საქართველოს საპატრიარქო

ღირსი მამისა ჩვენისა პახუმი დიდის ცხოვრება

პახუმი დაიბადა ზემო ეგვიპტეში, კერძოდ თებაიდის მხარეში, ქალაქ ესნეს მიდამოებში, III საუკუნის ბოლო ათწლეულში. მისი მშობლები გულმოდგინე წარმართები იყვნენ. ქრისტიანებს იგი გაცილებით გვიან, სამხედრო სამსახურის დროს გაეცნო. წმინდა ცხოვრების საწყისები მასში ძალიან ადრე გამოვლინდა, ქრისტეს შეცნობამდეც კი.

ერთხელ მშობლებმა პახუმს დაავალეს, მუშებისთვის საქონლის ხორცით სავსე ქვაბი მიეტანა. აუცილებლობის გამო იმ ადგილას რომ დაღამდა, პახუმი განსაცდელს შეხვდა. მასპინძლის ერთ-ერთი ქალიშვილი, ძალიან ლამაზი ასული, ცოდვის ჩადენას უბიძგებდა. უმანკო პახუმმა მკაცრად უპასუხა: „შეუძლებელია, მე ასეთი ცუდი საქმე ჩავიდინო; ნუთუ ჩემი თვალები ძაღლის თვალებია, რომ ჩემს დასთან ვცოდო?“

იგი დაუყოვნებლივ შინ დაბრუნდა. მოგვიანებით ის თავად უამბობდა ამ შემთხვევას ბერებს, არწმუნებდა რა მათ, გულმოდგინედ განეჭვრიტათ ცდუნებები და ძლევდეთ განსაცდელებს.

წმინდა პახუმს წიგნიერი განათლება არ აკლდა. ამას მისი შემდგომი მოღვაწეობაც ადასტურებს. გარდა ამისა, მისი მშობლები შეძლებული ადამიანები იყვნენ, ხოლო ეგვიპტელებში განათლების სიყვარული იყო განვითარებული. ბავშვებს ძალიან ადრე, ხუთიდან რვა წლამდე, სკოლაში გზავნიდნენ. აქ ისინი სწავლობდნენ წერა-კითხვას, თან ასწავლიდნენ ზნეობის წესებსაც: ეს წესები თავად სავარჯიშოებში იყო ჩართული.

როდესაც პახუმი ოცი წლის გახდა, იგი ჯარში გაიწვიეს. ამ დროს იმპერატორ კონსტანტინეს ომი ჰქონდა რომელიღაც „ტირანთან“, სავარაუდოდ მაქსენტისთან, 315 წელს. პახუმი თავის თანამებრძოლებთან – ახალწვეულ მეომრებთან ერთად გაეშურა გზაზე. საღამოს ქალაქ ესნეს მიაღწიეს. აქ პახუმი და მისი ამხანაგები საპყრობილის შენობაში დატოვეს, დაცვის ქვეშ. მალე აქ ქრისტიანები გამოჩნდნენ პურითა და ყოველგვარი საზრდელით და გულმოდგინედ სთხოვდნენ მგზავრებს, ძალები მოეკრიბათ. როდესაც პახუმი შემდეგ კითხულობდა, რატომ ზრუნავდნენ ეს ადამიანები მათზე ასე, სრულიად არ იცნობდნენ რა მათ, უპასუხეს, რომ ისინი ქრისტიანები იყვნენ და ასე ღვთის გულისათვის იქცეოდნენ. ამან ძლიერი გავლენა მოახდინა პახუმის მგრძნობიარე სულზე.

მეორე დღეს პახუმი და მისი თანამგზავრები განაგრძეს გზა, ქალაქ ანტინოესკენ. აქ მრავალი ახალგაზრდა მეომარი ყოველგვარ სიამოვნებასა და ხორციელ განცხრომას ეძლეოდა. მათ პახუმის ცდუნებაც უნდოდათ, მაგრამ იგი ცდუნებაზე მაღლა დადგა და დაჟინებით აშორებდა ბოროტებას თავის ამხანაგებს.

ამ დროს იმპერატორმა კონსტანტინემ გაიმარჯვა თავის მტრებზე და ბრძანა ჯარის დაშლა. სხვებთან ერთად პახუმიც განთავისუფლდა ლაშქრობაში მონაწილეობის აუცილებლობისგან. ახლა მისთვის დადგა დრო, რომ ქრისტიანი გამხდარიყო. იგი მხურვალედ სურდა, ერთგულად ემსახურა ქრისტე ღმერთისთვის, დაეცვა თავი ყოველგვარი ხორცისა და სულის სიბილწისგან და ძალისამებრ სიკეთე ეკეთებინა მოყვასისთვის. ქრისტესადმი სრული ერთგულების აღთქმა მან ჯერ კიდევ ქალაქ ესნეში, საპყრობილეში ყოფნისას დადო, ქრისტიანთა გულმოწყალებით განცვიფრებულმა.

გათავისუფლებული წმინდა პახომი ახლა მიემართება განმარტოებულ სოფელ შენესიტში (ხინოვოსკი). აქ ის ქრისტეს სარწმუნოების ჭეშმარიტებებში განისწავლა და წმინდა ნათელი მიიღო ადგილობრივ ეკლესიაში. შენესიტის შემოგარენში პახომი საკმაოდ დიდხანს ცხოვრობდა. ის დასახლდა აქ, ძველ, იმ დროისთვის უკვე მიტოვებულ სერაპისის ტაძარში. აღსანიშნავია, რომ ქრისტიანობის ფართოდ გავრცელებისას მრავალი წარმართული ტაძარი შეიძლება გაუკაცრიელებულიყო. საარსებო საშუალებებს ის გულმოდგინე შრომით მოიპოვებდა, ბოსტნეულისა და რამდენიმე პალმის მოვლით. ეს ბოსტნეული და ნაყოფი საკვები იყო მათთვისაც, ვინც შემთხვევით ან განზრახ მოდიოდა აქ, ასევე შენესიტში მცხოვრები ღარიბებისთვის. პახომი აქ მოყვასის სიყვარულში წარმატებას აღწევდა. მრავალი ეძებდა მასთან ნუგეშს. მისი დიდება შენესიტის მიღმაც ვრცელდებოდა. პახომის ღვთისმოსაობა, მოყვასის სიყვარული და გონიერება უკვე ამ დროსაც იზიდავდა მასთან ბევრს მუდმივი საცხოვრებლად. ამ დროს ღვთის სათნოყოფის გულმოდგინება ძალიან ბევრს უბიძგებდა დაეტოვებინა ხმაურიანი ქალაქები და სოფლები, და თუ სადმე გამოჩნდებოდა განსაკუთრებით გულმოდგინე მოღვაწე, მასთან მიემართებოდნენ უდაბნოში ცხოვრების მოყვარულები. ჩვენ ვხედავთ, რომ მალე პახომი იწყებს მეტი განმარტოების ძიებას, ეძებს თავისთვის სულიერ მოღვაწეობაში წინამძღვარს. შესაძლოა, სწორედ საკუთარი თანაცხოვრებლების წინამძღვრობის გამოცდილებამ გაუღვიძა პახომის წინამძღვრის მოთხოვნილება თავისთვისაც. შენესიტის შემოგარენში ცხოვრებისას პახომი მრავალმხრივ სასარგებლო იყო ამ სოფლის მცხოვრებთათვის. როდესაც სოფელში საშინელი, გადამდები დაავადება გავრცელდა, რომლისგანაც ძალიან ბევრი იღუპებოდა, პახომი მსახურებდა ავადმყოფებს და მოსახლეობას დიდი რაოდენობით აკაციის ტოტებსაც კი აწვდიდა, რათა მათი დაწვით მათ ჰაერი გაეწმინდათ.

თავისი ბერული ცხოვრების პირველ წლებში პახომი ჯერ კიდევ ბოლომდე გარკვევით ვერ არჩევდა მართლმადიდებლურ სწავლებას ერეტიკული გამოგონებებისგან, ბოლომდე სწორად არ იცოდა, სად იყო ქრისტეს ჭეშმარიტი ეკლესია. მისი თავის მხარეს გადაბირებას ცდილობდნენ ერეტიკოს მარკიონის მიმდევრები. მაგრამ მან იცოდა, რომ არსებობდა სხვა, ერთმანეთისგან განსხვავებული სწავლებები, რომლებიც ცდილობდნენ თავიანთი ჭეშმარიტება დაემტკიცებინათ. ამ უთანხმოებით შეწუხებული, ის ცრემლებით ევედრებოდა ღმერთს, ეჩვენებინა მისთვის, სად იყო ჭეშმარიტება. აღტაცებაში მან ხმა გაიგონა, რომ ჭეშმარიტება ინახება იმ ეკლესიაში, რომელსაც ალექსანდრე, ალექსანდრიელი ეპისკოპოსი, განაგებს. რა თქმა უნდა, პახომი ახლა მთელი გულით მოინდომა ამ ჭეშმარიტების შეცნობა და ყოველთვის სრულად მისი ერთგული ყოფნა.

წინამძღვრის მოთხოვნილებამ აიძულა პახომი დაეტოვებინა თავისი საცხოვრებელი შენესიტის შემოგარენში. ამის მიზეზი ასევე იყო ღვთისთვის სრულად თავის მიძღვნის, სულიერი განწმენდისა და სრულყოფის სურვილი. პახომის ეშინოდა იმისაც, რომ ერისკაცთა სხვადასხვა საჭიროებებზე მისი მუდმივი ზრუნვა, ზრუნვა, რომელიც უმეტესად მღვდლებსა და ერთგულ ერისკაცებს შეეფერებათ, შეიძლება აცდუნოს უფრო სუსტი ბერები: მათ, პახომის მაგალითზე, შეიძლებოდა სამყაროს მსახურებით გაეტაცებინა და ამავე დროს ვერ შეენარჩუნებინათ თავი სამყაროსგან წაუბილწველად. პახომიმ შენესიტის შემოგარენი დატოვა, აქ სამი წელი იცხოვრა. აქედან წასვლისას, მან ერთ მოხუც ბერს სთხოვა, აქ ბოსტნეული და პალმები მოევლო აქ მოსული ღარიბების გამო.

აი, პახომიმ მოძებნა თავისი ღვაწლით განთქმული ბერი პალამონის სენაკი. ეს ბერი ცხოვრობდა ქალაქებისა და სოფლებისგან გარკვეულ მანძილზე. ის პატივისცემით სარგებლობდა მთელ მიმდებარე მხარეში. მის ირგვლივ ცხოვრობდნენ სხვა ბერებიც, რომლებიც მის რჩევებს მიჰყვებოდნენ და ცხოვრების წესში მას ბაძავდნენ. მაგრამ მრავალი მათგანი მალევე ტოვებდა ამ ადგილს, რადგან გრძნობდნენ, რომ მათთვის ძალზედ მძიმე იყო ასეთი მკაცრი ცხოვრების წესი. როდესაც პახომი ავვა პალამონს მიუკაკუნა, ბერმა ჰკითხა:

– რატომ აკაკუნებ?

პახომიმ უპასუხა, რომ მასაც სურდა ბერობა.

ბერმა შეეკამათა მას, დაარწმუნა უკან დაბრუნებულიყო, რათა გამოეცადა საკუთარი თავი, შეძლებდა თუ არა გაეძლო იმ მკაცრი ცხოვრების წესისთვის, რომელსაც პალამონის მოწაფეები მისდევდნენ. მან უთხრა პახომის:

– ჯერ უნდა გითხრა, როგორია ბერული ცხოვრების საზომი. აი ისიც. ყოველთვის ღამის ნახევარს ვფხიზლობთ, ღვთის სიტყვაზე ვფიქრობთ; ძალიან ხშირად საღამოდან დილამდე ხელით ვმუშაობთ, თოკებს ვწნავთ, რათა ძილს ვებრძოლოთ და თავი იმით ვუზრუნველყოთ, რაც ჩვენი სხეულის შესანარჩუნებლად გვჭირდება. რაც ჩვენს საჭიროებას აღემატება, ღარიბებს ვაძლევთ. რაც შეეხება ზეთის ან რაიმე მოხარშულის ჭამას, ღვინის სმას, არ ვიცით, რას ნიშნავს ეს. მარხვას ვიცავთ ყოველდღე საღამომდე ზაფხულის განმავლობაში, ზამთარში კი ზედიზედ ორ ან სამ დღეს ვმარხულობთ. საერთო ლოცვების წესი – დღისით სამოცჯერ ლოცვა და ღამით სამოცჯერ, გარდა იმ ლოცვებისა, რომლებსაც ყოველ წუთს აღვავლენთ და რომელთა რიცხვიც არ ვიცით.

ავვა პალამონი არწმუნებდა პახომის, რომ კიდევ გამოეცადა თავი და შემდეგ კვლავ გამოცხადებულიყო მასთან.

