინამძღოლს, ქრისტიანების დაყოლიებით კერპთაყვანისმცემლობაზე და მათთვის მსხვერპლის შეწირვაზე, დაუმორჩილებლები სხვადასხვა ტანჯვით დაეხოცა. ქრისტეს სახელის მდევნელები გალიაში გაგზავნეს, რათა ეძიათ ქრისტეს მეომრები და, უმთავრესად, აქ რომიდან ჩამოსულები, რომელთა ამბავიც უკვე შორს იყო გავრცელებული; მათ სურდათ მათთან ერთად გაენადგურებინათ ქრისტეს სახელიც. აქ სამი მდევნელი გაიგზავნა: ლატრინი, არიუსი და ანტორი. მათ მიეცათ განსაკუთრებული ბრძანება – ეპოვათ ღვთის წმიდა მსახური ლუკიანე, წაეყვანათ და წარედგინათ კეისრის სამსჯავროზე, ან თუნდაც დაუყოვნებლივ მოეკლათ მახვილით, თუ ის არ მოინდომებდა მსხვერპლის შეწირვას კერპებისთვის. მდევნელებმა გაიარეს გალიის ქალაქები და სოფლები, მაგრამ არსად იყო ის, ვისაც ისინი ეძებდნენ. შემდეგ მათთან მივიდა ამბავი, რომ ღვთის კაცი ლუკიანე, მარადიული სასუფევლის სახარების ქადაგებით, ბელგიელ ხალხს ანათლებდა. ეს რომ გაიგონეს, მტანჯველები, უკიდურესი მრისხანებითა და რისხვით აღვსილნი, სწრაფად გაემართნენ ბელგიისკენ.

ის, რომ მტანჯველთა მოსვლა ახლოს იყო, წმიდა ლუკიანემ მანამდე შეიტყო, სანამ ისინი მოვიდოდნენ, მას სულიწმიდის გამოცხადებით. ის დარჩა იმ ადგილას, სადაც ხალხს სიცოცხლის სიტყვებს ასწავლიდა, და მასთან ერთად იყო ხალხის დიდი სიმრავლე, უკვე მოქცეულნი ქრისტესკენ მისი ქადაგებით. მარადიული დიდებისა და ნეტარი საზღაურის იმედით, ის მთელი გულით მოუწოდებდა მათ და ეუბნებოდა:

– საყვარელნო ქრისტესმიერნო ძმანო და შვილნო! ჩემს უფალ იესო ქრისტეს მოეწონა, რომ ჩემი შრომის ნაყოფები გამოუჩინოს და ადრე დაპირებული ჯილდო მომცეს. ჰოი, უსაყვარლესნო, დარჩით მტკიცედ და ურყევად ქრისტეს რწმენაში. მე უკვე მოხუცი და დაღლილი ვარ, მიხარია მოწამეობრივი გვირგვინი, თქვენგან უფალთან წასვლის სურვილით; თქვენ კი დარჩით მუდმივად ღვთის მადლში, რომელიც მიიღეთ. მტანჯველთა შიშმა ნუ განგაშორებთ ქრისტეს რწმენას, ნუ შეგაშინებთ მუქარამ, ნუ დაგიჭერთ სიცრუემ, ნუ მოგწყვეტთ რაიმე პატივისა და სიმდიდრის დაპირებებმა, არამედ მარადიული სიხარულით დატკბით მომავალ ცხოვრებაში, სადაც თქვენთვის განუმარტავი ჯილდოებია გამზადებული. მათკენ მივისწრაფვი მეც კეთილი იმედით, და მათ გამო არ მეშინია მდევნელთა მრისხანების.

ეს რომ თქვა, ლუკიანემ ზეცისკენ აღაპყრო თვალები და ყველას წინაშე მადლობა შესწირა ღმერთს, რომ ის წმიდა მოწამეთა ხვედრის ღირსად ხდიდა და მეგობრებს არ აშორებდა. მან თქვა:

– გმადლობ შენ, უფალო იესო ქრისტე, ცოცხალი ღმერთის ძეო, რომელმაც დამაახლოვა ნეტარ დიონისესთან და მისი აღსასრულის თანამებრძოლებთან და შრომაში მათთან გამათანაბრე; გევედრები შენ, ღირს მყავ მათთან ერთად ვიყო ზეციურ სასუფეველშიც.

