საქართველოს საპატრიარქო

ღირსი მამა ჩვენი თეოდორე განწმენდილი, პახუმი დიდის მოწაფე

წმინდა პახუმი უკვე ყველგან ცნობილი ავვა იყო, როდესაც თეოდორე განწმენდილი ჯერ კიდევ ბიჭუნა გახლდათ. მან პახუმის შესახებ შეიტყო, როდესაც უკვე ერთ-ერთ მონასტერში ცხოვრობდა და ახალგაზრდული შემართებით უმაღლესი სრულყოფილებისკენ ისწრაფოდა.

თეოდორე მდიდარი და წარჩინებული მშობლების შვილი იყო. თორმეტი წლის ასაკიდან იგი მამის სურვილით ყოველდღიურად დადიოდა სკოლაში. დედას იგი სხვა შვილებზე მეტად უყვარდა თავისი გონებისა და ღვთისმოსაობის გამო. ერთხელ, ნათლისღების დღესასწაულზე, მისმა მშობლებმა შესანიშნავი კერძები მოამზადეს, სხვადასხვა ღვინო დადგეს და ყველა ოთახში ხალიჩები დააგეს. ყმაწვილი თეოდორე, სახლის საზეიმო გარემოსა და მდიდრულ სუფრას რომ შეჰხედა, მხოლოდ ერთმა აზრმა ძლიერ აღაშფოთა. მან თავის თავს უთხრა: „თუ ამ კერძებს შეჭამ, ღმერთი არ მოგანიჭებს მომავალი ცხოვრების კეთილდღეობას“. ამ ფიქრით მეტისმეტად აღელვებული, ბიჭუნა განმარტოებულ ადგილას მიდის, მუხლს იყრის და ცრემლებით ევედრება მაცხოვარს.

– არ მსურს, – ამბობდა იგი, – ეს ხრწნადი საზრდელი, რომელიც დაღუპვისკენ მიდის; არამედ მხოლოდ შენ მსურს, იმ სიკეთეებთან ერთად, რომლებიც შენ განუწესე ერთგულებს სხვა სამყაროში.

იგი დიდხანს, ცრემლებით იმეორებდა ამ სიტყვებს. ამ დროს დედა მთელ სახლში ეძებდა მას. თეოდორეს სუფრასთან ელოდნენ და არავინ იწყებდა ჭამას. იპოვა რა იგი და მის სახეზე ცრემლები შენიშნა, დედა ნაზი სიყვარულით ეუბნება: – შენ ტიროდი, ჩემო შვილო! სად იყავი? ჩვენ გეძებდით. თეოდორემ უპასუხა, რომ მას არაფერი მომხდარა. დედა სადილად უხმობს მას და დასძენს, რომ თუ ის არ შეჭამს, არავინ დაჯდება სუფრასთან. თეოდორემ კატეგორიულად თქვა უარი სადღესასწაულო საჭმელის დაგემოვნებაზე. იგი კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში ცხოვრობდა მშობლების სახლში, ეძლეოდა მარხვას, ლოცვასა და ტირილს. ამ ცრემლებისგან ყმაწვილ თეოდორეს თვალებიც კი ატკინდა. ამ დროს იგი სკოლაში სიარულს განაგრძობდა. მაგრამ აი, დადგა ამ წლის დასასრული. თეოდორეს მშობლების სოფელთან ახლოს ერთი მონასტერი იყო. აქ ყოველი ძმა სხვებისგან განცალკევებით, თავის სენაკში ცხოვრობდა. თეოდორე აქ გამოჩნდა და განდეგილად დაიწყო ცხოვრება. იგი მალე ყველამ შეიყვარა თავისი გონების, ღვთისმოსაობისა და მოკრძალების გამო.

იმ მონასტერში, სადაც ღირსი თეოდორე დასახლდა, ჩვეულება იყო, რომ ყოველდღე საღამოს, ტრაპეზის შემდეგ, ერთად იკრიბებოდნენ სულიერი საუბრებისთვის. საუბრობდნენ იმაზე, რაც წმინდა წერილიდან შეუტყვიათ ან მოუსმენიათ, თუკი ეს საერთო დარიგებისთვის გამოდგებოდა. ეს საუბრები სულისთვის უხვი საზრდოს მიცემას შეძლებდა და იცავდა უქმად საუბრებისგან ან ცუდი აზრებით გატაცებისგან. ერთ-ერთი ასეთი საუბრის დროს, ერთმა ბერმა, რომელმაც ცოტა ხნის წინ მოინახულა პახუმის მონასტერი, გაიხსენა წმინდა წერილის ერთი ადგილის განმარტება, რომელიც პახუმისგან მოესმინა. ეს ბერი აღფრთოვანებით ყვებოდა ტავენისიის მონასტრის საერთო საცხოვრისის წესების შესახებ, თუ როგორი სიყვარულით შეხვდნენ იქ, და ყველაზე მეტად კი თავად პახუმის შესახებ. განსაკუთრებული ყურადღებით, ჩვეულებისამებრ, უსმენდა ყმაწვილი თეოდორე, რომელიც თავად ყოველთვის დუმდა. პახუმის შესახებ ასეთი აღტაცებული სიტყვის შემდეგ, თეოდორე დიდებული ავვას ნახვის სურვილით აენთო. მარტო დარჩენილმა, მან დიდი გულმოდგინებით ილოცა. აი, ყმაწვილი მოსაგრის ლოცვის შინაარსი:

– ღმერთო, უფალო, ყოველგვარი ქმნილების შემოქმედო! თუ შეისმენ ჩემს ვედრებას და მომანიჭებ იმას, რასაც გთხოვ; თუ მომცემ საშუალებას, რომ ვიხილო შენი მსახური პახუმი: მაშინ მთელი ჩემი სიცოცხლის დღეებში გემსახურები და არ გადავუხვევ შენგან ჩემი სიკვდილის დღემდე. იყოს ნება შენი, ოღონდ ღირს მყავ შენი მსახურის ხილვისა!