პახომი მტკიცედ უპასუხა მოხუცს:

– მე ყველაფერში გამოვცადე თავი მრავალი დღის განმავლობაში, სანამ შენთან გამოვცხადდებოდი.

მაშინ პალამონმა კარი გააღო, ძმურად აკოცა პახომის და იჩქარა, აეხსნა მისთვის, რომ ყოველივე ეს მან არა ამაოების გამო, არამედ მისი ხსნისთვის თქვა, და რომ ამას ისინი საერო ადამიანებს არ ამცნობენ. თუმცა ავვა პალამონმა კვლავ გამოთქვა სურვილი, რომ პახომი თავის ყოფილ საცხოვრისში დაბრუნებულიყო, რათა იქ კიდევ გამოეცადა თავი.

მაგრამ პახომიმ შეედავა:

– მე უკვე გამოვცადე ჩემი სული ყველაფერში და დარწმუნებული ვარ, რომ ღვთის შეწევნით, შენი წმინდა ლოცვებით, შენი გული ჩემს მიმართ მშვიდად იქნება.

მოხუცმა უპასუხა მას:

– ძალიან კარგი.

პახომი მაშინვე მიიღეს. ავვა პალამონი რამდენიმე დღის განმავლობაში განსაკუთრებულად ყურადღებით აკვირდებოდა პახომის, რათა გამოეცადა იგი ლოცვაში, სიფხიზლეში, მარხვაში. როცა პური უნდა ეჭამა, მოხუცი პახომის მარტოს ტოვებდა საჭმელად.

სამთვიანი გამოცდის შემდეგ, ავვა პალამონმა პახომი ბერული სამოსით შემოსა, შემოარტყა მას ბერული სარტყელი, რის წინაც ორივე მოღვაწე მთელი ღამე ერთად ლოცულობდა. ახლა პალამონი განსაკუთრებულად ცდილობდა პახომის ღამის სამლოცველო სიფხიზლისთვის მიჩვევას. საღამოდანვე ამზადებდნენ მასალას ხელით შრომისთვის, შემდეგ დიდხანს გულმოდგინედ ლოცულობდნენ, ბოლოს კი საქმეს შეუდგებოდნენ, ცდილობდნენ არ დაეკარგათ სულის სამლოცველო განწყობა და ძილისთვის არ მიეცათ თავი.

როდესაც წმინდა აღდგომის დღესასწაული დადგა, პალამონმა პახომის უთხრა, რომ ამ დღეს ორჯერ მიიღებდა საზრდოს. საზრდოს მომზადებისას, პახომიმ მასში ცოტაოდენი ზეთი ჩაასხა. მაგრამ პალამონს არ სურდა მარხვის ასეთი შესუსტება აღდგომის დღესაც კი. დიდი მწუხარებით ამბობდა: „ჩემი ღმერთი ჯვარს ეცვა ჩემთვის, მე კი ზეთს ვჭამ, რომელიც სხეულს ძალას აძლევს!“

მას სურდა სულაც ეთქვა უარი საკვებზე მეორე დღემდე. მოხუცი მხოლოდ მაშინ დათანხმდა საკვების მიღებაზე, როცა პახომიმ გადააგდო მარილი, რომელიც ცოტაოდენ ზეთს შეიცავდა, და მას ნაცრით დაფხვნილი მარილი მიართვა. პახომიმ დიდი სიმდაბლით ითხოვა შენდობა. რა თქმა უნდა, ორივემ პური მარილით მიიღო. ცრემლები ჩამოდიოდა მკაცრი მოხუცისა და თავმდაბალი მოწაფის ღაწვებზე, რომელსაც სურდა ყველაფერში მიებაძა თავისი საყვარელი მასწავლებლისთვის.

პახომი ხშირად განმარტოვდებოდა მთებში და იქ მთელ ღამეებს მხურვალე ლოცვაში ატარებდა. ადგილი, სადაც ის ზაფხულის სიცხეში ლოცულობდა, ხელებს ცისკენ აღაპყრობდა და არ აძლევდა თავს მათ დაშვების ნებას, ზოგჯერ ტალახითაც კი იფარებოდა მისი სხეულიდან ჩამოღვრილი უხვი ოფლისგან. პახომი ყურადღებას არ აქცევდა იმას, რომ ზოგჯერ მის ფეხებში ასკდებოდა ეკლის წვეტიანი ნემსები. უდაბნოს ცხოვრების რა სიძნელეებიც არ უნდა შეხვედროდა, ის ყველაფერს კეთილგანწყობით იტანდა, მუდმივად იმ ტანჯვებზე შესცქეროდა, რომლებიც ჩვენი ხსნისთვის დაითმინა უფალმა იესო ქრისტემ.

ყველაფერში თავის მიმართ მკაცრები და ამასთანავე თავმდაბლები, პალამონი და პახომი არ ბედავდნენ ღვთისგან ნიშნის თხოვნას, არასოდეს ენდობოდნენ საკუთარ სიმართლეს. ავვა პალამონის სიცოცხლის უკანასკნელი დროიდან ცნობილია შემდეგი შემთხვევა, რომელიც გვიჩვენებს, რამდენად მკაცრი იყო პახომის მასწავლებელი საკუთარი თავის მიმართ მაშინაც კი, როცა მისი ძალები სიბერისა და ღვაწლისგან ძლიერ დასუსტებული იყო.

ერთხელ პალამონი მძიმედ ავად გახდა. ბერებმა გამოცდილი ექიმი მოუწვიეს. მაგრამ ექიმმა უარი თქვა მოხუცის მკურნალობაზე, თქვა რა, რომ მას უპირველეს ყოვლისა კვების გაუმჯობესება სჭირდებოდა. ძმებმა დაიწყეს მოხუცის დაყოლიება, რომ ექიმისთვის დაეჯერებინა. მან თანხმობა განაცხადა ავადმყოფისთვის დანიშნული საკვების მიღებაზე. როდესაც პალამონი ამის შემდეგაც არ გამოჯანმრთელდა, მან ღრმა რწმენით დაიწყო ბერებისთვის თქმა:

– ნუ იფიქრებთ, რომ ჯანმრთელობა წარმავალი საკვებისგან მოდის: რამეთუ ძალა და ჯანმრთელობა ქრისტესგან მოდის; ქრისტეს მოწამეები აძლევდნენ თავიანთი ასოების მოკვეთას, ითმენდნენ ცეცხლს და ყოველგვარ წამებას, სანამ, ბოლოს და ბოლოს, თავს არ მოჰკვეთდნენ. მე კი! მე ვერ ვიტან მსუბუქ ავადმყოფობას, მე ვთხოვდი ექიმს ჩემზე ეზრუნა; მე ვიყენებდი წამლებს; შემდეგ, თანხმობა განვაცხადე მათ გამოყენებაზე, მაგრამ არანაირი სარგებელი არ მიმიღია. მე მხოლოდ ერთი რამ დამრჩენია – ისევ დავიწყო ჩემი ღვაწლი; ეს საუკეთესო წამალია, და ის, ვისი გზითაც მივდივარ, რა თქმა უნდა, ეცოდინება ჩემი განზრახვა, იზრუნებს ჩემზე უფრო მეტად, ვიდრე მე თვითონ შემეძლო.

ავვა პალამონმა, ძველი გულმოდგინებითა და მუდმივობით, მიუძღვნა თავი სამონასტრო ღვაწლს, ზღუდავდა რა თავის ყველა მოთხოვნილებას. მოწყალე უფალმა გარკვეული ხნით აღუდგინა მას ჯანმრთელობა.

ერთხელ პახომი უდაბნოში დადიოდა. ბოლოს, მან მიაღწია სოფელ ტავენისიის ნანგრევებს, შენესიტის სამხრეთით, ტენტირის ოლქში. აქ პახომიმ ხმა გაიგონა: „პახომი, პახომი, იღვაწე და დარჩი ამ ადგილას; აიშენე სავანე, და მრავალი ადამიანი მოვა შენთან, რათა შენ გარშემო ბერებად აღკვეცილნი იქნენ, და მიიღებენ სარგებელს თავიანთი სულებისთვის.“

პახომი დაუყოვნებლივ მიდის ავვა პალამონთან და აცნობებს მას ამის შესახებ. მაშინ ისინი ორივენი გაემგზავრნენ ტავენისიაში და ააშენეს იქ სავანე, კერძოდ, პატარა სამონასტრო საცხოვრებელი. პალამონი კვლავ თავისი ძველი ღვაწლის ადგილზე დაბრუნდა. ამასთანავე, მან მიუთითა თავისი აღსასრულის სიახლოვეზე და იწინასწარმეტყველა პახომის მონასტრის მომავალი დიდება. მოხუცი არწმუნებდა თავის საყვარელ მოწაფეს, რომ უფალი გამოუგზავნიდა მას ძალასა და მოთმინებას მრავალრიცხოვანი ძმების სამართავად. ხანგრძლივი ლოცვის შემდეგ, ისინი დაშორდნენ ერთმანეთს. პალამონს თან ახლდნენ მისი ზოგიერთი მოწაფე, რომლებიც თავიანთი მასწავლებლის მოსანახულებლად იყვნენ მოსულნი.

გარკვეული დროის შემდეგ, ავვა პალამონი მძიმედ ავად გახდა. მისმა მოწაფეებმა პახომის გაუგზავნეს. ის სწრაფად გაეშურა მოხუცთან და მასთან დარჩა, რათა მისი სიკვდილამდე მომსახურებოდა. ბოლოს, მოხუცი მართლის სიკვდილით გარდაიცვალა აბიბის თვის ოცდამეხუთე დღის მეათე საათზე. მისმა მოწაფეებმა მთელი ღამე ფსალმუნების კითხვასა და გალობაში გაატარეს მოხუცის თავზე. დილით მათ ჩვეულებრივი ლოცვა აღასრულეს და შემდეგ გარდაცვლილის სხეული მთაზე გადაიტანეს, მისი კელიიდან გარკვეულ მანძილზე; იქ დამარხეს იგი, კიდევ ერთხელ აღასრულეს გულმოდგინე ლოცვა გარდაცვლილი მოხუცის სულის წმინდანებთან განსასვენებლად. ყველა მათგანი ახლა დიდ მწუხარებაში იყო. დიდი მოხუცის, ავვა პალამონის რჩევებისა და ნუგეშის გარეშე დარჩენილნი, ისინი თავს ობლად თვლიდნენ. პახომი დაბრუნდა თავის კელიაში ტავენისიაში, გლოვობდა გარდაცვლილ მოძღვარს, და თავის განმარტოებაში ღვთისმოსაობის გაძლიერებულ ღვაწლს მიეცა. მალე ის თავად გახდა სხვების წინამძღოლი ხსნის გზაზე.

როდესაც პახომი მარტო ცხოვრობდა ტავენისიაში, მასთან მოვიდა მისი უფროსი ძმა, იოანე. პახომიმ სიყვარულით მიიღო ძმა. მათი განშორებიდან მრავალი წელი იყო გასული, რადგან პახომი ჯარში გაწვევის შემდეგ სახლში აღარ დაბრუნებულა. პახომის ღვთისმოსავმა საუბარმა ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინა იოანეზე, და ის სამუდამოდ დარჩა ტავენისიაში.

ორივე ძმა ახლა უკვე საერთო ძალებით შრომობდა. გულმოდგინე შრომით მოპოვებულს ისინი გაჭირვებულებს აძლევდნენ. ისინი ძალიან მკაცრ ცხოვრებას ეწეოდნენ. უხეში შალის სამოსში გამოწყობილნი, ისინი მიდიოდნენ ცხელ ადგილებში, სადაც დილამდე ლოცვაში იდგნენ, არ ხრიდნენ რა არც მუხლებს, არც ხელებს, რომლებიც ცისკენ იყო გაშვერილი. ასეთ ღამისთევის ლოცვას ისინი ძალიან ხშირად აღასრულებდნენ, თუმცა მათი ფეხები ხანდახან შეშუპდებოდა დაძაბულობისგან, ხოლო კოღოები სისხლამდე უკბენდნენ მათ ხელებს. თუ ბერ-მოღვაწეებს ძილი მოერეოდათ, ისინი ჯდებოდნენ იმავე ადგილას, სადაც ლოცულობდნენ, მაგრამ არ აძლევდნენ თავს რაიმეზე დაყრდნობის უფლებას. დღის განმავლობაში ისინი იქამდე იყვნენ დაკავებულნი ფიზიკური შრომით, სანამ სამხრეთის მზის მცხუნვარე სხივებისგან გამოწვეული პაპანაქება აუტანელი არ გახდებოდა.

