წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
ღირსი მამა მიქაელ აღმსარებლის ხსენება
დღეს მოხსენიებული წმინდა მიქაელი, სინადის ეპისკოპოსი, მთავარანგელოზის თანასახელოვანი იყო და ანგელოზებრივ ცხოვრებას ეწეოდა, შემკული ქალწულებრივი სიწმინდითა და ყოველგვარი სათნოებით. ჯერ კიდევ ყრმობიდანვე ღმერთს მიეძღვნა, სიყმაწვილეში კი ბერად აღიკვეცა და ღირსეულ მსახურად მოევლინა ღმერთს, მოღვაწეობდა რა წმინდა თეოფილაქტე ნიკომიდიელ ეპისკოპოსთან ერთად უწმინდეს ტარასის პატრიარქობის ჟამს, რომელმაც ორივე გაგზავნა შავი ზღვის სანაპიროზე მდებარე მონასტერში. იქ, ბერულ ღვაწლში მოღვაწეობით, ორივე წმინდანი დიდად აღმატებული იყო სათნოებებში, და მათ ლოცვებს დიდი ძალა ჰქონდა ღვთის წინაშე.
ერთხელ, მოსავლის აღების ჟამს, როდესაც ჰაერში აუტანელი სიცხე იდგა, და იმ ადგილას წყლის უკმარისობის გამო მრავალნი წყურვილისაგან იღლებოდნენ, წმინდანებმა ღმერთს შეჰღაღადეს და მათი ლოცვით, ცარიელი სპილენძის ჭურჭლიდან საკმარისი რაოდენობის წყალი გადმოედინებოდა. ასე აღასრულებს უფალი მისი თაყვანისმცემელთა ვედრებასა და ლოცვებს და ყურს უგდებს მათ ლოცვას. ეს სასწაული მოგვაგონებდა უდაბნოში მომხდარ იმ სასწაულს, როდესაც წყურვილისაგან გათანგული ისრაელისთვის ღმერთმა კლდიდან წყალი აღმოაცენა, და მეორეს – როდესაც, წყურვილით მომაკვდავი სამსონის გამო, ღმერთმა ცოცხალი წყლის წყარო აღმოაცენა ვირის ყბის გამხმარ ძვალიდან.
ამის შემდეგ, უწმინდესმა პატრიარქმა ტარასიმ, ამ ღირსი მამების ასეთი სათნო ცხოვრების ხილვისას, რომლებიც ცაზე ვარსკვლავებივით ბრწყინავდნენ, ისინი მაღალი მღვდელმთავრული ხარისხის ღირსად მიიჩნია. ნეტარი თეოფილაქტე ნიკომიდიის მიტროპოლიტად აკურთხა, ხოლო წმინდა მიქაელი სინადის ქალაქის ეპისკოპოსად დაადგინა, და ორივენი მწყემსავდნენ ქრისტეს სამწყსოს, თავიანთი ცხოვრებით კეთილ მაგალითს აძლევდნენ საკუთარ სამწყსოს.
როდესაც უწმინდესი პატრიარქი ტარასი ამქვეყნიური ცხოვრებიდან უფალთან განვიდა, და მის შემდეგ კონსტანტინოპოლის ეკლესიის ტახტზე წმინდა ნიკიფორე ავიდა, კვლავ აღდგა ხატმებრძოლობის ერესის ქარიშხალი, რომელიც უკვე დაგმობილი იყო წმინდა მამათა მეშვიდე მსოფლიო კრებაზე. უღმრთო იმპერატორმა ლეონ სომეხმა, ამ ერესით დაინფიცირებულმა, ქრისტეს ეკლესიას დევნა დაუწყო, უარყოფდა წმინდა ხატების თაყვანისცემას და მათ კერპებს უწოდებდა, ხოლო მათ თაყვანისმცემლებს ტანჯვასა და სიკვდილს უთმობდა. უპირველეს ყოვლისა, მან განდევნა უწმინდესი პატრიარქი ნიკიფორე, ასევე სხვა მართლმადიდებელი მღვდელმთავრებიც თავიანთი ტახტებიდან, მათ ნაცვლად კი საკუთარი თანამოაზრე ერეტიკოსები დანიშნა – და წმინდა ადგილებზე გამანადგურებელი სიბილწე დაისადგურა.
ამ დროს წმინდა მიქაელმა თავი მართლმადიდებლობის თავგამოდებულ დამცველად და ერეტიკული უღმრთოების მამხილებლად წარმოაჩინა. სულიწმიდის მადლით განმტკიცებული და განბრძნობილი, ის ებრძოდა ერეტიკოსებს და უხშობდა ბაგეებს მათ, ვინც წმინდა ხატებს აგინებდა. უღმრთო მეფე ლეონმა, ვერ აიტანა რა წმინდანის მხილება, რომელიც გაბედულად ამხელდა მის ერეტიკულ შეცდომას, ქრისტეს მღვდელმთავარი სატანჯველად გადასცა. წმინდანმა კი, ტანჯვის შიშის გარეშე, მუჟანგულად დაიცვა თავისი რწმენა და იმპერატორს უთხრა: – მე თაყვანს ვცემ ჩემი მაცხოვრის, იესო ქრისტესა და ყოვლადწმიდა ქალწულის, მისი დედის, და სხვა წმინდანთა ხატებს და თაყვანს ვცემ მათ; შენს განკარგულებას კი არ მივიჩნევ შესაძლებლად შესასრულებლად. შერცხვენილმა ლეონმა, რისხვით აღვსილმა, ქრისტეს აღმსარებელი გადასახლებაში მიუსაჯა.
ერთიდან მეორე ადგილას დევნილმა, მრავალი მწარე მწუხარება და გაჭირვება გადაიტანა წმინდანმა, ვიდრე ზეციურ სამყოფელს არ მიაღწია და საუკუნო სიმშვიდე არ მიიღო. ასე დაასრულა მან თავისი მართალი ცხოვრება, შეიმკო რა ორგვარი გვირგვინით, მღვდელმთავრად შერაცხული, როგორც მღვდელმთავარი, და მოწამედ, როგორც მოწამე, ქრისტე ღმერთის ჩვენის სადიდებლად.
