საქართველოს საპატრიარქო

წმიდა მოწამე ბასილისკოს წამება

წმიდა მოწამეთა ევტროპისა და კლეონიკეს მოკვდინების შემდეგ, რომლებთანაც წმიდა ბასილისკომ მრავალი ტანჯვა დაითმინა (თუმცა ეს უკანასკნელი ცოცხალი დარჩა, მაგრამ საპყრობილეში იმყოფებოდა), ისევე როგორც მმართველი ასკლიპიოდოტეს სიკვდილის შემდეგ, პონტოს მხარეში ჩამოვიდა სხვა მმართველი, სახელად აგრიპა, რომელიც მტარვალთა მაქსიმიანესა და მაქსიმინეს მიერ იყო გამოგზავნილი ქრისტეს მორწმუნეთა დევნისა და მოკვდინების გასაგრძელებლად. ჯერ კიდევ მის ქალაქ ამასიაში ჩამოსვლამდე, წმიდა ბასილისკო, რომელიც იქ საპყრობილეში იმყოფებოდა, ცრემლით ევედრებოდა ღმერთს შემდეგი სიტყვებით: „უფალო იესუ ქრისტე, მომიხსენე მე და ნუ დამივიწყებ ტანჯვის უკანასკნელ წუთამდე, არამედ შემეწიე, რათა სწრაფად მივიღო მოწამეობრივი გვირგვინი, რათა არ განვეშორო იმ წმიდათაგან, რომლებიც ჩემთან ერთად შეიპყრეს, ჩემზე ადრე ეწამნენ და მოწამეობრივი გვირგვინი მიიღეს“.

შუაღამისას ძილისეულ ხილვაში ეჩვენა მას უფალი და უთხრა: „მომიხსენებ შენ და არ დაგივიწყებ, ხოლო შენი სახელი წინ უწერია მათ, ვინც შენთან ერთად შეიპყრეს. ნუ მწუხარებ, რომ მათ შემდეგ ეწამები, რადგანაც მრავალს წინ გაუსწრებ; შენს ხსენებას კი ვყო დიდებულად მთელს ქვეყნიერებაზე. ახლა წადი, უკანასკნელად დაემშვიდობე შენს დედას, ძმებსა და ნათესავებს, ხოლო როდესაც დაბრუნდები, მაშინვე მიიღებ მოწამეობრივ გვირგვინს და დაიკრძალები კომანებში. ნუ გეშინია ტანჯვისა, რომელსაც დაითმენ, რადგან მე შენთანა ვარ და ვერ დაღუპავს შენს სულს ადამიანური უკეთურება“.

გამოფხიზლებული წმიდა ბასილისკო სიხარულით აღივსო და ღმერთს მადლობა შესწირა. შემდეგ მან დაინახა, რომ საპყრობილის კარები ღია იყო. როდესაც გათენება დაიწყო, მან მისდარაჯებულ მეომრებსა და საპყრობილის მთავარ ზედამხედველს უთხრა:

– მომეცით თავისუფლება ოთხი დღით, რათა შევძლო დავემშვიდობო ჩემს დედასა და ძმებს, რომლებიც კუმიალის სოფელში ცხოვრობენ; ხოლო დაბრუნებისთანავე, ჩემს ჭეშმარიტ მამასთან, უფალ იესუ ქრისტესთან მივალ.

მეომრებმა და საპყრობილის ზედამხედველმა ასე მიუგეს მას:

– შენი ღმერთი, რომელსაც მუდმივად ემსახურები, მოწმე იყოს იმისა, რომ სრულიად გაგიშვებდით საპყრობილედან, მმართველის შიში რომ არ გვქონდეს, რომლის ჩამოსვლასაც მალე ველით.

წმიდანმა შეეკამათა მას:

– სრულიად გაშვება არ მსურს, არამედ, როგორც ვთქვი, მხოლოდ წავალ დავემშვიდობები დედას, ძმებსა და ნათესავებს, რადგან ასე მიბრძანა ჩემმა უფალმა.

– გვეშინია, რომ შენი წასვლის შემდეგ მალე, – დაჟინებით იმეორებდნენ მეომრები, – შენ არ მოგვთხოვონ, რადგან, აჰა, როგორც გვსმენია, დღეს უნდა ჩამოვიდეს ქალაქში მმართველი, ხოლო ყველა პატიმარი სასამართლო წიგნშია ჩაწერილი.

წმიდა ბასილისკომ ამაზე ასე თქვა:

– ჩემი ღმერთის ნება ასეთია, რომ ჩემს მშობლიურ სოფელში წავიდე; ამიტომ, თუ თანახმა ხართ, რამდენიმე თქვენგანი ჩემთან ერთად წამოვიდეს და ისევ ჩემთან ერთად დაბრუნდეს.

მაშინ მეომრები დაჰყვნენ მის თხოვნას და რამდენიმე მათგანი მოგროვდა და წავიდა ბასილისკოსთან ერთად მის სოფელში.

წმიდა მოწამე დიდის სიხარულით შეეგებნენ მისმა ძმებმა (მას სამი ძმა ჰყავდა) და დედამ, ხოლო მეომრები დიდი პატივით მიიღეს მათს სახლში.

მეორე დღეს დილით წმიდანმა მოუწოდა ყველა თავის ნათესავს და ბევრს ასწავლიდა მათ სულის სასარგებლოს შესახებ, ასევე არიგებდა მათ ქრისტიანული მოძღვრების ჭეშმარიტებებში; ბევრს ასწავლიდა მათ იმის შესახებაც, რომ მხოლოდ მწუხარებათა გზით არის შესაძლებელი ქრისტეს სასუფეველში შესვლა.

