წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმიდა მოწამე იუსტინე ფილოსოფოსის ცხოვრება და ღვაწლი
ქრისტეს წმიდა მოწამე იუსტინე ფილოსოფოსი დაიბადა პალესტინის სირიაში, სამარიის საზღვრებში, ქალაქში, რომელსაც თავდაპირველად სიქემი ერქვა, ხოლო შემდგომ – ნეაპოლის ფლავიუსი. მისი მამა, სახელად პრისკი, წარჩინებული წარმართი იყო; წარმართი იყო თავად იუსტინეც, სანამ წმიდა სარწმუნოების ნათლით არ განათლდა. ჭეშმარიტების სიყვარულით აღძრული, სიყრმიდანვე იყო დაწაფებული წიგნის სწავლას და, მახვილი გონების წყალობით, წარმატებას აღწევდა ბერძნულ წარმართულ სკოლებში ნასწავლ მეცნიერებებში. შეითვისა რა მჭევრმეტყველების ხელოვნება, მან ფილოსოფიისადმი ლტოლვა იგრძნო და თავდაპირველად ერთი ფილოსოფოსის – სტოიკოსის მოწაფე გახდა, რათა გაეგო, რას მოიცავდა სტოიკოსთა მოძღვრება. იუსტინეს ღვთის შესახებ ცოდნის მიღების სურვილი ედგა, მაგრამ სტოიკოს ფილოსოფოსთან გარკვეული დროის გატარების შემდეგ, ღვთის შესახებ არაფერი უსწავლია მისგან, ვინაიდან სტოიკოსი ღმერთს არ იცნობდა და მის შესახებ მოძღვრებას საჭიროდ არ მიიჩნევდა. მაშინ იუსტინემ მიატოვა ეს მასწავლებელი და სხვა ფილოსოფოსთან, ეგრეთ წოდებულ პერიპატეტიკოსთან წავიდა, რომელიც ბრძენად ითვლებოდა. რამდენიმე დღეც არ იყო გასული, რომ ამ ფილოსოფოსმა იუსტინესთან საზღაურზე დაიწყო ლაპარაკი, რადგან არ სურდა მისი უსასყიდლოდ სწავლება. დაინახა რა თავისი მასწავლებლის ვერცხლისმოყვარეობა, იუსტინემ მის მიმართ ზიზღი იგრძნო, როგორც ხარბი ადამიანის მიმართ, და გადაწყვიტა, რომ ეს მასწავლებელი ფილოსოფოსად წოდების ღირსიც არ იყო, ვინაიდან მისთვის უცხო იყო ამქვეყნიური სიმდიდრის ზიზღი. მითითებული მიზეზების გამო, უარყო რა სტოიკოსები და პერიპატეტიკოსები, იუსტინეს, ღვთის შემეცნებისკენ მიმავალი ჭეშმარიტი ფილოსოფიის მიმართ დაუკმაყოფილებელი ლტოლვით აღძრულს, სურდა თავის მასწავლებლად ერთი ცნობილი ფილოსოფოსი-პითაგორელი აერჩია. მან ჩათვალა, რომ იუსტინეს უპირველესად ასტრონომია, გეომეტრია, არითმეტიკა, მუსიკა და ზოგიერთი სხვა მეცნიერება უნდა ესწავლა, როგორც – მისი აზრით – ამქვეყნიურ ცხოვრებაში აუცილებელი. მაგრამ იუსტინემ განსაჯა, რომ ამ მეცნიერებების შესასწავლად მრავალი წლის გატარება მოუწევდა, მაშინ როცა სულისთვის მათგან არანაირი სარგებელი არ იქნებოდა; არც ამ მასწავლებლისგან მოუსმენია არაფერი, რაც მის გულში ყოველდღიურად უფრო და უფრო ღვთაებრივი სიყვარულით გაღვივებულ სურვილს დააკმაყოფილებდა, ამიტომ იუსტინემ ისიც მიატოვა. შემდეგ იგი ერთ-ერთ პლატონიკოსს მიმართა, რომელთა მოძღვრება იმ დროს დიდებითა და პატივისცემით სარგებლობდა; პლატონიკოსმა ფილოსოფოსმა აღუთქვა, რომ მას უსხეულო საგნების შემეცნებას ასწავლიდა ხილული საგნების მსგავსებისგან, უმაღლეს ცოდნას – უდაბლესის მსგავსებისგან და ღვთის გაგებას – იდეების გაგებისგან, – ვინაიდან ამ პლატონიკური მოძღვრების სავარაუდო დასასრული იყო იდეების შემეცნებიდან ღვთის გაგებაზე გადასვლა. ნეტარი იუსტინე ნებით დაადგა ასეთ გზას, იმ იმედით, რომ თავისი მისწრაფებების საგანს – ღვთაებრივ სიბრძნეს ჩასწვდებოდა, რომელიც ღვთის ცოდნას იძლევა და მისი მადლით ავსებს. პლატონიკოს მასწავლებელთან მან საკმაო ხანი დაჰყო, მალე შეისწავლა პლატონის დოგმატები და წესები, და მიაღწია სრულყოფილებასა და დიდებას, როგორც ელინურმა ფილოსოფოსმა. მაგრამ ამ გზით იუსტინეს ჯერ კიდევ არ შეეძლო ჭეშმარიტი ქრისტიანული ღვთისშემეცნების მიღწევა, რადგან ბერძენი ფილოსოფოსები, უხრწნელ ღმერთს თაყვანს სცემდნენ ადამიანების, ფრინველების, ოთხფეხა ცხოველებისა და ქვეწარმავლების ხრწნადი ხატების ქვეშ, მას ღირსეულად არ ადიდებდნენ. თუმცა, იუსტინეს გარკვეული სულიერი ნუგეში ჰქონდა, ვარჯიშობდა რა ღვთისმეტყველებაში და ეუფლებოდა ღვთისშემეცნებას, რამდენადაც მის ჯერ კიდევ ჭეშმარიტი მოძღვრებით გაუნათლებელ გონებას შეეძლო ამის წვდომა.
ერთხელ, ქალაქგარეთ, ზღვასთან ახლოს, განმარტოებულ ადგილას სეირნობისას და გონებაში სხვადასხვა ფილოსოფიური მოძღვრების განხილვისას, იუსტინემ დაინახა მისთვის უცნობი, პატივცემული, ჭაღარა მოხუცი. როდესაც ის ყურადღებით უყურებდა მოხუცს, ამ უკანასკნელმა თქვა:
– ნუთუ მიცნობ, რომ ასე ყურადღებით მიყურებ?
– არ გიცნობ, – უპასუხა იუსტინემ, – მაგრამ მიკვირს შენი ნახვა ამ უკაცრიელ ადგილას, სადაც არავის შეხვედრას არ მოველოდი.
– ჩემი ახლობლები, – თქვა მოხუცმა, – იმ მხარეს წავიდნენ; მათი დაბრუნების მოლოდინში, მე წინ შევეგებე მათ, რათა შორიდანვე მენახა. შენ კი აქ რას აკეთებ?
იუსტინემ უპასუხა: – მე განმარტოებით სეირნობა მიყვარს, რათა დაუბრკოლებლად ვიაზროვნო ფილოსოფიაზე.
– რა სარგებელს იღებ ფილოსოფიისგან? – ჰკითხა მოხუცმა.
იუსტინემ უპასუხა:
– რა შეიძლება იყოს ფილოსოფიაზე სასარგებლო? ის გონების განმანათლებელია, ყოველი მსჯელობის წინამძღოლი და მასწავლებელი, ცხოვრების ხელმძღვანელი; ვინც მას კარგად შეიცნობს, სარკეში ხედავს სხვების უმეცრებასა და ცდომილებას; ფილოსოფიური სწავლებისა და გონების სწორი გამოყენების გარეშე სიბრძნე ვერ იარსებებს. ამიტომ ყოველმა ადამიანმა უნდა შეისწავლოს ფილოსოფია, რათა იცოდეს, რა არის სასარგებლო და რა არა, რა უნდა შეინარჩუნოს და რა უარყოს.
– მაგრამ მოაქვს თუ არა ფილოსოფიას ბედნიერება ადამიანისთვის? – ჰკითხა მოხუცმა.
იუსტინემ უპასუხა: – რა თქმა უნდა, მოაქვს.
– მაშ მითხარი, რა არის ფილოსოფია და რაში მდგომარეობს მისგან მომდინარე ბედნიერება?
– ფილოსოფია, – უპასუხა იუსტინემ, – არის ყოველი არსებულის გაგება და ჭეშმარიტების შემეცნება; იმავე გაგებისა და სიბრძნის ფლობაში მდგომარეობს ფილოსოფიით მოტანილი ბედნიერება.
მოხუცმა ჰკითხა: – თუ ჭეშმარიტება სწორი ფილოსოფიური გაგების მეშვეობით შეიცნობა, მაშინ რას იტყვი ღმერთზე?
იუსტინემ უპასუხა: – არსება, რომელიც არასოდეს იცვლება, მაგრამ ყოველთვის ერთსა და იმავე მდგომარეობაში რჩება, ყოველგვარი ყოფიერების პირველმიზეზი, – აი, როგორ ვფიქრობ მე ღმერთზე.