მან მთელი ღამე ვერ დაიძინა, რადგან ბერთა დიდებულ მოძღვართან შეხვედრის ფიქრებს იყო მიცემული. დილამდე არაერთხელ წამოდგა, ცრემლებით ევედრებოდა უფალს, რომ იგი პახუმის ხილვის ღირსი გაეხადა. შემდეგ მივიდა იმ ძმის სენაკში, რომელიც ტავენისში იყო ნამყოფი, და სთხოვა, აუცილებლად უფრო დაწვრილებით მოეყოლა პახუმის ცხოვრებისა და იმ წესების შესახებ, რომლებიც მან ბერებს მისცა. ძმამ დეტალურად გააცნო მას ყველაფერი, რაც იცოდა პახუმის, მისი ცხოვრებისა და წესების შესახებ. ამ დროიდან თეოდორე კიდევ უფრო გულმოდგინედ ლოცულობდა ღმერთს, რათა მას პახუმის ხილვის ღირსი გაეხადა. თეოდორე იმედოვნებდა, რომ პახუმის მეშვეობით უკეთ შეიცნობდა ღმერთს და მის წმინდა ნებას.

ამ დროს თეოდორე ავად გახდა. მშობლებს მიჰქონდათ მისთვის საჭმელი. თეოდორე უარს ამბობდა მასზე. მაგრამ მისი ავადმყოფობა გამძაფრდა. მშობლებმა მონასტრიდან სახლში წაიყვანეს. მან ეს ვერც კი შეამჩნია, რადგან ავადმყოფობის გამო ცოტა ხნით უგონოდ იყო. გონს მოსვლის შემდეგ, ძალიან შეწუხდა, როცა კვლავ მშობლების სახლში აღმოჩნდა. მშობლებმა, დარწმუნებულნი მის გადაწყვეტილების სიმტკიცეში, დააბრუნეს ის მონასტერში. ახლა უკვე თვითონ ბერები გულმოდგინედ ზრუნავდნენ ყმაწვილ ასკეტზე მის გამოჯანმრთელებამდე.

კიდევ ოთხი თვე გავიდა და თეოდორე არ წყვეტდა ლოცვას პახომისთან შეხვედრისთვის. ამ დროს მონასტერში, სადაც თეოდორე ცხოვრობდა, მივიდა აბბა პეჩოშ (ან პეკუსი), პახომის მონასტრის ბერი. მას დავალებული ჰქონდა აქ ყოფნისას ბერებისთვის ემსახურა. მისმა თავმდაბლობამ, მისმა სალოცავმა განწყობამ, მისმა მთელმა საქციელმა ყველა ბერის გაოცება და პატივისცემა გამოიწვია, და ყველას გული უნებურად პეჩოშისკენ მიიწევდა. რა თქმა უნდა, თეოდორეც გაეცნო მას. მან დაინახა, რომ ამ აბბას შუამავლობით ყველაზე ადვილად შეძლებდა თავისი სურვილის ასრულებას. მან სთხოვა პეჩოშს, დახმარებოდა ამაში. პეჩოშმა, თუმცა, ვერ გაბედა თეოდორეს თან წაყვანა, ყმაწვილის მშობლების რისხვის შიშით. თეოდორე მტკიცე იყო თავის განზრახვაში. როდესაც აბბა პეჩოშმა ზოგიერთ ბერთან ერთად ნავში ჩაჯდა, რათა პახომის მონასტერში გამგზავრებულიყო, თეოდორე ფეხით მიჰყვება მათ. ჯერ კიდევ შეუმჩნეველი, ის ნილოსის ნაპირზე მიდიოდა ნავიდან არც თუ ისე შორს. ბოლოს ზოგიერთმა ბერმა შეამჩნია იგი. მათ მიუთითეს მასზე აბბა პეჩოშს, გაიხსენეს რა, რომ სწორედ მან სთხოვა აბბას, რომ ისიც თან წაეყვანა ნავით. ბოლოს ჩავიდნენ ტავენნისში.

სავანის კედლების დანახვისას, თეოდორემ მადლობა შესწირა უფალს თავისი სურვილის ასრულებისთვის და სიხარულით კოცნიდა ამ კედლებს. თვითონ პახომის დანახვისას, აღფრთოვანებული სიხარულის ცრემლებით მიესალმა დიდ ბერს. პახომიმ მიუთითა მას უფალზე, რომელიც შეასრულებდა მისი კეთილმსახური გულის ყოველ სურვილს, რადგან მან უფლის გულისთვის დატოვა წუთისოფელი. თეოდორე დარჩა ტავენნისში, მზად იყო შეესრულებინა ბერული ცხოვრების ყველა წესი და ყველაფერში დამორჩილებოდა თავისი წინამძღვრების ნებას. მას მხოლოდ თოთხმეტი წელი ჰქონდა. უკვე მეხუთე წელი გადიოდა პახომის მონასტრის დაარსებიდან.

ეპისკოპოს ამონის თქმით, თეოდორეს ტავენნისში მოსვლა ზუსტად იწინასწარმეტყველა თვითონ პახომიმ.

ტავენნისში დასახლების შემდეგ, თეოდორემ დაიწყო უდიდესი გულმოდგინების გამოჩენა ღვთის სათნოყოფისთვის. ბედნიერი იყო ახალგაზრდა ასკეტი, რომ პახომის სწავლება და პირადი საუბრები უჩვენებდა მას სწორ გზას ბერული სრულყოფილების მისაღწევად, ხოლო მთელი ცხოვრების წესი მონასტერში არ აძლევდა მის გულმოდგინებას დასუსტების საშუალებას.

ერთხელ ძმებთან საუბარში ღირსმა პახომიმ ასეთი აზრი გამოთქვა: „ადამიანს რომ ჭეშმარიტი ცოდნა ჰქონოდა, არ შესცოდავდა არც ღვთის, არც თავისი მოყვასის წინაშე“. თეოდორეს სული აენთო ამ ჭეშმარიტი ცოდნის შეძენის სურვილით. ამასთან ერთად, ის ძალიან წუხდა, ფიქრობდა რა, რომ გაუჭირდებოდა თავისი სურვილის ასრულება. ის გულმოდგინედ სთხოვდა ღმერთს, მიენიჭებინა მისთვის ჭეშმარიტი ცოდნა, თავმდაბლად აღიარებდა რა თავის უღირსობას, თავის უძლურებას ჭეშმარიტების შეცნობაში.

– უფალო, – ამბობდა ის ლოცვაში, – უფალო, რომელსაც შევეფარე! მომეცი ცოდნა, როგორც შენ აღუთქვი მათ, ვისაც უყვარხარ, რათა მე ვაკეთო ყოველივე ის, რაც შენ გაგახარებს.