ამრიგად, ყველას ანუგეშებდა და უკანასკნელად ემშვიდობებოდა თავის ახლობლებს, წმიდანმა თქვა: – ძმანო, მამანო და შვილნო ქრისტესმიერ! მტკიცედ იდექით რწმენაში უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტეს მიმართ და არავითარ შემთხვევაში არ განუდგეთ მას, რადგანაც სოფელი და ყოველივე, რასაც იგი შეიცავს, მხოლოდ ჩრდილია, სწრაფად განმქარვებელი; ხოლო უფალი უკუნისამდე რჩება. გევედრებით, ილოცოთ ჩემთვის ჩვენი ყოვლისა მპყრობელი ღმერთისადმი, რათა მან მომცეს ძალა აღვასრულო ღვაწლი, ვნებანი, როგორც აღასრულეს იგი წმიდა თეოდორე ტირონმა, ევტროპიმ და კლეონიკემ, რომლებიც ჩემთან ერთად შეიპყრეს. იფრთხილეთ, კაცნო, დედაკაცნო, ძმანო, დანო და შვილნო, მე კი თქვენგან მივდივარ, და ამ წარმავალ ცხოვრებაში ვეღარასოდეს მიხილავთ.

როდესაც წმიდანმა ეს სიტყვები დაასრულა, დიდი ტირილი და გოდება ატყდა, და ყველამ წმიდანს თხოვნა დაუწყო:

„როდესაც აღასრულებ შენს წმინდა სიცოცხლეს, ილოცე ჩვენთვის და ყველა ქრისტიანისთვის უფალთან, რათა შეწყდეს მტანჯველთა მიერ აღძრული დევნა მართლმადიდებლური სარწმუნოების მიმართ და განადგურდეს კერპთა მსახურება; ქრისტეს მადლი კი მთელ დედამიწაზე გაბრწყინდეს.“

ამის შემდეგ წმინდა ბასილისკი მეომრებთან ერთად გზას გაუდგა, რათა საპყრობილის ბორკილებში დაბრუნებულიყო.

ამ დროს ქალაქ ამასიაში ჩამოვიდა მმართველი აგრიპა და, შეკრიბა რა ყველა პატივსაცემი მოქალაქე, შევიდა მათთან ერთად წარმართულ ტაძარში, რომელსაც პეტასონი ერქვა, შემდეგ კი მეორეში, რომელსაც სერაპიონი ერქვა, და მსხვერპლი შესწირა თავის უწმინდურ ღმერთებს. მეორე დილით კი მმართველი მივიდა სამსჯავროს ადგილას და მოიკითხა იქ პატიმრობაში მყოფნი, უპირველეს ყოვლისა კი ბასილისკზე იკითხა, რადგან მის შესახებ სმენოდა და თავიდანვე სურდა მისი თავის სამსჯავროზე წარდგენა.

ქალაქისთავი საპყრობილეში წავიდა, სურდა რა ბასილისკი მმართველთან მიეყვანა, მაგრამ, იქ ვერ იპოვა იგი, საპყრობილის მცველი შეიპყრო და, შეკრული, სამსჯავროს წინაშე მიიყვანა. მმართველმა კი ის სატანჯველს მისცა და ჰკითხა:

„როგორ გაბედე საპყრობილიდან გამოშვება ჩვენი ღმერთების მტრისა და მეფის ბრძანებების ურჩის, რომელიც იქ იყო დატუსაღებული?“

„დღეს მეორე დღეა, – უპასუხა საპყრობილის მცველმა, – რაც ბასილისკი მეომრებთან ერთად თავის სოფელში წავიდა.“

„მე გიბრძანებ შენს სიკვდილს, – რისხვით აღსავსემ შესძახა მმართველმა, – თუკი არ წარმომიდგენ მე იმ კაცს, რომელიც ჩვენს ღმერთებს გმობდა!“

„მეოთხე დღეს წარმოვადგენ მას შენს წინაშე, – უპასუხა საპყრობილის მცველმა.“

და მაშინვე მმართველმა იმ მცველთან ერთად წარგზავნა მაგისტრიანი, ბოროტი და სასტიკი ხასიათის ადამიანი, და მასთან ერთად მეომრები და ასეთი სიტყვებით მისცა დავალება:

„მხოლოდ მაშინ დავიჯერებ, რომ შენ ჩვენი ღმერთების მოშურნე ადამიანი ხარ, როდესაც შეიპყრობ იმ ღვთისმგმობს და მომიყვან მე. მიიყვანე ის კომანში, რადგან მე თვითონ მივდივარ იქ.“

მაგისტრიანმა, მმართველისგან გასულმა, დაამზადა სპილენძის ჩექმები მრავალი ბასრი, წაგრძელებული რკინის ლურსმნით შიგნით და, თან წაიყვანა რა საპყრობილის მცველი და მეომრები, წმინდა ბასილისკის მშობლიურ სოფელში გაემგზავრა, ვირზე კი მოწამისთვის გამზადებული მძიმე რკინის ჯაჭვები მიჰქონდა.