მოხუცს ეს პასუხი მოეწონა და კითხვები განაგრძო: – ყოველივე არსებულს ერთი საერთო გონება აქვს? ყოველივე ამის შემდეგ, რაიმე ხელოვნებაში მცოდნეზე ამბობენ, რომ მას ეს ხელოვნება ესმის: იქნება ეს მიწისმზომელობა, ზღვაოსნობა თუ მკურნალობა; განა იგივე არ ხდება სხვა ღვთაებრივ და ადამიანურ საგნებთან მიმართებაში? კიდევ მითხარი: არსებობს თუ არა ასეთი გონება, საიდანაც გამომდინარეობს როგორც ღვთაებრივი, ისე ადამიანური საგნების შემეცნება?
– ნამდვილად არსებობს, – უპასუხა იუსტინემ.
– ერთსა და იმავეს ნიშნავს: ღმერთის გაგება, თუ მუსიკის, არითმეტიკის, ასტრონომიის ან რაიმე მსგავსის გაგება?
– სულაც არა. ერთია ღმერთის გაგება, მეორე – რომელიმე ხელოვნების ცოდნა.
– კარგად უპასუხე, – თქვა მოხუცმა, – ზოგიერთი ცოდნა ჩვენ ვიღებთ ან სმენითა და სწავლებით, ან საგნის საკუთარი თვალით ხილვით. მაგალითად, ვინმეს რომ ეთქვა შენთვის, რომ ინდოეთში ბინადრობს ასეთი ცხოველი, რომელიც არ ჰგავს არცერთ სხვა ცხოველს, მაგრამ სრულიად, თავისი მრავალფეროვანი თვისებებით, განსხვავდება მათგან, – ის საკუთარი თვალით რომ არ გენახა, ვერაფერს გაიგებდი მის შესახებ, და ჯერ თავად რომ არ მოგესმინა ამ ცხოველის ამბავი, ვერც სხვას მოუყვებოდი მის შესახებ. ახლა კი გეკითხები: როგორ შეუძლიათ თქვენს ელინ ფილოსოფოსებს სწორად გაიგონ ღმერთზე და მის შესახებ რაიმე ჭეშმარიტი განაცხადონ, თუ არასოდეს უნახავთ იგი, არ მოუსმენიათ და, შესაბამისად, არანაირი ცოდნა არ გააჩნიათ მის შესახებ?
იუსტინემ უპასუხა: – მამაო! ღვთაების ძალა არ ჩანს ხორციელი თვალებით, როგორც ადამიანი ათვალიერებს რომელიმე მიწიერ ცოცხალ არსებას, არამედ მხოლოდ გონებით შეიძლება ღმერთის შეცნობა, როგორც პლატონი ამბობს, რომლის სწავლებასაც მე მივყვები.
მოხუცმა ჰკითხა: – განა არ არის ჩვენს გონებაში რაიმე ისეთი ძალა, ასეთი თვისებებითა და იმდენად ძლიერი, რომლითაც ჩვენ უფრო სწრაფად შეგვეძლება უხილავის შეცნობა, ვიდრე ხორციელი გრძნობებით შევიცნობთ რაიმე საგანს?
იუსტინემ უპასუხა: – ნამდვილად არსებობს ასეთი ძალა; პლატონი მას გონების თვალს უწოდებს, რომელიც, მისი სწავლებით, ადამიანს იმიტომ მიეცა, რომ სიბრძნისმოყვარეობის სწავლებით განწმენდილს და განათებულს, შეეძლო ეჭვრიტა თავად ღვთაებრივ ჭეშმარიტებას, ყველა გონებით შეცნობადი საგნის მიზეზს.
ხოლო ამ ჭეშმარიტებას არ აქვს განსაზღვრული სახე, ან რაიმე მსგავსება, ან ასაკი, ან რაიმე ხორციელი თვალებისთვის ხელმისაწვდომი, არამედ არის არსება ყველა არსებაზე მაღალი, შეუცნობელი, აუწერელი, სიკეთისა და მშვენიერების ერთიანობა; თავად ამ არსებამ დასაბამიდანვე ჩანერგა კეთილშობილ სულებში მისი შეცნობის სურვილი, – რადგან მას უყვარს, როდესაც ასეთი სულები მას შეიცნობენ და ჭვრეტენ.
მოხუცს სასიამოვნო იყო ასეთი სიტყვების მოსმენა, მაგრამ მაინც არ იყო სრულად კმაყოფილი იუსტინეს ამ მსჯელობით ღმერთზე პლატონის სწავლების მიხედვით, როგორც არასრულყოფილი ქრისტიანული აღმსარებლობის არარსებობის გამო და, არ მოუწონა პლატონი, თქვა:
– თუ პლატონი ისე ასწავლის, როგორც შენ აღიარებ, მაშინ რატომ არ შეიცნო და ვერ ჩასწვდა თავად ღვთის ჭეშმარიტებას? იმის მტკიცებით, რომ ღმერთი უხილავი და მიუწვდომელია, იგი თაყვანს სცემდა ხილულ ქმნილებას: ცას, ვარსკვლავებს, ხეებსა და ქვებს, რომლებიც ადამიანის მსგავსებად იყო გამოთლილი, როგორც თვით ღმერთს, და ღვთის ჭეშმარიტების სიცრუედ ქცევით, კერპთაყვანისმცემლობას მიჰყო ხელი და სხვებსაც ამას ასწავლიდა. არ მგონია, რომ პლატონს და სხვა ელინ ფილოსოფოსებს გააჩნდათ სწორი გონება, რომელსაც შეეძლო ჭეშმარიტი ღმრთისშემეცნების მიღწევა:
«თავიანთ ფიქრებში ამაონი გახდნენ, და დაუბნელდათ უგუნური გული; თავს ბრძენთ უწოდებდნენ და გაუგუნურდნენ»
(რომ. 1:21–22). ერთი სიტყვით, ასე ვიტყვი: ადამიანის გონება, რომელიც არ არის წმინდა სულით დარიგებული და რწმენით განათლებული, სრულიად არ ძალუძს ღმერთის შეცნობასა და გაგებას.
ამგვარად, მრავალი მსგავსი რამ თქვა მოხუცმა სწორ ღმრთისშემეცნებაზე, ჭეშმარიტ ღმრთისთაყვანისცემაზე და სხვა ღვთაებრივ საკითხებზე, ელინ ფილოსოფოსთა შეცდომების მხილებით. მოხუცის სიტყვებით გაოცებულმა იუსტინემ იკითხა:
– მაშინ სად და როგორი მასწავლებლის პოვნა შეიძლება ჭეშმარიტებაში დასარიგებლად, თუ პლატონსა და სხვა ფილოსოფოსებში არ არის ჭეშმარიტება?
მაშინ მოხუცმა დაიწყო მისთვის წმინდა წინასწარმეტყველებზე მოყოლა და თქვა:
– უძველეს დროში, ყველა ფილოსოფოსზე ბევრად ადრე, არსებობდნენ რაღაც წმინდა, მართალი და ღვთის სათნო კაცები; წმინდა სულით აღსავსენი, ისინი წინასწარმეტყველებდნენ იმის შესახებ, რაც ახლა ხდება, და იმ კაცებს წინასწარმეტყველები ეწოდებათ. მათ ერთადერთებმა, ყველაზე ადრე, შეიცნეს ჭეშმარიტება და ხალხისთვის მისი გამოცხადებისას, არავის წინაშე არ რცხვენოდათ და არავისი ეშინოდათ; ვერავინ შეძლო მათი დარწმუნება, თუნდაც ერთი სიტყვით განდგომოდნენ ჭეშმარიტებას, და ამაო დიდებას არ შეეძლო მათი დამარცხება. ყველაფერზე, რასაც ხედავდნენ ან ღმერთისგან ესმოდათ მათთვის მიცემულ გამოცხადებებში, ისინი საუბრობდნენ უბრალოდ, ჭეშმარიტად და უშიშრად. მათი წერილები დღესაც არსებობს; ვინც მათ რწმენით კითხულობს, მათ ბევრ სარგებელს მოუტანენ და გონებას განანათლებენ ჭეშმარიტების შესაცნობად. არც მჭერმეტყველებით და არც რაიმე სოფისტური 3548 არგუმენტებით ან დასკვნებით არ ადასტურებენ თავიანთ სიტყვებს ეს წმინდა წინასწარმეტყველები, არამედ უბრალო საუბარში წარმოთქვამენ თავად ჭეშმარიტებას, რადგან ისინი თავად, ყოველგვარი სოფისტური არგუმენტის გარდა, ჭეშმარიტების უტყუარი მოწმეები არიან, როგორც ერთადერთი ჭეშმარიტი ღმერთის, ყოველი არსებულის შემოქმედის მორწმუნენი, და მისი ძის, უფალ ქრისტეს, სამყაროში მოსვლა რომ იწინასწარმეტყველეს. და უეჭველია, რომ წინასწარმეტყველები რწმენას იმსახურებენ, რადგან მათი ზოგიერთი წინასწარმეტყველება უკვე აღსრულდა, ზოგი კი ახლა სრულდება. ზოგიერთი თავისი წინასწარმეტყველების ჭეშმარიტებას კი ისინი სასწაულებითაც ადასტურებდნენ, აღასრულებდნენ საოცარ საქმეებს ზემოდან, ღვთის მადლით მიცემული ძალით, რაც ცრუ, ღვთისგან არ დადგენილ წინასწარმეტყველებს არასოდეს შეეძლოთ, არამედ მხოლოდ აშინებდნენ ხალხს რაღაც დემონური მოჩვენებებითა და სიცრუეებით.
