წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმიდა ზაბულონი და სოსანა, წმიდა ნინოს მშობლები იყვნენ. წმიდა ზაბულონი დაიბადა კაბადოკიაში დაახ. 280 წელს. წმიდა ზაბულონის მშობლები ღრმადმორწმუნე ქრისტიანები იყვნენ. ამ დროს კაბადოკიაში მრავლად ცხოვრობდნენ ქართველური ტომები. მეცნიერთა ვარაუდით წმიდა ზაბულონი ქართველთა ტომიდან იყო. ფიქრობენ, რომ წმიდა დიდმოწამე გიორგი წმიდა ზაბულონის დისშვილი იყო. როგორც წყაროები გვამცნობენ, წმიდა გიორგის წამების დროს რომში ჩავიდა „კაცი ვინმე მთავართა შესაბამი, მონა ღვთისა სახელით ზაბულონი“ და რომის იმპერატორის არმიაში დაიწყო სამსახური, მან მალე გაითქვა სახელი, როგორც ნიჭიერმა მხედარმა და უბადლო მეომარმა. ფრანგებთან ბრძოლის დროს „მოსცა უფალმან ძალი ზაბულონს“, შეიპყრო ფრანგთა მეფე და მთავარნი და რომის იმპერატორს მიჰგვარა. იმპერატორმა სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა ტყვეებს. წმიდა ზაბულონის ქადაგების გავლენით სიკვდილის წინ ტყვეებმა ქრისტიანული ნათლისღება ითხოვეს. ზაბულონმა იმპერატორს სთხოვა შეესრულებინა ტყვეთა ბოლო სურვილი. სიკვდილმისჯილებს „მისცეს ნათელი ხელსა ქვეშე ზაბულონისა“. წმიდა ზაბულონმა თავისი ნათლულების შეწყალება ითხოვა და იმპერატორმა მიჰმადლა მას მისი სულიერი შვილების სიცოცხლე.
წმიდა ზაბულონის ღვაწლით მთელი მაშინდელი საფრანგეთი ეზიარა ქრისტეს წმიდა ნათელს. IX საუკუნის უცნობი ქართველი ჰიმნოგრაფი წმიდა ნინოს შესხმისას წერს: „ზაბულონ მამამან მისმან ფრანგნი უკუე მოაქცივნა მახვილითა, ხოლო ნეტარმან ნინო მოაქცივნა ქართველნი, ჯვრითა ცხოველითა“. წმიდა ზაბულონი იერუსალიმში წავიდა წმიდა ადგილების მოსალოცად. იქ მან მთელი მონაგები გლახაკებს დაურიგა და იერუსალიმის პატრიარქ იუბენალთან დაიწყო მსახურება. პატრიარქმა ფრანგთა „მამასა და ემბაზს“, „ღვთისმოშიშებითა და სიბრძნით სრულ“ ზაბულონს თავისი და, სოსანა მიათხოვა. წმიდა ზაბულონი და სოსანა ზაბულონის სამშობლოში - კაბადოკიაში წავიდნენ. აქ მათ შეეძინათ ქალიშვილი ნინო, რომელსაც ღვთისმოშიშებითა და სიყვარულით ზრდიდნენ „მსახურებასა შინა გლახაკთასა“. როდესაც ნინო თორმეტი წლის გახდა, მშობლებმა ყველაფერი გაყიდეს და იერუსალიმში წავიდნენ. ზაბულონმა პატრიარქ იუბენალისგან აიღო კურთხევა და უდაბნოში წავიდა სამოღვაწეოდ, „სადა ყოფა მისი უწყის ღმერთმან“. წმიდა სოსანა - „დედა იგი წმიდა ნინოსი მისცა პატრიარქმან მსახურად გლახაკთა დედათა და უძლურთა“. ცნობა წმიდა ნინოს მშობლების შესახებ მხოლოდ ქართულმა წყაროებმა შემოგვინახა.
1996 წლის 10(23) დეკემბერს საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდის სხდომაზე მიღებულ იქნა განჩინება: „სახელითა მამისათა და ძისათა და წმიდისა სულისათა, ამინ! ქართველი ერის განმანათლებლის, წმიდა ნინოს მშობლები, ზაბულონ და სოსანა, ოდეს მძლავრობდა წარმართთა სარწმუნოება და მრავალნი ეწამებოდნენ ქრისტესთვის, იყვნენ დაუფარავი აღმსარებელნი ჭეშმარიტი ღმერთისა და ნათლისმცემელ მრავალთა, შემდგომად კი, დაუტევეს რა ყოველი მონაგები, შეუდგნენ ღმერთსა, ზაბულონ - უდაბნოსა შინა, ხოლო სოსანა - გლახაკთა მსახურებასა შინა. საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდი განაჩინებს, რათა წმიდა ნინოს მშობლები მოციქულთა სწორის აღზრდისათვის და ღვთივსათნო მოსაგრე ცხოვრებისათვის შერაცხილ იქნენ წმიდანთა დასში და ეწოდოთ: ზაბულონს - ღირსი მამა ზაბულონი და სოსანას - ღირსი დედა სოსანა“.
წმინდა მოწამე თალალეს ვნება
იმპერატორ ნუმერიანეს მეფობის ჟამს, ჰეგემონმა თეოდორემ ღვთის ეკლესიაზე დევნა აღძრა ქალაქ ეგეაში და ქრისტეს ერთგულ მონებს სხვადასხვა სახის სიკვდილით სჯიდა. ამ დროს მტარვალებმა შეიპყრეს ქრისტიანი ჭაბუკი, სახელად თალალე, მშვენიერი სახითა და აღნაგობით, ქერათმიანი, თვრამეტი წლისა, პროფესიით ექიმი, რომელიც უსასყიდლოდ კურნავდა ყოველგვარ სნეულებას. ჭაბუკი უღმერთო სამსჯავროს წინაშე, ადრიანეს ტაძარში წარადგინეს. ჰეგემონმა შეხედა მას, გაოცდა მისი სილამაზით და გარშემო მყოფთ უთხრა:
– სად იპოვეთ ეს მშვენიერი ჭაბუკი?
