საქართველოს საპატრიარქო

ღირსი მამა ისაკ აღმსარებლის ცხოვრება

მალევე, უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტეს უპატიოსნესი და ცხოველმყოფელი ჯვრის აღმოჩენის შემდეგ, დიდ კონსტანტინეს მეფობის ჟამს, ქრისტიანული მოდგმის, და განსაკუთრებით კი თვით ქრისტეს, ჩვენი მაცხოვრის მოძულემ, წმიდა სარწმუნოების მოწინააღმდეგემ, თავისი მზაკვრობით ღვთის ეკლესიაში არეულობა შეიტანა, კერძოდ: მან უკეთურ და უკანონო იმპერატორ ვალენტს ჩაუნერგა, რომ არიოზის მწვალებლობისთვის დამცველობა გაეწია და მის გავრცელებას ხელი შეეწყო. ამ უღმრთო იმპერატორმა მართლმადიდებელ ქრისტიანთა დევნა დაიწყო; მან ბრძანა, დაეხურათ წმიდა ტაძრები, რათა მათში ჩვეული საღმრთო მსხვერპლშეწირვა არ აღსრულებულიყო, სხვები კი ცხენთა სადგომებად აქცია, ზოგი კი საძირკვლამდე დაანგრია. ეს დევნა დიდხანს გაგრძელდა. ამ დროს ქრისტიანთა შორის დიდი გოდება და მწუხარება იყო; ისინი დღედაღამ უფალს ევედრებოდნენ, რათა შეეწყალებინა თავისი წმიდა ეკლესია და აღესრულებინა სამართლიანი განკითხვა და შურისგება უღმრთო მეფის მიმართ. იმ დროს ისე იყო, როგორც სამოციქულო ჟამს, როდესაც მეფე ჰეროდემ «ხელი აღმართა ზოგიერთებზე ეკლესიის წევრთაგან, რათა მათთვის ბოროტება მიეყენებინა» (საქმე 12:1).

გარკვეული დროის შემდეგ, ეკლესიის დასაცავად ღმერთმა აღადგინა თავისი მონა, ბერი ისაკი, ისევე როგორც ძველად აღადგინა წინასწარმეტყველი დანიელი უდანაშაულო სუსანას დასაცავად. ეს ნეტარი ისაკი თავდაპირველად აღმოსავლეთის უდაბნოში მოღვაწეობდა, წმიდა ილია წინასწარმეტყველს ბაძავდა და ანგელოზებრივ ცხოვრებას ეწეოდა. შეიტყო რა არიანელთა მიერ ღვთის ეკლესიაზე აღმართული დევნის შესახებ, ისევე როგორც იმის შესახებ, რომ მეფეც ხელს უწყობდა მწვალებლობის გავრცელებას, იგი ძლიერ დამწუხრდა; დატოვა რა უდაბნო, იგი კონსტანტინოპოლში ჩავიდა, რათა მორწმუნეები ღვთისმოსაობაში განემტკიცებინა; მისი სიტყვა ანთებულ სანთელს ჰგავდა; ღვთის სული განისვენებდა მასზე და ზეციური მადლი აშუქებდა მას. საკუთარი თვალით იხილა რა დიდი უბედურებანი, რომლებსაც უსჯულო მეფისა და მისი თანამოაზრეებისგან მორწმუნეები ითმენდნენ, იგი ღმერთს ევედრებოდა, ეთხოვებოდა მას, თავისი ტახტის სიმაღლიდან გადმოეხედა უდანაშაულოდ დევნილთათვის და გამოეჩინა მათთვის თავისი მოწყალება, ხოლო მდევნელთა სიამაყე დაემდაბლებინა.