ასე ესაუბრებოდა იუსტინეს მისთვის უცნობი ნეტარი კაცი, და ბოლოს უთხრა მას:
– უპირველეს ყოვლისა, გულმოდგინედ ილოცე ჭეშმარიტი ღმერთის მიმართ, რათა გაგიღოს სინათლის კარი, რადგან მხოლოდ ის შეძლებს ღვთაებრივის ჭვრეტასა და გაგებას, ვისაც თავად ღმერთი მიანიჭებს გამოცხადებას; უღებს კი იგი ყველას, ვინც მას ლოცვით ეძიებს და სიყვარულით უახლოვდება.
ეს რომ თქვა, მოხუცი მოშორდა მას და უხილავი გახდა; იუსტინემ კი შემდეგ ვეღარასდროს და ვერსად ვერ იპოვა და ვეღარ ნახა ეს კაცი. თავისი გულის შეგრძნებების შესახებ მოხუცის წასვლის შემდეგ, თავად იუსტინემ, სახელოვან იუდეველ ტრიფონთან საუბარში, ასე მოუთხრო:
– რაღაც ცეცხლი აინთო ჩემში, ღმერთისკენ სწრაფვით აღანთებდა ჩემს სულს, და გაიზარდა ჩემში სიყვარული წმინდა წინასწარმეტყველებისა და იმ კაცების მიმართ, რომლებიც ქრისტეს მეგობრები არიან. მოხუცის სიტყვებზე ფიქრისას, შევიცანი, რომ მის მიერ გამოცხადებული ფილოსოფია – ერთადერთი ჭეშმარიტია, დავიწყე წინასწარმეტყველური და სამოციქულო წიგნების კითხვა და მათგან ჭეშმარიტად ფილოსოფოსი, ანუ ჭეშმარიტი ქრისტიანი გავხდი.
მოგვიანებით ტრიფონისთვის ამის მოყოლისას, ნეტარმა იუსტინემ ერთდროულად დაიმარხა გულში, რითაც დაიწყო მისი ღმერთთან მოქცევა, როდესაც უცნობმა კაცმა, თითქოს ზეციდან გამოგზავნილმა, იგი სწორ გზაზე დააყენა.
ღვთივშთაგონებულ მოხუცთან სულიერად სასარგებლო საუბრის შემდეგ, იუსტინე დაუყოვნებლივ მიმართა ქრისტიანულ წიგნებს და გულისმიერი გულმოდგინებით დაიწყო ღვთაებრივი წერილების კითხვა. სიბილების ძველი წინასწარმეტყველებები 3549
ის ადარებდა წმინდა წინასწარმეტყველთა წინასწარმეტყველებებს ქრისტეს ყოვლადწმინდა ქალწულისგან განკაცების, მის ნებაყოფლობით ვნებებზე, მომავალ სამსჯავროსა და ხილული სამყაროს აღსასრულზე; რადგან სრულ თანხმობას ხედავდა ამათსა და იმათში, უკვირდა და ნელ-ნელა, სულიწმინდის შინაგანი დარიგებით, ღვთისა და ძე ღვთის უფრო სრულყოფილ შეცნობამდე მიდიოდა. დღითი დღე ძლიერდებოდა მის სულში ღვთისმოსაობისკენ სწრაფვა და, ქრისტიანული სარწმუნოებისკენ მიდრეკილი, თავის თავში გმობდა ელინურ სიგიჟეს.
იმ დროს, ქრისტიანული ღვთისმოსაობისკენ მსწრაფველი სულის კეთილი განზრახვებისთვის არცთუ მცირე დაბრკოლებას წარმოადგენდა ქრისტიანთა ხშირი და სასტიკი დევნა, აგრეთვე მრავალი სამარცხვინო, საშინელი, სმენისთვის გაუგონარი ბრალდება მანკიერებებში, რომელთაც წარმართები ცრუად მიაწერდნენ ქრისტიანებს, – თითქოს ქრისტიანები თავიანთ ღამის (სამლოცველო) შეკრებებზე, სანათების ჩაქრობით, იმავდროულად სპობდნენ სიწმინდის ნათელსაც, ურთიერთშორის ბილწდებოდნენ უწმინდურებით და მხეცებივით ჭამდნენ ადამიანის ხორცს. ასეთი და მსგავსი საძაგელი ბრალდებებით წარმართები და იუდეველები სახელს უტეხდნენ უდანაშაულო ქრისტიანებს ყოველ ერს შორის. უღმერთო და უგუნური ადამიანების ტყუილებს ისე უჯერებდნენ, როგორც თვით ჭეშმარიტებას; და ყველა ურწმუნოს სძულდა ქრისტიანები, მართალი და წმინდა ადამიანები, ეთაკილებოდა ისინი, ზიზღით უყურებდნენ და ზურგს აქცევდნენ, როგორც დიდ უსჯულოებს, მძიმე ცოდვებში მხილებულთ, და მრავალი და მრავალგვარი ტანჯვის შემდეგ სიკვდილზე გადასცემდნენ ქრისტიანებს.
ეს გარემოებები თავდაპირველად უშლიდა ხელს იუსტინეს ქრისტიანებთან შეერთების განზრახვაში; მაგრამ მაინც არ ენდობოდა ქრისტიანებისთვის მიწერილ ბრალდებებს, რადგან კარგად იცოდა, რომ ხშირად უგუნური სახალხო სამსჯავროთი უდანაშაულოები ისჯებიან როგორც დამნაშავეები, წმინდებს სახელს უტეხენ, როგორც გარყვნილებს, და მართლებს ცოდვილებად მიიჩნევენ. ხოლო როდესაც ხედავდა, რომ ქრისტიანები უშიშრად პასუხობდნენ სასამართლოებში, მამაცურად იტანდნენ ტანჯვებს, ამქვეყნიურ ყოველგვარ ხილულ სიკეთეს ნაგავივით იგდებდნენ, ნებაყოფლობით ეძლეოდნენ წამებას თავიანთი უფლისთვის და სიკვდილისკენ მიისწრაფოდნენ, როგორც ნადიმისკენ, – იუსტინე თავისთვის ფიქრობდა:
– ტყუილია ის, რასაც ქრისტიანებზე ამბობენ, თითქოს ასეთ უსჯულოებებს სჩადიოდნენ: ცოდვილი, რომელიც უსაზღვრო გრძნობით სიამოვნებებშია ჩაფლული და ხორციელი ვნებებით ადამიანის ხორცს ჭამს, არ იტანს ტანჯვას, ნებაყოფლობით არ ეძლევა ჭრილობებს, არამედ გაურბის მათ; ხოლო რომელიმე სამსჯავროზე წარდგენილი, ყოველნაირად ცდილობს განთავისუფლდეს და არ ზოგავს საშუალებებს, რათა თავი დაიხსნას სასჯელისგან, რათა შემდეგ უმტკივნეულოდ იცხოვროს და, სხეულის ჯანმრთელობით სარგებლობით, კიდევ უფრო მეტად მისცეს თავი თავის ვნებებს. ქრისტიანები კი ასეთები არ არიან: ნებაყოფლობით ირჩევენ რა ტანჯვას ქრისტესთვის, რომლისაც სწამთ, და სიკვდილს სიცოცხლეზე ამჯობინებენ რა, განა შეიძლება მათ ასე უყვარდეთ ცოდვა?
ასე ფიქრის შემდეგ, ის გულმოდგინედ გამოიკითხავდა ქრისტიანთა ცხოვრებას და სრულიად დარწმუნდა, რომ ისინი უფლის შიშით წმინდად და უბიწოდ ცხოვრობდნენ, გულმოდგინედ იცავდნენ თავიანთ უმანკოებას, მარხვითა და თავშეკავებით მუდმივად თავს იმორჩილებდნენ, ხშირად ლოცულობდნენ და ყოველთვის ვარჯიშობდნენ ყოველგვარ კეთილ საქმეში. ამ ყველაფერში დარწმუნებულმა, იუსტინემ მთელი გულით შეიყვარა ქრისტიანები, მიეჯაჭვა მათ და მიიღო წმინდა ნათლობა. და გახდა ის ქრისტეს სარწმუნოების დიდი დამცველი, მებრძოლი სიტყვითა და წერილობით ელინებისა და იუდეველების წინააღმდეგ, ქრისტეს დაუმარცხებელი მეომარი, ძლიერი და მამაცი მოღვაწე.