მათ მიუგეს:
– ქალაქ ანაზარისკენ მიმავალთ, ჩვენს წინ დავინახეთ იგი; მან კი, შეგვნიშნა თუ არა, სწრაფად მიიმალა მუხნარში. ჩვენ გულმოდგინედ დავიწყეთ მისი ძებნა და ძლივს ვიპოვეთ, ველური ზეთისხილის ხის ქვეშ მჯდომარე; შემდეგ შევიპყარით და სამსჯავროზე მოგიყვანეთ.
ჰეგემონმა წმინდანს უთხრა:
– მითხარი, ჭაბუკო: რა სარწმუნოებისა ხარ, რომელი ქალაქიდან, ვინ არიან შენი მშობლები და რა გქვია?
წმინდანმა მიუგო:
– მე ქრისტიანი ვარ, ჩემი სახელია თალალე, ლიბანიდან ვარ. ჩემი მამა, სახელად ბერუკი, მხედართმთავარი იყო; დედაჩემს რომილია ჰქვია; მყავს ასევე ძმაც, რომელიც საეკლესიო დასშია, იპოდიაკონის ხარისხში; ექიმობა კი ექიმ მაკარისგან ვისწავლე. როდესაც ლიბანში მცხოვრები ყველა ქრისტიანი წარმართთა დევნის გამო მთებსა და უდაბნოებს მიეფარა, მე შემომიპყრეს და ედესელ ჰეგემონ ტიბერიუსთან მიმიყვანეს; მისგან ვიტანჯებოდი, მაგრამ ვაღიარე მამისა და ძისა და სულიწმიდის, ჭეშმარიტი და ყოვლადკეთილი ღმერთის, ყოვლის შემოქმედის სახელი და ჩემი უფლის შეწევნით მტარვალთა ხელიდან დავიხსენი თავი და გავიქეცი; ახლა კი, ისევ შეპყრობილი, შენს ხელში ვარ. გამიკეთე ის, რაც გინდა, რადგან მე მართებს მოვკვდე ქრისტესთვის, ჩემი ზეციერი ღმერთისა და მაცხოვრისთვის.
ჰეგემონმა უთხრა:
– იმედი გაქვს, უბედურო, რომ ჩემს ხელებსაც დაუსხლტდები, როგორც ტიბერიუსის ხელებს დაუსხლტდი?
წმინდანმა მიუგო:
– აღარ მინდა გაქცევა, რადგან მწამს ჩემი უფალი იესო ქრისტე და მისი იმედი მაქვს, რომ ის არ დაუშვებს, დამემცირებინა თავი, არამედ შემეწევა, რომ ბოლომდე დავითმინო ტანჯვა.
წმინდანთან ახლოს იდგა ორი ჯალათი, ალექსანდრე და ასტერიუსი; ჰეგემონმა უბრძანა მათ, საბურღით გაეხვრიტათ მოწამისთვის წვივები, ნახვრეტში თოკი გაეყარათ და ჩამოეკიდათ. მაგრამ ღვთის განგებით მათ სულიერი თვალები აეხილათ და წმინდანის ნაცვლად, ხე გახვრიტეს და ჩამოკიდეს. ერთმა მორწმუნემ, წმინდა თალალეს მოწაფემ, სახელად ტიმოთემ, რომელიც იქვე იდგა და ხედავდა ყოველივე მომხდარს, თავი დაუქნია წმინდანს და უთხრა:
– ხედავ, რას აკეთებენ?
წმინდანმა მიუგო:
– დუმდი, ძმაო; ჩემთანაა ქრისტე, რომელიც მეხმარება.
ჰეგემონმა კი, შეხედა თუ არა, დაინახა არა მოწამე, არამედ ჩამოკიდებული ხე და უთხრა ჯალათებს:
– ეს რა გააკეთეთ? მე გიბრძანეთ ადამიანი ჩამოგეკიდათ, თქვენ კი ხე ჩამოკიდეთ?
და განრისხებულმა ჰეგემონმა, რადგან ეგონა, რომ დასცინოდნენ მას, ბრძანა, უწყალოდ ეცემათ ორივე. ისინი კი, ცემისას, ამბობდნენ:
– კურთხეულ იყოს უფლის სახელი, რამეთუ ამიერიდან ჩვენც ქრისტიანები გავხდით, რადგან გვწამს უფალი იესო ქრისტე და მისთვის ვიტანჯებით!
ასეთი სიტყვების გაგონებისას, ჰეგემონმა მაშინვე ბრძანა, მახვილით მოეკვეთათ მათთვის თავი და ისინი, მოწამეობრივად აღსრულებულნი, გვირგვინები მიიღეს ქრისტე ღმერთისგან სხვა წმინდა მოწამეებთან ერთად.
წმინდა თალალეს კი ჰეგემონმა უთხრა:
– მსხვერპლი შესწირე ღმერთებს და იცოცხლებ, და ამქვეყნიურ სიკეთეებს დააგემოვნებ.
მოწამემ მიუგო:
– ვერ დაითანხმებ ქრისტეს მონას, რომ მსხვერპლი შესწიროს ეშმაკებს.