ეს რომ თქვა, ის ბელოვაკის ქალაქიდან გამოვიდა, არა იმიტომ, რომ შიშით გაურბოდა წამებას, არამედ უფლის მცნებისამებრ, რომელიც მდევნელებისგან განრიდებას ბრძანებს (მთ. 10:23), რათა მაგალითი მიეცა თავისი სამწყსოსთვის. თავის ნეტარ თანამოძმეებთან, მღვდელ მაქსიმიანესთან და დიაკონ იულიანესთან ერთად მიმავალს, მთელი გზის განმავლობაში არ შეუწყვეტია სულის სასარგებლო საუბარი და ლოცვა; ბოლოს, მან მიაღწია მთის მწვერვალს, რომლისკენაც მიდიოდა და რომელიც მდებარეობს მდინარე ფარასთან ახლოს, რომელიც ქალაქიდან სამი ასპარეზის მანძილზე, დასავლეთიდან მოედინება. იქ მისვლისას, მთის წვერზე მდგარი ქალაქის მსგავსად, ის ვერ დაიმალა (მთ. 5:14); რადგან თავად ის მთა, მდინარეზე ლამაზად აღმართული, შორიდან ჩანდა. იქ ნეტარმა, მტკიცედ დადგა რა, როგორც საჯარო სანახაობისთვის განკუთვნილ ადგილას, გადაწყვიტა მოწამეობრივი გვირგვინის მოლოდინში ყოფილიყო.

ზემოხსენებული მტანჯველები, ქალაქში ჩასვლის შემდეგ და მასში წმინდა ლუკიანეს ვერ პოვნის გამო, უფრო ზუსტად დაიწყეს გაგება, სად წავიდა იგი. მათ უთხრეს, რომ ის ქალაქთან ახლოს ასწავლიდა ხალხს; ისინი მაშინვე სწრაფ ცხენებზე იქით გაემართნენ და მიაღწიეს მთას, სადაც ღვთის კაცი იმყოფებოდა ხალხთან და მოწაფეებთან ერთად. თავიდან წაიყვანეს ღვთის წმინდა მსახურები, მაქსიანი და იულიანე, რათა მათი წამებითა და სიკვდილით შეეშინებინათ წმინდა ლუკიანე და მოეზიდათ კერპთაყვანისმცემლობისკენ. წაყვანილ მოწამეებს მკაცრად უბრძანებდნენ კერპებისთვის თაყვანი ეცათ და შიშის ჩანერგვას ცდილობდნენ, ამბობდნენ:

– თუ არ შესწირავთ მსხვერპლს ჩვენს უკვდავ ღმერთებს, მაშინვე მახვილით მოგკლავთ.

მაგრამ რწმენაში მტკიცე მოწამეებმა უშიშრად მიუგეს:

– არასოდეს ვეთაყვანებით კერპებს, რამეთუ ისინი ამაონი არიან და ადამიანის ხელით არიან შექმნილნი: ჩვენ შევიცანით ერთი ჭეშმარიტი უფალი იესო ქრისტე, ცოცხალი ღმერთის ძე, რომლის რწმენისთვისაც მზად ვართ მოვკვდეთ.

ამის გაგონებაზე, ბოროტებმა მაშინვე მახვილით მოკლეს ისინი წმინდა ლუკიანეს თვალწინ. ასე მიიღეს წმინდანებმა უფლისგან მათთვის აღთქმული გვირგვინები და შეირაცხნენ წმინდა მოწამეთა დასში. წმინდა ლუკიანე, მათი ღვაწლის გამო გახარებული და ღმერთს მადიდებელი, ყველას წინაშე თქვა:

– მიხარია და ვხარობ შენით, უფალო ღმერთო ჩემო, რამეთუ ვხედავ ჩემს შვილებს, რომლებმაც ჩემზე ადრე მიიღეს შენი დიდების გვირგვინი.

მაშინ ლატრინმა, არიუსმა და ანტორმა, მრისხანებითა და რისხვით, ერთხმად მიმართეს ნეტარს სასტიკი სიტყვით:

– ეს შენ ჯადოქრობით აცდუნებ ხალხს, რომ არ დაემორჩილონ ძლევამოსილი კეისრისა და რომაული სენატის ბრძანებას და არ შესწირონ სასურველი მსხვერპლი უკვდავ ღმერთებს?