ღმერთმა, რომელმაც ოდესღაც შეისმინა თავისი სათნომყოფელი მოსეს ვედრება, რომელიც თავის გასაჭირში მყოფ ხალხზე ლოცულობდა (1 სამუელი 28:17–22), შეისმინა თავისი მონა ისაკიც და აღადგინა უღმრთო მეფე ვალენტის წინააღმდეგ ბარბაროსები, კერძოდ: ბარბაროსებმა, რომლებიც იმ დროს მდინარე დუნაის გასწვრივ ცხოვრობდნენ, შეკრიბეს ყველა თავისი ლაშქარი და ომი დაიწყეს ბერძნებთან; მათ უკვე დაპყრობილი ჰქონდათ თრაკია და კონსტანტინოპოლს უახლოვდებოდნენ. საჭირო იყო მეფე ვალენტსაც შეეკრიბა მეომრები, რათა მტრებთან საბრძოლველად გასულიყო; მაგრამ აქ მეფეს ის დაემართა, რაც ოდესღაც ისრაელის მეფე საულს, დავითის მტერს; ვინაიდან საული ბრძოლის ველიდან არ დაბრუნებულა, წმიდა სამუელის წინასწარმეტყველების თანახმად, რადგანაც განარისხა ღმერთი (3 სამუელი 22:1–53).

იმ დროს, როდესაც ვალენტი კონსტანტინოპოლიდან თავისი ლაშქრით გამოდიოდა, ნეტარი ისაკი წინ შეეგება და ხმამაღლა შესძახა:
– მეფევ! გაუღე ტაძრები მართლმადიდებლებს, და მაშინ უფალი შეეწევა შენს გზას.

მაგრამ მეფემ არ უპასუხა მას, იგი უბრალო და უგუნურ ადამიანად მიიჩნია; მისი სიტყვებისთვის ყურადღება არ მიუქცევია და თავისი გზა განაგრძო.

მეორე დილით ნეტარი ბერი, მიუახლოვდა რა მეფეს, კვლავ უთხრა:
– გახსენი, მეფევ, ტაძრები მართლმადიდებლებისთვის, და მაშინ ომი შენთვის კეთილად დასრულდება: შენ დაამარცხებ შენს მტრებს და მშვიდობითა და კარგად დაბრუნდები სახლში.

მეფემ, ყურად იღო რა მისი სიტყვები: „მშვიდობითა და კარგად დაბრუნდები სახლში“, მოინდომა საეკლესიო კარები გაეღო და ტაძრები მართლმადიდებლებისთვის გადაეცა, და უკვე დაიწყო ამის შესახებ თავის დიდებულებთან რჩევა-დარიგება. მაგრამ ერთმა მხედართმთავარმა, რომელიც არიანული მწვალებლობის მიმდევარი იყო, მეფეს ურჩია, არ მოესმინა ბერისთვის, არამედ შეურაცხყოფით განედევნა იგი. დატუქსა რა ბერი, მეფემ შეურაცხყოფითა და ცემით განდევნა იგი და გზა განაგრძო.

და მესამე დღეს ნეტარი ბერი კვლავ მიუახლოვდა მეფეს; ხელი მოჰკიდა რა ცხენის აღვირს, რომელზეც ის იჯდა, ისაკიმ კიდევ უფრო გულმოდგინედ დაიწყო მეფის ვედრება და შეგონება, გაეხსნა ტაძრები; წინააღმდეგ შემთხვევაში კი ღვთის სასამართლოთი ემუქრებოდა მას.

იმ ადგილას იყო ღრმა უფსკრული, რომლის ფსკერზე ეკალი იზრდებოდა და ჭაობი იყო; როდესაც ამ ჭაობში რაიმე მხეცი მოხვდებოდა, ვეღარ გამოდიოდა აქედან, არამედ ჭაობი ითრევდა და იღუპებოდა. ამ ჭაობში მეფემ ისააკის ჩაგდება ბრძანა, რათა იგი იქ დაღუპულიყო; შემდეგ კი გზა განაგრძო.

წმინდა ისააკი კი, ამ ჭაობში ჩაგდებული, დაცული იყო ღვთის მარჯვენით და არანაირი ზიანი არ მიუღია: ეკალს არ დაუზიანებია და ჭაობს არ ჩაუთრევია; ის იწვა ეკლებს შორის, თითქოს ყვავილებს შორის რბილ საწოლზე, აქებდა და მადლობას უხდიდა ღმერთს მანამ, სანამ მას არ გამოეცხადა სამი ნათელი კაცი, რომლებმაც იგი ჭაობიდან ჯანმრთელად და უვნებლად ამოიყვანეს და მშრალ ადგილას დააყენეს; თავად კი უხილავნი გახდნენ.