„მეც მივდიოდი, – ამბობს შემდგომი მოვლენების აღმწერი, წმინდა ევსიგნი, – მათ უკან მივყვებოდი იმ იმედით, რომ წმინდა ბასილისკის ტანჯვა-წამებასა და აღსასრულს ვიხილავდი. იმ სოფელში მისულებმა შეიპყრეს მოწამე, რომელიც უკვე სახლიდან გამოდიოდა ქალაქ ამასიისკენ, რათა თავის საპყრობილეში დაბრუნებულიყო, და ორმაგი ჯაჭვებით შეკრეს; ასევე მისი კისერიც რკინის ჯაჭვით დააბორკილეს, ფეხებზე კი სპილენძის ჩექმები ჩააცვეს შიგნით ლურსმნებით, ისე რომ ლურსმნები წმინდანის ფეხებში ძვლებამდე შევიდა და სისხლი უხვად მოედინებოდა მისი დაწყლულებული ფეხებიდან; თანაც მტანჯველები ძლიერ სცემდნენ ქრისტეს მოწამეს, როდესაც მას კომანის ქალაქისკენ მიჰყავდათ. ტირილით აცილებდნენ მას დედა, ძმები და ნათესავები. გამოსამშვიდობებლად დედამ უთხრა:

„შვილო ჩემო საყვარელო! ქრისტე, რომელიც შეიყვარე, შემწედ გყავდეს ამ მოწამეობრივ ღვაწლში. ხანმოკლე იქნება შენი სიცოცხლე აქ, სამაგიეროდ მომავალ საუკუნეში გელოდება მარადიული სიცოცხლე; მძიმე ტანჯვას იღებ ახლა, სამაგიეროდ ქრისტე ღვთისგან დიდებულ გვირგვინს მიიღებ; ბოროტი ადამიანები გაწამებენ მიწაზე, სამაგიეროდ მშვიდობის ანგელოზები მიგიღებენ ცაში; როგორც ავაზაკს, ისე გსჯიან, მაგრამ სწორედ ის ავაზაკი, რომელიც ქრისტესთან ერთად ეცვა ჯვარს, მიგიღებს სამოთხეში; მოკვდავი და ხრწნილებისადმი მიდრეკილი მეფეები სიცოცხლეს გართმევენ, მაგრამ მარადიული ღმერთი დაგიბრუნებს სიცოცხლეს და ანგელოზთა ძალებს მიგითვლის. და ჩვენც გაგვიხსენე, ძვირფასო შვილო ჩემო, ამ გზაზე უფლისკენ, რომელზეც მიდიხარ!“

ეს რომ თქვა, დედა დაბრუნდა თავის სახლში და ლოცულობდა უფლისადმი თავისი ძისთვის, რათა განემტკიცებინა იგი ტანჯვის მამაცურად ასატანად.

წმინდანმა კი, უკან მოიხედა და დაინახა რა მის უკან მიმავალი სამი ძმა, ასევე ნათესავები და მრავალი ადამიანი ხალხიდან, რომლებიც ტიროდნენ მის გამო, ასეთი სიტყვებით ევედრებოდა მათ შინ დაბრუნებას:

„ნუ ტირით ჩემთვის, არამედ ილოცეთ უფლისადმი, რათა მან მომცეს ძალა, დავამარცხო ეშმაკი და შევარცხვინო მისი მსახურები.“

შემდეგ მან თითოეული გადაკოცნა და, ყველას დაბრუნებისკენ მოუწოდებდა რა, უთხრა მათ:

„კვლავ ვიხილავთ ერთმანეთს აღდგომისა და მარადიული სიცოცხლის დღეს.“

მაგრამ წმინდანის გამცილებლებს არ სურდათ დაბრუნება და ტირილით მიჰყვებოდნენ მას.

და კვლავ მოუწოდებდა მათ წმინდანი ასეთი სიტყვებით:

– რატომ არევთ ჩემს გულს თქვენი ტირილითა და ცრემლებით? ნეტავ, მრავალჯერ მომცემოდეს უფლება, მომკვდარიყავი ჩვენი უფლის, იესო ქრისტესთვის! გევედრებით, დაბრუნდით და ილოცეთ ჩემთვის ღმერთს! მაგრამ რაკი ამის შემდეგაც არ მოინდომეს დაბრუნება, მაგისტრიანმა უთხრა მათ: – ჩემი მეფეების ჯანმრთელობას ვფიცავ, თუ არ დაბრუნდებით, ყველას შეგიკრავთ და მმართველთან წაგიყვანთ. მაგრამ როდესაც მათ მისი სიტყვებიც არ შეისმინეს, მაშინ მაგისტრიანმა მეომრებთან ერთად მათი ცემა დაიწყო და ძლივს მოახერხა მათი წმინდანისგან განდევნა.

ამგვარად მიყვანილი წმინდანი მამაცურად იტანდა რკინის ბორკილების სიმძიმეს და ვაჟკაცურად ეგუებოდა ფეხების ტკივილს, მრავალ ადგილას გახვრეტილს ბასრი ლურსმნებით, რომლითაც იყო მოფენილი სპილენძის ჩექმები, და მისი გზა სისხლით იღებებოდა. თვითონ კი სიხარულით გალობდა: – „თუ დამიდგება ლაშქარი, არ შეკრთება ჩემი გული“ (ფს.26:3), რადგან შენ, ქრისტე უფალო, ჩემთანა ხარ.

მრავალ სხვა რამესაც ამბობდა წმინდანი, უფალს მიმართავდა გალობითა და ლოცვით. მაგისტრიანი და მასთან მყოფნი კი, ხედავდნენ რა მოწამეს, რომელიც ადვილად მიდიოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ფეხებზე ლურსმნებიანი ჩექმები ეცვა, დიდად უკვირდათ; მაგრამ წმინდა მოწამესთან იყო უფალი, რომელიც უმსუბუქებდა მის ტანჯვას.