ნეტარმა ლუკიანემ მიუგო:

– მე არ ვარ მოგვი, არამედ იესო ქრისტეს მონა ვარ, ნასწავლი ვარ არა ჯადოქრობას, არამედ საღმრთო სიბრძნეს, მისი ძალით ვაჩვენებ ღვთის ხალხს ჭეშმარიტების გზას და ვასწავლი მათ, როგორ შეუძლიათ დაბრკოლების გარეშე გაჰყვნენ ჩემს უფალ იესო ქრისტეს. იგი ჩამოვიდა ზეციდან დედამიწაზე, რათა თავისი სისხლით გამოესყიდა თავისი ქმნილება მტრის მონობისგან, მოეშორებინა კერპთაყვანისმცემლობისგან, უკეთ რომ ვთქვათ – დემონებისგან, და მიენიჭებინა ხსნა მათთვის, ვინც ბოროტი რწმენის სიბნელიდან ჭეშმარიტ ნათელში მოჰყავთ. და სამართლიანია, რომ მათ მხოლოდ იმ ერთს უხრან გულების ქედი, ვინც ინება დაითმინა ჯვარცმა და სიკვდილი ყველას ხსნისთვის.

მტანჯველებმა შეეპასუხეს:

– როგორ აღიარებ ღმერთად მას, ვისაც არა მხოლოდ გარდაცვლილს, არამედ ჯვარცმულსაც უწოდებ?

წმინდა ლუკიანემ მიუგო მათ:

– თუმცა თქვენ თქვენი ურწმუნოების გამო უღირსნი ხართ ისმინოთ ზეციური მეფის საიდუმლოებები, თუმცა, აქ მყოფ მრავალ მორწმუნეთა გულისთვის, მოკლედ მოგიყვებით რამეს: ღმერთი ჭეშმარიტი, ჭეშმარიტი ღმერთის ძე, მარადისობაში ყოველთვის მყოფელი მამასთან ერთად, საუკუნეთა ბოლოს, ადამის დანაშაულის გამო დაღუპული ადამიანთა მოდგმის განახლების სურვილით, ინება უხრწნელად და გამოუთქმელად შობილიყო უწმინდესი ქალწულისგან, რათა ყოფილიყო ჭეშმარიტი ღმერთი და ჭეშმარიტი ადამიანი, ერთ პიროვნებაში ორბუნებოვან ერთ ქრისტედ, ჭეშმარიტ ღვთაებრივ და ადამიანურ ძედ. და მან, თავისი ღვთაებრიობით უვნებელმა და ყოველთვის მამასთან მყოფელმა, გახდა არა მხოლოდ ხილული, არამედ დაემორჩილა, ადამიანური ბუნებით, ჩვენთვის ტანჯვას: რამეთუ გახდა მორჩილი ღმერთ მამისა სიკვდილამდეც კი, ჯვარცმის სიკვდილამდე, ჩვენი გამოსყიდვისთვის (შდრ. ფილ. 2:8). თუკი ღვთის ძეს არ მოენდომებინა კაცის ძე გამხდარიყო და არ მიეღო მოკვდავის სახე, მაშინ არც კაცობრიობა მიიღებდა შენდობას ღვთისგან, არც მოკვდავნი შეიმოსებოდნენ უკვდავებით.

ნეტარი ლუკიანეს ამ და მრავალმა სხვა სიტყვამ მტანჯველები კიდევ უფრო დიდი მრისხანებით აღავსო და მათ თქვეს:

– შენ უკვე ღრმა სიბერეს მიაღწიე და დროა მიატოვო ბავშვური ფუჭსიტყვაობა; ამიტომაც გაბედავ უყოყმანოდ სიკვდილზე წასვლას, ამიტომაც არ შეგაშინებს ის, რომ დიდებული ამაოება გცდუნებს და ზედმეტი მრავალსიტყვაობა გონებას გართმევს. ჭეშმარიტებას გეუბნებით: თუ მალე არ მოინანიებ, არ მიატოვებ შენს სიგიჟესა და თავხედობას და არ შესწირავ უკვდავ ღმერთებს სასურველ მსხვერპლს, მაშინ დაუყოვნებლივ, უმოწყალოდ მივცემთ შენს სიბერეს საშინელ წამებას.