კონდაკი, ხმა 8:
Яко архиерей всечестен, и благочестия священнострадалец, прещения злоименитаго не убоявся, еретическое того противление победил еси, свободным гласом велегласно вопия: иконе поклоняюся Христове, и Пречистыя Того Матере. Сего ради тя почитаем Михаиле.
წმინდა ღირსმოწამე მიქაელ შავმოსასხმელის ვნება
წმინდა მოწამე მიქაელი ქალაქ ედესიდან იყო და ქრისტიანი მშობლების შვილი გახლდათ. მათი გარდაცვალების შემდეგ, მან მთელი მემკვიდრეობით მიღებული ქონება გლახაკებს დაურიგა და იერუსალიმში გაემგზავრა წმინდა ადგილების მოსალოცად. იმ დროს იერუსალიმი უკვე მუსლიმებს ეკუთვნოდა.
წმინდა ადგილების თაყვანისცემის შემდეგ, ის წმინდა საბას ლავრაში განმარტოვდა და აქ ბერად აღიკვეცა.
გარკვეული დროის შემდეგ, მოძღვარმა ის იერუსალიმში გაგზავნა ბერების ნამუშევრების გასაყიდად. იქ მას მუსლიმი დედოფლის, სეიდას, საჭურისი შეხვდა, რომელმაც ის თან წაიყვანა, რადგან მის მიერ გაყიდული ჭურჭელი ძალზე ლამაზი და კარგად გაკეთებული იყო, და თავის დედოფალთან მიიყვანა. დედოფალმა, დაინახა რა ჭაბუკი ბერი, მშვენიერი სახით, მაგრამ მარხვისგან გამხდარი, შეცდა მასზე, დაიწყო მისი ცდუნება მრუშობისკენ და უთხრა:
– დამემორჩილე და, თუ ავად ხარ, განგკურნავ ავადმყოფობისგან.
დედოფლის ამ სიტყვებზე ნეტარმა მიქაელმა ასე უპასუხა:
– მე ჩემი ცოდვების გამო ვარ ავად; ჩემს უფალს, იესო ქრისტეს ვემსახურები და შენი მოსმენა არ მსურს.
დედოფალი ყოველნაირად აიძულებდა წმინდანს უსჯულოებისკენ, ისევე როგორც ერთ დროს ეგვიპტეში პენტიფრეს ცოლი – აიძულებდა უსჯულოებისკენ მშვენიერ იოსებს; მაგრამ უბიწო მიქაელი არ თანხმდებოდა უსჯულოებაზე და ასე არწმუნებდა დედოფალს:
– მე არ შემიძლია ამის გაკეთება, რადგან ბერი ვარ და აღთქმა მივეცი ღმერთს, რომ ჩემი დღეების ბოლომდე უმწიკვლოდ დავიცავ ჩემი სხეულის სიწმინდეს.
ეს უკეთური ქალი კი, დარწმუნდა რა, რომ უბიწო ბერი არაფრით არ დათანხმდებოდა მის უსჯულო თხოვნას, სირცხვილითა და რისხვით სავსემ, ბრძანა წმინდანი ჯოხებით ეცემათ. შემდეგ კი ბერი, თითქოსდა მათი სარწმუნოების შეურაცხმყოფელი, მეფესთან გაგზავნა, რომელიც იმ დროს იერუსალიმთან ახლოს იმყოფებოდა.
მეფემ, წმინდანს გამოკითხვის შემდეგ, ბრძანა მისი შეხსნა და არწმუნებდა, რომ მაჰმადიანურ სარწმუნოებაზე გადასულიყო.
წმინდანმა კი მეფეს უთხრა:
– მე არ შემიძლია მივატოვო ჩემი ღმერთი და გავხდე ეშმაკის მიმდევარი.
მეფემ კვლავ დაიწყო მისი ცდუნება:
– მთხოვე, რაც გსურს, და ჩემთან ერთად იმეფებ.
– ერთს სამიდან გთხოვ, – უთხრა მას ამაზე წმინდანმა, – ან გამიშვი ჩემს მოძღვართან, ან მოინათლე ჩემი ღმერთის სახელით, ან მახვილის მოკვეთით გამგზავნე ქრისტესთან, ჩემს ღმერთთან.
მაგრამ მეფემ ბრძანა, წმინდანისთვის სასიკვდილო საწამლავით სავსე ფიალა მიეცათ. წმინდანმა კი, შხამის დალევის შემდეგ, უვნებელი დარჩა, ქრისტეს სიტყვისამებრ, ნათქვამი მის წმინდა სახარებაში: „თუ რამ სასიკვდილოს დალევენ, არ ავნებს მათ“.
შერცხვენილმა მეფემ ბრძანა, ქრისტეს მონისთვის იერუსალიმის შუაგულში მახვილით მოეკვეთათ თავი.
წმინდა საბას ლავრის ბერებმა, აიღეს რა წმინდა მოწამის ცხედარი, თავიანთ ლავრაში წაასვენეს და პატივით დაასვენეს ქრისტეს მოწამე წმინდა მამებთან ერთად, განადიდებდნენ რა ქრისტე ღმერთს, საკვირველს თავის წმინდანებში. ამინ.
ღირსი ევფროსინე, პოლოცკელი იღუმენიის ცხოვრება
ქალაქ პოლოცკში ცხოვრობდა მთავარი, სახელად ვსესლავი, რომელსაც ჰყავდა ვაჟი, გიორგი. სწორედ ამ გიორგისგან დაიბადა ნეტარი ევფროსინე.
მონაზვნად აღკვეცამდე წმინდა ევფროსინე პრედისლავას სახელს ატარებდა. ჯერ კიდევ ყრმობიდანვე ნასწავლი იყო წერა-კითხვა და ევფროსინე გულმოდგინედ შეისწავლიდა საღმრთო წერილს და სხვა სულის გადამრჩენელ წიგნებს. საღმრთო წერილიდან შეიმეცნა მან ღვთის შიში და მხურვალე სიყვარული ღვთის, შემოქმედისადმი.