ჰეგემონმა კი, რისხვით აღვსილმა, თვითონ მოინდომა წმინდანისთვის წვივების გახვრეტა, მაგრამ იმ წუთას, როდესაც სურდა ადგილიდან წამომდგარიყო, იგრძნო, რომ მისი ძალები შესუსტდა და ვერ შეძლო ადგილიდან მოწყვეტა. და ყველა წარმართმა, რომლებიც ადრიანეს ტაძარში იმყოფებოდნენ, მომხდარის დანახვისას, ხმამაღლა შესძახეს და თქვეს:
– დიდია ქრისტიანთა ღმერთი, რომელიც ასეთ სასწაულებს ახდენს!
ჰეგემონმა კი, სირცხვილით აღვსილმა, მოწამის ვედრება დაიწყო და უთხრა:
– ილოცე ჩემთვის შენს ღმერთთან, თალალე, რათა შევძლო ადგილიდან წამოდგომა, რადგან ჭეშმარიტად დიდია შენი ღმერთი.
როდესაც წმინდანმა ილოცა, იღუმენი წამოდგა, მაგრამ ამაში ღვთიურ ძალას კი არა, თალალეს ჯადოქრობას ხედავდა, ამიტომ ძლიერ განრისხდა წმინდანზე და კბილებს აღრიჭინებდა. მაშინ, ბურღის ხელში აღებით, თვითონ დაიწყო მოწამის ფეხების გახვრეტა, მაგრამ იმწამსვე ხელები გაუხმდა. იღუმენმა კვლავ მოუხმო მოწამეს და უთხრა:
– კიდევ გთხოვ, თალალე, ილოცე ჩემთვის, რომ ხელები განმეკურნოს.
წმინდანმა თავისი ლოცვით განკურნა მისი ხელები. მაშინ იღუმენმა გარშემომყოფთ უთხრა:
– წაიყვანეთ ჩემი თვალთახედვიდან ეს ჯადოქარი და დაახრჩვეთ ზღვის სიღრმეში, რათა დაიღუპოს იგი.
და უთხრა მას წმინდანმა:
– შენ დაიწყე ჩემზე გამოძიება; ამიტომ, შენ უნდა დაასრულო ის.
იღუმენმა მიუგო:
– წადი ჩემგან, ჯადოქარო, და დაიღუპე სხვაგან; რადგან მე ჯერ არავითარი ბოროტება არ მიმიყენებია შენთვის, შენ კი უკვე ამდენი ბოროტება მიმიყენე შენი ჯადოქრობით!
უთხრა წმინდანმა:
– ნუ გგონია, მტანჯველო, რომ შევშინდებოდი შენი მუქარით და უარვყოფდი ჩემს ღმერთს; იცოდე, რომ არავითარ შემთხვევაში არ შევწირავ მსხვერპლს შენს ღმერთებს; არ ვეთაყვანები ეშმაკებს, რომლებსაც შენ ემსახურები.
ამ სიტყვებზე იღუმენის მსახურებმა წმინდანი აიყვანეს და, ნავში ჩასვეს რა, მასთან ერთად ზღვის ყველაზე ღრმა ადგილას წავიდნენ და იქ დაახრჩვეს. დახრჩობისას წმინდანმა ღმერთს ასეთი ლოცვა აღუვლინა:
– უფალო ღმერთო ჩემო! ნუ მომკვდარ მე ახლა, რადგან მსურს კიდევ ვიტანჯო შენი წმინდა სახელისთვის, რათა, მოწამეობის კიდევ უფრო დიდი ღვაწლის აღსრულებით, მივიღო შენგან უხრწნელი გვირგვინი საუკუნო სიცოცხლეში.
მოწამის დახრჩობის შემდეგ დაბრუნებულმა მსახურებმა უთხრეს იღუმენს:
– ჩვენ შევასრულეთ ის, რაც გვიბრძანე: თალალე ზღვაში ჩავაგდეთ და ის ჩვენს თვალწინ ჩაიძირა.
მაგრამ სანამ მსახურები ამას ეუბნებოდნენ იღუმენს, მოვიდა წმინდა თალალე, თეთრ სამოსში გამოწყობილი. იღუმენი და ყველა, ვინც მასთან ერთად იყო, წმინდანის დანახვისას მეტად გაოცდნენ. და უთხრა იღუმენმა წმინდანს:
– აი, შენმა ჯადოქრობამ ზღვასაც სძლია!
მიუგო მას წმინდანმა:
– სად არის ახლა შენი ღმერთების ძალა და ძლიერება? სად არის თქვენი სიამაყე? აი, უფალმა ჩემმა, იესო ქრისტემ, დაარღვია თქვენი განზრახვები და არ მომცა სიკვდილი, რათა კიდევ დამემარცხებინა ეშმაკი, მამა თქვენი.
განრისხდა იღუმენი და უთხრა მის გარშემო მყოფთ:
– შეხედეთ, როგორ მოაჯადოვა ამ ჯადოქარმა ზღვაც და ჩვენც გვლანძღავს; თუ მას ასე გავუშვებთ, ის ყველა ჩვენგანს დაღუპავს თავისი ჯადოქრობით.
იღუმენთან იყო ერთი ჯადოქარი, სახელად ურვიკი; მან მისცა რჩევა იღუმენს და უთხრა:
– ბრძანე, მბრძანებელო, მიეცეს იგი მხეცებს შესაჭმელად.
და იმწამსვე იღუმენმა, მხეცების მომვლელი მცველის მოხმობით, უბრძანა მას სანახაობისთვის ადგილის მომზადება, წმინდანს კი უთხრა:
– თალალე, შეწირავ თუ არა მსხვერპლს ღმერთებს, თუ გსურს, რომ შენი სხეული მხეცების საზრდოდ იქცეს?