მომავალი თანაცხოვრებისთვის პახომიუსმა დაიწყო ზრუნვა იმ ადგილის გარშემო გალავნის მოწყობაზე, სადაც ის ძმასთან ერთად მოღვაწეობდა. პახომიუსს სურდა, რომ გალავანს რაც შეიძლება მეტი ადგილი მოეცვა: ის ბევრ სხვა ბერს ელოდა. მაგრამ იოანე, ვარაუდობდა რა, რომ ისინი ყოველთვის ორნი დარჩებოდნენ, არამეგობრულად უყურებდა ამ შრომას. ის განზრახ აზიანებდა კედელს, რომელსაც აშენებდნენ. პახომიუსმა ერთხელ უთხრა მას ამის შესახებ: „კმარა სიგიჟე!“

იოანე ძალიან გაბრაზდა და დიდხანს ვერ დამშვიდდა, თუმცა პახომიუსი პატიებას სთხოვდა.

იმ დღის საღამოს პახომიუსი გალავნიდან ჩამოვიდა და დიდხანს ლოცულობდა. ამ დროს მან კიდევ უფრო მძაფრად იგრძნო თავისი დანაშაული იოანეს წინაშე და დილით კიდევ უფრო დიდი სიმდაბლით სთხოვა მას პატიება. რა თქმა უნდა, მოღვაწე ძმებმა ახლა კიდევ უფრო მეტად შეიყვარეს ერთმანეთი და დამდაბლდნენ ერთმანეთის წინაშე. იოანე უფრო და უფრო წარმატებით მოღვაწეობდა ღვთისმოსაობისა და თავგანწირვის საქმეებში. მალე მიაღწია რა მაღალ სულიერ სრულყოფილებას, ის გარდაიცვალა, ძმა პახომიუსის მიერ გლოვობილი.

პახომიუსი ამ დროს უკვე სრულყოფილი მოღვაწე იყო. ამიტომაც მისი ცდუნებები ძალიან ძლიერი იყო, მაგრამ თავისი ლოცვითა და მოთმინებით ის ყოველთვის ახერხებდა მტრის ყველაზე საშინელი მზაკვრობების მოგერიებას.

აი, რა ემართებოდა მას. ზოგჯერ, როდესაც მას ლოცვისთვის მუხლის მოყრა სურდა, მის წინაშე, დემონების მოქმედებით, თითქოს ორმო ჩნდებოდა; მაგრამ პახომიუსი უშიშრად ლოცულობდა. ზოგჯერ გზაზე დემონები გარს ერტყმოდნენ მას საპატიო დაცვის მსგავსად და ხმამაღლა ყვიროდნენ: „გაათავისუფლეთ გზა ღვთის კაცისთვის“.

ეშმაკს ძალიან სურდა პახომიუსისთვის ამაოება და სიამაყე შთაეგონებინა; მაგრამ ის სრულიად უგრძნობელი იყო ამ ცდუნების მიმართ. უცებ ეშმაკი აკეთებდა ისე, რომ პახომიუსის სენაკი ირყეოდა და ირწეოდა, თითქოს მზად იყო დაცემულიყო; მაგრამ პახომიუსი სულაც არ დაბნეულა ამით და ღრმა სიმშვიდით იმეორებდა ფსალმუნის სიტყვებს: „ღმერთი არის ჩვენი თავშესაფარი და ძალა, სწრაფი შემწე გასაჭირში. ამიტომ არ შეგვეშინდება, თუნდაც შეირყეს მიწა და მთები ზღვების გულში გადაინაცვლონ“ (ფს.45:2–3).

ერთხელ დემონები პახომიუსს მუშების სახით გამოეცხადნენ, რომლებიც მონდომებით ცდილობდნენ ქვის ადგილიდან გადაადგილებას თოკების დახმარებით, მაგრამ – უშედეგოდ. პახომიუსის ლოცვამ ისინი გააქრო. მრავალჯერ, როდესაც პახომიუსი მწირ საკვებს მიირთმევდა, ეშმაკები მას შიშველი ქალების სახით ეცხადებოდნენ; მაგრამ პახომიუსი თვალებს ხუჭავდა და ხილვისგან გულს ირიდებდა და – დემონები ქრებოდნენ. ჯოჯოხეთის ბნელ ძალებთან ბრძოლა პახომიუსისგან ყველა ძალის დიდ დაძაბულობას მოითხოვდა და ზოგჯერ ძალიან ღლიდა მას.

ერთხელ უფალმა მას ახალი ნუგეშისმცემელი გამოუგზავნა ბერი აპოლონის სახით. პახომიუსთან მისულმა ამ ღვთისმოსავმა, გამოცდილმა და კეთილმა ბერმა გადაჭრით უთხრა მას: – იყავი მამაცი, პახომიუს: ნუ გეშინია სულების მხრიდან რაიმე მოქმედების, რადგან ღვთის შემწეობა მოგანიჭებს მათზე გამარჯვებას.

ეს ბერი პახომიუსთან დარჩა ორივეს დიდი ნუგეშისცემად. თუმცა, ბერი აპოლონი მალევე გარდაიცვალა. ერთხელ, როდესაც პახომიუსი ლერწამს აგროვებდა თავისი ხელსაქმისთვის, უფლის ანგელოზი გამოეცხადა და უთხრა: „პახომიუს, პახომიუს, პახომიუს! ღვთის ნებაა, რომ შენ ემსახურო კაცობრიობას და შეაერთო ადამიანები ღმერთთან“.

როდესაც უფლის ანგელოზი განშორდა, პახომიუსი დარჩა და მის კვალს მიჰყურებდა, ამბობდა რა: „ეს – უფლის საქმეა“.

ცოტაოდენი ლერწმის შეგროვების შემდეგ, ის თავის სადგომში წავიდა.

ანგელოზის გამოცხადებიდან მალევე, ღირს პახომიუსთან სამი ადამიანი მივიდა – ფშენტაისი, სურუსი და ფშოი. მათ უთხრეს პახომიუსს: „ჩვენ გვსურს შენთან ახლოს ბერებად ვიქცეთ და ქრისტეს მონები ვიყოთ“.

დარწმუნდა რა მათ გულწრფელ ღვთისმოსაობაში, პახომიუსმა სიყვარულით და სიხარულით მიიღო ისინი და მისცა მათ მონაზვნური სამოსი.

ეს სამი ბერი მონდომებით და შეუპოვრობით ეძლევიან ურთულეს მოღვაწეობებს, წმინდა პახომიუსის მაგალითითა და დარიგებებით ხელმძღვანელობით. მათ გააოცა მისმა შრომისმოყვარეობამ. აბბა პახომიუსი თავად ზრუნავდა ყველაფერზე, თავად წმენდდა და რწყავდა ბაღს, აღებდა კარს მომსვლელთ და ესაუბრებოდა მათ, გულმოდგინედ ემსახურებოდა ავადმყოფებს. ახალ ბერებზე ის ამბობდა: „ეს – ახალგაზრდა მცენარეები არიან, რომელთაც ჯერ არ მიუღწევიათ იმ ზომამდე, რომ სხვებს ემსახურონ“.

ახალ მონაზვნებს ყოველგვარი გარეგანი საზრუნავისგან გათავისუფლებით, პახომიუსი უნერგავდა მათ, რომ გულმოდგინედ დაკავებულიყვნენ იმ საქმეებით, რომლებიც უშუალოდ გულის განწმენდასა და ნების სიკეთეში განმტკიცებას ემსახურება. როდესაც პირველი მოწაფეები ღიად გამოხატავდნენ პახომიუსს თავიანთ სინანულს მის მიერ მათთვის გაწეული მუდმივი შრომის გამო, ის ეუბნებოდა მათ ღრმა რწმენით: „რომელ ადამიანს შეუძლია მიაბას ცხოველი მანქანას 3247 და უგულებელყოს იგი მანამ, სანამ არ დაეცემა და არ მოკვდება? როდესაც უფალი დაინახავს, რომ მე დავიღალე, ის გამოგვიგზავნის ადამიანებს, რომლებიც დაგვეხმარებიან ყოველ კეთილ საქმეში“.

პირველი მოწაფეების სათნოებაში განსამტკიცებლად, წმინდა პახომიუსმა დაუდგინა მათ გარკვეული წესები. საკვებსა და ტანსაცმელში ერთგვაროვნება აუცილებლად იქნა მიჩნეული ამ მცირე საერთო საცხოვრისშიც.

წმინდა პახომიუსის ღვთისმოსაობისა და სიბრძნის ამბავი უფრო და უფრო ვრცელდებოდა ეგვიპტეში. მასთან მიდიოდნენ ხან ესენი, ხან ისენი, უმაღლესი ღვაწლის წყურვილით შეპყრობილნი. ზოგჯერ მოდიოდნენ განდეგილებიც, უკვე მაღალი სულიერი სრულყოფილებისთვის მიღწეულნი, რათა თავი წმინდა პახომიუსის ხელმძღვანელობისთვის მიენდოთ. ასე გამოჩნდა ხუთი სახელოვანი მოღვაწე, რომლებიც მანამდე განდეგილურ ცხოვრებას ეწეოდნენ. ესენი იყვნენ: აბბა პეჩოში (ან პეკუსიუსი), აბბა კორნილიუსი, აბბა პავლე, აბბა პახომიუსი და აბბა იოანე. პახომიუსმა ყველა მათგანი სიხარულით მიიღო. ზოგჯერ მოდიოდნენ ადამიანები ცუდი სულის განწყობითა და ცუდი ჩვევებით. შეამჩნია რა, რომ მათი განკურნება შეუძლებელი იყო, მაგრამ მათ შეეძლოთ თავიანთი მაგალითით სხვა მონაზვნების გარყვნა, პახომიუსი აძევებდა მათ თავისი საერთო საცხოვრისიდან. წმინდა პახომიუსისკენ მრავალი მიისწრაფოდა და ის მათთვის მუდმივი წინამძღოლი და მოძღვარი იყო.

მოყვასის სიყვარულით აღძრულმა, წმინდა პახომიუსმა, თავისი მონაზვნების დახმარებით, მონასტრის უახლოეს სოფელში ააშენა ეკლესია, რათა ამ სოფლის მცხოვრებლებს უფრო ხშირად შეძლებოდათ წმინდა საიდუმლოებების ზიარება და ღვთის სიტყვის მოსმენით დარიგება. მცხოვრებთა სიღარიბის გამო, წმინდა პახომიუსმა საკუთარ თავზე აიღო ევქარისტიის აღსრულებასთან დაკავშირებული ყველა ხარჯი. თვითონაც ძმებთან ერთად კითხულობდა ამ ეკლესიაში. როდესაც მღვდლის პოვნა შეუძლებელი იყო, პახომიუსი მიდიოდა ეკლესიაში და დამსწრეებს ღვთის სიტყვის კითხვით დარიგებას აძლევდა. მონაზვნები ეკლესიაში ისეთი მოწიწებით იქცეოდნენ და პახომიუსი ისეთი გულმოდგინებით ასრულებდა მკითხველის მოვალეობას, რომ ამ ეკლესიის მნახველები თანდათან ტოვებდნენ ცოდვებს, ზრუნავდნენ გულის განწმენდაზე, ქრისტიანები ხდებოდნენ არა მხოლოდ სახელით. აბბა პახომიუსს ისინი უყურებდნენ არა როგორც ადამიანს, არამედ როგორც ღვთის ანგელოზს.

ტაბენისიის საერთო საცხოვრისში მონაზვნების რაოდენობა უფრო და უფრო იზრდებოდა. როდესაც მათი რიცხვი ას კაცს მიაღწია, პახომიუსს აზრად მოუვიდა, რომ აუცილებელი იყო ეკლესიის აშენება თავად მონასტერშიც. როდესაც ეკლესია აშენდა, ძმები, როგორც ადრე, შაბათობით მიდიოდნენ სოფელში მდებარე ეკლესიაში, ხოლო კვირაობით მღვდელი მოდიოდა მონასტერში და აქ აღასრულებდა ლიტურგიას. მოგვიანებით, შაბათობით ძმების სოფელში გასვლა ლიტურგიის აღსრულებაში მონაწილეობის მისაღებად შეწყდა.