როდესაც სოფელ დაკოზარიას მიაღწიეს, მაგისტრიანმა და მეომრებმა დასვენება მოისურვეს, რადგან ცხელოდა და შუადღე იყო. იმ სოფლის მფლობელმა, ქვრივმა, სახელად ტროიანამ, დაინახა რა მეომრებთან ერთად მოსული მაგისტრიანი, სთხოვა მათ, შესულიყვნენ მის სახლში საჭმელად; სულ დაახლოებით ორმოცი კაცი იყვნენ. როდესაც შევიდნენ, მან ყველაფერი მოუწყო მათ. ასე რომ, ჭამდნენ, სვამდნენ და მხიარულობდნენ, ხოლო წმინდა მოწამე ბასილისკო, უკუღმა შეკრული ხელებით, მიაბეს ხმელ მუხას, რომელიც მისი სახლის ჭიშკართან იდგა. წმინდანთან უამრავი ხალხი შეიკრიბა, მამაკაცები და ქალები, ასევე ბავშვები. ხედავდნენ რა მას მძიმე ბორკილებში და მზის გულზე მიბმულს, ასევე ხედავდნენ რა მისი ფეხებიდან წამოსულ სისხლს, ისინი სინაზეს გრძნობდნენ და თანაუგრძნობდნენ. წმინდანი კი ღმერთს ლოცულობდა და შესძახებდა: „უფალო, მომინახულე მე, როგორც შენ მოინახულე იოსები საპყრობილეში (დაბ.41), დანიელი ლომების ხაროში (დან.6), სამი ყრმა ბაბილონის ქურაში (დან.3). და როგორც შენ წყალობა უჩვენე სუსანას (დან.13), რომელიც ბოროტი უხუცესებისგან განსაცდელში ჩავარდა, პეტრე გამოიყვანე საპყრობილედან (საქ.5:17–20), ხოლო თეკლა დაიცავი შეურაცხყოფისგან, ასევე ჩემზე, შენს თავმდაბალსა და უღირს მონაზე, აჩვენე შენი საკვირველი წყალობა და გამოაჩინე შენი სასწაულები შენი ყოვლადწმიდა სახელის სადიდებლად!“

როდესაც წმინდანმა დაასრულა ლოცვა, მოულოდნელად მიწისძვრა მოხდა და ზეციდან ხმა გაისმა, რომელიც ამბობდა: „ნუ გეშინია, მე შენთან ვარ!“

და უცებ, მოწამის ფეხებზე არსებული სპილენძის ჩექმები მოულოდნელად დადნა, როგორც ცვილი ცეცხლში; ბორკილები კი ჩამოვარდა წმინდანს, ხოლო ხმელი მუხა გამწვანდა, გადაჭიმა წმინდანზე თავისი მრავალრიცხოვანი ხშირი ტოტები და დაფარა იგი ჩრდილით დიდ ფართობზე ირგვლივ. იმ ადგილას კი, სადაც წმინდანი იდგა და სადაც მიწა მისი სისხლით გაწითლდა, წყლის წყარომ დაიწყო დენა.

ამის შემდეგ წმინდანმა ღმერთს მადლობა აღუვლინა ასეთი სიტყვებით: „უფალო იესო ქრისტე, წინასაუკუნო სიტყვა და შეუცნობელი და გამოუთქმელი მამის ძე, რომელსაც სათნოეყო დედამიწაზე ჩამოსვლა და ადამიანად ქცევა, რათა გამოგვესყიდე ჩვენ ძველი მტანჯველისგან, ეშმაკისგან, და გვეხსნა მისი ყოველი მზაკვრული მახისგან, რომელმაც აღგვამაღლა ცაში, ის კი გათელა და უფსკრულში სამუდამოდ ყოფნისთვის დასაჯა, რომელმაც ახალი სიცოცხლე მოგვანიჭა, – რომელი ბაგეებით გადიდებ შენ, რომელი სიტყვებით გადმოგცემ ჩემს გრძნობებს, როგორ აღვამაღლებ შენს სახელს და განვაცხადებ შენს დიდ საქმეებსა და ძალას, რომელიც ახლა მე, შენს მონაზე გამოაჩინე, როგორც ადრე შენს წმინდანებზე, ევტროპისა და კლეონიკეზე, როდესაც ისინი მმართველ ასკლიპიოდოტეს ბრძანებით წამებულნი იყვნენ! სინამდვილეში, ვინ ვარ მე, უღირსი, რომ ასეთი დიდი და საკვირველი წყალობა გამოაჩინე ჩემზე; თვითონ მიწაც კი, რომელმაც შენი ძალა იხილა, შეძრწუნდა“.

მაგისტრიანი და მეომრები კი, მიწისძვრის შეშინებულები, გაიქცნენ იმ სახლიდან და, დაინახეს რა მომხდარი სასწაულები, დიდ გაურკვევლობაში ჩავარდნენ. ზოგიერთი მათგანი ამბობდა, რომ ეს მხოლოდ ასე ჩანდა, სხვები კი ჯადოქრობად მიიჩნევდნენ ამას, ხოლო წმინდანის გარშემო მდგარი ხალხი საშინლად გაოცდა ამით და ადიდებდა ქრისტე ღმერთის ძალას. და მრავალმა ირწმუნა ქრისტე, ამბობდნენ რა: „აჰა, წმინდა ადამიანი გამოგზავნილია აქ ღვთისგან, რათა განწმინდოს ჩვენი ადგილი“.