ადამიანთა სულების ხსნისკენ სწრაფვით, ის მოგზაურობდა სხვადასხვა ქვეყანაში: ასწავლიდა და ქადაგებდა ქრისტეს სახელით, ურწმუნოებს მათი გზააბნეულობიდან ღვთისკენ მიაქცევდა. ჩავიდა ის რომშიც 3550, როგორც ფილოსოფოსი, – ფილოსოფიური სამოსით, თავის მოწაფეებთან ერთად. რადგან მრავალი მიდიოდა მასთან სასწავლებლად, მან დააარსა სასწავლებლები და გარეგნული ფილოსოფიის საფარქვეშ ასწავლიდა ჭეშმარიტ ქრისტიანულ ფილოსოფიას. იქ შეხვდა რა მარკიონს 3551, ერესის დამაარსებელს, მან ძალით შეეწინააღმდეგა მას, უარყო და დაწერა წიგნები მისი ერესების წინააღმდეგ, აგრეთვე სხვა ერეტიკული სწავლებების წინააღმდეგ. იქვე, რომში, იყო ვინმე წარმართი ფილოსოფოსი-ცინიკოსი 3552
კრისკენტი, ქრისტიანთა დიდი მტერი; ამ უღმერთო ფილოსოფოსთან ჭეშმარიტი ქრისტიანი ფილოსოფოსი, წმინდა იუსტინე, განუწყვეტლივ ებრძოდა სიტყვით და მის წინააღმდეგ წერდა წიგნებს. ეს ცინიკოსი, რომელიც თავად უწმინდურად და უაღრესად უკანონოდ ცხოვრობდა, სძულდა ქრისტიანები მათი ღვთისადმი უმანკო ცხოვრების გამო და შურდა იუსტინეს კარგი სახელის, რომელსაც თავისი ღვთივშთაგონებული სიბრძნისა და წმინდა, უმწიკვლო ცხოვრების გამო პატივით იცნობდნენ ყველა რომაელი. თავისი სიბოროტით ეს ცინიკოსი ცილს სწამებდა ქრისტიანებს, ადანაშაულებდა მათ მრავალ სამარცხვინო საქციელში, რათა დაეფარა იუსტინეს და მისი თანამოაზრეების სახელი ხალხის თვალში და მათ მიმართ ზიზღი გამოეწვია. ამის მოსმენისა და ხილვისას, წმინდა იუსტინე ამბობდა:
– მე მზად ვარ, ვიტანჯო ქრისტეს სარწმუნოებისთვის და უსჯულოთაგან სიკვდილი დავითმინო; და ვფიქრობ, რომ ის მე მეწევა ამ ცინიკოს კრისკენტის ხელით, რომელიც გიჟია, სიამაყე უფრო უყვარს, ვიდრე სიბრძნე, და რომელიც ფილოსოფოსის სახელს არ იმსახურებს, რადგან ბედავს იმის მტკიცებას, რაც სინამდვილეში არ იცის, თითქოს ქრისტიანები უღმერთოები არიან და მრავალ უწმინდურ და უკანონო საქმეს სჩადიან; ასე გვგმობს ის სიძულვილისა და ბოროტების გამო და ამით უარესია უბრალო ადამიანებზე, რადგან ეს უკანასკნელნი არ ბედავენ ილაპარაკონ იმაზე, რაც არ იციან.
მაშინ რომში მეფობდა ანტონინი (3553), ადრიანეს მემკვიდრე. თავად ანტონინი არ იყო გამწარებული ქრისტიანების მიმართ; თუმცა, ყოფილი მეფეების ბრძანებების გამო, ხალხის მმართველი უღმერთო კერპთაყვანისმცემლები დევნიდნენ და ხოცავდნენ ქრისტიანებს მათდამი დიდი სიძულვილის გამო, ასევე ანგარებით, რათა მათი ქონება გაეძარცვათ; და არა იმდენად ქრისტეს სახელის აღიარებისთვის, რამდენადაც მრავალ უკანონობაში ცრუ ცილისმწამებლური ბრალდებების გამო, მორწმუნეებს სასამართლოში აძლევდნენ, აღძრული ცილისწამებების გამო კითხავდნენ და სიკვდილით სჯიდნენ სხვადასხვა სახის სიკვდილით.
ამ დროს რომში ასეთი შემთხვევა მოხდა: ერთმა წარმართმა ქალმა, რომელიც უწმინდურად ცხოვრობდა, ქრისტიანებისგან ჭეშმარიტი ღმერთის შესახებ სიტყვისა და უმანკო ცხოვრების, მართალთა განმზღაურების და ცოდვილთა ტანჯვის შესახებ სწავლების მოსმენისას, სულით შეინანა და ირწმუნა ქრისტე. თავის ქმარს, გულმოდგინე კერპთაყვანისმცემელს, რომელიც ხორციელ უწმინდურებაში იყო ჩაფლული, ყველანაირად ურჩევდა, სურდა შეეკავებინა თავშეკავებული ცხოვრებისკენ და ჭეშმარიტი სარწმუნოებისკენ მოექცია. როდესაც კი მან დაინახა, რომ სრულიად არ შეეძლო მისი გამოსწორება, საშუალებებს ეძებდა მასთან საქორწინო კავშირი გაეწყვიტა, რათა აღარ ეცხოვრა მასთან ერთად და აღარ შებილწულიყო უწმინდურებით.
ქმარმა, შეიტყო რა, რომელმა ქრისტიანმა ასწავლა მის მეუღლეს ქრისტიანული სარწმუნოება, ქალაქის მმართველთან წავიდა, რათა ეჩივლა ქრისტიანზე, რომლის სახელიც იყო პტოლემე. ქრისტეს მონა პტოლემე შეიპყრეს, დიდხანს ჰყავდათ სუნიან საპყრობილეში და, სასამართლოს წინაშე წარდგენილი, სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა ქალაქის მმართველმა. ამ უსამართლო სასამართლოს დროს იდგა იქ ერთი კაცი, სახელად ლუკიუსი, და ხედავდა რა, რომ ნეტარი პტოლემე უდანაშაულოდ იყო მსჯავრდებული, უთხრა უსამართლო მოსამართლეს:
– რა დანაშაულისთვის, ქალაქის მმართველო, სიკვდილისთვის სწირავ კაცს, რომელიც სიკვდილში უდანაშაულოა? ის არ არის მრუში, არც მოძალადე, არც მკვლელი, არც ქურდი, არც მტაცებელი, სხვა რაიმე უკანონობაშიც არ არის მხილებული. მისი ერთადერთი დანაშაული ის არის, რომ თავი ქრისტიანად აღიარა.
მრისხანედ შეხედა მოლაპარაკეს, ქალაქის მმართველმა ბოროტებით იკითხა: – შენც ქრისტიანთა რიცხვიდან ხარ? ლუკიუსმა უპასუხა: – დიახ, მე ქრისტიანი ვარ. მაშინ ქალაქის მმართველმა ისიც სიკვდილით დასჯა ბრძანა. ამ ორ ქრისტიანს მესამეც შეუერთდა, მათი მეგობარი, რომელმაც საქვეყნოდ აღიარა თავი ქრისტიანად; და სამივე მათგანმა დადო თავისი სული ქრისტესთვის.
ნეტარმა იუსტინემ, შეიტყო რა წმინდანთა ამ უსამართლო მოკვლის შესახებ, მწუხარებით აღივსო, დაწერა გრაგნილი, ანუ აპოლოგია (3554), რომელიც ქრისტიანთა უდანაშაულობას ამტკიცებდა, და გადასცა იგი მეფეს, მის ვაჟებს და მთელ სენატს, უშიშრად მზად იყო ქრისტესთვის ტანჯვისა და სიკვდილისთვის.
მეფემ ყურადღებით წაიკითხა ეს გრაგნილი, გაოცდა ქრისტიანი ფილოსოფოსის სიბრძნით და არა მხოლოდ არ განურისხდა მას და არ გადასცა სიკვდილს, არამედ შეაქო მისი გონება. ამ გრაგნილში იუსტინე ამხელდა წარმართული ღმერთების სიცრუეს, ნათლად აღწერა ქრისტეს ყოვლისშემძლეობა, დაამტკიცა, რომ ქრისტიანთა მიმართ წაყენებული ბრალდებები ცრუ იყო, და რომ მათი ცხოვრება უმანკო და მართალია. შეინანა რა, მეფემ ბრძანა, რომ ქრისტიანები ქრისტეს სახელის აღიარებისთვის არ ეწამებინათ და მათი ქონება არ გაეძარცვათ, გარდა ისეთი დანაშაულებებისა, რომლებიც მართლაც ღირსი იყო მსჯავრისა და სიკვდილით დასჯისა.
წმინდა იუსტინემ ჩაიწერა ეს სამეფო ბრძანება; მეფის მიერ გაშვებულმა, მისი ნებართვით, აზიაში გაემგზავრა, სადაც მაშინ ქრისტიანები განსაკუთრებულ დევნას განიცდიდნენ. ფილოსოფიურ სამოსელში, რომელიც სიკვდილამდე არ მიუტოვებია, იუსტინი ეფესოში მივიდა, ყველას ამცნო და განუმარტა მეფის ბრძანება და გაგზავნა ის მიმდებარე ქვეყნებსა და ქალაქებში. ქრისტეს ეკლესიაში სიმშვიდემ დაისადგურა, დევნა დროებით შეწყდა და მორწმუნეებს დიდი სიხარული ჰქონდათ. ეფესოში ყოფნისას, წმინდა იუსტინეს კამათი ჰქონდა ბრძენ იუდეველ რაბინ ტრიფონთან და გაიმარჯვა, ძველაღთქმისეულ წერილზე მითითებით; ამ კამათის შესახებ, ისევე როგორც ზემოხსენებული აპოლოგიის შესახებ, იუსტინის წიგნში ვრცელი სიტყვაა.