თეოდორე ხშირად ტიროდა კიდეც იმის გამო, რომ შორს იყო ჭეშმარიტი ცოდნისგან. პახომი სულის სიღრმეში ხარობდა ყმაწვილის ამ ცრემლებით, წაახალისებდა მის სწრაფვას ჭეშმარიტი ცოდნის შეძენისკენ. შეხვედრებისას ის არაერთხელ ეუბნებოდა თეოდორეს: – ეცადე, შეიძინო ჭეშმარიტი ცოდნა.

ერთხელ ღამით მან თეოდორე მოიხმო, როცა მთვარე კაშკაშებდა. ამ საოცარი ციდან თავისი მნათობებით ყმაწვილის აზრს ყოველივეს უხილავი შემოქმედისკენ მიმართავდა, აბბა პახომიმ უთხრა თეოდორეს: – გეშინოდეს მისი მთელი შენი სიცოცხლის დღეებში; იცოდე, რომ სწორედ მან შეგვქმნა ჩვენ ყველა ქმნილებასთან ერთად და რომ ჩვენ მის ხელში ვართ. როდესაც ღვთის შიში გექნება და იფიქრებ, რომ ღმერთი გხედავს ყოველ წამს, ეცადე, არ შესცოდო მის წინაშე, და ამგვარად გამოგიგზავნის ის ერთგულ დახმარებას. მიაგებდე მას დიდებას ყოველდღე.

უხვი ცრემლები ადასტურებდა მათი საუბრის გულწრფელობას. ლოცვით დაასრულეს აზრთა გაცვლა ღმერთზე და მის სათნოყოფაზე.

ასეთ საუბრებს ისინი არაერთხელ აწარმოებდნენ. თეოდორესთვის, ზედმეტად მიმღები ყმაწვილისთვის, რომელიც ღვთის მოსაწონებლად წმინდა გულმოდგინებით იწვოდა, წმინდა პახომის ყოველ სიტყვას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა: მის სულში არა მხოლოდ მტკიცდებოდა კეთილმსახური გრძნობები და მისწრაფებები, არამედ ვითარდებოდა სულიერი სიბრძნეც. პახომი თავისი საუბრებით, განსაკუთრებით კი თეოდორესთან ახლო ურთიერთობით, განზრახ თუ უნებლიედ, ამზადებდა თეოდორეს მომავალი მსახურებისთვის ბერებთან, უკვე როგორც მათ ხელმძღვანელს სულიერ ცხოვრებაში.

რაოდენ ყურადღებიანი იყო ღირსი პახომი თეოდორეს ყოველი საქმისა და სიტყვის მიმართაც კი, რაოდენ მტკიცედ მიუძღვოდა იგი ყმაწვილ მოსაგრეს უმაღლესი სრულყოფილებისკენ!

ერთხელ თეოდორემ შეხვდა ერთ ძმას მხრებზე ხალიჩით, რომელიც ბრუნდებოდა რომელიღაც მონასტრული მორჩილებიდან. თეოდორემ ჰკითხა მას, საიდან მოდიოდა. პახომიმ გაიგონა ეს კითხვა. თეოდორე თავისთან იხმო და უთხრა:

„თეოდორე, ნახე, ყოველ წამს იყავი შენი გულის ბატონ-პატრონი. ნუ ჰკითხავ ძმას: საიდან მოდიხარ? ეს შეიძლება ჩვევად გექცეს. რა საჭიროა ასე ლაპარაკი? ეს სიტყვა ხომ არც ნუგეშისთვის გამოდგება და არც გადარჩენისთვის.“

თეოდორეს ხშირად ახსენდებოდა თავისი მასწავლებლის ეს დარიგება, დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა მას: მან იცოდა, რომ მცირეში ერთგულება დიდში ერთგულებას იწვევს და მაცხოვრის მცნებით არის მოთხოვნილი.

ერთხელ თეოდორემ პახომის უჩივლა, რომ თავი ძალიან სტკიოდა. პახომიმ ამაზე უთხრა, რომ მორწმუნე ადამიანმა არავის უნდა უამბოს თავისი სხეულებრივი სნეულებების შესახებ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ავადმყოფობის დამალვა შეუძლებელია სხვებისგან, მაგრამ ასეთი სნეულებებიც სათანადო მოთმინებით უნდა აიტანოს. ნებაყოფლობითი და უნებლიე ტანჯვები ხომ ერთგვარ მოწამეობას წარმოადგენს. და საერთოდ, საჭიროა საკუთარი სხეულის მოკვდინება ღვთის სიყვარულის გამო. პახომის ეს დარიგება ღირსმა თეოდორემ უღრმესი რწმენით მიიღო და უკვე მალავდა ადამიანებისგან იმ თავის ტკივილს, რომლითაც დიდხანს იტანჯებოდა. მას კიდევ ოცი წელი მოუწია ამ ტკივილის ატანა, მაგრამ უკვე არავის სმენია მისგან ჩივილი.

თეოდორეს სხვა სნეულებებიც სტუმრობდნენ, მეტ-ნაკლებად ხანგრძლივი – მაგალითად, ყურის ტკივილი, ციებ-ცხელება, თვალის სნეულება: ის ყველაფერს მდუმარედ და კეთილშობილურად იტანდა. და საერთოდ, არცერთი ბერი არ მოკვდინებდა თავს ისე, როგორც თეოდორე, რომელიც საგულდაგულოდ მალავდა თავის ღვაწლს ადამიანებისგან. ის ყოველდღიურად გვიან საღამოს ჭამდა, ზოგჯერ კი ორი დღე მარხულობდა ზედიზედ, საკვებს მხოლოდ მეორე დღის ბოლოს იღებდა. ზოგჯერ ის იღებდა საკვებს, მაგრამ ზედიზედ ორი დღე წყალს არ სვამდა. მოხარშულ საკვებს ის მხოლოდ ავადმყოფობის შემთხვევაში ჭამდა. გემრიელი ხილის მიღებისგან ის საერთოდ თავს იკავებდა. მაგრამ თუ ძმები ფინიკს მიირთმევდნენ, ისიც ჭამდა მათ ბერებთან ერთად, თან საკმაოდ ბევრს იღებდა, მაგრამ შემდეგ არაუმეტეს ორს მიირთმევდა. ღამეებს ის სიფხიზლეში ატარებდა ხოლმე. ღირსმა თეოდორემ მოკლე დროში მოასწრო მრავალი სულიერი ნაყოფის მოპოვება.