წმინდანთან მიიყვანეს სარეცელზე მწოლიარე განრღვეული; როცა ქრისტეს მოწამე შეეხო მას, განრღვეული მაშინვე წამოდგა, როგორც ჯანმრთელი, აიღო თავისი სარეცელი და წავიდა შინ, ადიდებდა რა ღმერთს. კეთროვნებიც მიიყვანეს და მან ისინიც განკურნა, შეხებით. ყველა, ვინც წყალმანკითა და ციებ-ცხელებით იტანჯებოდა, ასევე სხვა ყოველგვარი სნეულებით დაავადებული თუ უწმინდური სულით შეპყრობილი – ყველას კურნავდა წმინდანი თავისი სიტყვით. ყველამ, ვინც ეს სასწაულები იხილა, ადიდა ჭეშმარიტი ღმერთი და ირწმუნა იგი; იმ სოფლის მცხოვრებნი კი დიდად გაიხარეს. ქრისტე ირწმუნა იმ სოფლის მფლობელმა ტროიანამაც, თავის შვილ ტროინთან ერთად, და სთხოვა მონათვლა. „მე, ცოდვილმა ევსიგნიმ, – ამბობს მთხრობელი, – ყოველივე მომხდარის ხილვისას, მთელი გულით ვადიდებდი უფალს“. იმავე დღეს, საღამოს, ხარების ჯოგი, რომელიც საძოვრიდან სოფლისკენ მიდიოდა და იმ გზაზე გადიოდა, სადაც ქრისტეს წმინდა მოწამე იდგა, თითქოს ღვთის დიდ საქმეებს ადიდებდაო, წმინდანის წინაშე მუხლებზე დაემხო.

მაშინ მაგისტრამმა და მეომრებმა მოინანიეს ის სისასტიკეები, რაც წმინდანისთვის მიუყენეს, რადგან საშინელებამ მოიცვა ისინი, როცა იხილეს უფლის მიერ წმინდანის ლოცვით აღსრულებული საკვირველი სასწაულები. მეორე დღეს მაგისტრამმა ნაზად უთხრა მოწამეს: – თუ გსურს, ბატონო ვასილისკ, მაშინ გავემგზავროთ, რათა შენი გამო განმგებლისგან სასჯელს არ დავემორჩილოთ. – კარგი, წავიდეთ, – მიუგო წმინდანმა, – რადგან მინდა ჩემი უფლისთვის მოვკვდე.

როცა ყველანი იმ სოფლიდან გამოვიდნენ, მთელი ხალხი, მფლობელ ტროიანასთან ერთად, აცილებდა წმინდანს. წმინდა მოწამე კი ყველას ევედრებოდა, უკან დაბრუნებულიყვნენ: ზოგი დაბრუნდა, სხვები კი კვლავ მიჰყვებოდნენ მას. როცა მდინარე ირეოსზე გადებულ დიდ ხიდზე შევიდნენ, ხიდი შეირყა ქრისტეს თანდასწრებით, რომელიც უხილავად მიდიოდა თავის მონასთან, წმინდა ვასილისკოსთან ერთად, როგორც შემდეგ თავად წმინდა მოწამე ვასილისკომ მიამბო მე, უღირს ევსიგნის, – ამბობს მთხრობელი. – როცა ხიდი შეირყა, წმინდანი შეჩერდა და, ღვთისადმი ქებას აღუვლენდა რა, ევედრებოდა ხალხს, უკან დაბრუნებულიყვნენ და ძლივს დაარწმუნა ისინი თხოვნის შესრულებაში.

თავისი მსვლელობისას, წმინდანი ყოველ მაღალ და ლამაზ ადგილას მუხლს იყრიდა და უფალს ასეთი სიტყვებით ლოცულობდა: „აკურთხე, სულო ჩემო, უფალი მისი ყოველი სუფევის ადგილას!“ (ფს. 102:22).

როცა ყველანი საონად წოდებულ სოფელში მივიდნენ, მეომრები და მაგისტრამი საჭმელად მოემზადნენ და წმინდანს არწმუნებდნენ, მათთან ერთად პური ეჭამა. იგი კი უარობდა და ამბობდა: „უფალი ჩემი მწყემსია; მე არაფერი მომაკლდება“ (ფს. 22:1); „მე მკვებავს ჩემი მეუფე, იესო ქრისტე“.

ისინი კი კვლავ არწმუნებდნენ მას და ეუბნებოდნენ: – მიირთვი, ბატონო, რათა შიმშილით არ მოკვდე და ჩვენ შენი გამო სასჯელი არ მივიღოთ, თუ განმგებელთან არ მიგიყვანთ; ხომ უკვე მესამე დღეა, რაც საჭმელი სულ არ მიგიღია.

წმინდანმა უთხრა მათ ამაზე: – მე უკვდავი საზრდოთი აღვივსე, ამიტომ არ მსურს მოკვდავი საზრდოს ჭამა. თქვენ მიწიერი პური გკვებავთ, მე კი – ღვთის ზეციური სიტყვა; თქვენ ღვინო გახარებთ, მე კი – სულიწმინდის მადლი; თქვენ ხორცი გასუქებთ, მე კი – მარხვა; თქვენ სხეულებრივი სიმხნევე გაძლიერებთ, მე კი – ქრისტეს სახელით ჯვარი; თქვენ ოქრო გამდიდრებთ, მე კი – იესო ქრისტეს სიყვარული; თქვენ სამოსი გაშვენებთ, მე კი – სათნოებები; თქვენ სიცილში პოულობთ სიხარულს, მე კი სულს ლოცვით ვინუგეშებ; თქვენ გიყვართ თქვენი დროებითი, მოკვდავი და ხრწნადობისადმი მიდრეკილი მეფე, გწყურიათ მისი ხილვა და ასრულებთ მის კანონებს, მე კი მიყვარს ჩემი ზეციური ღმერთი და მეფე, ვკოცნი მის კანონებს და მსურს მისი ხილვით ვიკვებო; თქვენ მიწაზე ელოდებით დიდებას, მე კი – ზეცაში; თქვენ ადამიანთა შორის ეძებთ ცნობადობას, მე კი იმედი მაქვს, რომ დიდებას მივიღებ საშინელ სამსჯავროზე მართალთა აღდგომისას, როდესაც ჩემი მეუფე იტყვის: „მოდით, მამაჩემის კურთხეულნო, დაიმკვიდრეთ სამეფო, რომელიც თქვენთვის არის გამზადებული ქვეყნიერების შექმნიდან“ (მათ. 25:34).