მიუგო ამაზე წმინდა მოწამემ:
– ნუთუ ჯერ კიდევ ვერ შეიცანი უფლისა და ღმერთის ჩემი იესო ქრისტეს ძალა და სიდიადე? მე კი გაუწყებ შენ წინასწარმეტყველური სიტყვებით:
„უფლის მარჯვენა ამაღლებულია, უფლის მარჯვენა ძალას იჩენს! არ მოვკვდები, არამედ ვიცოცხლებ და უფლის საქმეებს გამოვაცხადებ“
ფსალმ. 117:16–17.
შემდეგ წმინდანი მოედანზე წაიყვანეს და მხეცებს მისცეს დასაგლეჯად. მაგრამ მხეცებმა წმინდანს არაფერი ავნეს. მას მიუახლოვდა ერთი მრისხანე დათვი, მის ფეხებთან დაწვა და მათ ლოკვა დაიწყო. ამის დანახვისას იღუმენმა კბილებს აღრიჭინებდა და ლომივით დაიღრინა მრისხანებისგან. შემდეგ მან ბრძანა, დაგეშათ მასზე მშიერი ლომი და ლომფაფა, მაგრამ ისინიც, მიახლოებისას, მოწამის ფეხებთან დაემხნენ და მათ ლოკდნენ. იღუმენმა კი მრისხანებისგან შემოიხია ტანსაცმელი, ხალხმა კი ხმამაღლა ყვირილი დაიწყო და ამბობდა:
– დიდია ქრისტიანთა ღმერთი! თალალეს ღმერთო, შეგვიწყალე ჩვენ!
ჯადოქარი ურვიკი კი შეიპყრეს, მხეცებს მიუგდეს და ის იმწამსვე დაგლიჯეს და შეჭამეს მათ. იღუმენი, ადგილიდან წამოდგა და ბრძანა, მოწამე მახვილით მოეკლათ.
და მიიყვანეს წმინდა მოწამე მოსაკვეთად ერთ სპეციალურად მომზადებულ ადგილას, რომელსაც ედესა ერქვა, და ლოცვის შემდეგ მიიღო აღსასრული, მაისის თვის ოცდამეათე დღეს, 3330 წელს, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს პატივად და სადიდებლად, რომელსაც ადიდებენ მამასთან და წმიდა სულთან ერთად, ახლა და ყოველთვის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
წმინდა მოწამე ასკალონის ტანჯვა
როდესაც იგემონი არიანე ქალაქ ერმოპოლიდან ქალაქ ანტინოეში მიემართებოდა, გზად მასთან ერთი ქრისტიანი, სახელად ასკალონი, მიიყვანეს. იგემონმა მისი დანახვისას თქვა: – ვინ არის ეს?
იგემონის ერთ-ერთმა მრჩეველმა, სახელად აპოლონიდმა, თქვა: – მგონი, ის ქრისტიანია.
იგემონმა აპოლონიდს უთხრა: – ჰკითხე, ვინ არის. აპოლონიდმა წმინდანს ჰკითხა: – ვინ ხარ? წმინდანმა უპასუხა: – მე ქრისტიანი ვარ.
იგემონმა უთხრა: – გსმენია თუ არა სამეფო ბრძანებულებების შესახებ, რომლებიც ყველა ქვეყანაში გაიგზავნა და ქრისტიანებს ღმერთებისთვის მსხვერპლის შეწირვას ავალდებულებს?
წმინდა ასკალონმა უპასუხა: – დიახ, მსმენია იმ უსჯულო ბრძანებულებების შესახებ, რომლებიც მრავალთა საცდურად გამოიცა.
იგემონმა თქვა: – როგორ ბედავ მეფეების ასე გმობას, მათ წმინდა და მაცხოვნებელ ბრძანებულებებს საცდურს უწოდებ?
წმინდანმა უპასუხა: – მიყავ, რაც გსურს, ვინაიდან მე არ მაქვს ის ბრძანებულებები, რადგან ისინი უკანონოდ არის გამოცემული, არა სარგებლობისთვის, არამედ ადამიანთა დასაღუპად; ვინაიდან განა შეიძლება რაიმე სარგებელი იყოს იმ ბრძანებულებებისგან, რომლებიც კერპთაყვანისმცემლობისკენ მოგვიწოდებს?
იგემონმა თქვა: – ცოტაა, რომ ჩვენს მეფეებს გმობ: ჩვენს ღმერთებსაც კერპებს უწოდებ. ვფიცავ ღმერთებს, რომ თუ არ ეთაყვანები მათ და მსხვერპლს არ შესწირავ, დაუმორჩილებელთათვის გამზადებულ ტანჯვას მიეცემი.
წმინდანმა უპასუხა: – მე არ მეშინია შენი მუქარის, არამედ მეშინია იმისა, ვინც თქვა: „ნუ გეშინიათ იმათი, ვინც სხეულს კლავს, სულს კი ვერ მოკლავს; არამედ უფრო მეტად გეშინოდეთ იმისი, ვისაც შეუძლია სულიც და სხეულიც გეენაში დაღუპოს“ (მათე 10:28). ამიტომ საჭიროა გვეშინოდეს ღვთისა, რომელსაც შეუძლია მარადიულად აწამოს მთელი ადამიანი, და არა თქვენი, ვინც მხოლოდ ერთ სხეულს აწამებთ, ისიც არა მარადიულად, არამედ მცირე ხნით.
იგემონმა თქვა: – მომისმინე და მსხვერპლი შესწირე უკვდავ ღმერთებს; ვინაიდან, თუ არ დამემორჩილები, უკვე გამზადებულია საწამებელი ადგილიც და მტანჯველებიც.