ღირსი დედა მეტად მშვენიერი იყო სახით, ისე, რომ, როდესაც იგი თორმეტი წლის გახდა, მრავალი დიდებული მთავარი სთხოვდა ევფროსინეს მამას, თავიანთ ვაჟებზე დაექორწინებინა. მაგრამ ქალწული არავითარ შემთხვევაში არ თანხმდებოდა, თავი მიეცა მიწიერი, მოკვდავი ქმრისთვის, რადგანაც იგი ზეციურ, უკვდავ სასიძოს, უფალ იესო ქრისტეს, ღვთის ძეს მიუძღვნა. ღირსი დედის ყოველი აზრი ღვთისკენ იყო მიმართული. თუმცა, ევფროსინეს მამამ გადაწყვიტა, იგი ერთ-ერთ მთავარზე დაექორწინებინა, მისი ნების წინააღმდეგაც კი. როდესაც ევფროსინემ ეს შეიტყო, ყველასგან ფარულად ქალთა მონასტერში წავიდა ნეტარ იღუმენია მთავარ რომანასთან და გულმოდგინედ დაიწყო თხოვნა, რომ იგი მონაზვნად აღეკვეცათ. ნეტარი რომანა დიდხანს არ თანხმდებოდა ამაზე, ნაწილობრივ ევფროსინეს სიჭაბუკის გამო, ნაწილობრივ კი მამის შიშის გამო; ამიტომ რომანა ურჩევდა მას, ერისკაცულ ცხოვრებაში დაბრუნებულიყო და ეუბნებოდა, რომ იგი ჯერ კიდევ ასეთი ყრმა და ასეთი მშვენიერი იყო სახით. მაგრამ როდესაც იხილა, რომ ევფროსინეს მტკიცე განზრახვა ჰქონდა, მონაზვნად აღკვეცილიყო ქალწულების შესანარჩუნებლად და ზეციური სასუფევლის მისაღწევად, და ასევე იხილა, რომ ევფროსინეს დიდი გულის სიყვარული ჰქონდა უფალ იესო ქრისტეს მიმართ, რომანამ მონასტერში მყოფ მღვდელს უბრძანა, პრედისლავა მონაზვნად აღეკვეცა და ანგელოზებრივი სახით შეემოსა იგი; ამ დროს ყრმა მთავრის ასულს ევფროსინეს სახელი ეწოდა.
როდესაც ნეტარი ყრმა ქალწულის მშობლებმა შეიტყვეს ყოველივე მომხდარი, დიდად დამწუხრდნენ და მაშინვე იმ მონასტრისკენ გაეშურნენ. იქ თავისი ასული მონაზვნურ სახეში იხილეს და თავშეუკავებელ ტირილს მიეცნენ. მაგრამ ნეტარმა ევფროსინემ, მშობლების ცრემლებით შეურყეველმა, ურჩია მათ, არ ეტირათ, არამედ გაეხარებინათ, რადგანაც მათი ასული ზეციურ მეფეს, უფალ იესო ქრისტეს იყო დანიშნული.
მონასტერში ღირსი ევფროსინე მუდმივად მარხვაში და ლოცვებში იმყოფებოდა და სხვა მონაზვნებთან ერთად ასრულებდა ყველა სამონასტრო საქმეს, ყველას დიდად მორჩილებდა.
გარკვეული დროის შემდეგ ღირსმა ევფროსინემ დაიწყო პოლოცკელი ეპისკოპოს ილიას თხოვნა, ნება დაერთო მისთვის, დასახლებულიყო დიდ საკათედრო ტაძართან, წმინდა სოფიას სახელზე აგებულ კელიაში (ასე მოქმედებით ნეტარი ევფროსინე ბაძავდა ძველ იერუსალიმელ ქალწულებს, რომელთა შორის იყო ყოვლადწმინდა ქალწული ღვთისმშობელიც; ის ქალწულები სოლომონის ტაძრის მახლობლად, ცალკეულ, საეკლესიო კედელთან აგებულ კელიებში ცხოვრობდნენ). ეპისკოპოსმა, წმინდანის ანგელოზებრივი ცხოვრებისა და სერაფიმული სიყვარულის ხილვისას, ხელი არ შეუშალა მისი გულის კეთილ სურვილს. და იმყოფებოდა წმინდა, როგორც ღვთის ანგელოზი, ეკლესიასთან არსებულ კელიაში, მუდმივად, ყოველდღე და ყოველ ღამეს, ლოცულობდა ღვთისადმი და ადიდებდა მას. ლოცვისგან თავისუფალ დროს კი წერდა წიგნებს საკუთარი ხელით და ყიდდა მათ; ამგვარად მიღებულ ყველა ფულს კი გლახაკებს ურიგებდა.
მას შემდეგ, რაც წმინდა დედა საკმაო ხანს მოღვაწეობდა წმინდა სოფიას ეკლესიასთან, ერთხელაც, ღამით, მან სიზმარში ღვთის ანგელოზი იხილა. ხელში ჩაავლო რა მას, ანგელოზმა წაიყვანა იგი ქალაქგარეთ, ადგილას, რომელსაც სელეცე ერქვა; იქ მდებარეობდა სოფიას სასახლე; ასევე იყო მცირე ხის ეკლესია წმინდა მაცხოვრის სახელზე; ამ დროს ანგელოზმა ნეტარს უთხრა:
– შენ გმართებს აქ ყოფნა, რადგან ღმერთი შენ მიერ ამ ადგილას მრავალს მოიყვანს ხსნისკენ.
ეს ხილვა განმეორდა მეორედ და მესამედ. ღირსი დედა უკვირდა, გაოცებული იყო ნანახით და მადლობას უძღვნიდა ღმერთს, რომელმაც ასეთი ხილვის ღირსი გახადა იგი. თუმცა, ღვთის ბრძანების მორჩილებით, ევფროსინემ უპასუხა:
– მზად არის გული ჩემი, ღმერთო, მზად არის გული ჩემი!