შემდეგ მტანჯველები დასხდნენ და მკაცრად დაიწყეს მისი კითხვა:

– გვითხარი მალე შენი სახელი და დაბადება.

ქრისტეს მეომარმა მიუგო მათ:

– ჩემმა მშობლებმა ლუკია დამარქვეს, ხოლო წმინდა ნათლობისას, რომლითაც ქრისტეში საუკუნო სიცოცხლისთვის ხელახლა დავიბადე, ლუკიანედ გადამირქვეს. წარმოშობით რომაელი ვარ; ეს წარმომავლობა მთელ მსოფლიოში პატივით სარგებლობს. მაგრამ მე იმით კი არ ვამაყობ, რომ რომაელი ვარ, არამედ იმით, რომ ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს მონა ვარ, რაც თქვენც აშკარად შეგიძლიათ იხილოთ ჩემში: ვინაიდან ჩემთვის სხვა სიცოცხლე და დიდება არ არსებობს, გარდა ჩემი უფლისა, იესო ქრისტესი, და მისთვის სიკვდილი – მონაპოვარია (შდრ. ფლპ. 1:21).

მაშინ მტანჯველებმა თქვეს:

– მართალს ვამბობდით: შენ გრძნეული ხარ და მაცდური მათთვის, ვინც გისმენს, მთავარი კი ისაა, რომ ამპარტავანი ხარ, ვინაიდან არ წყვეტ უსირცხვილოდ ლაპარაკს და არც შენს ღრმა სიბერეს ინდობ. თუ რომაელი ხარ, მაშინ რატომ განუდექი უგუნურად რომაელი ღმერთების თაყვანისცემას, რომლებსაც კეისარი მთელ რომაულ სენატთან ერთად და მთელი მსოფლიო ეთაყვანება?

წმინდა ლუკიანემ მიუგო:

– ქრისტეს მადლით, რომელშიც მოვინათლე და რომელიც ჭეშმარიტ ღმერთად შევიცანი, ჩემს რწმენაში უარვყავი არა მხოლოდ ეშმაკი და კერპები, არამედ ყველა მისი საქმე. ჩემი სიტყვებისა და ქადაგების მოსმენა ქრისტე უფალზე არ გსურთ და არც მეხსიერებაში ინახავთ, რადგან თქვენმა ურწმუნოებამ დააბრმავა თქვენ და თქვენი კეისარი მის სენატთან ერთად, ვისგანაც მიიღეთ ასეთი ბრძანება, რათა ჩვენ, ადამიანებმა, გონიერმა ქმნილებებმა, ეშმაკებს შევწიროთ მსხვერპლი და ჩვენი ქედი უგრძნობ კერპთა წინაშე დავხაროთ, ადამიანის ხელით შექმნილთა წინაშე.

ლატრინმა, არიოსმა და ანტორმა, ვეღარ აიტანეს რა თავიანთი ღმერთებისა და კეისრის შეურაცხყოფა, წმინდანს ხელები დაადეს, შეკრეს და მეომრებს გადასცეს, და მათ, მარტვილი გაწელეს და დიდი ხნის განმავლობაში დაუნდობლად სცემდნენ სასტიკი მათრახებით. ტანჯვის ატანისას, ქრისტეს მეომარი არ დამარცხებულა ტანჯვით და არ შეშინებულა მუქარით, არამედ მტკიცედ რჩებოდა ქრისტეს რწმენაში და სულის მხნეობით ამაგრებდა სიბერისგან დასუსტებულ და დაწყლულებულ კიდურებს. უცვლელი როგორც სახით, ისე გონებით, ის არ წყვეტდა ხმამაღალი ხმით ქრისტეს სახელის აღიარებას, ამბობდა:

– არასოდეს შევწყვეტ გულით, რწმენითა და ბაგეებით ღვთის ძის, ქრისტეს ქებას.