პახომიუსის მონასტრის მონაზვნებს შორის არავის არ ჰქონდა მღვდლობის ხარისხი. თავად პახომიუსს არ სურდა ამ ხარისხის მიღება. ის ხშირად ეუბნებოდა ძმებს: „კარგია ჩვენთვის, რომ არ ვითხოვოთ მსგავსი რამ, რათა მონაზვნებს შორის არ იყოს არც შური, არც კამათი, არც დაუმორჩილებლობა, არც განხეთქილება, ღვთის ნების საწინააღმდეგოდ. როგორც ცეცხლი კალოზე, რომ არ ეჩქარათ მისი ჩაქრობა, მთელი წლის ნაშრომს გაანადგურებდა; იგივეა სიამაყის აზრიც თავის დასაწყისში. კარგია, რომ მტკიცედ და მშვიდად დავემორჩილოთ ღვთის ეკლესიას. და ყოველთვის, ვისაც კი ეპისკოპოსების მიერ კურთხეულს ვიპოვით, ის გვეყოფა ჩვენ ამ საქმისთვის.“

ღირს პახომიუსთან მღვდლებიც მიდიოდნენ, რომლებსაც მონაზვნობა სურდათ. წმინდა აბბა მათ მონასტერში მიღებაზე უარს არ ეუბნებოდა. რა თქმა უნდა, მათ ყველაფერში უპირობოდ უნდა დამორჩილებოდნენ მონაზვნური ცხოვრების წესებსა და საერთო საცხოვრისის ჩვეულებებს. პახომიუსი მოყვასთა გადარჩენის საქმეში მათ დახმარებას მიმართავდა, თუ ისინი მუდმივად თავმდაბლები და მორჩილები აღმოჩნდებოდნენ. თავად პახომიუსი არავითარ შემთხვევაში არ თანხმდებოდა მღვდლად კურთხევას, თუმცა მისი ღირსებები ყველას მიერ მაღალ შეფასებას იმსახურებდა.

მისი ცხოვრებიდან ცნობილია შემდეგი შემთხვევა. ერთხელ წმინდა ათანასე, ალექსანდრიის მთავარეპისკოპოსი, თავის სამწყსოს ინახულებდა. მას ყველგან საზეიმოდ ხვდებოდნენ. მასთან შესახვედრად გამოდიოდნენ ეპისკოპოსები, პრესვიტერები და ხალხი. ზოგიერთი ეპისკოპოსი, პრესვიტერი და მრავალი კლირიკოსი თან ახლდა. დიდ წმინდანთან შესახვედრად გამოვიდა თვით პახუმიც თავის ბერებთან ერთად. ისინი ფსალმუნებს გალობდნენ მანამ, სანამ მთავარეპისკოპოსი სავანეში არ შევიდოდა. ამ დროს ტენტირის ეპისკოპოსმა სერაპიონმა ხელი მოჰკიდა მთავარეპისკოპოს ათანასეს და უთხრა:

– გთხოვ, შენმა სიყვარულმა მღვდლად აკურთხოს აბბა პახუმი, ბერთა მამა, რათა მან მართოს ჩემი ოლქის ყველა ბერი.

ეს რომ მოისმინა, წმინდა პახუმი მაშინვე გაუჩინარდა. მთავარეპისკოპოსი დაჯდა. მრავალრიცხოვანმა ხალხმა მას გარს შემოერტყა. წმინდა ათანასემ ხმამაღლა თქვა, ეპისკოპოს სერაპიონს მიმართა რა:

– პახუმის სარწმუნოების შესახებ ალექსანდრიაშიც კი გამიგია, ჩემს ხელდასხმამდე.

შემდეგ წმინდა ათანასე ადგა, ილოცა და პახუმის მოწაფეებს უთხრა:

– მიესალმეთ თქვენს მამას და უთხარით: შენ დაიმალე ჩემგან და თავი აარიდე იმას, რამაც შეიძლება შური და მეტოქეობა გამოიწვიოს; შენ აირჩიე სათნოება, რომელიც სამუდამოდ ქრისტესთან იქნება. დაე, უფალმა მოგცეს შენი სურვილისამებრ.

რა თქმა უნდა, ღირსი პახუმის სიმდაბლე ტაბენისის საძმოსაც სიმდაბლისკენ უბიძგებდა. თავისი დიდი აბბას მსგავსად, ისინი არ ეძიებდნენ და აღმატებასაც კი უფრთხოდნენ. არც ბერძენი და არც კოპტი ისტორიკოსები მათ შორის პრესვიტერებს არ ასახელებენ.

ტაბენისში ბერთა გამრავლებისთანავე გაჩნდა შესაძლებლობა, რომ აქ საძმოს მოწესრიგებული წესი განმტკიცებულიყო, ყველა ბერთა მოქმედება მკაცრ საძმო წესებს დაქვემდებარებოდა. თვითონ ღირსი პახუმი კინოვიტებისთვის იყო როგორც მასწავლებელი, ისე მსაჯული, იყო როგორც წესი, ისე მაგალითი თითოეულის საქმიანობისთვის.

ყველაზე ადრე, ყველასა და თითოეულის სიკეთეზე ზრუნავდა თვით დიდი აბბა პახუმი. ის მუდმივად არწმუნებდა ბერებს, რომ ლოცვაში არ მოკლებოდნენ, არ შეეწყვიტათ ღვთის სახელის მოხმობა, რათა ლოცვის გარეშე სატანას მოულოდნელად არ დაეპყრო ისინი. წმინდა პახუმი ყველა შემთხვევას იყენებდა, რომ ამა თუ იმ ძმას აღზრდის სიტყვა ეთქვა. მაგრამ, ამ კერძო საუბრების გარდა, ის ჩვეულებრივ კიდევ სამ ზოგად მოძღვრებას წარმოთქვამდა კვირის განმავლობაში – ერთს შაბათს და ორს კვირას. მან დაავალა, რომ ყოველთვის მონასტრის წინამძღვარი შეედგინა და წარმოეთქვა სამი მოძღვრება კვირაში. მონასტრის წინამძღვრის სამი მოძღვრების გარდა, ბერთა შაბათისა და კვირის შეკრებების დროს, აუცილებლად ორი ყოველკვირეული მარხვისას, ანუ ოთხშაბათსა და პარასკევს, სახლების წინამძღვრები თავიანთ ბერებს მოძღვრებებს უკითხავდნენ.

ბერები ყოველ საღამოს სულიერი საუბრებისთვის იკრიბებოდნენ და საერთოდ უყვარდათ ერთმანეთის დარიგება იმ გაკვეთილებით, რომლებსაც თითოეული იღებდა ღვთის სიტყვის კითხვიდან და ამა თუ იმ ადამიანთა ცხოვრებაზე დაკვირვებიდან. ბერებს უყვარდათ წმინდა წერილის გამონათქვამების გამეორება და მათზე ფიქრი. ამიტომაც ურთიერთსაუბრებისას მათ ყოველთვის შეეძლოთ ერთმანეთის აღზრდა ბიბლიის აზრებითა და სიტყვებით. ტაბენისში უქმ საუბრებსა და ჭორაობას ვერ ვხედავთ. საძმოში მრავალი სახლი იყო; თითოეულ მათგანს განაგებდა განსაკუთრებული წინამძღვარი, რომელსაც ჰყავდა თავისი დამხმარე, მისი შემცვლელი. ეს შემცვლელი წინამძღვარს არყოფნის ან ავადმყოფობის შემთხვევაში ენაცვლებოდა.

წმინდა პახუმმა იზრუნა იმაზე, რომ მონასტერში შემოსულ ყოველ ძმას განსაკუთრებულად ღვთისმოსავი და ბრძენი ბერები დახვედროდნენ. ეს ბერ-კარისკაცები თითოეულ ახალ ძმას ხვდებოდნენ, აწყობდნენ და სამი წლის გამოცდის განმავლობაში, ბერული სამოსის ჩაცმამდე, გულმოდგინედ ასწავლიდნენ თავიანთი საუბრებით, იცავდნენ მას ყოველგვარი ბოროტებისგან. ამგვარად, ტაბენისში ახალბედები პოულობდნენ გამოცდილ და მუდმივ ხელმძღვანელებს და შეეძლოთ ღვთისმოსავად განწყობილიყვნენ მონასტერში ცხოვრების პირველივე წლებში. წმინდა პახუმი თვითონაც ყურადღებით აკვირდებოდა ახალბედებს. როგორ ახარებდა მას ახალგაზრდა ბერთა წარმატებები და გულმოდგინება! როგორ ყურადღებიანი იყო ის მათ საჭიროებების მიმართ! როგორ იცავდა ის მათ ყოველგვარი ცდუნებისა და გარედან მომდინარე განსაცდელისგან, ისევე როგორც რაიმე უწმინდური აზრების მოხიბვლისგან!

ტაბენისში ავადმყოფი ძმებზე ძალიან ბევრს ზრუნავდნენ. მათზე ზრუნავდნენ როგორც საავადმყოფო სახლში მსახურებისთვის სპეციალურად დანიშნული ბერები თავიანთი წინამძღვრით, ასევე ზრუნავდა თვით ღირსი პახუმიც.

საძმო ტრაპეზზე განსაკუთრებული ბერები მსახურობდნენ. ისინი სამ კვირაში ერთხელ იცვლებოდნენ. ამ ბერებისგან მუდმივი გულმოდგინება მოითხოვებოდა, მით უმეტეს, რომ ძმები საჭმელს ერთსა და იმავე დროს არ ჭამდნენ. ტრაპეზთან მსახური ბერები სამი საათის განმავლობაში ამზადებდნენ, ანაწილებდნენ და ალაგებდნენ პურს, სხვადასხვა ბოსტნეულს და ზეთისხილს. ნებადართულ დღეებში ტრაპეზზე მიჰქონდათ ყველი, კვერცხი, მოხარშული ბოსტნეული, მოხარშული მარცვლეულის შეჭამანდი. თითოეული ძმა მაგიდასთან მიდიოდა მაშინ, როცა სურდა, და იღებდა თავის წილს. მაგრამ ეს დღეში მხოლოდ ერთხელ ხდებოდა: ზოგი ჭამდა მეექვსე საათზე, ზოგი – მეშვიდეზე, ზოგი – მერვეზე, ზოგი – მეცხრეზე, მეათეზე, მეთერთმეტეზე, ზოგი კი საღამოს, როდესაც ცაზე ვარსკვლავები გამოჩნდებოდნენ. ზოგიერთი ბერი ისეთი მკაცრი იყო საკუთარი თავის მიმართ, რომ საჭმელს მხოლოდ ორ დღეში ერთხელ ჭამდა. საერთოდ, თავდაპირველი წესდების თანახმად, მარხვა არავის ეკისრებოდა ნების საწინააღმდეგოდ. მხოლოდ მასთან უფრო დაახლოებულ ბერებს არწმუნებდა წმინდა პახომი, ემარხულათ, ანუ სრულიად თავი შეეკავებინათ საკვებისგან ოთხშაბათობითა და პარასკევობით. მაგრამ ბევრი ბერი თავად იღებდა საკუთარ თავზე გაძლიერებულ მარხვას.

ტაბენისიის საერთო საცხოვრებელში მრავალი ბერის არსებობის გამო, მრავალი განსხვავებული თანამდებობა, ანუ მორჩილებაც იყო. ზოგიერთი თანამდებობის შესრულება განსაკუთრებით რთული იყო. ყველა, ვინც ამა თუ იმ მორჩილებას ასრულებდა მონასტერში, განსაკუთრებით კი წინამძღვრები, ძალიან გულმოდგინენი იყვნენ. ღირსი პახომი გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ ზოგჯერ ცვლიდა მათ, ვინც ცნობილ მორჩილებას ასრულებდა, და სხვებით ანაცვლებდა. ამ შემთხვევაში მას ორი მიზნის მიღწევა სურდა. პირველ რიგში, ის ცდილობდა, რომ ახლად დანიშნულს თავისი მორჩილებიდან სულიერი ნაყოფი გამოეტანა, რათა მას უფლისგან ჯილდო მიეღო საძმოს საკეთილდღეოდ გაწეული გულმოდგინე შრომისთვის. წმინდა პახომის აზრით, სავანეში ყოველგვარი მორჩილება, რომელიც გულმოდგინედ სრულდება, ბერს არანაკლებ ჯილდოს მოუტანდა, ვიდრე ის, რასაც ბერი მიიღებდა, თუ გულმოდგინედ იმარხულებდა, იფხიზლებდა და ღმერთს ევედრებოდა. მეორე რიგში, პახომის სურდა, რომ გულმოდგინე მშრომელებს გარკვეული დროით მაინც ჰქონოდათ დასვენების საშუალება შრომის შემდეგ. თუმცა ძმები, რომლებიც გულმოდგინედ იყვნენ დაკავებულნი თავიანთი მორჩილებების შესრულებით, უხალისოდ თანხმდებოდნენ დიდ ავვას მიერ ნებადართულ დასვენებას. ისინი დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ ეს სამყარო არ არის დასასვენებელი ადგილი, არამედ, პირიქით, დაძაბული შრომის, მუდმივი ბრძოლისა და თავგანწირული ღვაწლის ადგილი, და რომ მხოლოდ ის, ვინც აქ შრომობს, მომავალ ცხოვრებაში მიიღებს ჭეშმარიტ განსვენებასა და დაუსრულებელ ნეტარებას. და ყველა განაგრძობდა გულმოდგინედ იმ საქმის ან ხელობის კეთებას, რომელიც იცოდა, ან საერთოდ რაიმე სამუშაოს შესრულებას მონასტრისთვის, ზედმიწევნით ემორჩილებოდა რა წინამძღვრის განკარგულებებს.