და იმ ეპისკოპოსსაც გამოეცხადა ანგელოზი ხილვაში და უთხრა:
– წაიყვანე ღვთის მხევალი ევფროსინე სოფელთან მდებარე მაცხოვრის ეკლესიაში და დაასახლე ის იმ ეკლესიასთან, რათა იქ ღვთისადმი მიძღვნილი ქალწულების მონასტერი მოეწყოს, რომელთა გადარჩენაც ღმერთს ამ ნეტარი ევფროსინიას მეშვეობით სურს. მისი ლოცვა, როგორც კეთილსურნელოვანი მირონი, ადის ღვთისკენ და მასზე განსვენებს სულიწმიდა, როგორც მეფის თავზე; და როგორც მზე ანათებს მთელ სამყაროს, ისე გაბრწყინდება მისი ცხოვრება ღვთის ანგელოზთა წინაშე.
ეპისკოპოსი, ძილისგან გამოღვიძებული, გაემართა ღირსი ევფროსინიასკენ, რათა მისთვის ღვთის ნება ეუწყებინა. ევფროსინიამ კი უამბო ეპისკოპოსს თავისი ხილვის შესახებ, და ორივემ მადლობა შესწირა ღმერთს.
შემდეგ ეპისკოპოსმა მოუწოდა княზ ბორისს, ევფროსინიას ბიძას, княზ გიორგის, მის მამას, და მრავალ დიდებულსა და სხვა პატიოსან მამაკაცს და, გადასცა რა მათ ხილვის შესახებ, თქვა:
– აჰა, თქვენს წინაშე ვაძლევ ევფროსინიას ადგილს სოფელთან მდებარე წმიდა მაცხოვრის ეკლესიასთან, რათა იქ ქალწულთა მონასტერი იყოს. დაე, არავინ შეუშალოს ხელი მას და არ წაართვას ის, რაც მე მივეცი.
ყველა დაეთანხმა ეპისკოპოსს.
შემდეგ წმიდა ევფროსინე დაასახლეს მაცხოვრის სახელობის ეკლესიასთან და ააშენეს აქ მონასტერი იმ ქალწულებისთვის, რომელთაც სურდათ სუფთა ცხოვრებით ემსახურათ უფალ იესო ქრისტესთვის. ამგვარად, წმიდა ევფროსინე მრავალი ქალწულისთვის გახდა მოძღვარი და ხელმძღვანელი, რომლებიც განეშორებოდნენ წუთისოფელს და ბერულ სახეს იღებდნენ. ნეტარი ევფროსინიას ღვთისმოსავი ცხოვრების შემყურე, ყველა სხვა ქალწულიც ღვთისსათნო ღვაწლისკენ იყო წახალისებული.
გარკვეული დროის შემდეგ ღირსმა მამას შეუთვალა:
– გამომიგზავნე ჩემი და გრადისლავა, რათა წმიდა წიგნები ვასწავლო.
მამამ გაუშვა გრადისლავა. წმიდა ევფროსინიამ თავის უმცროს დას წიგნების კითხვა ასწავლა და, მრავალი სულისგამაჯანსაღებელი საუბრით დაარიგა, შემდეგ კი ქრისტეს საცოლედ განამზადა, რადგან დაარწმუნა, რომ ბერული სახე მიეღო ევდოკიას სახელით.
გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ, ევფროსინიას მამამ შეუთვალა:
– გამოგვიშვი შენი და.
ევფროსინიამ კი უპასუხა:
– დაე, კიდევ ცოტა ხანს დარჩეს ჩემთან, რადგან ჯერ კიდევ არ შეუსწავლია სრულად წმიდა წერილი.
თუმცა, ევფროსინიას მშობლებმა მალე შეიტყვეს მეორე ქალიშვილის ბერად აღკვეცის შესახებ. რისხვით სავსენი მივიდნენ მონასტერში და გულის სიმწარით უთხრეს ნეტარ ევფროსინიას:
– ჰოი, ჩვენო ქალიშვილო! რა გვიყავი! შენ ჩვენს ძველ მწუხარებას ახალი მწუხარება დაურთე, და ერთ ტკივილს კიდევ ახალი ტკივილი! ნუთუ არ გეყო ჩვენი მიტოვება? აჰა, ჩვენი მეორე ძვირფასი შვილიც წაგვართვი! ამისთვის გაგშობეთ, ამისთვის გაგზარდეთ? იმისთვის გაგშობეთ, რომ სიკვდილამდე, როგორც საფლავში, ამ შავ სამოსელში გამოკეტილიყავით, მონასტერში დასახლებულიყავით და იმ სიხარულს მოგვკლებოდით, რასაც თქვენგან ველოდით?..
ღირსმა ევფროსინიამ კი მშობლების ნუგეშისცემა დაიწყო სულისგამაჯანსაღებელი საუბრებით. ოდნავ ნუგეშცემულნი, ისინი საკუთარ სახლში დაბრუნდნენ, მშობელთა გულის ბუნებრივ მწუხარებას სულიერი სიხარულით უმსუბუქებდნენ.
მალე ღირს ევფროსინიასთან მივიდა თავისი ნათესავი, княჟნა ზვენისლავა, მისი ბიძის ბორისის ქალიშვილი. ზვენისლავამ ღირსთან მოიტანა ყველა თავისი ძვირფასი სამოსი, რომელიც ქორწინებისთვის ჰქონდა გამზადებული, და უთხრა ნეტარს:
– ჩემო დედაო და დაო! მე არაფრად მიმაჩნია ამქვეყნიური ყველა ძვირფასეულობა; ამ საქორწილო სამკაულებს მაცხოვრის ეკლესიას ვაძლევ, ხოლო თვითონ მსურს, სულიერი ქორწინებით უფალსა და ჩემს ღმერთს შევუერთდე და ჩემი თავი მისი კეთილი და მსუბუქი უღლის ქვეშ დავდო.