წმინდანმა უპასუხა: – ვნახოთ, ვინ აღმოჩნდება ჩვენგან უფრო ძლიერი: შენ ტანჯვით დამარწმუნებ, რომ კერპებს ღმერთები ვუწოდო, თუ მე დაგარწმუნებ, რომ ჩემი უფალი ქრისტე ჭეშმარიტ ღმერთად და ყოვლის შემოქმედად აღიარო.
განრისხებულმა იგემონმა ბრძანა, გაეშიშვლებინათ მოწამე, ხეზე ჩამოეკიდათ და რკინის იარაღებით დაეგლიჯათ მისი სხეული. წმინდა კი, როდესაც დაუნდობლად აწამებდნენ და გლეჯდნენ მის სხეულს, ისე, რომ მისი ნაწილები მიწაზე ცვიოდა, დუმდა, არც ტკივილის კვნესას გამოსცემდა და არც ერთ ბგერას არ ამბობდა.
იგემონმა კი უთხრა: – არ დარბილდა შენი გული, რომ ღმერთებს მსხვერპლი შესწირო?
იქვე მდგარმა ერთმა რიტორმა, სახელად ვიზამონმა, თქვა: – სიკვდილი უკვე მოუახლოვდა მას და ის ჭკუიდან შეიშალა.
მაშინვე წმინდანმა მას მხნედ უთხრა: – მე ჭკუიდან არ შევშლილვარ და ჩემს შემოქმედ ღმერთს არასოდეს განვუდგები.
არიანემ თქვა: – ისევ გაიქვავე გული. მაგრამ ეს ადგილი, გზაზე, არ არის საკმარისად მოხერხებული იმისთვის, რომ სათანადოდ აწამონ; წავიდეთ ქალაქში და იქ მიიღებ შენი დაუმორჩილებლობისთვის შენს შესაფერის ტანჯვას.
ეს რომ თქვა, იგემონმა მაშინვე ბრძანა, მოწამე გაეხსნათ და თან წაეყვანათ. ქალაქთან ახლოს, გზაზე, დიდი მდინარე ნილოსი მოედინებოდა. წმინდა მოწამე ასკალონი უკვე ანტინოეს ქალაქში ჰყავდათ მიყვანილი, რადგან იგემონი, ნელა, უკან მოსდევდა. ანტინოეს მოქალაქეებმა, რომლებიც იგემონის შესახვედრად გამოვიდნენ, გარს შემოერტყნენ წმინდანს, შიშველს და ჭრილობებით სავსეს, რომელიც მდინარის ნაპირას მიწაზე იწვა (ვინაიდან ჭრილობებისგან ვერც დგომა შეეძლო და ვერც ჯდომა), და თანაუგრძნობდნენ მას, და იქვე, დაინახეს რა იგემონი, რომელიც მდინარემდე მივიდა და ნავში ჩაჯდა, ემზადებოდნენ მის შესახვედრად და მისალმებლად. ხოლო წმინდა მოწამემ, გაიგონა რა მოლაპარაკეთაგან, რომ იგემონი ნავით გადადიოდა, ძალა მოიკრიბა, წამოდგა მიწიდან და, ხელები ცისკენ აღაპყრო რა, უფალს შესძახა და თქვა: – ღმერთო ჩემო, იესო ქრისტე, ვისთვისაც ვითმენ ამ ტანჯვას და ვისი სიყვარულისთვისაც ვდგავარ შიშველი ყველას სამარცხვინოდ! შემესმა მე ახლა შენი წმინდა სახელის სადიდებლად და განმართე შენი ყოვლისშემძლე ხელი: შეაჩერე ეს ნავი, რომელშიც უსჯულო მსაჯული ზის, მდინარის შუაგულში და ნუ მისცემ მას ამ ნაპირზე გადმოსვლის ნებას, სანანამ არ აღიარებს შენს ერთადერთ ჭეშმარიტ ღმერთად, ყოვლის შემოქმედად და მფლობელად, და მთელი ერის წინაშე არ ადიდებს შენს წმინდა სახელს, რომელიც მას სძულს.
როდესაც წმინდანი ასე ილოცა, უეცრად ნავი, რომელშიც ჰეგემონი იჯდა, მდინარის შუაგულში გაჩერდა და სრულიად ვერ ინძრეოდა ადგილიდან. ამის დანახვაზე არიანე გაოცდა და მოწამის სიტყვები გაიხსენა, რომელიც ჰპირდებოდა, რომ ქრისტე ღმერთის აღიარებამდე მიიყვანდა მას, უთხრა თავის მსახურებს:
– როგორ ფიქრობთ, რატომ გაჩერდა ნავი მდინარეზე? ნუთუ ეს იმ ქრისტიანის ჯადოქრობით არ მოხდა?
ეს რომ თქვა, ჰეგემონმა სხვა ნავის მოყვანა ბრძანა და მასში ჩაჯდა, – და ის ნავი, საიდანაც ჰეგემონი გადმოვიდა, მაშინვე დაიძრა თავისი ადგილიდან; ხოლო ის, რომელშიც ის ჩაჯდა, გაჩერდა, თითქოს ხმელეთზე, და სრულიად ვერ ინძრეოდა, თუმცა მენიჩბეებიც ბევრი იყო, აფრებიც გაშლილი ჰქონდათ და ქარიც ხელსაყრელი იყო.
ჰეგემონმა ეს რომ დაინახა, მოციქული გაუგზავნა მოწამეს, რათა ეთქვა მისთვის:
– რადგანაც შენ შეგეშინდა იმ წამების, რომლითაც გემუქრებოდი, ამის გამო შენი ჯადოქრობით ის გააკეთე, რომ მდინარეს ვერ გადავლახავ და ქალაქში ვერ შევალ.