მაშინ ღირსმა ისააკიმ გაიგო, რომ ეს თავად უფალმა გამოგზავნა თავისი ანგელოზები, რათა იგი იმ უფსკრულიდან ამოეყვანათ; მუხლებზე დაემხო, მადლობა შესწირა თავის მხსნელს იმისთვის, რომ ის ზრუნავდა თავის მონებზე და არ ტოვებდა ყველას, ვისაც მისი ეშინოდა და მასზე სასოებდა.

საკმარისი ხნის ლოცვისა და სულიწმიდით განმტკიცების შემდეგ, ისააკი წამოდგა; შემდეგ სწრაფად წავიდა შემოვლითი გზით და, მეფეს გაუსწრო, მის გზაზე შეჩერდა. წმინდანის დანახვისას მეფე ძალიან შეშინდა და შიშისა და გაკვირვებისგან გაჩუმდა. წმინდანმა კი გაბედულად უთხრა მას:

– აი, შენ გინდოდა ჩემი დაღუპვა ეკალში და ჭაობში; მაგრამ უფალმა ცოცხლად შემინახა და თავისი ანგელოზები გამომიგზავნა, რომლებმაც იმ უფსკრულიდან გამომიყვანეს. მისმინე მე, მეფევ! გაუხსენი ტაძრები მართლმადიდებლებს; მაშინ დაამარცხებ მტრებს და დიდებით დაბრუნდები უკან; მაგრამ თუ არ მისმენ, მაშინ ბრძოლის ველიდან არ დაბრუნდები, არამედ მასზე დაიღუპები.

მეფე დიდად გაუკვირდა ბერის გაბედულებამ და მისი სახის ნათელმა, მაგრამ ამის მიუხედავად არ მოუსმინა მას, რადგან მისი გული გამაგრებული და ღმერთისგან დაშორებული იყო. შემდეგ მეფემ ნეტარი გადასცა თავის ორ სარდალს, სატურნიუსსა და ვიქტორს, და უბრძანა, ბორკილებში ჰყოლოდათ. თანაც უთხრა მათ:

– გყავდეთ თქვენთან ეს შემაწუხებელი ბერი, მანამ, სანამ არ დავბრუნდები და არ მივუზღავ მას სამაგიეროს მისი თავხედობისა და გაბედულებისთვის.

ღირსი ისააკი კი, სულიწმიდის მადლით აღსავსე, კიდევ უფრო დიდი გულმოდგინებით აენთო (როგორც ოდესღაც წინასწარმეტყველი მიქა ისრაელის მეფე ახაბის წინააღმდეგ) და ხმამაღლა შესძახა ვალენტს:

– „თუ მშვიდობით დაბრუნდები, იცოდე, რომ უფალს არ უსაუბრია ჩემით. და თქვა: ისმინე, მთელო ერო!“ (3 მეფეთა 22:28). გეუბნები, რომ შენ, ჯარების ბრძოლაში გაყვანისას, ვერ სძლევ ბარბაროსებს, არამედ გაიქცევი მათგან, ტყვედ აგიყვანენ და ცოცხლად დაიწვები ცეცხლში.

როდესაც წმინდანმა ეს თქვა, მეფე განრისხებული გაემართა გზას, წმინდანი კი ბორკილებში წაიყვანეს.

ამასობაში ბერძნები შეხვდნენ ბარბაროსებს; ბრძოლა მეტად სასტიკი იყო; ღვთის დაშვებით ბარბაროსებმა გაიმარჯვეს, წმინდა ისააკის წინასწარმეტყველების თანახმად; მრავალი ბერძენი მახვილით დაეცა; თავად მეფე ვალენტი დაიჭრა და, მტრებისთვის წინააღმდეგობის გაწევის უუნაროდ, გაიქცა. ბარბაროსები კი მისდევდნენ ბერძნებს და ბერძენ მეომრებს ბალახივით ცელავდნენ; ისინი უკვე ეწეოდნენ თავად მეფესაც, რომელიც მხოლოდ თავის ერთ მრჩეველთან, სარდალთან, არიანელთან ერთად გარბოდა, რომელიც ურჩევდა მას, არ მოესმინა ისააკისთვის. ერთ სოფელთან მისულმა, მან დაინახა ფარდული, რომელშიც თივა ეწყო; რადგან მისი ცხენი უკვე დაღლილი იყო, ჩამოხტა მასზე და იმ ფარდულში დაიმალა თავის მრჩეველთან ერთად. მაგრამ ვერ დაიმალა ღვთის მომსჯელი ხელისგან, რადგან ბარბაროსებმა, რომლებიც მისდევდნენ, იმ სოფელთან მისულებმა და გაიგეს, რომ იმ ფარდულში ბერძნები იმალებოდნენ, ყველა მხრიდან ცეცხლი წაუკიდეს და მიწასთან გაასწორეს. ასე დაიღუპა ის საბრალო მეფე და მისი ბოროტი მრჩეველი.