თეოდორე მთელი სულით მიეჯაჭვა თავის დიდ ბერს, ღირს პახომის და თავის თანამოსაგრე ბერებს. ყველა მათგანი სულით ახლობელი იყო მისთვის, და ყველა მათგანს ასევე უყვარდა იგი. მაგრამ ყმაწვილი მოსაგრე სრულიად უცხო იყო ხორციელ ნათესავთა მიმართ მიდრეკილებისთვის: ისინი თითქმის არ არსებობდნენ თეოდორესთვის, მათ არ შეეძლოთ მისი მოწყვეტა პახომისა და ბერების სიყვარულისგან.

როგორ ეშინოდა თეოდორეს ნათესაური მიდრეკილებების, ამას შემდეგი შემთხვევა გვიჩვენებს. უკვე მეათე წელი მიდიოდა მას შემდეგ, რაც ის ტაბენისში მოვიდა. მისმა დედამ, რომელსაც დიდი ხანი სურდა შვილის ნახვა, აქ მოვიდა ესნეს მხარის ეპისკოპოსის წერილით. წმინდა მამა სთხოვდა პახომის, ამ ქალისთვის მიეცა ნება, შვილს შეხვედროდა. ეპისკოპოსის წერილის წაკითხვის შემდეგ, პახომი ეუბნება თეოდორეს, რომ წავიდეს დედასთან შესახვედრად, რადგან დედას ძალიან სურს ეს და ეპისკოპოსიც ამას ითხოვს.

მაგრამ თეოდორემ ვერ გაბედა ამ ბრძანების დამორჩილება და წმინდა პახომის უთხრა:

„ერთ რამეს გკითხავ. მითხარი: თუ დედაჩემთან წავალ, განა არ აღმოვჩნდები უფლის წინაშე შემცოდედ, რადგან არ დავემორჩილე სახარებაში დაწერილ მცნებებს, რაკი ჩვენმა უფალმა თქვა:
„ვისაც მამა ან დედა ჩემზე მეტად უყვარს, ჩემი ღირსი არ არის.“ (მათ. 10:37)“

პახომიმ თქვა, რომ მას სულაც არ სურდა, აიძულებინა იგი დაერღვია სახარების მცნება ნათესაური მიდრეკილებების უარყოფის შესახებ, ღვთის სრულყოფილი სათნოყოფისთვის, არამედ სთავაზობდა დედასთან შეხვედრაზე წასვლას, რადგან იცოდა მისი ცრემლების შესახებ და შიშობდა, რომ თავად თეოდორეც დამწუხრდებოდა დედის მწუხარების გამო. პახომიმ, აღიარა რა, რომ თავადაც ძალიან უხაროდა მისი მოწაფის მიერ ღვთის მცნების ზუსტი აღსრულება, გამოთქვა აზრი, რომ ეპისკოპოსსაც გაუხარდებოდა ეს, რადგან სწორედ ეპისკოპოსები ასწავლიან იმას, რაც სახარებაშია მოცემული. ზოგიერთმა ძმამ, თეოდორეს დედისთვის თუნდაც მცირე ნუგეშის მიგების სურვილით, მონასტრის გარეთ ბერებისთვის საერთო სამუშაო მოიგონა. ამ სამუშაოზე თეოდორეც გაემართა. დედამ ნუგეში იპოვა იმაში, რომ შორიდან მაინც დაინახა მონაზვნებს შორის თავისი ვაჟი მოსაგრე.

ერთხელ, როდესაც თეოდორე მონასტრის გარეთ, რაიმე მორჩილებაზე იმყოფებოდა, მონასტერში მისი ძმა პაფნუტი გამოჩნდა. მან გამოთქვა სურვილი, გამხდარიყო ბერი, მაგრამ იმ პირობით, რომ თეოდორესთან ერთად ყოფილიყო. როდესაც თეოდორე სავანეში დაბრუნდა, მას ძმის სიტყვები გადასცეს. მაგრამ გულმოდგინე ბერს არ მოეწონა, რომ მისი ძმა ბერად გახდომას თითქოს მხოლოდ მის გამო მოისურვებდა. ამიტომ არც ძმის ნახვა უნდოდა. თუმცა, პახომიმ დაარწმუნა იგი, რომ ძმისთვის შეხვედრაზე უარი არ ეთქვა. ურთიერთ მისალმების შემდეგ თეოდორემ ძმას უთხრა:

– თუ ჩემს გამო მოხვედი აქ, მაშინ დაბრუნდი იქ, საიდანაც მოხვედი; ხოლო თუ ღვთის გამო მოხვედი, მაშინ რატომ არ თანხმდებოდი ბერად გახდომას, სანამ მე მოვიდოდი შენთან?

ამ სიტყვებით თეოდორემ მაშინვე დატოვა ძმა. მაგრამ პაფნუტი გაჰყვა მას უკან და დაეწია რა, ცრემლებით უთხრა:

– რამდენი დღე ველოდებოდი შენს მოსვლას, შენ კი, გამოჩენილმა, ასეთ სასტიკ სიტყვას მეუბნები!

თეოდორემ უპასუხა: – თუ ჩემს გამო მოხვედი, რომ ახლა ბერი გახდე, მაშინ შეგეძლო მონასტრული ცხოვრება დაგეტოვებინა, მე რომ დამეტოვებინა იგი. მაგრამ თუ ასე იქცევი ღვთის შიშის გამო, მაშინ მე გავუძლებ ამ ცხოვრებას თუ არა – შენ მუდმივად დარჩები მონასტერში.

თეოდორემ ძმა სავანეში შეიყვანა. მალე, თეოდორეს სენაკის კითხვის შემდეგ, პაფნუტი შევიდა იქ და დაჯდა. ძმის თავის სენაკში დანახვისას თეოდორე ძლიერ შეშფოთდა და უთხრა მას:

– დარჩი აქ: მაგრამ მე უკვე აღარ მინდა აქ ცხოვრება იმის შიშით, რომ ხორციელი ნათესაობით ერთმანეთთან დაკავშირებულ ადამიანებს არ დავემსგავსოთ. ნება მიბოძე, ვიცხოვრო შენთან ახლოს, ყველა ძმასთან თანაბრად, რადგან ამ სავანეში განსხვავება არ არის, ჩვენ ყველანი ღვთის მსახურები ვართ და ჩვენი ავვას შვილები.