როცა წმინდანი ასე ლაპარაკობდა, მაგისტრამმა ბრძანა ცხოველების გაკაზმვა და მოწამეს შესთავაზა, ერთ ვირზე დამჯდარიყო, უთხრა რა: – სამი დღეა მიდიხარ, მშიერი; დაჯექი მაინც ცხოველზე, რათა საბოლოოდ არ დაუძლურდე. წმინდანი კი არ დათანხმდა დაჯდომას, თქვა რა: – მე მაძლიერებს ჩემი უფალი, იესო ქრისტე, სიმშვიდესა და ნუგეშს კი სულიწმინდა მანიჭებს.

შემდეგ ყველანი გზას გაუდგნენ, საღამოსთვის კი ერთ სოფელში მივიდნენ, სადაც ღამის გასათევად შეჩერდნენ. როდესაც მეომრები სადილად დასხდნენ, მაგისტრიანმა წმინდა ბასილისკოს შეევედრა, რომ მათთან ერთად რაიმე ეგემა, მაგრამ მან უარი თქვა და მთელი ღამე ლოცვასა და გალობაში გაატარა, თანაც თვით წმინდა ანგელოზები გალობდნენ ქრისტეს რჩეულთან ერთად.

როდესაც გათენდა, კვლავ ყველანი გზას გაუდგნენ და დღის მეოთხე საათზე ქალაქ კომანამდე მიაღწიეს. ქალაქს რომ უახლოვდებოდნენ, გზად შემხვედრი მრავალი ადამიანისგან გაიგეს, რომ მმართველი სიკვდილით სჯიდა ყველას, ვინც კერპებისთვის თაყვანისცემაზე უარს ამბობდა. მაგრამ უფალი გამოეცხადა წმინდა ბასილისკოს და უთხრა: „გამაგრდი, ნუ შეგეშინდება კერპთაყვანისმცემელთა მუქარის, რადგან მე შენთან ვარ“.

როდესაც ქალაქში შევიდნენ, წმინდანის თანმხლები მეომრები ქალაქის მცხოვრებლებს ეკითხებოდნენ:

– სად იმყოფება ახლა მმართველი?

მათ უთხრეს, რომ მმართველი აპოლონის ტაძარში იყო და იქ ღმერთებს მსხვერპლს სწირავდა.

მაგისტრიანი მმართველთან მივიდა და შეატყობინა, რომ ბასილისკო მიიყვანა. მმართველი ამით დიდად გაიხარა. მაგისტრიანმა ასევე მოუყვა სასწაულების შესახებ, რომლებიც მათ გზაზე მოხდა, მაგრამ მმართველმა არ დაუჯერა მას და აღნიშნა:

– ეს ყველაფერი ქრისტიანთა ჯადოქრობაა.

შემდეგ მან ბრძანა, წმინდა ბასილისკო აპოლონის ტაძარში მიეყვანათ, ფიქრობდა, რომ იქ იძულებული გახდებოდა მსხვერპლი შეეწირა. მაშინვე მმართველის მეომრები ბასილისკოსკენ გაიქცნენ და ძალადობით გაათრიეს წმინდანი ტაძარში, უთხრეს რა:

– წადი ტაძარში მმართველთან და თაყვანი ეცი ღმერთებს, თუ ცოცხლად დარჩენა გსურს.

მაგისტრიანმა კი და მასთან ერთად მოგზაურობიდან მოსულმა მეომრებმა მმართველის მეომრებს დაუწყეს მოყოლა იმ სასწაულების შესახებ, რაც მათ ნახეს, და დასძინეს:

– ჭეშმარიტად საოცარი ნიშნები და ღვთის ძალა ვიხილეთ ჩვენ, არა ხილვაში ან ჯადოქრობაში, არამედ სინამდვილეში მომხდარი.

შემდეგ კი, წმინდანისკენ მიბრუნებულებმა, უთხრეს მას:

– გვაპატიე, ბატონო ბასილისკო, ის სისასტიკეები, რაც ჩვენი უმეცრობის გამო მიგაყენეთ შენ და ილოცე ჩვენთვის შენს ღმერთს!

სანამ ისინი ამას ამბობდნენ, მმართველისგან მოსულმა ახალმა მეომრებმა შეიპყრეს მოწამე და ტაძარში წაიყვანეს. წმინდანი ტაძარში ნათელი სახით შევიდა, ხარობდა რა თავისი უფლისა და ღმერთის გამო.

მმართველმა მისი დანახვისას იკითხა:

– შენ ხარ ბასილისკო?

– დიახ, მე ვარ, – უპასუხა წმინდანმა.

– მაშ მითხარი, – განაგრძო მმართველმა, – შესწირავ თუ არა მსხვერპლს ღმერთებს?

– ვინ გითხრა ჩემზე, – შეეპასუხა წმინდანი, – რომ მე ღმერთს მსხვერპლს არ ვწირავ? მე ყოველ წუთს აღვასრულებ სადიდებელ მსხვერპლს ჩემი ღმერთის პატივსაცემად.

მმართველმა კი, ნათქვამის გაუგებრად, უთხრა წმინდანს:

– კარგი; მაშ, შესწირე მსხვერპლი ჩვენს ღმერთებიდან ვისაც გინდა.

წმინდა ბასილისკო კერპს მიუახლოვდა და გარშემომყოფებს ჰკითხა:

– რა ჰქვია ამ თქვენს ღმერთს?

მას უთხრეს:

– აპოლონი.