იმ ბრძოლის შემდეგ დარჩენილი ბერძნული ჯარი დაუხვდა რომაელ იმპერატორ გრაციანეს 3530, რომელიც ბერძნებს დასახმარებლად მიდიოდა. ბერძნულ მიწებზე მისულმა, გრაციანემ ბერძნებს მეფედ თეოდოსი აირჩია, რომელსაც დიდს უწოდებდნენ 3531. თეოდოსიმ, შეკრიბა რა მეომრები, გაემართა ბარბაროსების წინააღმდეგ, დაამარცხა და განდევნა ისინი და ტრიუმფით დაბრუნდა კონსტანტინოპოლში.

ამასობაში ზოგიერთი ბერძენი მეომარი, რომლებმაც ჯერ არ იცოდნენ ვალენტის დაღუპვის შესახებ, მისი სიკვდილის შემდეგ მალე მივიდნენ ღირს ისააკთან, რომელიც ბორკილებში იყო, და უთხრეს მას:

„მოემზადე პასუხისთვის, ვინაიდან მალე დაბრუნდება მეფე ბრძოლის ველიდან და გკითხავს, გაწამებს.“ მაგრამ წმიდანმა უპასუხა მათ: „უკვე შვიდი დღე გავიდა, რაც მისი დამწვარი ძვლებისგან სუნი ვიგრძენი; რადგან, როგორც ვთქვი, ის დაიწვა.“

ამის გამგონენი დიდად შეშინდნენ; და მართლაც, მალე მოვიდა ცნობა ვალენტის დაღუპვის შესახებ. ამის შემდეგ წმიდა ისააკი გაათავისუფლეს ბორკილებისგან და ყველამ დაიწყო მისი პატივისცემა, როგორც ღვთის წინასწარმეტყველისა.

როდესაც თეოდოსი საზეიმოდ შევიდა ქალაქში, ზემოთ ხსენებულმა დიდებულებმა, სატურნინმა და ვიქტორმა, ამცნეს მას ყველაფერი ღირსი ისააკის შესახებ – უთხრეს მისი გაბედულებისა და წინასწარმეტყველების შესახებ. მეფემ, პატივისცემით ამგვარი კაცის მიმართ, ბრძანა დიდი პატივით მოეყვანათ იგი მასთან და თაყვანი სცა მას, მიიჩნევდა რა მას ღვთის დიდ წმინდანად და სთხოვდა, ელოცა ღმერთისთვის მისთვის და მთელი მისი სამეფოსთვის. ღირსმა კი ურჩია მეფეს, დარჩენილიყო კეთილმსახურებაში, დაებრუნებინა ეკლესიისთვის მშვიდობა და ენუგეშებინა დევნილები. მეფემ მოუსმინა წმიდანს და ისე მოიქცა, როგორც მან თქვა: განდევნა არიანელები კონსტანტინოპოლიდან, რასაც მორწმუნეები დიდად გაუხარდა.

ნეტარმა ისააკიმ კი, მადლობა შესწირა რა ღმერთს ყველაფრისთვის, განზრახული ჰქონდა უდაბნოში წასვლა, რათა იქ მოღვაწეობა დაეწყო; მაგრამ სატურნინმა და ვიქტორმა სთხოვეს ღირსს, არ წასულიყო სამეფო ქალაქიდან, არამედ დარჩენილიყო მათთან ახლოს და დახმარებოდა თავისი ლოცვებითა და სწავლებით ქრისტიანთა მშვიდობიან ცხოვრებას; წმიდანმა თანხმობა განაცხადა მათი თხოვნის შესრულებაზე.