ეფესოში საკმაო ხანს ყოფნის შემდეგ, იგი კვლავ იტალიაში დაბრუნდა და, მოციქულთა მსგავსად, ყველგან გზაზე ქრისტეს ქადაგებდა, კამათის გზით წმინდა სარწმუნოებაზე მოაქცევდა იუდეველებსა და ელინებს და ამტკიცებდა მასში მორწმუნეებს. როდესაც ის რომში ჩავიდა, მასზე აღდგა უძლიერესი სიძულვილით და დიდი ბოროტებით ზემოხსენებული ელინი ფილოსოფოსი კრესკენტი ცინიკოსი; წმინდა იუსტინეს ხშირად ჰქონდა მასთან კამათი, ყოველთვის სძლევდა და ყველას წინაშე არცხვენდა მას. ვეღარ უძლებდა იუსტინეს წინააღმდეგობას და არ იცოდა, რა სხვა რამ გაეკეთებინა, ბოროტმა კრესკენტმა მას მრავალი ცრუ ბრალდება წაუყენა რომაულ სასამართლოს წინაშე. წმინდანი აიყვანეს და, როგორც დასასჯელი, ტანჯეს ბორკილებში და აწამეს სასამართლოზე; მაგრამ მასში არავითარი დანაშაული არ აღმოჩნდა. მოშურნემ კი, შეეშინდა რა, რომ იუსტინე თავისუფლებაზე არ გაეშვათ, ფარულად მოამზადა სასიკვდილო საწამლავი, რომლის მეშვეობითაც მზაკვრულად მოუსწრაფა სიცოცხლე ქრისტეს უძლეველ მეომარს.
ასე გარდაიცვალა ჭეშმარიტი ქრისტიანი ფილოსოფოსი წმინდა იუსტინე, დატოვა მრავალი ნაწერი, რომელიც მეტად სასარგებლოა ქრისტეს ეკლესიისთვის და სულიწმიდის სიბრძნით აღსავსე. ღვაწლის მომნიჭებელ ქრისტე უფლის წინაშე წარდგომისას, მან მიიღო მისგან წამებულის გვირგვინი და მიეკუთვნა წმინდა მოწამეთა დასს, რომლებიც განადიდებენ წმინდა სამებას, მამასა და ძესა და სულიწმიდას, უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.
წმიდა მოწამე იუსტინე ფილოსოფოსისა და მისი თანამოწამეთა ტანჯვა
იმ დროს, როდესაც კერპთაყვანისმცემლებმა ყველა ქვეყანასა და ქალაქში ღვთისმოსავი და კეთილი რჯულის დამცველი ქრისტიანების წინააღმდეგ გამოსცეს უღმრთო ბრძანება, რათა ყოველი ქრისტეს მორწმუნე იძულებული ყოფილიყო კერპებისთვის მსხვერპლი შეეწირა, შეიპყრეს წმიდა მოწამეები: იუსტინე, ქარიტონი, ქარიტა (ქალი), ეველპისტი, იერაქსი, პეონი და ვალერიანე. ისინი რომში მიიყვანეს და ქალაქის მმართველი რუსტიკუსის სამსჯავროზე წარადგინეს. მან იუსტინეს უთხრა:
– დაემორჩილე ღმერთებსა და მეფის ბრძანებებს, რათა განსჯის ქვეშ არ აღმოჩნდე.
წმიდა იუსტინემ მიუგო:
– ვერავინ და ვერასოდეს ვერ იქნება განსჯილი, თუ იგი ჩვენი მაცხოვრის, იესო ქრისტეს მცნებებს ემორჩილება.
– რომელ მოძღვრებას მისდევ? – იკითხა ქალაქის მმართველმა.
იუსტინემ მიუგო:
– მე გულმოდგინედ ვსწავლობდი ყოველგვარ გარეგან მოძღვრებას და ყოველგვარ ცოდნაში ხელოვნებას მივაღწიე, მაგრამ შემდეგ შევუერთდი ჭეშმარიტ ქრისტიანულ მოძღვრებას, თუნდაც ის არ იქნეს მოწონებული მათ მიერ, ვინც მცდარ გონიერებაში ცდება.
მაშინ რუსტიკუსმა თქვა:
– მაშ შენ, უბედურო, გიყვარს მოძღვრებანი, რომლებიც ჩვენი გონიერების საპირისპიროა?
– დიახ, მიყვარს, – მიუგო წმიდა იუსტინემ, – რადგან ქრისტიანთა სამართლიან მოძღვრებას მივსდევ.
– რა მოძღვრებაა ეს?
– მართალი მოძღვრება, რომელსაც ჩვენ, ქრისტიანები, ურღვევად ვიცავთ, ასეთია: ვიცოდეთ ერთი ღმერთი, ყოველი ხილულისა და უხილავის შემოქმედი და დამბადებელი, და ვაღიაროთ უფალი იესო ქრისტე, ძე ღვთისა, რომელიც ოდესღაც წინასწარმეტყველთა მიერ იყო ნაუწყები და რომელიც მოვა, რათა განსაჯოს კაცთა მოდგმა. იგი არის ხსნის მქადაგებელი და მადლში განმტკიცების მსურველთა მოძღვარი. მის უსაზღვრო ღვთაებაზე მე, უმწეო ადამიანს, ყველაზე უმცირესს, საკმარისი ძალით არ შემიძლია საუბარი, მაგრამ ვაღიარებ, რომ ეს წინასწარმეტყველთა მიერ არის ნაუწყები: მათ მრავალი საუკუნით ადრე წინასწარ აუწყეს მიწაზე მისი მოვლინება, ვისაც მე ძე ღვთისა ვუწოდე.
ქალაქის მმართველმა იკითხა:
– სად იკრიბებიან ქრისტიანები?
იუსტინემ მიუგო:
– ყოველი იქ მოდის, სადაც სურს და სადაც შეუძლია. ნუთუ გგონია, რომ ჩვენ ყველანი ერთ ადგილას ვიკრიბებით? ეს შეუსრულებელი საქმეა, რადგან ქრისტიანთა ღმერთი არ იმყოფება რომელიმე ერთ ადგილას, არამედ, უხილავი, ავსებს ცასა და მიწას; ყველგან თაყვანს სცემენ მას მორწმუნენი და მისი დიდება ყველგან ქადაგდება.
თქვა ქალაქის მმართველმა:
– მაინც გვიპასუხე, სად იკრიბებით და სად აგროვებ შენს მოწაფეებს.
იუსტინემ მიუგო:
– მე აქამდე ვიმყოფებოდი ვინმე მარტინის სახლის მახლობლად, აბანოსთან, რომელსაც ტიმიოტინი ჰქვია. ქალაქ რომში მეორედ ჩამოვედი და დასახელებულის გარდა სხვა ადგილი არ ვიცი; ყველას, ვისაც ჩემთან მოსვლა სურდა, ჭეშმარიტ მოძღვრებას ვუერთებდი.
– მაშასადამე, შენ ქრისტიანი ხარ? – იკითხა რუსტიკუსმა.
– დიახ, მე ქრისტიანი ვარ, – მიუგო იუსტინემ.
მაშინ ქალაქის მმართველი ქარიტონს მიუბრუნდა:
– შენც ქრისტიანი ხომ არ ხარ?
მიუგო წმიდა ქარიტონმა:
– ღვთის შეწევნით, მეც ქრისტიანი ვარ.
შემდეგ რუსტიკუსმა ნეტარ დედაკაც ქარიტას ჰკითხა, მისდევს თუ არა ისიც ქრისტეს სარწმუნოებას; ქარიტამ ასევე ქრისტიანად გამოაცხადა თავი, ღვთის მადლით.
შემდეგ რუსტიკუსმა ეველპისტს ჰკითხა:
– შენ კი ვინ ხარ?
– მეფის მონა ვარ, – მიუგო მან, – მაგრამ, როგორც ქრისტიანს, თვით ქრისტემ მომანიჭა თავისუფლება; მისი წყალობითა და მადლით გავხდი იმავე იმედის მონაწილე, რა იმედისაც არიან ისინი, ვისაც ხედავ.
შემდეგ ქალაქის მმართველმა იერაქსს ჰკითხა, ხომ არ არის ისიც ქრისტიანი. იერაქსმა მიუგო:
– ჭეშმარიტად, მეც ქრისტიანი ვარ, რადგან იმავე ღმერთს ვცემ პატივს და მას ვეთაყვანები.
– თქვენ ქრისტიანებად იუსტინემ გაქციათ? – იკითხა ქალაქის მმართველმა.
იერაქსმა მიუგო:
– მე ვიყავი და ვიქნები ქრისტიანი.
იქვე მყოფმა წმიდა პეონმა თქვა:
– მეც ქრისტიანი ვარ.
– შენ ვინ გასწავლა ქრისტიანობა?
– მშობლებისგან მივიღე ეს კეთილი აღსარება, – მიუგო პეონმა.
შემდეგ ეველპისტმა თქვა:
– მეც ჩემი მშობლებისგან მივიღე დარიგება ქრისტიანობაში, ხოლო იუსტინეს სიტყვების ყურით კიდევ უფრო განვმტკიცდი ქრისტიანულ სარწმუნოებაში.
– სად არიან შენი მშობლები? – იკითხა ქალაქის მმართველმა.
– კაპადოკიაში.
შემდეგ ქალაქის მმართველმა იერაქსს ჰკითხა:
– რომელ ქვეყანაში ცხოვრობენ შენი მშობლები?
იერაქსმა მიუგო:
– ჩვენი ჭეშმარიტი მამა ქრისტეა, ხოლო დედა – მასში რწმენა; ჩემი მიწიერი მშობლები გარდაიცვალნენ, მე კი აქ ფრიგიის იკონიიდან ჩამოვედი.
ქალაქის მმართველი ვალერიანეს მიუბრუნდა, მასაც პასუხის გაცემისკენ მოუწოდებდა:
– შენც ქრისტიანი ხარ და ღმერთების მიმართ არ გულმოდგინებ?