მტანჯველებმა, კიდევ უფრო განრისხებულებმა, ბრძანეს, წმინდა მარტვილი მახვილით მოეკლათ; მაშინ ერთმა მეომარმა მახვილი ამოიღო, უკვე მოსაჭრელად გამზადებულ წმინდა ქედს დაარტყა და უპატიოსნესი თავი მოჰკვეთა. როდესაც წმინდა სხეული უთავოდ იწვა და ჯერ კიდევ მოძრაობდა, ყველა მოწმე იყო, თვით მკვლელებიც კი, რომ მასზე ციდან დიდი ნათელი გაბრწყინდა, და ნათელთან ერთად ზემოდან ხმა გაისმა:

– გიხაროდენ, კეთილო მონავ ლუკიანე, რომელსაც არ შეგშინებია ჩემთვის სისხლის დაღვრისა. მოდი და მიიღე შენთვის წინასწარ აღთქმული გვირგვინი და დამკვიდრდი ცაში წმინდანებთან ერთად: მოდი და დაიმკვიდრე საუკუნო დიდების სავანე, შენთვის ანგელოზებთან ერთად გამზადებული.

ეს ხმა წმინდანისთვის კი არ იყო, რომელიც ყოველთვის მტკიცედ სწამდა მისთვის ღვთის მიერ აღთქმული საზღაურისა, არამედ ირგვლივ მდგომი ხალხისთვის, რათა ამ უკანასკნელს კიდევ უფრო განმტკიცებულიყო რწმენაში ჩვენი უფლის, იესო ქრისტეს მიმართ, რომელსაც წმინდა ლუკიანე ამდენი ხნის განმავლობაში ნერგავდა. ყოველივე ეს ხდებოდა შაბათ დღეს, ზემოხსენებულ მთაზე, ქალაქიდან სამ ვერსში. ამის დანახვისა და მოსმენისას, ხალხი, როგორც მორწმუნენი, ისე ურწმუნონი, დიდი შიშით იყვნენ მოცულნი. ზოგი გაიქცა იქიდან, ზოგი კი სიხარულით გაოცდა, რადგან ხედავდნენ, რომ განთავისუფლებულნი იყვნენ ეშმაკის მახეებიდან: თუმცა, გამოვლენილი ნათების ბრწყინვალებაზე ცქერის უუნარობის გამო, ოდნავ უკან დაიხიეს იმ ადგილიდან.

მაშინ წმინდა ლუკიანემ, თუმცა სხეულით მკვდარი იყო, ღვთისგან სასწაულებრივად მიიღო მოძრაობის ძალა, ადგა როგორც ცოცხალი მიწიდან და ფეხზე დადგა; შემდეგ, ხელში აიღო თავისი უპატიოსნესი თავი, უბრკოლებლად წავიდა, მასში მკვიდრი სულიწმიდის მადლითა და ანგელოზთა დახმარებით მიდიოდა, და მტკიცე ნაბიჯებით, როგორც ცოცხალმა ხორცმა, დაიწყო მოგზაურობა, თან ატარებდა თავის წმინდა თავს, როგორც ეს მისმა მეგობარმა, წმინდა დიონისემ გააკეთა პარიზის ქალაქში. დაახლოებით სამი ვერსის გავლისა და ზემოხსენებული მდინარე ფარას წყლებზე გადასვლის შემდეგ, ღვთის კაცმა მიაღწია იმ ადგილს, რომელიც მან თავისთვის დასაფლავებლად აირჩია. იქ მიწაზე დაწვა და მშვიდობით განისვენა უფალში.

ღვთისმოსავი ხალხი, მოწამის ქადაგებით ქრისტესკენ მოქცეულნი, მივიდნენ და წმიდა სხეული არომატებით სცხეს, სუფთა ტილოში შეახვიეს და დიდი პატივით დაკრძალეს, არა ანგელოზთა თანდასწრების გარეშე: ვინაიდან, როცა პატიოსანი სხეული დასაკრძალად გადაეცემოდა, შესაძლებელი იყო, მიწიერი არომატების გარდა, კიდევ სხვა რაღაც საკვირველი და გამოუთქმელი კეთილსურნელების შეგრძნება. ყველა იქ მყოფი გაოცებული იყო და ერთმანეთს ეკითხებოდნენ: – რა არის ეს? შემდეგ თქვეს: – დიდება შენდა უფალო იესო ქრისტე, რომ ღირსგვყავი ისეთი კეთილსურნელების შეგრძნებისა, როგორიც არასოდეს შეუგრძვნია ჩვენს ნესტოებს! დიდება შენდა, ქრისტე მაცხოვარო, რამეთუ ისე დავტკბით ამ კეთილსურნელებით, რომ ამის შემდეგ, ვფიქრობთ, არანაირ სიკეთეს არ მოვაკლდებით!