თეოდორეს მკაცრმა სიტყვებმა საშინლად დაამწუხრა მისი ძმა. პაფნუტი მაშინვე წავიდა წმინდა პახომისთან და ცრემლებით სთხოვა, უკან, სახლში გაეშვა, რადგან მისთვის აუტანელი იყო თეოდორეს ასეთი არაძმური მოპყრობა. მაშინ პახომიმ თეოდორე მოიხმო და მკაცრად უთხრა:

– რატომ ელაპარაკე მას სასტიკად? ნუთუ არ იცი, რომ ეს ახალგაზრდა მცენარეა? ნუთუ გგონია, რომ ყოველი, ვინც მოვა ბერად გახდომის სურვილით, უკვე წმინდა სულის შიში ექნება? ხომ არიან ადამიანები, რომლებიც თავიანთი სულების გადასარჩენად მოდიან, სხვები კი სხვა მიზეზებით მოდიან.

პახომიმ თეოდორეს მიუთითა, რომ ბერები ყოველ შემთხვევაში სრული მოთმინებით უნდა მოპყრობოდნენ მსგავს ადამიანებს, მოელოდნენ რა, რომ ისინიც შეიცნობდნენ, ბოლოს და ბოლოს, ღვთის გზას და მიატოვებდნენ თავიანთ ხორციელ გონიერებას. ბოლოს პახომიმ სთხოვა თეოდორეს, ყოფილიყო ძმის ხელმძღვანელი მონაზვნურ ცხოვრებაში, სანამ ის თავად არ შეიძენდა ბერის მოვალეობების ჭეშმარიტ გაგებას.

წმინდა პახომის უშუალო ხელმძღვანელობის ქვეშ მყოფმა და მისი ყველა დარიგების დაუღალავი გულმოდგინებით აღსრულებისას, თეოდორე მალე გახდა სამაგალითო ყველა ბერისთვის. ღირსი პახომი მასთან ბევრ ბერს გზავნიდა დარიგებისა და ნუგეშისთვის. თავისი ბრძნული, სიყვარულით სავსე სიტყვით, წმინდა თეოდორე ბევრს ახერხებდა ნუგეშისცემასა და დამშვიდებას. ერთმა ბერმა ვერ აიტანა წმინდა პახომის მკაცრი შენიშვნები. ის მზად იყო, ძმობაც კი დაეტოვებინა. მხოლოდ წმინდა თეოდორემ იპოვა მისი დამშვიდების გზა.

– მარტო შენ არ იტანჯები, – თქვა თეოდორემ, – მეც გულით ვარ დამწუხრებული მის გამო, რადგან ის ხშირად მყვედრიდა. ახლა ერთად დავრჩეთ, რათა ერთმანეთი ვანუგეშოთ, სანამ არ ვნახავთ, შეწყვეტს თუ არა ის ჩვენს ძაგებას; წინააღმდეგ შემთხვევაში კი სხვა ადგილას წავალთ.

ამ სიტყვებმა დაამშვიდა ბერის სული. ამასობაში თეოდორემ ყველაფერი ფარულად აცნობა პახომის სხვებისგან. ერთი თვის შემდეგ თეოდორემ ეს ძმა პახომისთან მიიწვია. რა თქმა უნდა, პახომიმ დიდი სიმდაბლით და მამობრივი სინაზით მიიღო ორი ბერი. ორივე დამშვიდდა: ის ბერი, რომელიც ადრე პახომისგან იყო დამწუხრებული, გახარებული იყო, რომ ავამ მის მიმართ დამოკიდებულება შეცვალა, ხოლო თეოდორი მისი დამშვიდებით ხარობდა და მადლობას უხდიდა ღმერთს, რომელმაც მას საშუალება მისცა, მწუხარე ბერისთვის გადარჩენის იარაღი გამხდარიყო.

აი, კიდევ ერთი შემთხვევა, რომელიც მოწმობს ძმებისადმი იმ წინდახედულ სიყვარულს, რითაც პახომიცა და თეოდორიც გამოირჩეოდნენ. ერთმა ახალგაზრდა ბერმა აუცილებლად მოისურვა მშობლებთან შეხვედრაზე წასვლა. პახომი ძალიან შიშობდა, რომ ის მონასტერში აღარ დაბრუნდებოდა. ამიტომ ბრძენმა ავამ ის მარტო არ გაუშვა, არამედ თანამგზავრად თეოდორი გააყოლა.

– ყველაფერში დაეთანხმე, რომ შენთან ერთად აქ დაბრუნდეს, – უთხრა პახომიმ თეოდორეს.

ახალგაზრდა ბერის მშობლებმა სიყვარულით მიიღეს შვილი და მისი თანამგზავრი. ცალკე ოთახში მათ მიართვეს საკვები, რომელიც ბერმონაზვნური წესებით იყო ნებადართული. ახალგაზრდა ბერმა თეოდორსაც სთხოვა ეჭამა. ის თავიდან უარობდა. მაგრამ ძმამ თქვა, რომ თუ თეოდორი მასთან ერთად არ შეჭამდა, ის მონასტერში აღარ დაბრუნდებოდა. თეოდორს გაახსენდა პახომის მცნება, ხელი გაიწოდა საჭმლისკენ და ცოტა შეჭამა. მაგრამ ამგვარად პახომის უკანასკნელი მცნების შესრულებისას, თეოდორს კარგად ახსოვდა ერთ-ერთი პირველი, ძალიან მნიშვნელოვანი მცნებაც. ავა ერთხელ ეუბნებოდა მას, რომ ის თავად, თავისი სამონასტრო ცხოვრების განმავლობაში, არავის, არცერთ ერისკაცს არ აძლევდა უფლებას ენახა, როგორ ჭამდა. მაშასადამე, ბერს, ღირსი პახომის აზრით, ერისკაცის სახლში საკვების მიღება არ შეუძლია, გარდა უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევისა. ამან დიდხანს იწვევდა თეოდორის სულში სინანულს და ის ევედრებოდა ღმერთს, ეპატიებინა მისთვის ის ცოდვა, რომელიც დაუშვა იმისათვის, რომ ახალგაზრდა ბერს სამყაროში სრულად დარჩენის შესაძლებლობა არ მიეცა. ასეთი მკაცრი იყო საკუთარი თავის მიმართ ღირსი თეოდორი.