ყოველ ბერს, რა თანამდებობაც არ უნდა ეკავა მონასტერში, მოეთხოვებოდა წინამძღვრის სრული მორჩილება და წესდების უპირობო, ზუსტი შესრულება. ეს იყო კინოვიის ცხოვრების მთავარი განმასხვავებელი ნიშანი განდეგილური ცხოვრებისგან სიტყვის ვიწრო გაგებით. სრულ მორჩილებაში იყო კინოვიტთა სულიერი სრულყოფის საწინდარიც. მორჩილებაში იყო კინოვიის დიდი ზნეობრივი უპირატესობა. წინამძღვრის განკარგულებების ან წესდების მოთხოვნების დარღვევა, თუნდაც ღვაწლის გულმოდგინებით, ყოველთვის შეიძლებოდა სხვების მხრიდან წუწუნის მიზეზი გამხდარიყო და საერთო საცხოვრებელში ყოველგვარი უწესრიგობის მიზეზი ყოფილიყო. ამიტომ პახომი მკაცრად სჯიდა მორჩილების მოვალეობის დამრღვევებს, რა საბაბითაც არ უნდა გაემართლებინათ თავი. ასეთი შემთხვევები ტაბენისიის საერთო საცხოვრებელშიც ხდებოდა, თუმცა ძალიან იშვიათად.

საჭირო ნივთების შესაძენად და მონასტრის ხელსაქმის გასაყიდად ირჩევდნენ განსაკუთრებით სანდო ბერებს, რომლებიც ყოველგვარი სათნოებით იყვნენ შემკულნი, რათა ამქვეყნიურს ვერ შეეცდუნებინა ისინი, და თავად ყოფილიყვნენ სამყაროსთვის დარიგება. განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა იმას, რომ ისინი არ ყოფილიყვნენ მიდრეკილნი ქონების დაგროვებისკენ, თუნდაც ამ ქონებიდან მონასტრის მნიშვნელოვანი სარგებლის მიღება.

როდესაც ტაბენისში ბერების რაოდენობა სულ უფრო და უფრო იზრდებოდა, აქ უნდა გამრავლებულიყო სხვადასხვა სამეურნეო დაწესებულებაც. უნდა გამრავლებულიყო იმ პირთა რაოდენობაც, რომლებიც მონასტრის სხვადასხვა საჭიროების დასაკმაყოფილებლად ამა თუ იმ „მორჩილებას“ ასრულებდნენ. როდესაც პახომიევის კინოვიაში ბერებისა და მონასტრების რიცხვი გამრავლდა, იქ ვხედავთ ძალიან ბევრ ბერს, რომლებსაც მონასტრის სხვადასხვა მოვალეობა ეკისრებოდათ. აქ ვხედავთ სწორად მოწყობილ საცხობებს, თავდაპირველად მხოლოდ ტაბენისში, შემდეგ კი პევუს (უმთავრესი) და ფენუმის მონასტრებში. ამ საცხობებში ბერები უღრმეს სიჩუმეში მუშაობდნენ, რაც ხელს უწყობდა როგორც საქმის წარმატებას, ისე სულის შინაგან კონცენტრაციას. აქ საუბარი არ იყო. წყლის ან ფქვილის თხოვნაც კი არ შეიძლებოდა: საჭიროს საქვაბეზე დაკაკუნებით ითხოვდნენ. მუშაობის დროს ზეპირად კითხულობდნენ ღვთის სიტყვიდან ნასწავლს.

ერთ დროს ტაბენისის საერთო საცხოვრებელში იყო: 15 მკერავი, 7 მჭედელი, 4 დურგალი, 15 მღებავი, 20 ტყავის გამომყვანი, 12 აქლემების მგზავნი, 20 მებაღე, 15 მეწაღე, 12 ბერი, რომლებიც საბნებს ამზადებდნენ, 10 ღამის გუშაგი და 10 გადამწერი. ბერები თავიანთი შრომით ამზადებდნენ სავანისთვის ყოველივე აუცილებელს, და მხოლოდ მცირედის ყიდვა უწევდათ ქალაქებში. განსაკუთრებით გავრცელებული იყო კინოვიტებს შორის ჭილოფების დამზადება, და ეს არა მხოლოდ კარგი ხელსაქმე იყო ბერებისთვის, არამედ შეეძლო კინოვიის ფულადი სახსრების გაზრდა, ხოლო ფული აქაც აუცილებელი იყო.

ფული ინახებოდა, წმიდა პახომის მცნებისამებრ, ერთ ადგილას, ეკონომოსის განკარგულებაში. ეს ეკონომოსი აკმაყოფილებდა ძმათა ყველა საჭიროებას. მაგრამ ბერებს საკუთარი ფული არ შეეძლოთ ჰქონოდათ. ბერებს შორის ბევრი იყო ისეთი, ვინც მონასტერში ჯერ კიდევ ბავშვობაში მოვიდა მშობლებთან ერთად. გაზრდილებს არ შეეძლოთ ოქროსა და ვერცხლის გარჩევა და სრულიად გულგრილნი იყვნენ ფულის მიმართ.

ძმათა საჭიროებები ძალიან მოკრძალებული იყო. უპოვარება ისეთი დიდი იყო, რომ ყოველს ჰქონდა მხოლოდ ერთი სამოსი და ერთი საბანი ცხვრის ან თხის ტყავისგან. დახეული სამოსი სპეციალურად დანიშნულ ბერს უნდა შეეკეთებინა, გაერეცხა და შემდეგ ნახმარი ტანსაცმლის საწყობში შეენახა. როდესაც რომელიმე ბერს სურდა თავისი სამოსის გარეცხვა, ის იღებდა ამ შეკეთებული სამოსებიდან ერთ-ერთს, ხოლო თავისი სამოსის გარეცხვის შემდეგ უბრუნებდა ამ ტანსაცმელს მასზე პასუხისმგებელ ბერს.

კინოვიაში ძალიან ბევრი გადამწერი იყო. ეს გამოცდილი მწიგნობრები გულმოდგინედ გადაწერდნენ იმ წიგნებს, რომლებიც განსაკუთრებით სასარგებლო იყო ბერებისთვის, წინამძღვრის მითითებით. ისინი წარმატებით შრომობდნენ: სამონასტრო წიგნთსაცავები იზრდებოდა, და ყოველ ბერს შეეძლო აქ მისთვის სულიერი საზრდო ეპოვა.

ყოველგვარი ურთიერთობისას სამყაროსთან ბერებს განსაკუთრებული სიფრთხილე უნდა გამოეჩინათ. გზაში მათ გულში უნდა გაემეორებინათ წმინდა წერილიდან მათთვის ცნობილი გამონათქვამები და მათზე ეფიქრათ. მოგზაურობაში ყოველთვის რამდენიმე ადამიანი ერთად მიდიოდა, სულ მცირე ორი. თუ გზაზე შეხვდებოდა ქალი, რომელსაც სურდა მათთან საუბარი, უფროსი ბერი მიუახლოვდებოდა მას და, თვალების დახრით, დიდი მოკრძალებით აწარმოებდა მოკლე საუბარს. გზაზე წინამძღვრის ან მეომრის შეხვედრისას, ყოველი ბერი ჩამოდიოდა თავისი ვირიდან და განზე ლოცულობდა, გზას უთმობდა მგზავრს.

საერო სახლებში ბერები ჩვეულებრივ არ ჭამდნენ საჭმელს. უკიდურეს შემთხვევაში ჭამდნენ მხოლოდ იმას, რაც მონასტრის წესდებით იყო ნებადართული.

რათა სამყაროს ცუდი გავლენა არ მოეხდინა ბერებზე წერილობითი ურთიერთობის მეშვეობით, მონასტერში წერილებს იღებდა წინამძღვარი, და თუ ის ხედავდა, რომ წერილი კეთილ აზრებს შეიცავდა, მაშინ გადასცემდა მას დანიშნულებისამებრ. მონასტერში არავის შეეძლო ეთქვა ის, რაც ნახა ან მოისმინა სამყაროში, თუ ეს არ მიჰყავდა საერთო დარიგებამდე. რაიმე დარიგებითის შეტყობინება მხოლოდ წინამძღვრის ნებართვით შეიძლებოდა. საერთოდ, ლაპარაკის სიყვარული არ იყო წახალისებული ბერებს შორის.

მგზავრებს ცალკე ოთახში იღებდნენ. ძმობიდან არავის შეეძლო მათი თავის კელიაში მიღება. ნათესავების მოსვლაზეც კი არავის შეეძლო ბერებისთვის გადაცემა: მგზავრების მოსვლაზე, ვისაც საჭირო იყო, მხოლოდ მეკარეები ეუბნებოდნენ. სასტუმროში მგზავრებს ყველაზე გულთბილად ხვდებოდნენ. ქალებისთვის მამაკაცებისგან განცალკევებული ოთახი იყო. უცხო ბერებსაც კი ღირსი პახუმი არ ათავსებდა თავის ბერებთან ერთად, არ უშვებდა მათ საერთო ტრაპეზზეც კი, თუმცა ყველა ნიშანს უჩვენებდა ძმური სიყვარულისა და ნებას რთავდა ეკლესიაში შესულიყვნენ საერთო ლოცვის დროს, თუკი ისინი მართლმადიდებლები იყვნენ და არა ერეტიკოსები.

წმინდა პახუმის დიდება სულ უფრო და უფრო ვრცელდებოდა ეგვიპტეში. მის დიდ ღვაწლზე შეიტყო, ბოლოს და ბოლოს, მისმა მშობლიურმა დამ, მარიამმა, რომელიც უკვე ქრისტიანული სარწმუნოებით იყო განათლებული და ქალწულად რჩებოდა. ძმის, პახუმის ნახვის დიდი სურვილით, იგი გაემგზავრა ტაბენისში. მისი მოსვლა აცნობეს პახუმს. ყოველგვარ მიწიერ მიჯაჭვულობაზე უარის მთქმელი, ქალებთან შეხვედრებს მორიდებული, წმინდა პახუმი დას უარს ეუბნება შეხვედრაზე, მაგრამ ამავე დროს, ბერი-მეკარის მეშვეობით, მას ცხოვრების ახალ გზას უჩვენებს. ის ეუბნება მას, რომ ჭეშმარიტი სიცოცხლე მხოლოდ მომავალი საუკუნის ცხოვრებისთვის მზადებაა, ხოლო სამყაროსგან განშორებული, მონასტრული ცხოვრება, ხსნის ყველა საშუალებას იძლევა. პახუმი დას პირდება, რომ ბერები აუგებენ მას განმარტოებულ საცხოვრებელს, თუკი ის მონასტრული ცხოვრების გატარებას მოისურვებს. მაშინ, ამბობს ის, სხვა ქალებიც, მასთან დასახლებით, მთლიანად მიეძღვნებიან სულიერი სრულყოფის მიღწევის საზრუნავს. მარიამისთვის სამწუხარო იყო იმის მოსმენა, რომ მისი ძმა თვითონ არ სურდა მასთან საუბარი. მან იტირა. მაგრამ პახუმის სიტყვები, რომლებიც მას ბერი-მეკარის მეშვეობით გადაეცა, ბევრ ნუგეშსაც შეიცავდა. ის დათანხმდა იმაზე, რაზეც პახუმი მოუწოდებდა. მაშინ პახუმმა გაგზავნა ბერები, რომ აეშენებინათ მისთვის საცხოვრებელი სოფელთან ახლოს, მამათა მონასტრისგან საკმაოდ შორს, ნილოსის მეორე მხარეს.

მცირე ხნის შემდეგ უკვე დიდი რაოდენობით ქალები მივიდნენ მარიამთან, რათა სამუდამოდ მასთან დარჩენილიყვნენ საცხოვრებლად. ღირსი პახუმის და მათთვის დედა, მოხუცი დედაბერი გახდა. ის მათ ხსნის გზაზე ხელმძღვანელობდა სიკვდილამდე.

თავის მხრივ, აბბა პახუმი დიდი გულმოდგინებით ზრუნავდა ამ მონასტერზე. დედათა სავანეში სულიერი ცხოვრების უშუალო ხელმძღვანელობისთვის მან დანიშნა სტარეცი პეტრე. პახუმმა თავად დაწერა განსაკუთრებული წიგნი მონაზვნური ცხოვრების წესებით, და ამ წესებს სავანის დები გულმოდგინედ უნდა შეესწავლათ და შეესრულებინათ.