ვალერიანემ მიუგო:
– მეც ქრისტიანი ვარ, პატივს ვცემ ერთადერთ ჭეშმარიტ ღმერთს და მას ვეთაყვანები, თქვენს ღმერთებს კი ვგმობ.
კვლავ ქალაქის თავმა იუსტინეს მიმართა:
– მისმინე შენ, ვინც მჭერმეტყველად იწოდები და ჭეშმარიტი სწავლების მიმდევრად მიიჩნევი: თუ თავიდან ფეხებამდე წყლულებით დაიფარები, ფიქრობ, რომ ამით შეხვალ ცათა სასუფეველში?
იუსტინემ მიუგო:
– თუ შენს მიერ ნათქვამ წამებას დავითმენ, იმავე საზღაურის მიღების იმედი მაქვს ჩემი უფლისგან, რაც ქრისტეს სწავლების შემნახველთათვის არის განმზადებული; რადგან ვიცი, რომ ყველას, ვინც ღვთისმოსაობად იცხოვრა და როგორმე ღვთისთვის იტანჯა, მთელი სამყაროს დასასრულამდე ელის ღვთის დაფარული მადლი.
ამაზე ქალაქის თავმა რუსტიკმა თქვა:
– მაშ, ფიქრობ, რომ შეხვალ ცათა სასუფეველში და მიიღებ რაღაც საზღაურს შენი ღვთისგან?
– არ ვფიქრობ, – შეეპასუხა იუსტინი, – არამედ დანამდვილებით ვიცი და ამის იმედი მაქვს უეჭველად.
რუსტიკმა თქვა:
– მაშ, გადავიდეთ ჩვენს წინაშე მდგარ საქმეზე: შეიკრიბეთ ერთად და ყველამ ერთად შესწირეთ მსხვერპლი ღმერთებს.
ამაზე იუსტინემ შეეპასუხა:
– არავის, ვინც საღად აზროვნებს, არ მოუნდება, დაკარგოს ღვთისმოსაობა და შეცდომასა და უკანონობაში ჩავარდეს.
ქალაქის თავმა რუსტიკმა თქვა:
– თუ ჩვენს ბრძანებებს არ დაემორჩილებით, მაშინ სასჯელს დაითმენთ ყოველგვარი შეწყალების გარეშე.
იუსტინემ მიუგო:
– ჭეშმარიტად გვსურს, დავითმინოთ წამება ჩვენი უფლის იესო ქრისტესთვის და გადავრჩეთ, რადგან ეს წამებანი მოგვიპოვებენ ჩვენს ხსნას და გაბედულებას მის საშინელ სამსჯავროზე, რომლის წინაშეც ღვთის ბრძანებით მთელი მსოფლიო წარდგება.
ასევე საუბრობდნენ ყველა დანარჩენი წმინდა მოწამე, თან დასძენდნენ:
– სწრაფად აღასრულე შენი განზრახვა; ჩვენ ქრისტიანები ვართ, – კერპებს მსხვერპლს არ შევწირავთ.
ამის მოსმენის შემდეგ, ქალაქის თავმა განაჩენი გამოაცხადა:
– მათ, ვისაც არ სურთ ღმერთებისთვის მსხვერპლის შეწირვა და მეფის ბრძანების დამორჩილება, ჯოხებით დასჯიან და თავის მოკვეთით სიკვდილით დასჯაზე წაიყვანენ, როგორც ამას რომაული კანონები ბრძანებენ.
ასე წმინდა მოწამეები, რომლებიც ღმერთს ადიდებდნენ, ჩვეულებრივ საჯალათო ადგილას გაიყვანეს, მიიღეს ჭრილობები და ნაჯახით მოკვეთილებმა, ხსნის მომტან აღსარებაში დაასრულეს ტანჯვა. შემდეგ ზოგიერთმა მორწმუნემ ფარულად აიღო მათი პატიოსანი სხეულები და შესაფერის ადგილას დაკრძალა, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლის შეწევნით, რომელსაც დიდება უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.
ღირსი მამისა ჩვენისა აგაპიტე პეჩორელის, უვერცხლო მკურნალის ცხოვრება
როდესაც ღირსი მამაჲ ჩვენი ანტონი პეჩორელი განდიდდა განკურნების ნიჭით, მასთან, გამოქვაბულში, კიევიდან მივიდა ნეტარი აგაპიტე, რომელსაც სურდა სულიერი განკურნება ბერად აღკვეცის მეშვეობით. მიიღო რა სასურველი, მთელი გულით მისდევდა ღირსი ანტონის ანგელოსებრივ ცხოვრებას, მისი დარიგებებით ხელმძღვანელობდა. აგაპიტე იყო მოწმე იმისა, თუ როგორ ემსახურებოდა ეს დიდი მამა თვითონ ავადმყოფებს და კურნავდა მათ თავისი ლოცვით, თან ფარავდა რა ლოცვისთვის მიცემულ ნიჭს, სნეულებს წამლის სახით ურიგებდა საკუთარი საკვებიდან გამხმარ ბალახებს. ამის შემხედვარე ნეტარი აგაპიტე შეუდგა წმიდა მოხუცისთვის ღვაწლში მიბაძვას და მრავალი წელი იღვაწა; როდესაც ძმათაგან ვინმე ავადდებოდა, ნეტარი ტოვებდა თავის სენაკს, რომელშიც არაფერი იყო წასაღები, მიდიოდა დაავადებულ ძმასთან და ემსახურებოდა მას: წამოაყენებდა, დააწვენდა, ხელებით გაიყვანდა, და განუწყვეტლივ შესთხოვდა ღმერთს სნეულის განკურნებას; თუკი ავადმყოფობა ზოგჯერ ჭიანურდებოდა, ამით უფალს სურდა გაემრავლებინა სარწმუნოება და გაეძლიერებინა თავისი მონის, აგაპიტეს ლოცვა. ღირსი ანტონის ღვაწლის მიბაძვით, ნეტარი აგაპიტე ღირსი გახდა თანაზიარი და თანაბარი მადლისა: თავისი ლოცვით კურნავდა ყველა ავადმყოფს, აგრეთვე აძლევდა მათ ბალახებს, რომლებითაც თვითონ იკვებებოდა, რისთვისაც იგი ექიმად იწოდა. მის შესახებ ხმა გავრცელდა კიევში და მრავალი ავადმყოფი მოდიოდა მასთან, რომლებიც განკურნებულნი მიდიოდნენ.
იმ დროს ცხოვრობდა კიევში ერთი ექიმი, წარმოშობითა და სარწმუნოებით სომეხი, თავის საქმეში ისეთი დახელოვნებული, რომ მანამდე მისი მსგავსი არ იყო. საკმარისი იყო, თვალი შეევლო სასიკვდილო სენით დაავადებულისთვის, რომ მაშინვე იგებდა და აცხადებდა მისი აღსასრულის დღესა და საათს, თან ყოველთვის შეუცდომლად; ასეთ ავადმყოფს ის არავითარ შემთხვევაში აღარ მკურნალობდა. ერთ-ერთი ასეთი სნეული, დიდი მთავრის, ვსევოლოდის პირველი ბოიარი, რომელიც სომეხმა სასოწარკვეთილებაში ჩააგდო, სიკვდილის რვა დღეში დადგომის წინასწარმეტყველებით, პეჩორის მონასტერში მიიყვანეს. მაგრამ ნეტარმა აგაპიტემ, მისთვის ლოცვის აღვლენით, მისცა მას საკვებად ბალახები, რომლებსაც თვითონ მიირთმევდა და განკურნა იგი; და მყისვე გავრცელდა მისი დიდება მთელ რუსეთის მიწაზე. სომეხმა, შურის ისრით დაჭრილმა, ნეტარის ლანძღვა დაიწყო და პეჩორის მონასტერში გაგზავნა სიკვდილმისჯილი, რომელსაც აგაპიტეს წინაშე შხამი უნდა მიეღო და მომკვდარიყო. ნეტარმა, დაინახა რა ეს ადამიანი მომაკვდავი, მისცა მას, მისთვის ლოცვით, იმ ბალახისგან, რომელსაც თვითონ მიირთმევდა, და ამით იხსნა სიკვდილისგან სიკვდილისთვის განწირული. ამის შემდეგ სომეხი განსაკუთრებით აღიძრა ნეტარის წინააღმდეგ და წააქეზა თავისი თანამორწმუნენი, თვით აგაპიტესთვის მიეცათ სასმელი მომაკვდინებელი შხამის ნარევით; ნეტარმა კი მიიღო და უვნებელი დარჩა.
„იცის უფალმა, როგორ იხსნას ღვთისმოსავნი განსაცდელისაგან“ (2 პეტ. 2:9) თავისი სიტყვისამებრ: „თუ რაიმე მომაკვდინებელს დალევენ, არ ავნებს მათ“ (მარკ. 16:18).