წმინდა თეოდორეს სიმკაცრე საკუთარი თავის მიმართ, საკუთარი აზრისადმი უნდობლობა – მისი გამორჩეული თვისებები იყო. აი შემთხვევა, რა დროსაც განსაკუთრებით ნათლად გამოვლინდა მისი სიმკაცრე საკუთარი თავის მიმართ. ერთმა ძმამ ბევრი პრასი შეჭამა. ფიქრობდა რა, რომ ახალგაზრდა ბერისთვის არ იყო სასარგებლო ბევრი პრასის ჭამა, რადგან ის სხეულს აძლიერებს, თეოდორმა ნაზად შენიშნა მას. შემდეგ თეოდორმა დაიწყო ფიქრი, სწორად მოიქცა თუ არა: შესაძლოა, ბერი თავად გამოსწორდებოდა. თუმცა თეოდორის სიტყვებმა ძალიან იმოქმედა ახალგაზრდა ბერზე: მან უკვე სიკვდილამდე, ოცდაცხრა წლის განმავლობაში, სრულად შეწყვიტა პრასის გამოყენება. ამ ბერის თავშეკავების შესახებ შეიტყო რა, თეოდორმა თვითონაც სიკვდილამდე აღარ მიიღო პრასი, რათა უფლის წინაშე დამნაშავედ არ აღმოჩენილიყო იმ წესის დარღვევაში, რომელიც სხვას დაუდო.

თავგანწირვისა და უწვრილესი კეთილშობილების ამ თვისების გამო, წმინდა თეოდორი, როგორც ყოველ სხვა რამეში, წმინდა პახომის ჭეშმარიტი მოწაფე იყო.

არ იყო ადვილი წმინდა პახომისთვის მრავალრიცხოვანი საძმოს მართვა, რომელიც ცხრა მონასტერში იყო გაფანტული. მას სჭირდებოდა დამხმარე. თეოდორე განწმენდილი, დიდი ბერის მოწაფეთა შორის საუკეთესო, ასევე საუკეთესო დამხმარე იქნებოდა ბერების გადარჩენის საქმეში. პახომის „ცხოვრება“ გადმოგვცემს, რომ მას ზეციდან ჰქონდა გამოცხადება, რამაც განამტკიცა მისი გადაწყვეტილება, ღირსი თეოდორი თავის დამხმარედ გაეხადა.

წმინდა თეოდორე განათლებული არა მხოლოდ სათნო ცხოვრებით გამოირჩეოდა, არამედ სიტყვის განსაკუთრებული ნიჭითა და საღმრთო წერილის ცოდნითაც. წმინდა პახუმიმ ერთხელ დაავალა მას, კვირა დღეს ძმებისთვის ქადაგება ეთქვა. თეოდორე ყოველგვარი სიამაყის გარეშე დაიკავა პახუმის ადგილი და იქადაგა, რადგან მოძღვრის ნებას კანონად თვლიდა. თავად პახუმი ღრმა ყურადღებით უსმენდა თავისი მოწაფის შთამაგონებელ სიტყვას, ყველა ბერის რიგში ჩამომჯდარი. მაგრამ ზოგიერთ ბერს არ მოეწონა, რომ თეოდორე, ეს ახალგაზრდა ბერი, პახუმის ნაცვლად ასწავლიდა მათ. მათში ძლიერი შური გაჩნდა. მათ კრებაც კი დატოვეს. ქადაგება დასრულდა. პახუმი იხმობს ქადაგებიდან წასულ ბერებს და საყვედურობს მათ იმის გამო, რომ თავიანთი სიამაყის გამო არ მოისმინეს თეოდორეს ქადაგება, მაშინ როცა მან ამის შესახებ მათ თანდასწრებით გასცა განკარგულება, და, ამასთანავე, თავად ისიც ყურადღებით და სულის სარგებლობისთვის უსმენდა თავისი მოწაფის სიტყვას. პახუმი არწმუნებდა მათ, რომ ღვთისგან არ მიიღებდნენ არავითარ მადლს, თუკი გულწრფელ მონანიებას არ მოიტანდნენ. რა თქმა უნდა, ბევრს დაურიგა ჭკუა მოძღვრის მკაცრმა სიტყვამ, ბევრმა მიიღო მისი რჩევა, რომ გულიდან განედევნათ შური და სიამაყე. თუმცა იყვნენ ისეთი ბერებიც, რომლებმაც მოძღვრის მხილების შემდეგ კიდევ უფრო მეტად შეიძულეს თეოდორე, ისე რომ მშვიდად შეხედვაც კი არ შეეძლოთ მისთვის. თავად თეოდორეს არა თუ ოდნავი მტრობაც არ ჰქონია მათ მიმართ, არამედ ყოველთვის განსაკუთრებული ყურადღებითა და სიყვარულით ეპყრობოდა მათ.

მალე წმინდა პახუმიმ თეოდორე ტავენისში წინამძღვრად დანიშნა. თავად დიდმა მოძღვარმა კი სხვა მონასტერში, პევოუში, დაიდო ბინა. მას იმედი ჰქონდა, რომ თეოდორე მისი სულისკვეთებით იმოძღვრებდა, და მისი ბრძნული საუბრებიდან და აღმზრდელობითი მაგალითიდან დიდი სარგებელი იქნებოდა ბერებისთვის.

თუ რაოდენ სულიერ სიმაღლეს მიაღწია ამ დროს თეოდორემ, გამოცდილი და გულმოდგინე აბბა კორნელიუსის, პახუმის ერთ-ერთი პირველი მოწაფის, დამოწმებიდან ჩანს. კორნელიუსი, რომელიც ღირს პახუმის ხორციელ ანგელოზად უყურებდა, თეოდორეში პახუმის მოწაფეთა შორის საუკეთესოს ხედავდა და ამბობდა, რომ მომავალ ცხოვრებაში ადგილის დაკავება სწორედ თეოდორეს შემდეგ სურდა.

ტავენისში წინამძღვრად დანიშვნის შემდეგ, წმინდა თეოდორე ხშირად დადიოდა პევოუში, რათა აბბა პახუმისგან რჩევები ეთხოვა ან მისი საყოველთაო ქადაგებებისთვის მოესმინა. თავის ბერებთან დაბრუნებული, ის მათ გადასცემდა პახუმისგან მოსმენილს. აბბა პახუმის ჩვეულება ჰქონდა, რომ ქადაგების დასრულების შემდეგ ბერებს ნათქვამს იმეორებინებდა. და წმინდა თეოდორემაც მიიღო ეს ჩვეულება. თავის მხრივ, ქადაგებების წარმოთქმის შრომას ის აუცილებლად თვლიდა საკუთარი თავისთვის, რადგან ღვთის სიტყვის გაგებიდან და სხვებისთვის გადაცემიდან დიდ სიტკბოებას გრძნობდა.