და სანამ ისინი ამას ამბობდნენ, მანამდე ეფინებოდათ მათ ღვთაებრივი კეთილსურნელება. აქედან უეჭველად იცნობოდა წმიდა ანგელოზთა თანდასწრება, რომლებიც მოწამის ტანჯვის დაწყებიდან მის სიკვდილსა და დაკრძალვამდე განუყრელად იყვნენ მასთან. პატიოსანი დაკრძალვის აღსრულების შემდეგ, ღვთისმოსავმა დამკრძალავებმა მიწამდე თაყვანი სცეს, შემუსვრილი გულით შესძახეს: – გვწამს, იესო ქრისტე, რომ შენ ხარ ჭეშმარიტი ძე ღვთისა, მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად ზეცაში მეფობ, როგორც ეს ყურებით გვსმენია და გულით რწმენა ვისწავლეთ შენი წმიდა მოწამე ლუკიანესგან.

ხალხის სიმრავლემ, რომელიც დასაკრძალად მოვიდა ახლომდებარე ქალაქებიდან და სოფლებიდან, ეს რომ იხილა, ხოლო ბოლოს მოსულებმა, რომელთაც მნახველებისგან მოისმინეს, გულით მოილბეს, და იმავე დღეს დაახლოებით ხუთასი სული მიენდო ჩვენს უფალ იესო ქრისტეს, ძეს ღვთისას; ხოლო მანამდე წმიდა ლუკიანეს სწავლებით იმ მხარეში ქრისტესკენ მოქცეული იყო ოცდაათ ათასამდე სული, ორივე სქესის და ყოველგვარი ასაკის, რომლებმაც, კერპების მიტოვებით, აღიარეს ღმერთი მამა უშობელი და ძე მისი მხოლოდშობილი, სულიწმიდასთან ერთად, სამებაში ჭეშმარიტი და ერთი ღმერთი. შემდეგ ზოგიერთმა მოქცეულთაგანმა, მონდომებით, ეკლესია ააშენა მოწამის საფლავზე, სადიდებლად ღვთისა და საპატივცემულოდ მისი მსახურისა, წმიდა ლუკიანესა.

წმიდა მოწამეთა მაქსიმიანეს და იულიანეს სხეულები დაკრძალული იყო იმ მთაზე, სადაც ისინი მოკლეს, მაგრამ შემდეგ, როცა ქრისტიანთა რიცხვი გაიზარდა, იქიდან გადმოასვენეს და ნეტარი ლუკიანეს სხეულთან ერთად დაასვენეს. და მრავალი სიკეთე ეფინებოდა იქ ჩვენი უფლის იესო ქრისტესგან, მისი წმიდა მოწამეთა შუამდგომლობით. როგორც მათ ერთი სარწმუნოება, ერთი სიყვარული და ერთი აღსარება ჰქონდათ ტანჯვაში, ასევე, – გვწამს ჩვენ, – მარადიულ ნეტარებაშიც ერთი აქვთ თანაცხოვრება და მარადიული სასუფევლის მემკვიდრეობა.

მადლობას ვწირავთ ჩვენს შემოქმედს იმისათვის, რომ მისმა სამმა მოწმემ, სამების აღიარებით, მოწამეობრივი სრულყოფილება მიაღწიეს; მათ პატივს ვცემთ მოწიწებით, რადგან ვიცით, რომ მათგან ბრმებს ეძლევათ თვალის ახელა, კოჭლებს – სიარული: ეშმაკებისგან გათავისუფლება და მრავალი სხვადასხვა სნეულებისგან განკურნება აღესრულება მათი წმიდა ლოცვებით, ხოლო მადლითა ჩვენი უფლისა იესო ქრისტესითა, რომელსაც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად უკუნითი უკუნისამდე დიდება და პატივი, ამინ.