ღირსმა ევფროსინიამ ის სიხარულით მიიღო და მაშინვე უბრძანა, ბერად აღეკვეცათ, სახელად ევპრაქსია უწოდეს. ორივე მოსაგრე იმყოფებოდა მარხვებსა და ღამისთევის ლოცვებში, ერთი სულით ემსახურებოდნენ უფალს სიწმინდითა და სიმართლით.
შეამჩნია რა, რომ მონასტერში დების რიცხვი დღითიდღე იზრდებოდა, ღირსმა ევფროსინიამ მაცხოვრის სახელზე ქვის ეკლესიის აშენება მოისურვა. მისი მონდომება, ღვთის შეწევნით, წარმატებით დაგვირგვინდა. მალევე, იმავე წელს აშენდა მშვენიერი ქვის ეკლესია. სამუშაოს ზედამხედველი იყო ერთი კაცი, სახელად იოანე. ერთხელ, როცა ის ღამით, მზის ამოსვლამდე ეძინა, მრავალჯერ მოესმა ხმა, რომელიც ეუბნებოდა:
– იოანე! ადექი, წადი და დააკვირდი ყოვლისმპყრობელის სახელზე ტაძრის მშენებლობას.
ერთხელ ის მივიდა ევფროსინიასთან და ჰკითხა მას:
– ქალბატონო, თქვენ მიგზავნით მე, რომ გამაღვიძოთ და სწრაფად შევუდგე საქმეს? ევფროსინიამ კი, მიხვდა რა, რომ ეს ხმა ადამიანებისგან კი არა, ღმერთისგან იყო, უპასუხა იოანეს: – თუნდაც მე არ მეგზავნე შენ გასაღვიძებლად, მაინც მოუსმინე ხმას, რომელიც გიხმობს შრომისკენ და აკეთე ის, რასაც გიბრძანებს, რადგან ეს ღვთის საქმეა.
ტაძრის მშენებლობის საქმე უკვე დასასრულს უახლოვდებოდა. მხოლოდ აგური არ ჰყოფნიდათ, რომელიც საჭირო იყო ტაძრის ასაშენებლად. მაშინ ღირსმა დედამ ილოცა ღმერთისადმი და თქვა ასე: – გმადლობ შენ, კაცთმოყვარეო მეუფეო, ყოვლისშემძლეო ღმერთო! შენ, ვინც უფრო მეტი მოგვეცი, მოგვეცი ნაკლებიც, რათა შევძლოთ დავასრულოთ ტაძრის მშენებლობა, რომელიც შენი უწმინდესი სახელის სადიდებლად აღიმართება.
მეორე დილით, ღვთის ნებით, მშენებლებმა იპოვეს ღუმელი, რომელიც სავსე იყო გამომწვარი აგურებით, თანაც უკვე გაციებულებითა და მეტად მტკიცეებით. ეს აგურები უხილავი ხელით იყო დამზადებული და მეტად მოკლე დროში, – მხოლოდ ერთ ღამეში მოხდა ეს საკვირველი საქმე. ყველა სიხარულით აღივსო და ადიდებდა ღმერთს. ამგვარად, ტაძრის მშენებლობა დასრულდა. ამის შემდეგ აქ ტაძრის საკურთხევლად ჩამოვიდა ეპისკოპოსი სამღვდელოებასთან და მთავრებთან ერთად, აგრეთვე ყველა ქალაქის მცხოვრები; ყველამ სიხარულით იზეიმა ტაძრის კურთხევა. ღირსმა ევფროსინიამ კი, პირქვე დაემხო ტაძარში და ცრემლებით ლოცულობდა ღმერთისადმი ასეთი სიტყვებით:
– შენ, უფალო გულთამხილველო, ყოვლისმპყრობელო, მოხედე ამ ტაძარს, შენი სახელის სადიდებლად აგებულს, როგორც ოდესღაც მოხედე სოლომონის ტაძარს; მოხედე აგრეთვე შენს ტაძართან შეკრებილ სიტყვიერ სამწყსოს. იყავ მოწყალე ყოველი ჩვენგანის მიმართ, ვინც შენ გემსახურებით ამ წმინდა ტაძარში. მოგვეცი დახმარება ყოველ კეთილ საქმეში, რათა წარმატებით ვზიდოთ ჩვენზე დადებული უღელი და შენს კვალდაკვალ ვიაროთ, ჩვენო სიძევ. შენ თვითონ დაიცავი ეს სიტყვიერ ცხვართა ეზო. იყავ ჩვენთვის მწყემსი, კარის მცველი და გუშაგი, რათა არც ერთი და არ მოიტაცოს ადამიანთა სულების დამღუპველმა მგელმა – ეშმაკმა. შენ, უფალო, იყავ ჩვენთვის იარაღი და მტკიცე დაცვა, რათა არ შეგვეხოს ჩვენ „ბოროტება და წყლული არ მიუახლოვდეს ჩვენს სხეულს“ (ფს. 90:10), და არ დაგვღუპო ჩვენი ცოდვების გამო. მთელ ჩვენს იმედს შენზე ვამყარებთ, რადგან შენ ხარ მოწყალე და გულმოწყალე ღმერთი ყველასთვის, ვინც შენ გწამს. შენ აღგივლენთ განუწყვეტლივ დიდებას ჩვენი სიცოცხლის ბოლომდე.