რა თქმა უნდა, შეიძლებოდა ყოფილიყო შემთხვევები, როდესაც რომელიმე ბერს ამა თუ იმ დის მონახულება სჭირდებოდა. ეს შეხვედრები საჭიროების შემთხვევაში თვით პახუმის ნებართვით ხდებოდა. პახუმის ნებართვის მიღების შემდეგ, ბერი მიდიოდა დედათა მონასტრის გამგებელ სტარეც პეტრესთან. სტარეცი აგზავნიდა მონაზვნების დედასთან, იმ მონაზონთან, რომლის ნახვაც ბერს უნდოდა, და კიდევ მესამე მონაზონთან: ყველა სხდებოდა და შემდეგ იწყებოდა საუბარი, რა თქმა უნდა, ყველას მხედველობაში ჰქონდა ის, რომ გრძელი და განსაკუთრებით უსაქმური საუბრები არ შეშვენის მონაზვნებს.

თუ რომელიმე მონაზონი გარდაიცვლებოდა, დები მას თავიანთი სამლოცველო შეკრების ადგილას მიასვენებდნენ. მონაზვნების დედა მას სამარხო სუდარაში აცმევდა. აბბა პეტრე მონაზვნის სიკვდილს პახუმს ატყობინებდა. მის მიერ დანიშნული ბერები, რომლებიც უმწიკვლო ცხოვრებას ეწეოდნენ, მიდიოდნენ დედათა მონასტერში. ისინი ჩერდებოდნენ სამლოცველო სახლის კარიბჭესთან და იქ გალობდნენ წმინდა საგალობლებს. ბოლოს მიცვალებულს კრძალავდნენ, თანაც საფლავთან მას სიმღერით მიაცილებდნენ დები, დედის წინამძღოლობით, ხოლო სტარეცი მათ უკან მიდიოდა. იშლებოდნენ, მიცვალებულის მიწაში დაფლვისა და მასზე უკანასკნელი ლოცვის აღვლენის შემდეგ. ზოგჯერ დებს თვით მონასტერში კრძალავდნენ, ზოგჯერ კი უახლოეს მთაზე მიასვენებდნენ.

კიდევ ერთ შემთხვევაში ტაბენისის მამათა საერთო საცხოვრებლის ბერები დიდ დახმარებას უწევდნენ დედათა მონასტერს. როდესაც საჭიროება დგებოდა დედათა მონასტერში რომელიმე შენობის შეკეთების ან თავიდან აშენების, პახუმი ამისთვის აგზავნიდა ყველაზე ღვთისმოსავ ბერებს. ისინი იქ სტარეც პეტრეს დაუღალავი მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდნენ. მათ არ შეეძლოთ დედათა სავანეში დარჩენა საჭმელად, არამედ იმავე დღეს ბრუნდებოდნენ თავიანთ სავანეში.

დედათა სავანეში დების რიცხვი მალე ოთხასამდე გაიზარდა. მონაზვნების ჩვეულებრივი საკვები, მათი მარხვები, მათი სამოსი, თავსაბურავის გარდა – ყველაფერი შეესაბამებოდა მამათა სავანეში მიღებულ წესებს. დედათა მონასტრის დები მამათა სავანის სასარგებლოდ შრომობდნენ: ისინი ბერებისთვის მატყლის ტანსაცმელს ამზადებდნენ. თავის მხრივ, ისინი მათთვის საჭირო მარაგს მამათა სავანის ეკონომოსისგან იღებდნენ.

დედათა მონასტრის ცხოვრებიდან ერთი მნიშვნელოვანი შემთხვევაა ცნობილი. ერთხელ, ერთ-ერთი მონაზონი მონასტრის გალავნის გარეთ გავიდა. ის საერო პირს, მკერავს შეხვდა და გაკვირვებულმა ჰკითხა, თუ რა იყო ამ ადგილებში მისი მოსვლის მიზეზი. მან უპასუხა, რომ სამუშაოს პოვნა სურდა. დამ უპასუხა, რომ მათ საკუთარი მკერავები ჰყავდათ. მკერავი წავიდა. ამ საუბრის მოწმე იყო ერთი მონაზონი. ერთხელ, როდესაც იმ მონაზონს წაეკამათა, მისი გაკიცხვა დაიწყო და საყვედურით გაახსენა მკერავთან მისი საუბარი. ახალგაზრდა მონაზონი, ცრუ ბრალდებით შეშფოთებული, მწარედ ტიროდა. ის გაზვიადებულად წარმოიდგენდა იმ სირცხვილს, რომელიც, მისი აზრით, ახლა მონასტერში ელოდა. მწუხარებით დამძიმებული, ფარულად მდინარესთან წავიდა, მის ტალღებში გადაეშვა და დაიხრჩო. ამის გაგების შემდეგ, მეორე და, რომელმაც თავს ნება დართო უსამართლოდ ეკიცხა უბედური ახალგაზრდა მონაზონი, დიდ სასოწარკვეთილებაში ჩავარდა და სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა, თავი თოკით ჩამოიხრჩო.

ამის შესახებ მალე შეიტყო ღირსმა პახომიუსმა. ამ შემთხვევით ღრმად დამწუხრებულმა ბერმა აუკრძალა მათი მოხსენიება საშინაო ლოცვებში, მათთვის ლიტურგიის აღსრულება და მოწყალების გაცემა. პახომიუსი მკაცრად მოეკიდა სავანის ყველა დასაც. იმის გათვალისწინებით, რომ მათ არ გამოიჩინეს სათანადო მონდომება უდანაშაულოსა და დამნაშავის საპოვნელად, მათ შესარიგებლად და დასამშვიდებლად, უგულებელყვეს მათი მდგომარეობა და სიმშვიდე, და შესაძლოა, ერთ-ერთი დის ცილისწამებასაც კი დაუჯერეს, ბერმა ისინი წმინდა ზიარებიდან შვიდი წლით განკვეთა.

მრავალი ადამიანი მოდიოდა პახომიუსთან ყველგან, რათა სამუდამოდ დამორჩილებოდნენ მას. ტაბენისში ბერების რიცხვი მეტისმეტად გაიზარდა. ძალიან ვიწროდ იყო. ღვთის შთაგონებით, წმინდა პახომიუსი წავიდა სხვა, ახალი სავანის ასაშენებლად შესაფერისი ადგილის საძიებლად. ძალიან მოსახერხებელი ადგილი აღმოჩნდა ტაბენისიდან ჩრდილოეთით, არც ისე შორს. ამ ადგილს პევუ 3250 ერქვა. სწორედ აქ აშენდა ახალი მონასტერი, ძალიან ვრცელი და მალე მთელი სავანის ცენტრად ქცეული.

ეს მონასტერი გალავნით იყო შემოღობილი. დიოსპოლის მხარის ეპისკოპოსი კეთილგანწყობილი იყო ბერების მიმართ. მისი აზრით, ღირსმა პახომიუსმა აქ ეკლესიაც ააშენა.

ახლა გაჩნდა შესაძლებლობა სავანეში მიეღოთ ყველა, ვისაც სამუდამოდ სურდა აქ დასახლება. ძველი მონასტრიდან ახალში პახომიუსმა მრავალი ბერი გადაასახლა, თანაც ისეთები, რომლებიც კარგად შეეჩვივნენ სავანის წესებს და შეეძლოთ ყოფილიყვნენ გამოცდილი წინამძღვრები და კარგი მაგალითი ყოფილიყვნენ ახალი ძმებისთვის. აქაც დაინიშნენ საკუთარი წინამძღვარი, ეკონომოსი და ძმები სხვადასხვა მორჩილების აღსასრულებლად. ყველას გულმოდგინედ უნდა შეესრულებინა სავანის კანონები, ახსოვდათ რა, რომ ისინი ერთნაირად იყვნენ დადგენილი როგორც ახალბედებისთვის, ასევე თავად წინამძღვრებისთვისაც.

გარკვეული დროის შემდეგ, ორ მონასტერს უკვე აღარ შეეძლო ყველა მსურველის დატევა, ვისაც აქ მოღვაწეობა სურდა. თანდათანობით კიდევ შვიდი მონასტერი აშენდა. ტაბენისის სავანეში ბერების რიცხვმა შვიდ ათას ადამიანს მიაღწია. რა თქმა უნდა, ზოგიერთი მონასტერი უფრო დასახლებული იყო, ზოგი – ნაკლებად. და ბერების მთელი ეს სიმრავლე, მრავალ სავანეში გაფანტული, ერთიან სამონაზვნო საძმოს წარმოადგენდა.

წმინდა პახომი ხშირად სტუმრობდა ყველა მონასტერს. თვითონ კი პევუს მონასტერში დასახლდა, სადაც ყველა მონასტრის საერთო მართვა იყო თავმოყრილი. ეს მონასტერი ყველაზე ხალხმრავალი იყო. აქედან იღებდნენ სხვა სავანეების ბერები მათთვის საჭირო ნივთებს. ამ მონასტრის ეკონომოსს აბარებდნენ ანგარიშს შესრულებულ სამუშაოებზე. აქ ყველა მონასტრის ბერები წელიწადში ორჯერ იკრიბებოდნენ, მონაწილეობას იღებდნენ ლოცვებში და დარიგებების მოსმენაში, და ღირსი პახომისგან იღებდნენ კურთხევას თავიანთ ღვაწლზე. პევუს მონასტერში ასევე ნათლავდნენ კათაკმეველებს წმინდა ორმოცდღიობის დღეებში. მაშინ კათაკმეველებს აქ ყველა მონასტრიდან მოჰყავდათ. ამგვარად, ბერებს შორის იყვნენ ადამიანები, რომლებსაც ჯერ არ მიუღიათ წმინდა ნათლობა, მაგრამ ემზადებოდნენ მისთვის, ისინი კათაკმეველები იყვნენ. პევუში მათ სავარაუდოდ იმიტომ მოჰყავდათ სანათლავად, რომ იქ მღვდლები იყვნენ, სხვა მონასტრებში კი მღვდლები არ იყვნენ. რა თქმა უნდა, ყველა მონასტრის ეს ურთიერთობა უაღრესად სასარგებლო იყო ბერებისთვის: ის აკავშირებდა პახომისეული სავანეების ყველა ბერს სულიერი სიყვარულის უმჭიდროესი კავშირებით, ამხნევებდა მცირედმორწმუნეებს, აღუძრავდა მოშურნეობას დასუსტებულებს, ხოლო გულმოდგინე და წარმატებული მოღვაწეებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, რომ ისინი ხედავდნენ მოღვაწეობრივი ცხოვრების მაღალ ნიმუშებს და სწავლობდნენ მათ მიბაძვას და თავმდაბლურად ეცქირათ თავიანთი ღვაწლისთვის. მაგრამ ყველაზე მნიშვნელოვანი ეს მოგზაურობები პევუში იმით იყო, რომ ისინი ყველა ბერს აძლევდნენ შესაძლებლობას ენახათ წმინდა პახომის ჩვეული ცხოვრება და მოესმინათ მისი დარიგებები. სავანეების მოსავლელად მოგზაურობების დროსაც წმინდა პახომი ბერებს ასწავლიდა არა მხოლოდ სიტყვით, არამედ მაგალითითაც. ის მზად იყო ყველას დამორჩილებოდა, ემორჩილებოდა უმდაბლესებსაც და სიამოვნებით მიიღებდა გაკვეთილს საერთო საცხოვრებლის ყველაზე უმცროსი წევრისგანაც კი. აი, ერთი ასეთი მრავალი შემთხვევიდან.

ღირსი პახომი განსაკუთრებით ხშირად დადიოდა ტაბენისში. ამ ვიზიტების დროს ის არ ტოვებდა თავის ჩვეულ ხელსაქმეს. აბბა თეოდორეს განკარგულებით, აქ იყენებდნენ ჭილოფების ქსოვის განსაკუთრებულ ხერხს: თოკები ძლიერად არ უნდა მოჭერილიყო; ამ შემთხვევაში ნაკლები შრომაც იყო საჭირო და ჭილოფებიც უკეთესი გამოდიოდა. როდესაც პახომი აქ თავის ჭილოფს ქსოვდა, ერთმა ბიჭმა, რომელიც მონასტერში ცხოვრობდა და ამ კვირაში ამ მორჩილებაზე თავის რიგს ასრულებდა, გულახდილად შენიშნა მას, რომ ის არ ქსოვდა ისე, როგორც აბბა თეოდორემ განკარგა. პახომიმ თვინიერი სიხარულით მოისმინა ყმაწვილის შენიშვნა და სთხოვა, ესწავლებინა მისთვის, თუ როგორ უნდა ემუშავა ზუსტად. ბიჭმა პახომის აჩვენა, როგორ მუშაობდნენ მათთან. აბბა პახომიმ მაშინვე სწორედ ასე დაიწყო ჭილოფის ქსოვა.