მიუგო მოწამემ მოციქულს:
– ცოცხალია უფალი ღმერთი ჩემი, და არ დაიძვრება ნავი, რომელშიც არიანე იმყოფება, სანამ ის არ აღიარებს ჩემი უფლის იესო ქრისტეს სახელს, როგორც მე ადრეც ვუთხარი მას.
მოციქულმა კი უთხრა მას:
– თუნდაც აღიაროს ჰეგემონმა შენი ღმერთის სახელი, მდინარის შუაგულში მყოფი, როგორც შენ გინდა, მაშინ როგორ გაიგონებ შენ, ნაპირზე მჯდომი, მის ხმას, ვინაიდან მდინარე, როგორც ხედავ, ძალიან ფართოა?
უთხრა მას მოწამემ:
– დაე, დაწეროს მან ჩემი უფლის აღიარება ქარტიაზე და გამომიგზავნოს მე, და იმავე წუთს ნავი დაიძვრება თავისი ადგილიდან და ნაპირს მიადგება.
დაბრუნებულმა მოციქულმა ჰეგემონს მოწამის სიტყვები აუწყა. ჰეგემონმა კი მაშინვე, ქარტია აიღო და საკუთარი ხელით დაწერა შემდეგი სიტყვები:
„ერთი ჭეშმარიტი ღმერთია, რომელსაც ასკალონი თაყვანს სცემს, და არ არის სხვა მის გარდა. ის არის შემოქმედი და ყოვლის მპყრობელი.“
ასე რომ დაწერა, ჰეგემონმა ქარტია ასკალონს გაუგზავნა. მოწამემ კი, დაწერილი წაიკითხა, ღმერთს ილოცა და მაშინვე ნავი ჰეგემონთან ერთად დაიძრა და ნაპირს მიაღწია.
ქალაქში შესვლის შემდეგ, ჰეგემონი სამსჯავროს ადგილას დაჯდა და როდესაც მოწამე მის წინაშე დააყენეს, უთხრა მას:
– შენ მთელი შენი ღვთისმოძულე ჯადოქრული ძალა ჩემს წინააღმდეგ აღმართე, რათა მდინარეზე შევეჩერებინე, მე კი ხმელეთზე გამოვაჩენ შენზე ჩემი ძალაუფლების მთელ ძალას.
და მაშინვე ბრძანა მოწამის გაშიშვლება, მისი ხეზე ჩამოკიდება და მისი ნეკნებისა და მუცლის დაწვა, სანამ მთელი მისი სხეული არ გადნებოდა.
წმინდანი კი, იწვებოდა რა, დუმდა.
და უთხრა მას არიანემ:
– როგორც ვხედავ, უკვე მოკვდი, ასკალონ.
მიუგო წმინდანმა:
– თუნდაც მოვკვდე, მიუხედავად ამისა, კვლავ ვიცოცხლებ.
და უთხრა ჰეგემონმა თავის მსახურებს:
– მხოლოდ თავს ვიწუხებთ, ვაწამებთ რა მას; მე ვხედავ, ის უფრო მოკვდება, ვიდრე თავის სარწმუნოებას უარყოფს. თუმცა, კიდევ გავაკეთებთ, რაც შეგვიძლია.
ეს რომ თქვა, ჰეგემონმა ბრძანა წმინდანის ფეხებზე დიდი ქვა მიებათ და წმინდანი მდინარის სიღრმეში ჩაეგდოთ. მეომრებმა, წმინდანი აიყვანეს რა, მდინარისკენ წაიყვანეს. და ბევრი ხალხი მიდიოდა მის კვალდაკვალ, რომელთა შორის არცთუ ცოტა ქრისტიანი იყო, რომლებიც მოწამის აღსასრულის სანახავად მოვიდნენ. ქრისტიანებმა, თან წაღებული პურით, შეევედრნენ წმინდანს, რომ მისგან ეჭამა. მან კი არ მოისურვა და თქვა:
– არაფერს არ ვჭამ ამ წარმავალი ქვეყნიერების საკვებიდან, რადგან მოვემზადე წასასვლელად და იმის მისაღებად, რაც „თვალს არ უნახავს, ყურს არ სმენია და ადამიანის გულში არ მოსულა“ (1 კორ. 2:9). ეცადეთ თქვენც, ძმანო, მოიპოვოთ სიკეთენი, ღვთის წმინდანთათვის გამზადებული.
როდესაც წმინდანი ასე ლაპარაკობდა, მეომრებმა ის ნავში ჩასვეს და ნაპირიდან გასვლის შემდეგ, მის ფეხებზე დიდი ქვის მიბმა დაიწყეს. ხოლო მან, ნაპირზე მდგარ ქრისტიანებს მიმართა და თქვა:
– შვილებო ჩემო, ნუ უგულებელყოფთ ჩემს დაკრძალვას, თუმცა, დღეს და მომდევნო დღეს ნუ ეძებთ ჩემს სხეულს; მესამე დღეს კი მოდით ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში და იქ იპოვით ჩემს სხეულს ნაპირზე მიბმული ქვით; დამმარხეთ მე იმ ქვასთან ერთად.