შემდეგ ღირსმა დედამ დების სწავლება დაიწყო და ასე თქვა: – აი, მე შეგკრიბეთ უფლის სახელის გულისთვის, მსგავსად იმისა, როგორც ფრინველი აგროვებს ბარტყებს თავის ფრთებქვეშ; მე შეგკრიბეთ თქვენ, როგორც ღვთის ცხვრები ღვთიურ საძოვარზე: იძოვეთ უფლის მცნებებში, წინ წაიწიეთ სათნოებებში ძალიდან ძალამდე, რათა მეც სიხარულით და არა მწუხარებით მევზრუნა თქვენს გადარჩენაზე და მესწავლებინა თქვენთვის და რათა სულით გავმხიარულებულიყავი, თქვენი შრომის სულიერ ნაყოფს რომ ვხედავდი. აი, თქვენ თვითონ ხედავთ, რაოდენ დიდი შრომით ვთესავ თქვენს გულებზე ღვთის სიტყვებს: თუმცა, ზოგჯერ თქვენი გულების ყანები თითქოს მოუსავლებლად რჩება, არ წინ მიიწევს სათნოებაში, მოსავლის აღების დრო კი ახლოვდება. აი, უკვე ნიჩაბი კალოზეა, ის განაცალკევებს ღვარძლს ხორბლისგან. ძალიან მეშინია, ჩემო დებო, რომ თქვენ შორის არ აღმოჩნდნენ ღვარძლნი, რომლებიც გადაეცემიან ჩაუქრობელ ცეცხლს. იჩქარეთ, გევედრებით, დაიცავით თავი ცოდვილი ღვარძლისგან დაუზიანებლად, რათა შეძლოთ გეენის ცეცხლისგან თავის დაღწევა. მოამზადეთ თქვენგან ქრისტეს წმინდა ხორბალი, სრულყოფილად იმუშავეთ თქვენი მარხვითი შრომით, იღვაწეთ თავმდაბლობაში, სიწმინდეში, სიყვარულსა და ლოცვაში, და მაშინ თქვენ ღმერთისთვის საამო პურს მოამზადებთ თქვენგან.
ასე ასწავლიდა ღირსი ევფროსინია თავისი მონასტრის დებს, ყურადღებით ზრუნავდა მათზე, როგორც შვილმოყვარე დედა თავის სულიერ შვილებზე. მისი დარიგებებისა და ლოცვების წყალობით ყველა მონაზონი წარმატებას აღწევდა სათნო ცხოვრებაში და ამზადებდა საკუთარ თავს წმინდა სულის საცხოვრისად ღირს ჭურჭლებად.
აღნიშნული ქვის ეკლესიის გარდა, ღირსმა ევფროსინიამ ააშენა კიდევ ერთი ქვის ეკლესია ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის პატივსა და დიდებას. ხატებით შემკობის შემდეგ, ის გადასცა ბერებს, რომლებისთვისაც ამ ეკლესიასთან ააშენა მონასტერიც.
ღირსმა ევფროსინიამ მოისურვა თავის მონასტერში ჰქონოდა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატი, სახელწოდებით „ოდიგიტრია“.
ეს იყო ერთ-ერთი იმ ხატიდან, რომლებიც წმინდა მახარებელმა ლუკამ თავისი სიცოცხლეშივე დაწერა. ღირსმა დედამ იცოდა, რომ წმინდა ლუკას მიერ დაწერილი სამი ხატიდან ერთი იერუსალიმში იყო, მეორე კონსტანტინოპოლში, მესამე კი ეფესოში. ცრემლებით გულმოდგინედ ლოცვის შემდეგ, ღმერთს თხოვდა, რომ მისთვის სასურველი მიეცა, მან თავისი მონასტრის ერთ-ერთი მსახური, სახელად მიქაელი, მრავალი ძღვენით გაგზავნა კონსტანტინოპოლში კეთილმსახურ მეფე მანუილთან 3417 და უწმინდეს პატრიარქ ლუკასთან 3418, და სთხოვა მათ, გამოეგზავნათ მისთვის წმინდა ღვთისმშობლის ხატებიდან ერთი, რომელიც მახარებელ ლუკას ჰქონდა დაწერილი, კერძოდ კი ის, რომელიც ქალაქ ეფესოში ინახებოდა. მეფემ და პატრიარქმა, ნეტარი ევფროსინიას დიდებული გულმოდგინება რომ იხილეს ღვთისა და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიმართ, გადაწყვიტეს შეესრულებინათ მისი თხოვნა და აზიაში გაგზავნეს კაცი, რომელმაც კონსტანტინოპოლში ეფესოდან ღვთისმშობლის საკვირველმოქმედი ხატი ჩამოიტანა. ხატი ევფროსინიას მონასტრის მსახურს გადასცეს, მეფემ და პატრიარქმა გაუშვეს იგი და გადასცეს სიგელი, რომელშიც ქება იყო გამოთქმული ქრისტეს მხევლის მიმართ და მიცემული იყო პატრიარქის კურთხევა.
პატიოსანი ხატის მიღების შემდეგ, ღირსი ევფროსინია უდიდესი სიხარულით აღივსო და მადლობა შესწირა უფალ იესო ქრისტესა და მის ყოვლადწმინდა დედას. ეს ხატი ევფროსინიამ მაცხოვრის ტაძარში დაასვენა, ოქროთი და ძვირფასი ქვებით შეამკო 3419.