დიდ შიშს იწვევდნენ ტაბენისელებს შორის ახლომახლო მცხოვრები ბარბაროსები, რომლებიც არა მხოლოდ მაშინ, არამედ მოგვიანებითაც თავს ესხმოდნენ სოფლებსა და მონასტრებს და დიდ ზიანს აყენებდნენ მათ: ძარცვავდნენ, ანადგურებდნენ, მცხოვრებლებისგან გამოსასყიდს ითხოვდნენ ან მათ მონებად მიჰყავდათ. ჩრდილოეთის სავანეების ბერები მათგან გაიქცნენ. იმისთვის, რომ ჩრდილოეთის სავანეები სრულად არ დანგრეულიყო და ბერები სრულიად არ გაღატაკებულიყვნენ, ღირსი პახომი ჩრდილოეთის სავანეებში დიდი რაოდენობით ბერებს გზავნის. თვითონ კი პევუს მონასტერში დარჩა, ხოლო თავისი საყვარელი მოწაფე თეოდორე წასაკითხი წიგნებით ჩრდილოეთის მონასტრების ბერებთან გაგზავნა. იქ თეოდორეს გაგზავნისას, პახომი ანუგეშებდა მას ღვთის შეწევნის იმედით. პახომიმ აღთქმა დადო – ბარბაროსების განდევნის შემთხვევაში ეკლესიაში, რომელიც მათ გაძარცვეს, გაეგზავნა წიგნები, ბევრი ხორბალი და საერთოდ ყველაფერი, რაც ამ ეკლესიას სჭირდებოდა. მეორე დღეს ბარბაროსები, იმპერატორის ჯარის მიერ სრულიად განადგურებულნი, განშორდნენ. ამან დაამშვიდა ბერები.

როდესაც ბარბაროსები ჯერ კიდევ დაუმარცხებელნი იყვნენ, მათ იპოვეს ერთი განდეგილი და აიძულებდნენ, ღვინო დაელევინებინათ მათთვის. მაგრამ როდესაც მას სურდა ღვინის დასხმა, ისინი მოითხოვდნენ, რომ ჯერ მათ ღმერთებს შეეწირა მსხვერპლი. ბერი არ თანხმდებოდა. ბარბაროსებმა დაემუქრნენ, რომ მოკლავდნენ მას, თუ მათ მოთხოვნას არ შეასრულებდა. უბედურ განდეგილს არ ეყო გამბედაობა, უარი ეთქვა წარმართული ღმერთებისთვის მსხვერპლის შეწირვაზე. მან შეასრულა ბარბაროსების მოთხოვნა. ამის შემდეგ მან დაიწყო ბარბაროსებისთვის ღვინის დალევინება. ისინი სიმთვრალისგან ჩაეძინათ. ამან ბერს საშუალება მისცა, გაქცეულიყო მათგან. მაგრამ განდეგილის გული უნუგეშო იყო. ის ისე იყო დამწუხრებული თავისი მწუხარებით, რომ ლოცვაც კი არ შეეძლო. პახომის სიკეთესა და სიბრძნეზე ფიქრით, ეს ბერი სასწრაფოდ წავიდა მასთან, გადაწყვიტა რა, რომ სრულად დამორჩილებოდა დიდი ბერის განსჯას. მან ღრმა მწუხარებით აუწყა წმინდა პახომის, რომ ქრისტესგან გარედან განდგომის შემდეგ, ცრუ ღმერთებისთვის მსხვერპლის შეწირვით, ის უკვე ვეღარ ხედავდა მონანიებისა და ცოდვების შენდობის მიღების შესაძლებლობას, ამიტომაც უკვე მთელი თვეა ღმერთს არ ლოცულობს.

პახომიმ მამობრივად გაკიცხა ის იმის გამო, რომ, თითქოსდა, ცეცხლში ჩააგდო ის გვირგვინი, რომელსაც ანგელოზი მის თავზე იჭერდა და უკვე სურდა მისთვის დაედგა. ქრისტეს უნებლიეთ მოღალატე ბერის გულწრფელი ცრემლების დანახვისას, პახომიმ მას სიმშვიდისკენ მიმავალი გზა უჩვენა. მან შესთავაზა, რაც შეიძლება მეტი ელოცა ღამით და დღისით, ყოველთვის ემარხულა საღამომდე, არასოდეს ეჭამა არაფერი მოხარშული, გარდა მძიმე ავადმყოფობის შემთხვევებისა. მაშინ მას შეეძლო ღვთისგან მადლის მოპოვება, შენდობის მიღება და კვლავ ქრისტეს ერთგული მონა გამხდარიყო. პახომის რწმენამ გაამხნევა ეს ბერი: მან შეწყვიტა სასოწარკვეთა და დაიწყო გულწრფელად და ღვთის წყალობის იმედით მონანიება თავის ცოდვაში.

დიდხანს ტაბენისის მონასტერში მხოლოდ კოპტები მოღვაწეობდნენ. ბოლოს წმინდა პახომის დიდებამ ბერძნებამდე და რომაელებამდეც მიაღწია. და მათგან ზოგიერთმა დაიწყო მონასტერში სწრაფვა ბრძენი აბა პახომის ხელმძღვანელობით და აქ ბერები ხდებოდნენ. წმინდა პახომი მათზეც გულმოდგინედ ზრუნავდა: ისინი მისთვის არანაკლებ ძვირფასნი იყვნენ, ვიდრე კოპტები.

პახომისთვის გარკვეულ სირთულეს ბერძენ ბერებთან (ისინი რომაელებზე მეტნი იყვნენ) ურთიერთობისას ბერძნული ენის არცოდნა წარმოადგენდა. ანალოგიურად, სხვა კოპტმა ბერებმაც არ იცოდნენ ეს ენა. ალექსანდრიიდან ყველაზე ახლო მანძილზეც კი სასაუბრო ენა იყო არა ბერძნული, არამედ კოპტური. ალექსანდრიიდან შედარებით არც ისე შორს მცხოვრები მოღვაწეებიც კი, მაგალითად, წმინდა ანტონი დიდი, რომელიც დიდ ირაკლეოპოლის მახლობლად დაიბადა, წმინდა პიმენ დიდი, რომელმაც მთელი ცხოვრება ქვემო ეგვიპტეში, სკიტში, ტერენუოფში და ჩრდილოეთ დიოლკეში გაატარა, ბერძნულად არ საუბრობდნენ, მით უმეტეს რთული იყო ბერძნული ენის მცოდნე ბერის შეხვედრა თებაიდაში. ბერძნებზე ზრუნვის საქმეში ღირს პახომის თეოდორე ეხმარებოდა, რომელიც ალექსანდრიის ეკლესიის ყოფილი მედავითნე იყო. მაგრამ თავად წმინდა პახომიც იზრუნა იმაზე, რომ ბერძნული ენა ესწავლა.

წმინდა პახომი ბერებს სიტყვითაც და მაგალითითაც ასწავლიდა. მით უფრო ძლიერად მოქმედებდა მისი სიტყვა, რადგან ბერები მასში ყველა სათნოების მაგალითს ხედავდნენ. პახომის მუდმივი სალოცავი განწყობა, მისი ღრმა სიმდაბლე, მისი სიმკაცრე საკუთარი თავის მიმართ, სიმკაცრე ავადმყოფობის დროსაც კი, მისი სიყვარული ყველას მიმართ, მისი გამჭრიახობა და სიბრძნე – ყოველივე ეს იზიდავდა ძმების გულებს მისკენ, აიძულებდა ყველას, უყოყმანოდ დამორჩილებოდნენ მის სიტყვას, მიეღოთ მისი რჩევები.

პახომის სიმდაბლე უჩვეულოდ დიდი იყო, თუმცა ის არაჩვეულებრივ ღვაწლს აღასრულებდა, თუმცა მას უდიდეს პატივს მიაგებდნენ როგორც ბერები, ისე ერისკაცები და თვით ეპისკოპოსებიც კი, რომლებიც ზოგჯერ ბერებს უგზავნიდნენ მასთან, რათა მას მათზე თავისი სამსჯავრო გამოეტანა. წმინდა პახომის ეშინოდა სხვების განსჯა ფიქრებშიც კი. არაერთხელ ეღირსა რა ღვთისგან ხილვები და გამოცხადებები, ის მათ შესახებ ძმებს მაშინ ესაუბრებოდა, როდესაც თავისი მონათხრობისგან ძმებისთვის მორალურ სარგებელს ელოდა.

ერთხელ ძმებმა სთხოვეს, მოეყოლა რომელიმე თავისი ხილვის შესახებ. მისი პასუხი საყურადღებოა. არ ისურვა მოყოლა იმ ხილვებზე, რომლებიც ჰქონდა, რათა დაეცვა ქედმაღლობისგან ის ბერები, რომლებსაც უფალი განსაკუთრებულ სულიერ ნიჭებს ანიჭებდა, წმიდა პახომიუსმა თქვა: „ის, ვინც ცოდვებით არის აღსავსე, ვერ მიიღებს სულიერი ხილვების მადლს. მაგრამ თუ გსურს გქონდეს მშვენიერი და საოცარი ხილვა, მე მიგანიშნებ ერთ-ერთ მათგანზე: როცა იხილავ ღვთისმოსავ, გულით თავმდაბალ, წმინდა ადამიანს – აი, უმშვენიერესი ხილვა: შენ ხედავ უხილავ ღმერთს ამ ხილულ ადამიანში. ნუ ეძიებ სხვა ხილვას, რომელიც ამაზე აღმატებული იქნებოდა.“

თავმდაბალ პახომიუსს არაფერში სურდა ძმებზე უპირატესობა. ის ჭეშმარიტად სამართლიანს უწოდებდა იმ ძმას, რომელიც სხვებთან შედარებით მას უფრო მეტ ულუფას არ აძლევდა. შრომაც სხვებთან ერთად სურდა. არ უშვებდა, რომ ვინმეს მისთვის შრომა შეემსუბუქებინა.

ერთხელ დიდი ავვა ძმებთან ერთად სამუშაოდ წავიდა. თითოეულს თავის თანამგზავრთან ერთად განსაზღვრული რაოდენობის პური უნდა წაეღო. პახომიუსის თანამგზავრს სურდა, ყველაფერი მარტოს ეტარებინა. მაგრამ პახომიუსი არ დათანხმდა, თქვა რა, რომ წინამძღვარი ყველაფერში ისეთივე შრომას უნდა ეწეოდეს, როგორსაც ძმები.

უმაღლეს ხარისხში უქონელი პახომიუსი ძალიან ღარიბულ სამოსს ატარებდა. ის მას საბნის მაგივრობასაც უწევდა ცივ დროს. ამ სამოსში იღებდა მასთან მისულ მღვდლებსა და ბერებს.

ერთმა ძმამ, სახელად ათანასემ, რომელიც სამონასტრო ტანსაცმელს განაგებდა, მიმართა წმიდა თეოდორეს თხოვნით, რომ ავვას სამოსი, როცა ის გაიხდიდა, მისთვის საწყობში მიეცა, და ამის ნაცვლად დაედო სხვა, ახალი და წინამძღვრისთვის შესაფერისი სამოსელი.

თეოდორემ ათანასეს დაუჯერა და ერთი სამოსი მეორეთი შეცვალა.

მაგრამ აი, პახომიუსი თავის ძველ სამოსს ეძებს. თეოდორე ახალს უჩვენებს, მაგრამ პახომიუსი ითხოვს, რომ ძველი სამოსი დაუბრუნონ. მოძღვრის სამჯერ გამეორებულ თხოვნაზე თეოდორემ უპასუხა, რომ ახლა უკვე შეუძლებელი იყო ამ სამოსის პოვნა. თეოდორეს, თუმცა, ძალიან შეებრალა, რომ მოძღვარს იმ სამოსი მოაკლო, რომელიც მისთვის საბნის მაგივრობასაც უწევდა ცივ დროს. მან ამის გამო ტირილიც კი დაიწყო. მაგრამ პახომიუსსაც არ მიაჩნდა თავი მართლად ამ შემთხვევაში. ის დიდხანს სთხოვდა უფალს პატიებას იმაში, რომ სხვებს მორჩილებას ასწავლიდა, მაგრამ თავად არ გამოიჩინა მორჩილება იმის მიმართ, ვინც მონასტერში სამოსს განაგებდა. რაოდენი დიდი თავმდაბლობა!

ერთხელ, როცა პახომიუსი ავად გახდა, თეოდორემ ის იქ მიიყვანა, სადაც ავადმყოფი ბერები ჭამდნენ. მისთვის კარგი შეჭამადი მოამზადეს. მან შენიშნა ძმას, რომელიც ამ საჭმელს ამზადებდა: – შენ არ იცი საჭმლის მომზადება; მომეცი ცოტა წყალი. მიწოდებული წყალი პახომიუსმა ამ კერძში ჩაასხა. მაშინვე თეოდორემ მას ხელებზე წყალი დაასხა ჭამის დაწყებამდე. პახომიუსმა თავის მხრივ მას ფეხებზე დაასხა წყალი.