პახუმი ზოგჯერ ტავენისშიც დადიოდა და იქ ყველასთან, ან ვინმესთან ცალკე, სულის ხსნაზე საუბრობდა. მისი სიბრძნე, მისი სათნოებები, განსაკუთრებით კი სიმდაბლე ყველას წინაშე, თუნდაც ძმობის ყველაზე ახალგაზრდა წევრების წინაშე, ყოველივე ეს ყველასთვის დარიგების წყარო იყო. მაგრამ განსაკუთრებით თეოდორე აფასებდა ამ სტუმრობებს და გულში იდებდა დიდებული მოძღვრის ცხოვრებიდან ან სიტყვიდან მიღებულ გაკვეთილებს.

პახუმი ყურადღებით აკვირდებოდა თეოდორეს ყველა მოქმედებას, რათა დროულად მიეცა მისთვის კარგი რჩევა. როდესაც თეოდორე მკაცრად არ აკვირდებოდა პახუმის მიერ დადგენილი ყველა წესის დაცვას, პახუმი უჩვენებდა მას, რომ აუცილებელი იყო ბერებისგან სრული მორჩილების მოთხოვნა, მორჩილების თუნდაც მცირე საქმეებში, რადგან უმცირესი წესის დარღვევაც კი არღვევს მონასტრული ცხოვრების წესრიგს და ბერებში დაუმორჩილებლობის სულის განვითარებას იწვევს.

როდესაც ორმა ბერმა თავს უფლება მისცა, საცხობში მუშაობის დროს ესაუბრათ, და თეოდორემ ამას ყურადღება არ მიაქცია, პახუმი მკაცრად და დაჟინებით ეუბნებოდა მას, რომ უნდა ეკონტროლებინა გარეგანი ქცევის წესების შესრულება.

როდესაც თეოდორე, სულ უფრო და უფრო სრულყოფილებით, საბოლოოდ მიაღწია გულის სიწმინდისა და სულიერი სიბრძნის მაღალ ხარისხს, ღირსი პახომიუსი იძახებს მას ტავენისიდან თავისთან, პევოუში, რათა თეოდორემ გაუზიაროს მას ყველა მონასტრის მართვის შრომა; რათა ის ყოფილიყო მისთვის ისეთივე შემწე, როგორიც იესო ნავეს ძე იყო მოსესთვის. ახლა პახომიუსი ხშირად აძლევდა თეოდორეს ძალიან მნიშვნელოვან დავალებებს. ის აგზავნიდა მას თავის ნაცვლად, რათა ედევნებინა თვალი ძმების სულიერ მდგომარეობაზე, მათი სულის საკურნებლად. თეოდორეს ჰქონდა უფლება ყველა მონასტერში განეკარგა ბერების მიღება და სავანედან განდევნა მათ, ვინც გამოუსწორებელი იყო და თავისი საქციელით საცდურს ქმნიდა საძმოში. წმინდა წერილის განმარტებისას, პახომიუსი თეოდორეს გვერდით სვამდა. ახლა თეოდორე კიდევ უფრო ხშირად ქადაგებდა პახომიუსის ნაცვლად. მისი სიტყვა ყველაზე კეთილმყოფელ გავლენას ახდენდა მსმენელებზე. ის სიყვარული, რომელიც თეოდორეს, უძველესი ცხოვრების აღმწერლის მოწმობით, ჰქონდა არა მხოლოდ თითოეული ბერის, არამედ ყოველი ადამიანის მიმართ, აძლევდა მას შესაძლებლობას, ჩასწვდომოდა ძმების სულიერ საჭიროებებს და დახმარებოდა მათ ბრძნული და თბილი სიტყვით. პახომიუსი თავის მხრივ მისთვის გამოცდილი მრჩეველი და მკაცრი მამხილებელი იყო: მას სურდა, რომ თეოდორე არ გაჩერებულიყო ზნეობრივი სიწმინდისა და სულიერი სიბრძნის იმ საფეხურზე, რომელსაც ასე სწრაფად მიაღწია, არამედ სულ უფრო და უფრო სრულყოფილებულიყო, რათა მთლიანად სუფთა გამხდარიყო სულით და ვეღარ დაეკარგა ეს სიწმინდე.

ღირსი თეოდორე ხშირად ასწავლიდა ბერებს. ამასთან, ის არაერთხელ მიმართავდა ბერებს სიტყვით, რომლებშიც ამხელდა ან მრავალთათვის საერთო ნაკლოვანებებს, ან ცალკეული პირების ნაკლოვანებებსა და შეცდომებს, დამნაშავეთა სახელების დასახელების გარეშე. ხდებოდა ისე, რომ ისინი თვითონ ინანიებდნენ მთელი კრებულის წინაშე და პატიებას სთხოვდნენ ძმებს.

ღირსი პახომიუსის და მისი მემკვიდრის, აბბა პეტრონიუსის სიკვდილის შემდეგ, რომელიც პახომიუსის შემდეგ დიდხანს არ უცოცხლია, წმინდა თეოდორე იყო ბრძენი წინამძღვარი ხსნის გზაზე ტავენისიის ყველა მონასტრისთვის, ნაწილობრივ ეხმარებოდა მათ მართვაში აბბა ორსისიუსს, ნაწილობრივ კი მის ნაცვლად განაგებდა მონასტრებს, თუმცა სრულ ერთობაში მასთან, როგორც მისი თანამმართველი. როგორც ცხოვრებით, ასევე სიტყვით დიდ სარგებელს მოუტანდა ბერებს და კიდევ სასწაულებით განდიდდა. მისი ღვაწლისა და სიბრძნის გამო მას განსაკუთრებული პატივისცემით ეპყრობოდა წმინდა ათანასე დიდი. იგი გარდაიცვალა დაახლოებით ოცი წლის შემდეგ ღირსი პახომიუსის გარდაცვალებიდან 3268 წელს. ბერები აბბა ორსისიუსის მეთაურობით დიდხანს გლოვობდნენ მას. მათ მწუხარებას გულწრფელად იზიარებდა წმინდა ათანასეც. ბერების სანუგეშოდ, ალექსანდრიელმა მღვდელმთავარმა მათ დიდი ეპისტოლე გამოუგზავნა, რომელშიც ბევრს და მჭერმეტყველურად საუბრობდა განწმენდილი აბბა თეოდორეს სათნოებებსა და ღვაწლზე.