– სამართლიანად თქვით, რომ მას აპოლონი ჰქვია, – დაადასტურა წმინდანმა; – აპოლონი ნიშნავს დამღუპველს და ჭეშმარიტად დაღუპვისკენ მიაქანებს მასში მორწმუნეებსა და მისთვის, როგორც ღმერთისთვის, თაყვანისმცემლებს, ვინაიდან ის ღმერთი არ არის.

– აბა, რა ჰქვია იმ ღმერთს, ვისთვისაც მსხვერპლის შეწირვა გსურს? – იკითხა მმართველმა.

– ჩემი ღმერთი, – უპასუხა წმინდანმა, – უთქმელი, მიუწვდომელი, უხილავი და თავისი თვისებებით აუხსნელია.

– განა შენს ღმერთს სახელი არ აქვს? – არ ეშვებოდა მმართველი.

– წმინდა წიგნებშია მოცემული ჩემი ღმერთის სახელები, – მიუგო წმინდანმა, – და თუ მოსმენა გსურს, გეტყვი მათ.

– დაასახელე ისინი, – უთხრა მას მმართველმა. მაშინ წმინდა მოწამემ თქვა:

– ჩემი ღმერთი იწოდება მამად და ყოვლისშემძლედ, საბაოთ უფლად, ყოველთა მეფედ, მოწყალე, შემბრალე და სულგრძელ მაცხოვრად. მხოლოდ მას ერთს ვწირავ სადიდებელ მსხვერპლს!

– რომელ ღმერთსაც გინდა შესწირე მსხვერპლი – ეს ჩემთვის სულერთია, – ოღონდ შესწირე, – ამტკიცებდა მმართველი, – შენ ხომ იმისთვის ხარ მოწოდებული, რომ არ იმსჯელო, არამედ მხოლოდ მსხვერპლი შესწირო.

– მაშ, ყურად იღე, – მიმართა წმინდანმა მმართველს, – როგორია ჩემი მსხვერპლი.

და ხელები ცისკენ აღაპყრო, ასე ილოცა ღმერთს:

– ღმერთო მარადიულო, ცისა და ქვეყნის შემოქმედო, ყოველთა შენდამი ჭეშმარიტად მსახურთა მომსმენო, ისმინე ახლა მეც, მონა შენი, და შემუსრე ამ წუთას ეს ყრუ და ბრმა, უგრძნობელი კერპი, რათა მიხვდნენ უღმრთო ხალხები, რომელ ღმერთს სცემენ თაყვანს, და შერცხვეს მათ და ირწმუნონ, რომ მხოლოდ შენ ხარ ერთადერთი ყოვლისშემძლე ღმერთი.

როგორც კი წმინდანმა დაასრულა ლოცვა, მაშინვე შეძრწუნდა დედამიწა, კერპი მიწაზე დაეცა და ნაწილებად დაიმსხვრა. მმართველი და ხალხი, რომლებიც ტაძარში იმყოფებოდნენ, შიშისგან გაიქცნენ, მხოლოდ წმინდა ბასილისკო დარჩა ტაძარში და გალობდა: „აღდგეს ღმერთი და განიბნინენ მტერნი მისნი, და ივლტოდნენ პირისაგან მისისა მოძულენი მისნი. ვითარცა განქარდეს კვამლი, განაქარვნე იგინი... ვითარცა დნება ცვილი ცეცხლისაგან, ეგრეთ წარწყმდნენ ცოდვილნი პირისაგან ღმრთისა“ (ფსალმ. 67:2–3).

გარკვეული დროის შემდეგ მმართველმა ბრძანა, წმინდანი ტაძრიდან გამოეყვანათ და, მის მიმართ ბოროტებით კბილებს ღრჭიალით, თქვა: „ო, ჩვენი ღმერთების მტერო! რატომ დაგვპირდი ერთს, გააკეთე კი მეორე. აღგვითქვი ღმერთისთვის მსხვერპლის შეწირვა, შენი ჯადოქრობით კი ისე მოაწყე, რომ ჩვენი ღმერთი, აპოლონი, დაეცა და დაიმსხვრა.“

წმინდანმა კი უპასუხა: „ვინც დაამსხვრია თქვენი ღმერთი, ის დაწვავს მის ტაძარსაც.“ როგორც კი წმინდანმა ეს სიტყვები დაასრულა, ციდან ცეცხლი ჩამოვარდა აპოლონის ტაძარზე და მიწასთან გაასწორა იგი. შიშისგან მმართველი და მთელი ხალხი იქიდან გაიქცნენ.

შემდეგ, წმინდა ბასილისკოს მოხმობით, მმართველმა მას ასეთი სიტყვებით მიმართა: „ო, რა დიდია შენი ჯადოქრობა! ღმერთი დაამსხვრიე და მისი ტაძარიც დაწვი!“ მაგრამ წმინდანმა შეეპასუხა: „თუ შენი ღმერთი ჭეშმარიტად ღმერთია, როგორც შენ მას უწოდებ, დაე, შური იძიოს ჩემზე საკუთარი თავისთვის.“

„ჩვენი ღმერთები კეთილნი არიან, – შეეპასუხა მმართველი, – და არანაირ ბოროტებას არ მიაყენებენ თავიანთ მტრებს.“ „ო, უგუნურო ადამიანო! – შესძახა წმინდანმა. – როგორ შეუძლიათ ბოროტ სულებს სიკეთის კეთება, როდესაც ისინი ბოროტები არიან თავიანთი ბუნებით: ისინი თქვენც, თავიანთ თაყვანისმცემლებს, თან ჩაგიყვანენ ჯოჯოხეთში.“