ამასობაში, ღირსი ევფროსინიას მშობლები გარდაიცვალნენ. სამონასტრო ღვაწლში საკმარისი წლების გატარების შემდეგ, ნეტარმა ევფროსინიამ ისურვა იერუსალიმის წმინდა ადგილების ხილვა და ქრისტეს ცხოველმყოფელ საფლავთან თაყვანისცემა. ნეტარი ფიქრობდა, რომ იქ დაესრულებინა თავისი ცხოვრებაც, რისთვისაც გულმოდგინედ ლოცულობდა უფლის მიმართ. როდესაც მისმა გარშემომყოფებმა შეიტყვეს მისი განზრახვის შესახებ, უდიდესი მწუხარებით აღივსნენ. მასთან მისულებმა ყველამ ცრემლებით დაუწყეს ხვეწნა, არ მიეტოვებინა ისინი და საკუთარი სამშობლო. ნეტარი კი ყველას სიყვარულით ანუგეშებდა სულისათვის სასარგებლო საუბრებით, ისევე როგორც დედა ანუგეშებს თავის შვილებს. სხვათა შორის, ევფროსინიასთან მივიდა მისი საყვარელი ძმა ვიაჩესლავი თავის მეუღლესთან და შვილებთან ერთად. მას თაყვანი სცა და ცრემლებით უთხრა:
„ქალბატონო, დაო და დედაო ჩემო! რატომ გინდა ახლა ჩემი მიტოვება! რატომ გვტოვებ ჩვენ, ჩემი თვალების სინათლევ და ჩემი ცხოვრების წინამძღვარო!“
წმინდა დედამ კი მიუგო: „მე თქვენი მიტოვება კი არ მინდა, არამედ მსურს, რომ ვილოცო ჩემთვის და თქვენთვის იმ წმინდა ადგილებში.“
როდესაც ნეტარმა ევფროსინიამ დაასრულა სულიერი საუბარი თავის ძმასთან, უბრძანა მას, დაეტოვებინა თავისი ორი ქალიშვილი, კირინია და ოლღა, თავის დასთან, ევდოკიასთან; ვინაიდან ნეტარ ევფროსინიას ისეთი სულიერი ნიჭი ჰქონდა, რომ ვისაც თავისი თვალებით შეხედავდა, მაშინვე ხვდებოდა, იყო თუ არა მასში სათნოების სული და შეეძლო თუ არა ყოფილიყო უფლისთვის რჩეული ჭურჭელი. სწორედ ასე იცოდა მან წინასწარ, რომ მისი ძმის ის ორი ახალგაზრდა ქალიშვილი თავისი სათნო ცხოვრებით სათნო იქნებოდნენ ქრისტესთვის. როდესაც ვიაჩესლავი ევფროსინიასგან წავიდა, წმინდა დედამ მის ქალიშვილებს უთხრა:
„მე მინდა დაგნიშნოთ უკვდავ სასიძოზე, რათა შეხვიდეთ ცათა სასუფევლის პალატებში.“
ის ახალგაზრდა ქალწულები კი, მისი ღვთივსულიერი საუბრით განტკბნენ, სულიერად შეძრწუნდნენ და, მის ფეხებთან დავარდნილებმა, თქვეს: „იყავნ ნება უფლისა! დაე, შენმა წმინდა ლოცვამ ისე განკარგოს ჩვენთვის, როგორც შენ მოგეწონება.“
ევფროსინია, იმ ქალწულების კეთილი განზრახვით თავის სულში გახარებული, მათ სულის გადამრჩენელი საუბრებით ასწავლიდა და მათ გულებში ქრისტეს მიმართ სიყვარულს აღვივებდა.
შემდეგ, გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ, ევფროსინიამ თავის ძმა ვიაჩესლავს მოუხმო და უთხრა: „მინდა, მონაზვნად აღვკვეცო შენი ქალიშვილები, რათა ისინი ქრისტეს სასძლოები იყვნენ.“
მაგრამ ვიაჩესლავი მისი სიტყვებით სულით აღშფოთდა და უთხრა: „ქალბატონო და დედაო ჩემო! რა განიზრახე ჩემთან გაკეთება? შენ გინდა ჩემს ერთ მწუხარებას კიდევ ერთი მწუხარება შემატო; შენ გინდა, რომ ვიტირო, უპირველეს ყოვლისა, შენი ჩვენგან შორეულ ქვეყანაში წასვლის გამო; შემდეგ, შენ გინდა, რომ ვიტირო ჩემი შვილების გამო, რადგან მათ ნუგეშს ვეკარგები!“
ვიაჩესლავის მეუღლე კი, იმ ქალწულების დედა, ქმარზე მეტად განიცდიდა და ძალიან ბევრს და დიდხანს ტიროდა. თუმცა, ვიაჩესლავმა და მისმა მეუღლემ ვერ გაბედეს ნეტარი ევფროსინიას სიტყვებისთვის წინააღმდეგობის გაწევა, რადგან მის სიტყვებს ისე იღებდნენ, როგორც თვით ქრისტეს სიტყვებს, და იცოდნენ, რომ იგი ქრისტეს ჭეშმარიტი მხევალი და სულიწმინდის ღირსეული სამყოფელი იყო.
ამის შემდეგ ევფროსინიამ სთხოვა იმ დროის ეპისკოპოს დიონისეს, მოსულიყო მონასტერში, შეეყვანა ქალწულები ეკლესიაში და აღეკვეცა ისინი მონაზვნად; ამ დროს კირინიას აგათია დაერქვა, ხოლო ოლგას — ევფემია. შემდეგ ეპისკოპოსმა დალოცა ისინი წმიდა მამათა და დედათა კურთხევით, რომელნიც საუკუნიდან ღვთისთვის სათნო იყვნენ.
გარკვეული დროის შემდეგ ნეტარმა ევფროსინიამ თავისი სავანე თავის დას, ევდოკიას ჩააბარა და ყველა დის ამბორის შემდეგ, ღმერთს ლოცვითა და მასზე მთელი იმედის დამყარებით, იერუსალიმში გაემგზავრა; ამ დროს ყველა აცილებდა ევფროსინიას მწარე ცრემლების ღვრით. თან წაიყვანა თავისი სხვა ძმა, სახელად დავითი, და ნათესავი ევპრაქსია. ევფროსინია ჯერ კონსტანტინოპოლში ჩავიდა. აქ იგი დიდი პატივით მიიღეს მეფემ და პატრიარქმა. შემდეგ, აქაურ წმიდა ეკლესიებსა და მრავალ წმიდა ნაწილს თაყვანისცემის შემდეგ, იერუსალიმში გაემგზავრა.