შემდეგ ჩერნიგოვში დაავადდა მთავარი ვლადიმერ ვსევოლოდის ძე მონომახი. სომეხი თუმცა გულმოდგინედ მკურნალობდა მას, მაგრამ უშედეგოდ, ისე რომ სენი სულ უფრო და უფრო იმატებდა. უკვე სიკვდილის პირას მყოფმა, მთავარმა სთხოვა მაშინდელ პეჩორის იღუმენ იოანეს, გაეგზავნა მასთან ჩერნიგოვში სამკურნალოდ ნეტარი აგაპიტე. იღუმენმა მოუხმო მას და აცნობა მთავრის თხოვნა, მაგრამ ნეტარმა აგაპიტემ, რომელიც არავის უნახავს ოდესმე მონასტრის გარეთ, კარიბჭის მიღმა, სამკურნალოდ გამოსული, თავმდაბლობით თქვა:
– თუ მე ამ საქმისთვის მთავართან წავალ, მაშინ ყველასთან უნდა წავიდე. გთხოვ, მამაო, ნუ მაიძულებ მონასტრის კარიბჭის მიღმა გასვლას ადამიანური დიდების გამო, რასაც ღმერთის წინაშე უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე დავპირდი, რომ თავიდან ავიცილებდი. თუ ნებას დამრთავ, სჯობს სხვა ქვეყანაში წავიდე და შემდეგ ისევ აქ დავბრუნდე, როდესაც ეს საჭიროება გადაივლის.
მთავრის მიერ გაგზავნილმა, დარწმუნებულმა, რომ ნეტარ აგაპიტეს თავის ბატონთან ვერ მოუხმობდა, თხოვნა დაიწყო, რომ თუნდაც ბალახები მიეცა განკურნებისთვის. იღუმენის დაჟინებით, ნეტარმა მისცა გაგზავნილს საკუთარი საკვებიდან გამხმარი ბალახები; ისინი მიუტანეს მთავარს, ამ უკანასკნელმა იგემნა და მყისვე განიკურნა, ნეტარის ლოცვებით.
ამის შემდეგ თავად თავადი ვლადიმირ მონომახი მივიდა პეჩორის მონასტერში, რადგან სურდა ენახა ის, ვისი მეშვეობითაც ღმერთმა მას ჯანმრთელობა დაუბრუნა; მას არასოდეს შეხვედროდა მანამდე ნეტარს და ახლა სურდა მისი პატივისცემა, უხვად დაჯილდოებით. მაგრამ აგაპიტე, მიწიერი დიდების სურვილის არქონით, დაიმალა; მაშინ თავადმა ღვთის სათნო მოღვაწისთვის მოტანილი ოქრო იღუმენს გადასცა. მაგრამ მცირე ხნის შემდეგ, იგივე ვლადიმირმა კვლავ გაგზავნა თავისი ერთ-ერთი ბოიარი მრავალი ძღვენით ნეტარი აგაპიტესთან.
გაგზავნილმა წმიდა აგაპიტე სენაკში იპოვა და მის წინაშე თავადის ძღვენი დადო. ნეტარმა უთხრა მას: – შვილო, არასოდეს, არავისგან და არაფერი მიმიღია (განკურნებისთვის), რადგან ვკურნავდი არა ჩემი, არამედ ქრისტეს ძალით; არ ვითხოვ ამას არც ახლა.
ბოიარმა უპასუხა: – მამაო. ვინც მე გამომგზავნა, იცის, რომ არაფერს ითხოვ; მაგრამ გევედრები, მიიღე ეს, რათა ანუგეშო შენი ვაჟი, რომელსაც შენი მეშვეობით ღმერთმა ჯანმრთელობა მიანიჭა; ძღვენი კი, თუ გსურს, გლახაკებს გადაეცი.
ბერმა უპასუხა მას: – თუ ასე ამბობ, სიხარულით მივიღებ. უთხარი შენს გამომგზავნელს, რომ დანარჩენი, რაც მას აქვს, – სხვისია, და თან არაფერს წაიღებს, როცა სიცოცხლეს გამოეთხოვება; ამიტომ დანარჩენიც გლახაკებს დაურიგოს. რადგან თავად უფალმა, რომელიც უმწეოთა შორის იმყოფება, იხსნა იგი სიკვდილისგან, მე კი თავისთავად არავითარი წარმატება არ მექნებოდა; და გთხოვ, არ დაუმორჩილოს ჩემს ამ დარიგებებს, რათა უფრო მძიმედ არ დაიტანჯოს.
ასეთი სიტყვებით ნეტარმა აგაპიტემ აიღო მოტანილი ოქრო და სენაკიდან მასთან ერთად გავიდა, თითქოს მის დასამალად; გაიტანა და გადააგდო, თავად კი გაიქცა და დაიმალა. მცირე ხნის შემდეგ ბოიარი გამოვიდა, დაინახა ჭიშკრის წინ მიგდებული ძღვენი, აიღო და იღუმენ იოანეს გადასცა. თავადთან დაბრუნებულმა, მან მოუყვა ყველაფერი, რაც ნეტართან ნახა და რაც მისგან მოისმინა; და ყველამ გაიგო, რომ ეს – ღვთის ჭეშმარიტი მსახურია, რომელიც ჯილდოს მხოლოდ ღმერთისგან ეძებს და არა ადამიანებისგან. თავადმა კი, წმიდანის დაუმორჩილებლობის გაბედვის გარეშე, დაიწყო გლახაკებისთვის უხვი მოწყალების გაცემა.
მრავალი ღვთივსათნო შრომისა და ღვაწლის შემდეგ, თავად უანგარო მკურნალი, ნეტარი ბერი აგაპიტე, დასნეულდა. ამის გაგების შემდეგ, ზემოხსენებული სომეხი ექიმი მოვიდა მის მოსანახულებლად და დაიწყო მასთან კამათი სამკურნალო ხელოვნებაზე, ეკითხებოდა, თუ რა საშუალებით იკურნებოდა აგაპიტეს სნეულება.
ნეტარმა უპასუხა: – იმით, რითაც ჯანმრთელობას თავად უფალი, სულისა და სხეულის მკურნალი, ანიჭებს. სომეხმა იგი სრულიად უცოდინრად ჩათვალა მკურნალობაში და თანმხლებ პირებს უთხრა: – მან არაფერი იცის ჩვენს ხელოვნებაში.
შემდეგ, ხელი მოჰკიდა და თქვა: – სიმართლეს გეუბნები: მესამე დღეს მოკვდება; თუ შეიცვლება ჩემი სიტყვა, მე შევცვლი ჩემს ცხოვრებას და თავად გავხდები ასეთივე ბერი.
ნეტარმა გაცხარებით თქვა: – მაშ, ეს ყოფილა შენი მკურნალობის ხერხი: სიკვდილზე უფრო მეტს ლაპარაკობ, ვიდრე დახმარებაზე! თუ დახელოვნებული ხარ, მომეცი სიცოცხლე; თუ არ შეგიძლია, რატომ მამცირებ და მესამე დღეს სიკვდილისთვის მწირავ? მე კი უფალმა შემატყობინა, რომ სამი თვის შემდეგ მივალ მასთან.
სომეხმა კვლავ უთხრა მას: – აი, შენ უკვე მთლიანად შეცვლილი ხარ; ასეთები არასოდეს ცოცხლობენ სამ დღეზე მეტ ხანს.
წმიდა აგაპიტე მართლაც უკიდურეს უძლურებაში იყო, ისე რომ გარეშე დახმარების გარეშე ვერც კი იძროდა. ამასობაში ნეტარ აგაპიტესთან, რომელიც თავად იყო ძლიერ ავადმყოფი, მიიყვანეს კიევიდან ერთი ავადმყოფი განსაკურნებლად. ნეტარი ღვთის დახმარებით მაშინვე წამოდგა, თითქოს სულაც არ იყო ავად, აიღო თავისი ჩვეულებრივი ბალახი, რომელსაც იღებდა, და სომეხს უჩვენა, უთხრა: – აი, ბალახი, რომლითაც ვმკურნალობ: ნახე და გაიგე.
მან, შეხედა რა, უთხრა წმიდანს: – ეს ჩვენი ბალახებიდან არ არის, მაგრამ, ვფიქრობ, ალექსანდრიიდანაა. ნეტარმა, მისი უმეცრების განკითხვით, ავადმყოფს ბალახი აჭამა, ილოცა და მაშინვე განკურნა იგი.
შემდეგ მან სომეხს უთხრა: – შვილო ჩემო, გთხოვ, ჭამე ეს ბალახი ჩემთან ერთად, თუ გსურს, რადგან სხვა არაფრით არ შემიძლია შენი გამასპინძლება. – მამაო, – უპასუხა მას სომეხმა, – ჩვენ ამ თვეში ოთხ დღეს ვმარხულობთ, და ახლა ვმარხულობ.
ამის გაგების შემდეგ, ნეტარმა ჰკითხა მას: – ვინ ხარ, და რა სარწმუნოების? მან უპასუხა: – განა არ გსმენია ჩემზე, რომ სომეხი ვარ?
მაშინ ნეტარმა უთხრა მას: – როგორ გაბედე აქ შემოსვლა და ჩემი სენაკის შეურაცხყოფა, თანაც ჩემს ცოდვილ ხელზე გიჭირავს ხელი? გამოდი ჩემგან, სხვა სარწმუნოებისა და უღმერთო. და ის, შერცხვენილი, განშორდა.
ამის შემდეგ ნეტარმა აღაპიტმა იცხოვრა, როგორც წინასწარ იწინასწარმეტყველა, სამი თვე და, ცოტა ხნის ავადმყოფობის შემდეგ, უფალთან მივიდა. დედამიწაზე უანგარო მკურნალი იყო, მან დიდი ჯილდო მიიღო უკვე ცაში, სადაც სნეულება არ არის. ძმებმა მოამზადეს მისი პატიოსანი სხეული დასაკრძალად და ჩვეული გალობით დაასვენეს ღირსი ანტონის გამოქვაბულში.