და ყველაფერი ასე იყო. მოწამის დახრჩობიდან მესამე დღეს, ქრისტიანებმა მისი წმინდა სხეული იპოვეს ისე, როგორც მან უთხრა მათ, მასზე მიბმული ქვით, და პატივით დამარხეს იგი, ადიდებდნენ რა ჩვენს უფალს იესო ქრისტეს, რომელსაც ეკუთვნის პატივი და თაყვანისცემა მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად ახლა და ყოველთვის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
წმიდა ალექსის, სრულიად რუსეთის მიტროპოლიტისა და საკვირველთმოქმედის პატიოსან ნაწილთა აღმოჩენა და გადასვენება
კეთილმსახური დიდი მთავრის, სრულიად რუსეთის თვითმპყრობელი ვასილი ვასილის ძის ჟამს, წმიდა ალექსის მიცვალებიდან დაახლოებით 60 წლის შემდეგ, თავის წმიდანებში საკვირველი და ყოვლადკეთილი ღმერთმა ამგვარად გამოავლინა უძვირფასესი საგანძური, ესე იგი, ამ დიდი მღვდელმთავრის, მიტროპოლიტ ალექსის მრავალგანმკურნებელი ნაწილები.
რადგანაც პირველი ტაძარი, რომელიც ამ სავანეში თავად წმიდა ალექსიმ ააგო წმიდა მთავარანგელოზ მიქაელის სახელზე, ხონაის სასწაულის მოსახსენებლად, ხისა იყო, მოხდა ისე, რომ დროისგან დაძველებული ტაძრის სახურავი ჩამოინგრა საღმრთო ლიტურგიის აღვლენის დროს. ღვთის განგებით ამ დროს ტაძარში მყოფნი უვნებლად გადარჩნენ. მაშინ დიდმა მთავარმა ბრძანა ქვის ტაძრის აგება, და როდესაც ძველი ხის ტაძრის შიგნით ახალი ტაძრის საძირკვლისთვის თხრილების თხრა დაიწყეს, აღმოაჩინეს დიდი მღვდელმთავრის, წმიდა ალექსის უხრწნელი ნაწილები და მასზე სამოსელიც კი არ იყო გახრწნილი. ამის შემდეგ მალევე აიგო ქვის ტაძარი წმიდა მთავარანგელოზ მიქაელის სახელზე, სამხრეთ მხარეს კვეთით ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარების პატივსაცემად. ამ ტაძარს მიწიდან სამი საფეხური ჰქონდა, მაგრამ ის უფრო პატარა იყო ვიდრე ძველი ხის ტაძარი, რომელიც თუმცა უფრო ვრცელი იყო, მაგრამ ერთი საფეხურით იყო აგებული და იატაკი პირდაპირ მიწაზე ჰქონდა დაგებული. როდესაც ახლად აგებული ტაძარი სათანადოდ შეამკეს და აკურთხეს, მასში წმიდა ალექსის მრავალგანმკურნებელი ნაწილები შეიტანეს და ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარების კვეთში დაასვენეს.
ამის შემდეგ მრავალი წელი გავიდა, და დიდი მთავრის, იოანე ვასილის ძის მეფობისას, უაღრესად ღირსი მიტროპოლიტ გერონტის დროს, ამ სავანის არქიმანდრიტ გენადის ძალისხმევით დაიწყო ახალი ტაძრის აგება სატრაპეზოსთან ერთად წმიდა მიტროპოლიტ ალექსის სახელზე, მაგრამ ეს ტაძარი მაშინ არ დასრულებულა, რადგან არქიმანდრიტი გენადი დიდ ნოვგოროდში მთავარეპისკოპოსად იქნა დადგენილი. ამის შემდეგ გარკვეული ხნის შემდეგ, როდესაც იმავე მთავარეპისკოპოს გენადის გულმოდგინებით ტაძარი და სატრაპეზო, ასევე სხვა შენობები დასრულდა და ტაძარი შეამკეს და აკურთხეს, წმიდა ალექსის პატიოსანი ნაწილები ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარების კვეთიდან იქნა გადასვენებული და სამხრეთ მხარეს, კედელთან, მის სახელზე აგებულ ტაძარში იქნა დასვენებული. 1534 წელს დიდმა მთავარმა ვასილი იოანეს ძემ ბრძანა საკვირველთმოქმედ ალექსის ნაწილებისთვის ვერცხლის ლუსკუმის დამზადება, მის ზედა დაფაზე თავად წმიდა ალექსის ვერცხლის ხატის განთავსება და მისი ოქროთი, ქვებითა და მარგალიტებით შემკობა. ლუსკუმა დასრულდა უკვე დიდი მთავრის სიკვდილის შემდეგ, 1535 წელს, და წმიდა ალექსის ცხედარი მასში დასვენებულ იქნა მისი ძის, დიდი მთავრის იოანე ვასილის ძის დროს, მღვდელმთავრის მიცვალების დღეს, თებერვლის 12 რიცხვს, დიდი მარხვის პირველი შვიდეულის ხუთშაბათიდან პარასკევის ღამეს.
წმიდა ალექსის ნაწილებიანი ლუსკუმა აღნიშნულ ადგილას დაახლოებით ორასი წელი იდგა, 1686 წლამდე. რადგან ნოვგოროდელი მთავარეპისკოპოსის გენადის მიერ აგებული ტაძარი და სატრაპეზო დაძველდა, 1683 წელს კეთილმსახური მეფისა და დიდი მთავრის, სრულიად რუსეთის თვითმპყრობელი თეოდორე ალექსის ძის ბრძანებით, და მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის უწმიდესი პატრიარქ იოაკიმეს კურთხევით, იმ დროინდელი სავანის წინამძღვრის, არქიმანდრიტ ადრიანეს ძალისხმევითა და გულმოდგინებით, რომელიც მალევე კაზანის სამეფო ქალაქის მიტროპოლიტი გახდა, შემდეგ კი ღვთის ნებით აღყვანილ იქნა მეფური დიდი ქალაქ მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის უწმიდესი პატრიარქის ხარისხში.