„უბედურო ჯადოქარო, – არწმუნებდა წმინდანს მმართველი, – შესწირე მსხვერპლი ღმერთებს; წინააღმდეგ შემთხვევაში სასტიკ სიკვდილს მიგცემ.“ ამაზე წმინდანმა მმართველს უპასუხა: „მხეცო, რომელიც ტყეში ცხოვრობ, ძაღლო, რომელიც სისხლს ლოკავ, აღრიპა მეძავო, ეშმაკის ხატო, უკანონო მტანჯველო! რატომ მაკავებ კიდევ? მე მეჩქარება ჩემი სიცოცხლის დასრულება!“

მმართველი დიდად განრისხდა წმინდანზე და ბრძანა, მახვილით მოეკვეთათ იგი. მეომრებმა, წმინდანი აიყვანეს და ქალაქგარეთ, დასასჯელად, დიოსკურიად წოდებულ ადგილას წაიყვანეს; ამასთან, უამრავი ხალხი აცილებდა წმინდანს. მმართველისგან ბრძანება იყო გაცემული, რომ მოკვეთის შემდეგ წმინდანის სხეული მდინარეში გადაეგდოთ.

„როდესაც ქრისტეს მოწამე მოკვეთეს, ჩვენ (რომელთაც ხილვის ნიჭი გვქონდა, მოგვითხრობს წმინდა ევსიგნი), ვიხილეთ საშინელი სასწაული: გამოჩნდა უამრავი წმინდა ანგელოზი, რომელთაც წმინდანის სული მიიღეს და ზეცაში აჰყავდათ. ჩვენი უფალი იესო ქრისტე ჩანდა, როგორ იდგა ზეცაში და ამბობდა: „მოდი, ჩემო კეთილო და ერთგულო მონავ, ბასილისკო, შედი ცათა სასუფეველში მართალთა დასში, სადაც იმყოფებიან ჩემი მონები, რომლებიც შენთან ერთად წაიყვანეს ჩემთვის ტანჯვაში.“

„ჩვენ, ყოველივე ამის მხილველნი და მომსმენნი, – აგრძელებს მთხრობელი, – პირქვე დავეცით მიწაზე და თაყვანი ვეცით უფალს, ვმადლობდით მას იმისთვის, რომ ასეთი ხილვის ღირსი გაგვხადა.“

შემდეგ ჯალათმა, სახელად პრისკემ, აიღო მოწამის სხეული და მდინარისკენ წაათრია. ჩვენ, მასთან მისულებმა (ამბობს ევსიგნი) ვთხოვეთ, ცოტა ხანი დაეცადა, სანამ ხალხი არ დაიშლებოდა, და მივეცით მას ოცდაათი ოქროს მონეტა მოწამის სხეულის გამოსასყიდად. მან მოგვცა მოწამის სხეული და თქვა: „დარწმუნდით, რომ არავინ გაიგოს და მმართველს არ მოუყვეს ამის შესახებ; წინააღმდეგ შემთხვევაში პრობლემები შეგექმნებათ თქვენც და მეც.“

„ჩვენ კი, წმინდა სხეული რომ ავიღეთ, – აგრძელებს ევსიგნი, – დავმალეთ იგი და ღამით გათხრილ მინდორზე გავიტანეთ, დავმარხეთ და იმ ადგილას თესლი დავთესეთ. იმავე ღამეს თესლებმა ყლორტი გამოიტანა, მეორე დღეს კი ყვავილი და ნაყოფი გამოიღო. როდესაც მოწამისთვის სამარხს ვთხრიდით, ზოგიერთმა ჩვენგანმა წყლის დალევა მოინდომა; წმინდა ბასილისკოს ლოცვით, რომელსაც მოვუხმეთ, მაშინვე სამარხთან ახლოს წყარო გამოჩნდა; დალევის შემდეგ განვადიდეთ და ვმადლობდით ღმერთს. ის წყარო დღემდე არსებობს, და ავადმყოფები, რომლებიც რწმენით სვამენ მის წყალს, იღებენ განკურნებას.“

ყოველივე ამის შემდეგ უწმინდურმა სულმა შეუტია მმართველ აღრიპას და მან დაიწყო მოწამის სხეულის ძებნა, თავისთვის ფიქრობდა: „თუ ბასილისკოს სხეულს შევეხებოდი, ალბათ უბედურებისგან დავიხსნიდი თავს.“

და არავინ ბედავდა ეთქვა მისთვის, რომ მოწამის სხეული მიწაში იყო დამარხული. ზოგიერთებმა უთხრეს მას: „შენ ბრძანე სხეულის მდინარეში გადაგდება; რატომ ეძებ ახლა მას?“

მაშინ აგრიპა გაემართა იმ ადგილას, სადაც ქრისტეს მოწამე იყო თავდაკვეთილი, იპოვა მისი სისხლის რამდენიმე წვეთი და, შეაგროვა რა იგი თავისი ხელებით მიწის მტვერთან ერთად, შემოიხვია ქამარში. მაშინვე განთავისუფლდა უწმინდური სულისგან და ირწმუნა უფალი ჩვენი იესო ქრისტე.

გარკვეული დროის შემდეგ, კომანის მოქალაქე, მარინი, ღვთისმოსავი კაცი, ააგო ეკლესია წმიდა მოწამე ბასილისკოს სახელზე და, მიწიდან მისი წმიდა ნაწილების ამოღების შემდეგ, გადაასვენა ისინი ამ ეკლესიაში. წმიდანის ნაწილებიდან აღესრულებოდა მრავალი სასწაულებრივი განკურნება ყოველგვარი სნეულებისგან, მისი ლოცვებით და უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტეს მადლით, რომელსაც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად ეგზავნება პატივი და დიდება, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.