წმინდანის გარდაცვალების შემდეგ, პეჩორის მონასტერში მოვიდა სომეხი და უთხრა იღუმენს: „ამიერიდან ვტოვებ სომხურ ერესს და ჭეშმარიტად მწამს უფალი იესო ქრისტე, ვისთვისაც მსურს წმინდა სამონაზვნო წესში ვიღვაწო. ნეტარი აღაპიტი გამომეცხადა და მითხრა: „შენ აღგითქვი მონაზვნური სახის მიღება; თუ იცრუებ, მაშინ სიცოცხლესაც და სულსაც დაიღუპავ.“ მწამს, რომ ის, ვინც მე გამომეცხადა, წმინდაა, და თუკი მას აქ უფრო დიდხანს სურდა სიცოცხლე, ამას ღმერთი მიანიჭებდა. მე მეგონა, რომ სამ დღესაც ვერ გადაიტანდა, მაგრამ ღმერთმა მას სამი თვე შემატა, და თუკი მას სურდა, სამ წელსაც იცხოვრებდა. მაგრამ ვფიქრობ, რომ მან თავად, როგორც წმინდანმა, მოისურვა ჩვენი დატოვება, წმინდანთა სასუფევლისკენ მიილტვოდა და თუკი ღმერთმა ის დროებითი სიცოცხლიდან ამ სავანეში გადაიყვანა, ამისთვის მას მარადიული სიცოცხლე მიანიჭა ზეციურ სავანეებში. ამიტომ მსურს, სწრაფად აღვასრულო ამ წმინდა კაცის ბრძანება.“
იღუმენმა, სომხის მოსმენის შემდეგ, აღკვეცა იგი მონაზვნად და დიდხანს ასწავლიდა სხეულთა მკურნალს, რათა ის, ნეტარი აღაპიტის მიბაძვით, დახელოვნებული ყოფილიყო საკუთარი სულის განკურნებაში. სომეხი ღვთივსათნოდ მოღვაწეობდა და, დარჩენილი ცხოვრება იმავე პეჩორის მონასტერში გაატარა, აქვე მიიღო ნეტარი აღსასრული, გადასცა რა სული თავისი სულთა და ხორცთა მკურნალის, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს ხელთ, რომელსაც ადიდებენ დაუსაბამო მამასთან და ყოვლადწმინდა, კეთილ და ცხოველმყოფელ სულთან ერთად, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
ღირსი მამა ჩვენი დიონისე, გლუშიცკის იღუმენი, ახალი სასწაულმოქმედი
ეს ღირსი მამა ჩვენი დიონისე მოღვაწეობდა თავდაპირველად დიდი კუბენის ტბის მახლობლად, რომელიც ვოლოგდის ქალაქიდან თოთხმეტი ვერსის აღმოსავლეთით მდებარეობდა. შემდგომში მან დატოვა ეს ადგილი და ბერ პახომის თანხლებით შემოიარა მრავალი ადგილი, რომლებიც ხსენებული ტბის მიდამოებში მდებარეობდა, ეძებდა რა ისეთს, სადაც განმარტოებით შეძლებდა ღვთის მსახურებას. ღირსი დიონისე და პახომი მივიდნენ სოფელ ლუჩიცაში და აქ უპირველესად აიშენეს სენაკი, მცირე ხნის შემდეგ კი წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესიაც ააგეს, რომელიც როსტოვის ეპისკოპოს გრიგოლის კურთხევით აკურთხეს. ამის შემდეგ მათთან ბერები იკრიბებოდნენ, რათა მათთან ერთად ეცხოვრათ და სულის გადასარჩენად ეღვაწათ. მითითებულ ადგილას მონასტრის დაარსების შემდეგ, ღირსმა დიონისემ მასში საერთო ცხოვრების წესი დაადგინა და, ამის შემდეგ მღვდლად ხელდასხმის მიღების შემდეგ, სიწმინდით შესწირავდა მსხვერპლს უფალს.
მცირე ხნის შემდეგ ღირსმა მის მიერ დაარსებული მონასტრის წინამძღვრად დანიშნა თავისი მოწაფე, ზემოხსენებული პახომი, და, ძმობისთვის მშვიდობის კურთხევის მინიჭების შემდეგ, თვითონ განმარტოვდა მონასტრიდან თხუთმეტი ვერსის მანძილზე, მდინარე გლუშიცასთან, და იქ გაჩერდა ღამის გასათევად. ნაზ სიზმარში მან თითქოს ხმა გაიგონა, რომელიც ამ უკაცრიელ ადგილას გაისმოდა და მას უხმობდა. ის მაშინვე გამოფხიზლდა, დიდი სიხარული იგრძნო და, ლოცვის აღვლენის შემდეგ, ამ ადგილას აღმართა თან მოტანილი ჯვარი, შემდეგ კი ერთი ხის ქვეშ – რომელიც დღემდე იზრდება მონასტრის შიგნით, აქვს შავი კენკრა და ალუბლისფერა ეწოდება – აიშენა მცირე სენაკი. ერთი ადამიანი, რომელიც კბილის ტკივილით იტანჯებოდა, რწმენით შეჭამა ამ ხის კენკრა და მაშინვე გამოჯანმრთელდა. ამის შემდეგ ღირსმა დიონისემ ამ ადგილას მკაცრ თავშეკავებას, ყოველღამისეულ მღვიძარებას, მარხვასა და ლოცვას მიჰყო ხელი. მცირე ხნის შემდეგ კი ერთიმეორის მიყოლებით ამ ადგილას მასთან ბერები მოდიოდნენ, ისე რომ მისი მოწაფეების რიცხვი მატულობდა. ამ ყველაფრის დანახვაზე, ღირსმა ამ ადგილას ააგო ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის საფარველის სახელობის ეკლესია და მონასტერი დააარსა. ამასობაში რამდენიმე წელი გავიდა, და ბერთა რიცხვი ისე გაიზარდა, რომ ეკლესიაში ადგილი მათთვის მცირე აღმოჩნდა, და მათ წმინდა დიონისეს თხოვნით მიმართეს, რომ მათთვის სხვა, უფრო დიდი ეკლესია აეშენებინა. ძმობის თხოვნის შესრულებისას, ღირსმა ააგო ახალი ეკლესია, პირველზე მნიშვნელოვნად დიდი, საოცრად შეამკო იგი ხატებით, უზრუნველყო წიგნებით და დაუზარებლად ასწავლიდა ძმობას, უმწყსებდა რა მათ იმას, რაც სულიერ სარგებელს მოუტანდათ.
ერთხელ, როდესაც ღირსი საეკლესიო მსახურებაზე წასვლას აპირებდა, მას უამრავი ბესი დაესხა თავს. კბილების ღრჭიალით, მათ მისი ცემა დაიწყეს, შემდეგ კი, იატაკის ახდის შემდეგ, იქ დადეს იგი და უთხრეს: „წადი ამ ადგილიდან, თორემ ბოროტი სიკვდილით მოკვდები!“ მაგრამ ღირსმა ლოცვით დაამარცხა მათი უძლური ძალა, და ისინი მაშინვე გაქრნენ. ამასობაში ძმები, წმინდანის ვერ დანახვის გამო, მივიდნენ მის სენაკში და, იატაკის ფიცრებით მიჭყლეტილი რომ იპოვეს, აწიეს იატაკი, რის შემდეგაც მან უთხრა მათ: „ხედავთ, ძმანო, რა ბრძოლას გვიმართავენ ჩვენი მტრები, მაგრამ ნუ შეგვაშინებს ეს.“
ამის შემდეგ ღირსმა დიონისემ ფარულად დატოვა მონასტერი და მივიდა უკაცრიელ ადგილას, რომელიც დიდი ლავრიდან ოთხი ვერსის დაშორებით, სამხრეთით, იმავე მდინარე გლუშიცას ნაპირზე მდებარეობდა და სოსნოვეცს ეწოდებოდა. აქ მან იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესია ააგო.
, ააგო კელიები და აქ გადმოასახლა თავისი მონასტრიდან ზოგიერთი ძმა. მან უთხრა მათ, რომ აქ დაიკრძალებოდა მისი სხეული და უამბო, რომ ყველაფერი, რაც მათ არსებობისთვის სჭირდებოდათ, დიდი ლავრიდან უნდა მიეღოთ.
თავისი ღვაწლის ამ უკანასკნელ ადგილას, თავის აღსასრულამდე შვიდი წლით ადრე, ღირსმა თავად ამოთხარა საფლავი, რათა იგი ყოველდღე შეეხსენებინა მისთვის იმ ჟამის შესახებ, როდესაც მასში მისი სხეული დაიდებოდა.
ამ დროიდან მან კიდევ უფრო გააძლიერა თავისი ღვთივსათნო ღვაწლი მარხვაში, ლოცვასა და მღვიძარებაში და მრავალჯერ მთელი ღამე იდგა ყინვაში, რითაც ტანჯავდა თავის ხორცს. ქრისტეს ძალით მრავალი სასწაულის მოხდენისა და სულის აღსვლამდე უწმინდესი სხეულისა და სისხლის ზიარების შემდეგ, ღირსი დიონისე მარადიულ განსვენებაში გადავიდა» 3572.