ამ დროს სატურნინსა და ვიქტორს შორის დავა მოხდა, ვინაიდან თითოეულ მათგანს სურდა, რომ ღირსი მის სახლში დასახლებულიყო. მათი დავის მიზეზის გაგების შემდეგ, წმიდანმა, მიმართა რა მათ, თქვა: „შვილებო! მე ვხედავ თქვენს სიყვარულს ჩემდამი. მაგრამ რადგან თქვენ გაქვთ სურვილი, დაასვენოთ ჩემი სიმდაბლე, ამიტომ გეუბნებით თქვენ, – მე იმასთან დავრჩები მთელი ჩემი სიცოცხლის დღეები, ვინც პირველი ააშენებს სახლს ჩემთვის.“

და ორივემ დაიწყო ზრუნვა ღვთის წმინდანისთვის სახლის სწრაფად აშენებაზე.

სატურნინს ქალაქგარეთ ჰქონდა ძალიან ლამაზი ადგილი, მეტად მოსახერხებელი ბერებისთვის საცხოვრებლად; ამ ადგილას მან იჩქარა აეშენებინა სავანე ღვთის წმინდანისთვის; აქ დასახლდა ღირსი ისააკი. ზუსტად ასევე, ვიქტორმაც აუშენა ლამაზი სადგომი წმიდანს და დიდად ნანობდა, რომ სატურნინმა დაასწრო მას. წმიდანთან მისულმა, მან დაიწყო გულმოდგინედ თხოვნა, რომ გადასულიყო მისთვის აშენებულ სენაკში. მაგრამ ღირსი აგრძელებდა მოღვაწეობას სატურნინის სავანეში, თუმცა ხანდახან მიდიოდა ვიქტორთანაც და მასთან რჩებოდა რამდენიმე დღით, არ სურდა რა მისი განაწყენება უარით.

ამასობაში, ღირსთან მრავალი იწყებდა შეკრებას, ვისაც სურდა მასთან ერთად მოღვაწეობა სამოღვაწეო ღვაწლში. ამგვარად აშენდა დიდი მონასტერი ღვთისმოყვარე კაცების, სატურნინისა და ვიქტორის, ხარჯებით. და იყო ღირსი მრავალი ბერის მოძღვარი და წინამძღვარი, სასარგებლო მასწავლებელი ერისკაცთათვისაც, ვინაიდან ყველას მიუძღვებოდა ხსნის გზაზე როგორც სიტყვით, ისე თავისი კეთილმსახური ცხოვრების მაგალითით. ღირსი მეტად მოწყალე იყო ღარიბების მიმართ, ისე რომ, თუ ხანდახან არაფერი ჰქონდა, რაც შეეძლო მიეცა მთხოვნელისთვის, იხდიდა ტანსაცმელს და აძლევდა მას; აღასრულებდა წმიდანი მრავალ სხვა ღვთივსათნო საქმეს. ბოლოს, სიბერეს მიაღწია რა, სიკვდილს მიუახლოვდა. მთელი ძმობის შეკრებისა და ყველასთვის სულისთვის სასარგებლო დარიგების შემდეგ, წმიდა ისააკიმ თავის ნაცვლად წინამძღვრად დაადგინა ერთი პატიოსანი კაცი, რომელიც წმიდა ცხოვრებას ეწეოდა, ნეტარი დალმატი, რომლის სახელის მიხედვითაც შემდგომში ამ სავანეს დალმატის სავანე ეწოდა.

მრავალი ღვთივსათნო საქმის აღსრულების შემდეგ, ღირსი ისააკი უფალთან მივიდა საუკუნო განსასვენებლად; მის დაკრძალვაზე მთელი ქალაქი შეიკრიბა; მისი პატიოსანი სხეული წმიდა პირველმოწამე სტეფანეს ტაძარში დაასვენეს; მისი წმიდა სული კი უდგას ყოვლადწმიდა სამების ტახტს, წმიდათა და ღირსი მამების დასში და ლოცულობს მათთან ერთად ჩვენთვის მამის, ძისა და სულიწმიდის მიმართ, სამებაში ერთადერთი ღმერთის მიმართ, რომელსაც მარადის ამაღლდება დიდება. ამინ.