ამ ქალაქში მისვლისას თაყვანი სცა ქრისტეს ცხოველმყოფელ საფლავს, შემდეგ საფლავთან ოქროს საცეცხლური დადგა და მრავალი ძღვენი მიუძღვნა იერუსალიმის ეკლესიასა და პატრიარქს. ნეტარმა ევფროსინიამ მოიარა იერუსალიმის შემოგარენში არსებული სხვა ღირსსახსოვარი ადგილებიც; წმიდა ადგილებისთვის დიდი მოკრძალებით თაყვანისცემის შემდეგ, ევფროსინია დასახლდა მონასტერში, რომელსაც რუსული ერქვა და რომელიც იყო ეკლესიასთან, აგებულს ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის პატივსა და სადიდებლად. შემდეგ კვლავ მივიდა უფლის საფლავთან და დაიწყო იქ ლოცვა ცრემლებითა და გულის სინაზით, ასეთი სიტყვებით:
– უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღვთისაო, ყოვლადწმიდა და მარადის ქალწული მარიამისგან შობილო ჩვენი ხსნისათვის, რომელმან თქვი: „ითხოვეთ და მოგეცემათ თქვენ“ (მათე 7:7). გმადლობ შენს სახიერებას, რამეთუ მე, ცოდვილმა, მივიღე შენგან ის, რაც ვითხოვე, რადგან ღირსი გავხდი, მეხილა ეს წმიდა ადგილები, რომლებიც შენ განწმინდე შენი უწმინდესი ფეხებით, და ღირსი გავხდი, ამბორი მეყო შენი წმიდა საფლავისთვის, რომელშიც განისვენე შენი უწმინდესი ხორცით, სიკვდილი რომ მიიღე ჩვენთვის. ო, ყოვლადკეთილო მეუფეო! გთხოვ კიდევ ერთს: მომეც ღირსება, ამ წმიდა ადგილას აღვესრულო. ნუ უგულებელყოფ ჩემს თავმდაბალ ლოცვას, შემოქმედო ჩემო! მიიღე ჩემი სული ამ წმიდა ქალაქში და დამასახლე მე სხვებთან ერთად, შენთვის სათნოყოფილებთან, აბრაამის წიაღში.
ასე ლოცვის შემდეგ, წმიდა ქალი წავიდა ხსენებულ ეკლესიაში, რომლის მახლობლადაც დასახლდა. აქ იგი სხეულებრივ სნეულებაში ჩავარდა. სნეულების სარეცელზე მწოლარე, ასე ლოცულობდა უფლისადმი:
– დიდება შენდა, მეუფეო ჩემო, უფალო იესო ქრისტე! გმადლობ შენ, რომ შეისმინე მე, უღირსი მონა შენი, და მომექეცი ისე, როგორც შენ თვითონ გსურდა.
ნეტარ ევფროსინიას სურდა იორდანეზეც ყოფნა, მაგრამ უკვე აღარ შეეძლო იქ წასვლა თავისი სნეულების გამო. ამიტომ იორდანეზე გაგზავნა თავისი ძმა დავითი და ევპრაქსია. იქიდან დაბრუნების შემდეგ მათ მოუტანეს მას იორდანის წყალი. წმიდა ქალმა მიიღო ის წყალი დიდი სიხარულითა და მადლიერებით; მან დალია ის წყალი და შეასხურა იგი მთელ თავის სხეულს. შემდეგ, საწოლზე დაწოლისას, თქვა:
– კურთხეულ არს ღმერთი, რომელიც განანათლებს და განწმენდს ყოველ ადამიანს, რომელიც ამქვეყნად მოდის.
იმ სნეულების დროს ღირს დედას ანგელოზის ხილვა ჰქონდა, რა დროსაც ღვთისგან ეუწყა მას როგორც მისი ნეტარი აღსასრულის, ასევე მისთვის განმზადებული სიმშვიდის შესახებ. და გაიხარა წმიდა ქალმა სულით ღმერთში, თავის მაცხოვარში, აქებდა და ადიდებდა მას მრავალი მისი წყალობისათვის.
შემდეგ წმიდა ქალმა გაგზავნა წმიდა საბას ლავრაში, ეკითხა არქიმანდრიტსა და ძმებს იმის შესახებ, შეიძლებოდა თუ არა იქ მისთვის დასაკრძალავი ადგილის მიცემა.
მათ კი უპასუხეს:
– ჩვენ გვაქვს მცნება ჩვენი წმიდა მამა საბასგან – არასოდეს დავმარხოთ ქალები მის სავანეში. არის თეოდოსის სახელობის საერთო საცხოვრებელი მონასტერი, აგებული ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის სადიდებლად და პატივსაცემად. იქ განისვენებს მრავალი წმიდა დედა. იქ განისვენებს წმიდა საბას დედაც, და წმიდა თეოდოსის დედაც, და წმიდა უვერცხლო თეოდოტის დედაც, და მრავალი სხვა პატიოსანი დედა; იქ შეშვენის დაიმარხოს ნეტარი ევფროსინიაც.
ღირსმა დედამ ასეთი პასუხის გაგების შემდეგ მადლობა შესწირა ღმერთს იმისათვის, რომ მისი სხეული დაიდებოდა წმიდა დედათა ნაწილებთან ერთად, და მაშინვე გაგზავნა ღირსი თეოდოსის სავანეში თხოვნით – მოემზადებინათ ადგილი დასაკრძალად. იმ მონასტრის ბერებმა მიუთითეს ეკლესიის კარიბჭესთან არსებულ ადგილზე და მოამზადეს სამარხი წმიდა ქალის დასაკრძალად.
ღირსი ევფროსინე სნეულების სარეცელზე კიდევ ოცდაოთხი დღე იწვა. როდესაც მიუახლოვდა მისი ნეტარი აღსასრულის ჟამი, მან მოუხმო მღვდელს, მასთან ეზიარა ქრისტეს ღვთაებრივ საიდუმლოებებს და ლოცვისას თავისი წმინდა სული ღვთის ხელს ჩააბარა მაისის თვის ოცდასამ დღეს. მისი პატიოსანი ცხედარი ღირსი თეოდოსის სავანეში, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიის კარიბჭესთან დაასვენეს.
შემდეგ მისმა ძმამ, დავითმა, და ნათესავმა, ევპრაქსიამ, საკუთარ სამშობლოში, ქალაქ პოლოცკში დაბრუნების შემდეგ, აქ მოიტანეს ცნობა ღირსი ევფროსინიას ნეტარი აღსასრულისა და პატიოსანი დაკრძალვის შესახებ. ნეტარი ევფროსინიას აღსასრულის გამო გლოვის შემდეგ, ყველამ დაადგინა, ყოველწლიურად აღენიშნათ მისი ხსოვნა მამის, და ძის, და სულიწმიდის სადიდებლად, მთელი ქმნილებისგან ქებულისა და განდიდებულისა, ახლაც და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.