---

ნეტარი ქალწულ მუზას ხსენება

წმინდა გრიგოლ დიოლოღოსი, რომის პაპი, თავის არქიდიაკონ პეტრეს ნეტარი ქალწული მუზას შესახებ ასეთი თხრობა უამბო (მუზას ძმის, პროვის სიტყვებით):

«როდესაც მუზა ჯერ კიდევ ყრმა ქალწული იყო, მას ღამით, ძილისეულ ხილვაში გამოეცხადა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელი მარადის ქალწული მარიამი; ღვთისმშობელს მრავალი, მუზასავით ყრმა ქალწული ახლდა თან. ღვთისმშობელმა ჰკითხა მუზას:

– არ გსურს თუ არა, იცხოვრო ამ ქალწულებთან ერთად და მუდამ მე მომყვებოდე?

მუზამ უპასუხა:

– მეტისმეტად მსურს, ჩემო დედოფალო.

მაშინ ღვთისმშობელმა უთხრა მუზას, რომ თავი შეეკავებინა ბავშვური თამაშებისა და ყოველგვარი ღვთისთვის სათნოსი არამყოფელი საქმიანობისგან, ვინაიდან ოცდაათ დღეში მუზა მასთან მივიდოდა და სხვა ყრმა ქალწულთა დასს შეუერთდებოდა.

ამ დროიდან მუზამ თავისი ცხოვრება შეცვალა: ბავშვური თამაშები და გართობები მიატოვა და მთლიანად ღვთისთვის სათნო ცხოვრებას მიუძღვნა თავი.

თავისი ქალიშვილის ცხოვრებაში ასეთი ცვლილების დანახვისას, მუზას მშობლები მეტად გაუკვირდათ. როდესაც მათ ჰკითხეს ცვლილების მიზეზი, მუზამ უთხრა, რომ ძილში იხილა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელი; უთხრა მათ იმ მცნების შესახებ, რომელიც ღვთისმშობელმა მისცა; ასევე უამბო, თუ რომელ დღეს დატოვებდა ამქვეყნიურ ცხოვრებას და შეუერთდებოდა სხვა ქალწულთა დასს, რომლებიც ღვთისმშობელს ახლდნენ თან.

ღვთისმშობლის გამოცხადებიდან ოცდამეხუთე დღის დადგომისას, ქალწული მძიმედ დასნეულდა; იგი მთლიანად ცეცხლივით იწვოდა. ოცდამეათე დღეს, როდესაც ნეტარი ქალწულის მიცვალების ჟამი მოახლოვდა, მუზამ კვლავ იხილა ღვთისმშობელი, რომელიც მასთან იმავე ქალწულთა თანხლებით მოვიდა. ღვთისმშობელმა დაიწყო მუზასთან დაძახება. ნეტარმა ქალწულმა კი მშვიდი ხმით მიუგო:

– მოვდივარ, ჩემო დედოფალო, მოვდივარ!

ამ სიტყვებით ნეტარმა მუზამ თავისი სული ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხელებს შეავედრა და ამქვეყნიური ცხოვრების დატოვების შემდეგ, მარადიულ სამყოფელში დაემკვიდრა სხვა ქალწულებთან ერთად, რომლებიც ღვთისმშობელს თან ახლდნენ.»

როდესაც არქიდიაკონმა პეტრემ ეს ამბავი მოისმინა, ჰკითხა წმინდა პაპ გრიგოლს:

– მინდა ვიცოდე, პატივცემულო მეუფევ, შეიძლება თუ არა მართალთა სულები მიღებულ იქნენ ზეცაში, ვიდრე ისინი სხეულს განეშორებიან?

წმინდა გრიგოლმა კი უპასუხა: – ჩვენ არ შეგვიძლია ვთქვათ ყველა, გამონაკლისის გარეშე, მართალი ადამიანის შესახებ, რომ მათი სულები ზეცაში იქნება მიღებული; ზუსტად ასევე არ შეგვიძლია ვთქვათ, ვისი სულები არ იქნება მიღებული ზეცაში. მაგრამ სავარაუდოდ, არსებობენ მართალი ადამიანები, რომელთა სულებიც ზეციური სასუფევლისგან თითქოსდა გარკვეულ მანძილზე იმყოფებიან. ამის მიზეზი იმაში უნდა ვეძებოთ, რომ ეს ადამიანები თავიანთი მიწიერი ცხოვრების განმავლობაში ვერ მიაღწიეს სათნო ცხოვრებაში გარკვეულ სრულყოფილებას. რაც შეეხება იმას, რომ მართალთა სულები, რომლებიც ღვთისათნოდ ცხოვრობდნენ დედამიწაზე, ხორცთან კავშირისგან განშორების შემდეგ, ზეციურ სავანეებში დამკვიდრდებიან, ეს ჭეშმარიტება მზის სინათლეზე ნათელია, რადგან თავად უფალი ჩვენი იესო ქრისტე ამბობს: „რადგან სადაც იქნება მძორი, იქ შეკრებილნი იქნებიან არწივები“ (მათ. 24:28), ანუ, სადაც იქნება უფალი ჩვენი იესო ქრისტე ჩვენი ადამიანური ხორცით, რომელიც მასზე იქნა მიღებული, იქ უეჭველად იქნება მართალთა სულებიც. და წმინდა მოციქულ პავლეს მეტად სურდა „განვთავისუფლდე და ქრისტესთან ვიყო“ (ფილ. 1:23). ის, ვინც სწამს, რომ უფალი იმყოფება ზეცაში, ასევე უნდა სწამდეს, რომ პავლეს სულიც ზეცაშია ქრისტესთან ერთად. იგივე მოციქული აშკარად მოწმობს ყველასთვის, რომ მართალთა სულები სხეულთან განშორების შემდეგ, ზეციურ სამშობლოში დამკვიდრდებიან, რადგან ის ამბობს: „ვიცით, რომ ჩვენი მიწიერი სახლი, ეს კარავი, თუ დაინგრევა, ღვთისგან გვაქვს საცხოვრებელი ზეცაში, ხელთუქმნელი, მარადიული სახლი“ (2კორ. 5:1). ჩვენს ღმერთს ამაღლდეს დიდება, პატივი და თაყვანისცემა, აწ და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.