აშენდა ახალ ადგილას ახალი, დიდი სატრაპეზო. იგი თითქმის მთლიანად მონასტრის ფარგლებს გარეთ იყო გატანილი და მხოლოდ უმნიშვნელო ნაწილითა და ერთი ჩრდილოეთი კედლით შედიოდა მონასტერში ტაძრებთან ერთად, რომელთაგან პირველი – ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარების სახელზე (რომელიც მანამდე წმინდა მთავარანგელოზ მიქაელის ტაძარში საკურთხევლის გვერდითა ნაწილს წარმოადგენდა), ხოლო მეორე პირველის გვერდით, როგორც უკვე ვნახეთ, – წმინდა მიტროპოლიტ ალექსის სახელზე; მათთან კი ორი კარიბჭე, ანუ სატრაპეზო, იყო მოწყობილი მათთვის, ვინც სასწაულმოქმედ სიწმინდეებთან მოდიოდა, რათა თაყვანი ეცა მათთვის, ელოცა და მოესმინა საეკლესიო ღვთისმსახურება.
იმავე საფუძველზე, ამ ორ ტაძარს შორის აშენდა ახალი ტაძარი წმინდა მოციქულ ანდრია პირველწოდებულის სახელზე სავანის ბერებისთვის, რათა მათ ყოველთვის და განსაკუთრებით ზამთარში, შეძლებოდათ სხვადასხვა საეკლესიო მსახურების მოსმენა მონასტრის ტაძრების გარეშე მნახველებისგან განცალკევებით.
ამის გარდა, ამ ყველა ნაგებობის დასავლეთ მხარეს მოეწყო სხვა სატრაპეზო ბერების მიერ საჭმლის მისაღებად, რათა ისინი ყველაფერში განცალკევებულნი ყოფილიყვნენ სავანეში მოსული – ამაო, საერო ადამიანებისგან, მხოლოდ ერთ ღმერთზე ეფიქრათ და საკუთარ ხსნაზე ეზრუნათ, გულმოდგინედ ვარჯიშობდნენ ლოცვაში, მარხვასა და ხელსაქმეში, რადგან სწორედ ამაში მდგომარეობს მთელი ბერული ცხოვრება.
ამისთვისვე მოეწყო ტაძარში შესასვლელი სხვადასხვა კარი სავანის გარედან: მამაკაცებისთვის – ცალკე შესასვლელი წმინდა ალექსის ტაძარში, ხოლო ქალებისთვის – ასევე ცალკე ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარების ტაძარში, რათა მღვდელმთავრის მრავალგანმკურნებელ სიწმინდეებთან მოსულნი შესულიყვნენ ამ ტაძრებში მონასტრის გარედან და დამდგარიყვნენ მათში, შერევის გარეშე, თითოეული სქესი ცალკე ტაძარში, მამაკაცები ცალკე და ქალები ცალკე. ხოლო ბერებისთვის, რომლებიც ამ სავანეში ცხოვრობდნენ, მოეწყო ამ ტაძრებსა და სატრაპეზოებში სხვა შესასვლელები მონასტრის შიგნიდან. ეს – იმისთვის, რათა ბერებს შეძლებოდათ უხმაურო, ამაოებისგან თავისუფალი ცხოვრების გატარება, ასევე იმისთვის, რათა წმინდა მამათა გადმოცემითა და სავანის წესდების თანახმად, მონასტრის კარი ყოველთვის დახურული ყოფილიყო და ამით ხელი შეშლოდა ერისკაცებს უდროოდ შესულიყვნენ სავანეში, ხოლო ბერებს ნებისმიერ დროს გამოსულიყვნენ მისგან. ვინაიდან ძველ დროს სავანეს ჰქონდა ასეთი წესდება, რომლის მიხედვითაც კვირის განმავლობაში სამი დღე, კერძოდ: ორშაბათს, ოთხშაბათსა და პარასკევს, ბერები არავითარ შემთხვევაში არ გასულიყვნენ სავანის კედლებს გარეთ, ხოლო დანარჩენი ოთხი დღის განმავლობაში ისინი გადიოდნენ რაიმე აუცილებელი საჭიროების შემთხვევაში, ისიც არა თვითნებურად, არამედ წინასწარ ითხოვდნენ ნებართვას წინამძღვრისგან ან მათგან, ვინც მართავდა სავანეს.
როდესაც ტაძრები და სატრაპეზოები სრულად დასრულდა და შეიმკო სათანადო ბრწყინვალებით, მაშინ თავად კეთილმსახური მეფეებისა და დიდი მთავრების, იოანე ალექსის ძისა და პეტრე ალექსის ძის, სრულიად დიდ რუსეთისა, მცირე რუსეთისა და თეთრი რუსეთის თვითმპყრობელთა, და მათი სამეფო დიდებულთა ხელით, სრულიად რუსეთის უწმიდესი პატრიარქ იოაკიმეს, იმჟამად მოსკოვში მყოფი ეპისკოპოსების, მთელი სამღვდელოებისა და მრავალი ხალხის თანხლებით, დიდი მღვდელმთავრის, მიტროპოლიტ ალექსის მრავალგანმკურნებელი სიწმინდეები კმევლითა და სურნელებით გადატანილი იქნა ძველი სატრაპეზო ტაძრიდან ახალაშენებულში და დაიდო მომზადებულ ადგილას ორ ტაძარს, ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარებისა და მღვდელმთავარ ალექსის სახელობის ტაძრებს, შორის. ეს მოხდა 1686 წლის 20 მაისს. წმინდა მიტროპოლიტ ალექსის სახელობის ტაძარი თავად უწმიდესი პატრიარქ იოაკიმეს მიერ საზეიმოდ იკურთხა ერთი ღმერთის, სამებაში განდიდებულის, მამისა და ძისა და სულიწმიდის სადიდებლად.