ჭამის შემდეგ მათ შორის საუბარი გაიმართა. თეოდორეს შეკითხვაზე: რატომ გააფუჭა საჭმელი წყლით, პახომიუსმა უპასუხა: – ძმა, რომელმაც ჩემთვის საკვები მოამზადა, ჩემს გამო დიდი გულმოდგინებით ამზადებდა, ასეთი გულმოდგინება კი ადამიანებს შორის ხანგრძლივი არ არის. და მე ვუთხარი ჩემს თავს: მე ახლა ამჯერად კარგად შევჭამ, მაგრამ დადგება ხვალინდელი დღე, მე ვიქნები ავად, კვლავაც ველოდები, რომ ძმა კარგად მაჭმევს, და ამ მიზეზით ჩემი გული არეულობაში იქნება. სწორედ ამიტომ გავაფუჭე ჩემთვის მიწოდებული კარგი საჭმელი, რათა სხვა დროს, თუ ის უყურადღებო იქნება და ისევ ისე კარგად არ მოამზადებს, ეს ჩემთვის უკვე სულერთი ყოფილიყო.

თეოდორემ ჰკითხა მოძღვარს, რატომ დაასხა მას ფეხებზე წყალი. საოცარი პასუხი გასცა მას წმიდა პახომიუსმა. – მე ასე მოვიქეცი იმისათვის, რომ, თუკი სხვა სამყაროში მეტყვიან: თეოდორე შენს ხელებზე ასხამდა წყალს, მე მქონდეს უფლება ვთქვა: მე თვითონ დავბანე მას ფეხები.

ავადმყოფ პახომიუსს არ სურდა ზეთით მომზადებული საჭმლის მიღება. სხვა დროს, ავადმყოფობისას, ის არ დათანხმდა, რომ საუკეთესო საბნით დაფარულიყო ხალიჩის ნაცვლად და მიეღო ერთი მუჭა ფინიკი. რაოდენი სიმკაცრე საკუთარი თავის მიმართ!

პახომი განსაკუთრებული სიყვარულით ეპყრობოდა ავადმყოფ ბერებს. ყველაზე მეტად ის დაავადებული ძმის სულის გადარჩენაზე ზრუნავდა. ის ავადმყოფს არწმუნებდა, მადლობა ეთქვა ღმერთისთვის, აღუძრავდა კეთილმსახურ აზრებს, აფრთხილებდა მიწასთან მიჯაჭვულობისგან, უწმინდური ფიქრებით გატაცებისგან, უნერგავდა ღმერთისგან შენდობის თხოვნას და თავისი მომავლისთვის მხნედ შეხედვას, იმედს უფალზე დაამყარებინებდა. ის ყოველთვის ზრუნავდა ავადმყოფი ძმის სხეულზეც. მონასტერში ავადმყოფებს არასოდეს აიძულებდნენ გაძლიერებულ მარხვას, თუმცა ხელსაც არ უშლიდნენ მარხვაში. პახომი ზოგჯერ საჭიროდ მიიჩნევდა მარხვის შემსუბუქებას, თუ ხედავდა, რომ მარხვა ძალიან აუძლურებდა ავადმყოფს და გამოჯანმრთელების საშუალებას არ აძლევდა.

ერთხელ, ერთ-ერთი ძმა დიდი მარხვის დღეებში ავად გახდა. თუმცა, ის არ თანხმდებოდა არც მოხარშული საკვების მიღებას, არც ღვინის დალევას. არ სურდა, თავისთვის შეღავათი დაეშვა, თუნდაც გადაჭარბებული თავშეკავებით სიკვდილი დასდგომოდა. ბრძენმა ავვა პახომიმ ურჩია, თუ ამ მარხვის სრულად მიტოვება არ სურდა, მისი მარხვა სრულ გამოჯანმრთელებამდე გადაედო, როდესაც შეძლებდა მკაცრ მარხვაში გაეტარებინა იმდენი დღე, რამდენიც ახლა უნდა ემარხულა.

საავადმყოფოში მომსახურე ბერებს შორის იყვნენ ისეთებიც, რომლებსაც არ სურდათ ავადმყოფების ზოგიერთი თხოვნის შესრულება, რაც მათთვის ბერისთვის დაუშვებელ ახირებად ეჩვენებოდა. მაგრამ წმინდა პახომი ამას სხვანაირად უყურებდა. ის მზად იყო ავადმყოფისთვის შესაძლებელი ნუგეში მიეცა.

ერთხელ, მაგალითად, თავად პახომი მძიმედ დაავადდა. საავადმყოფოში მას მოხარშული ბოსტნეულის მცირე ულუფა შესთავაზეს. ამ დროს საავადმყოფოში იწვა მძიმედ დაავადებული ბერი, რომლის სხეული მხოლოდ კანსა და ძვლებს წარმოადგენდა: ის ისე იყო გახდომილი ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ. როდესაც ამ ბერმა საავადმყოფოს ძმებს ცოტაოდენი საქონლის ხორცი სთხოვა, ისინი არ დათანხმდნენ. მაშინ ავადმყოფმა ითხოვა, ავვა პახომისთან მიეყვანათ. დიდებული ავვა გაოცებული იყო ბერის უკიდურესი გამოფიტვითა და საავადმყოფოს ძმების გონივრული თანაგრძნობის არარსებობით. მან მკაცრად უთხრა მათ: „უგუნურნო, სად არის ღვთის შიში? ღმერთმა ხომ თქვა: „შეიყვარე მოყვასი შენი, ვითარცა თავი შენი“. ნუთუ ვერ ხედავთ, რომ ეს ძმა თითქმის მკვდარია? რატომ არ მიეცით მას ის, რაც გთხოვდათ? მე ახლა ვერც ვჭამ, ვერც ვსვამ. ხომ არის განსხვავება დაავადებებს შორის და ერთი დაავადება მეორეზე უფრო მძიმეა.“

პახომიმ თავი ვერ შეიკავა ცრემლებისგან მძიმედ დაავადებული ბერისა და სხვების უგულო გულმოდგინების დანახვაზე საკვების წესდების მკაცრად დაცვის მიმართ. ახლა ბერებმა გაიგეს თავიანთი უმართლობა. მათ მაშინვე გაგზავნეს თხის ყიდვაზე და მისგან მოამზადეს კერძი, რომელმაც გააძლიერა ავადმყოფი ძმის დასუსტებული სხეული და გაამხნევა მისი მწუხარე სული.

პახომი ცდილობდა თავის მოწაფეებში ღმერთის იმედი აღეძრა. აი, ერთი შემთხვევა, რომელიც ამას ადასტურებს.

ერთ საღამოს ძმები ჩამოვიდნენ, რათა ნავი ლერწმით დაეტვირთათ. თეოდორეს ეშინოდა, რომ მათ მიერ მომზადებული რაგუ ყველასთვის არ ეყოფოდა. პახომიმ გაიგო მისი ფიქრები და გააფრთხილა ის საკვებზე გადაჭარბებული ზრუნვისა და მის მიმართ მცირედმორწმუნეობის შიშისგან, მიუთითებდა რა ღვთის მზრუნველობაზე ადამიანზე. იმედმა არ შეარცხვინა პახომი.

ერთხელ მონასტერში ხორბლის ნაკლებობა იყო. ეს ძალიან აწუხებდა და ანერვიულებდა ბერებს. სურდა რა გაეფანტა მათი შიში უახლოეს მომავალთან დაკავშირებით, პახომი მათ ორ მშვენიერ ხალიჩაზე მიუთითებდა, რომლებიც ერთმა კეთილმა ადამიანმა შესწირა: უკიდურეს შემთხვევაში, მათი გაყიდვა და მიღებული ფულის ხორბლის შესაძენად გამოყენება შეიძლებოდა. მთელი ღამე პახომიმ მხურვალე ლოცვაში გაატარა.

მეორე დღეს დილით მონასტრის ჭიშკარზე ერთ-ერთი ქალაქის მეთაურმა დააკაკუნა. როდესაც კარისკაცმა გაუღო, მან თქვა, რომ აღთქმა ჰქონდა დადებული, გაჭირვებულებისთვის გარკვეული რაოდენობის პური მიეცა, და რომ ამ ღამით სიზმარში შეიტყო, რომ სწორედ ამ მონასტრის ძმებს სჭირდებოდათ პური; დაე, ვინმემ მიიღოს მის მიერ ჩამოტანილი პური. როდესაც ეს თავად პახომის აცნობეს, ის ძალიან გაუხარდა და ქალაქის მეთაურს უთხრა, რომ მათ ნამდვილად სჭირდებოდათ პური, მაგრამ ფულის გადახდაში გადავადება სჭირდებოდათ. კეთილმა ქრისტიანმა თქვა: „მე ეს ფულისთვის კი არ ჩამოვიტანე, არამედ იმის გამო, რომ თქვენ ღვთის ხალხი ხართ. გაგზავნეთ ძმები, რომ ეს შეიტანონ.“

პახომი, გულწრფელად მადლიერი იმ კეთილი ადამიანისა, რომელმაც უკიდურესი გაჭირვების დროს დახმარება აღმოუჩინა სავანეს, კურთხევად გადასცა სამონასტრო პური და ბოსტნეული. ქალაქის მმართველმა სიხარულით მიიღო ეს და წავიდა კმაყოფილი იმით, რომ დაეხმარა ღვთის მსახურებს. ძმები გაოცდნენ და გაუხარდათ მონაზონთმოყვარე მმართველის მოულოდნელი საჩუქარი.

პახომს ეშინოდა, რომ ბერები არ მიჯაჭვებოდნენ მიწიერ სილამაზეს. მას ისიც კი ეშინოდა, რომ ტაძრის წყობა, მოხდენილობა და სილამაზე არ გაეფანტა მონაზვნების ყურადღება. წმინდა პახომი გულმოდგინედ აფრთხილებდა თავის მოწაფეებს ამპარტავნებისგან. ის არწმუნებდა თავის ბერებს, რომ ღვაწლი ფარულად აღესრულებინათ, ღვთის გულისათვის და არა ადამიანური ქების მოსაპოვებლად. ურჩევდა მათ, გარეგნულად არ გამორჩეულიყვნენ ძმებს შორის. აი, რამდენიმე შემთხვევა, რომელიც გვიჩვენებს, თუ რაოდენ დაჟინებით ებრძოდა ის მოღვაწეთა ამ მტერს.

ერთმა ბერმა მრავალი ღამე გაატარა განუწყვეტელ სამონასტრო სიფხიზლეში, იმედით ტკბებოდა, რომ ადამიანებისგან განსაკუთრებულ პატივისცემას მოიპოვებდა. პახომი არწმუნებდა მას, შეეცვალა ცხოვრების წესი, ეუბნებოდა, რომ სასადილოში მისულიყო, როცა იქ ძმებს იძახებდნენ, და მათთან ერთად ეჭამა, ოღონდ არა სრულად გაძღომამდე; რომ აღესრულებინა იმდენი ლოცვა, რამდენიც ყველა ბერს ჰქონდა დანიშნული, რომ კელიიდან გამოსვლისას ყველასთვის საყვარელი ყოფილიყო და პირქუშად არ გამოჩენილიყო. რასაკვირველია, არც საკუთარი ღვაწლის მიტოვება შეიძლებოდა, რადგან ესეც სატანისთვის საამებელი იქნებოდა; არამედ ყველაფერი ღვთის გულისათვის უნდა გაკეთებულიყო, ეშმაკისთვის გულში ადგილის მიცემის გარეშე. როდესაც ეს ბერი ისევ ისე აგრძელებდა მოქმედებას, ეშინოდა, ძმებისთვის სუსტი და საცოდავი არ გამოჩენილიყო, პახომიმ ისევ დაჟინებით ურჩია მას, შეემსუბუქებინა თავისი ღვაწლი. მრავალჯერ შეახსენა ამპარტავან ბერს თავისი წინა დარიგებები და, ბოლოს, უთხრა, რომ სიგიჟემდე მივიდოდა, თუ ჯიუტად გააგრძელებდა თავის მიდრეკილებას გარეგნული ღვაწლისკენ სხვების პატივისცემის მოსაპოვებლად და არა ვნებების მოკვდინების გულისათვის. მაგრამ მონაზონი თავისებურად მოიქცა და პახომის წინასწარმეტყველება ახდა. ამპარტავანი მონაზონი, უფრო და უფრო ამპარტავნობით აღვსილი თავისი გარეგნული ღვთისმოსაობის გამო, მივიდა სიგიჟემდე, თვითდავიწყებამდე. ის მზად იყო წმინდა თეოდორეს მოსაკლავადაც კი, როდესაც ავამ ის ამ ბერის ამპარტავანი და ღვთისთვის არასასურველი ლოცვისგან მოსაცილებლად გაგზავნა. საბედნიეროდ, მისი ხელები, ხის მორით გაწვდილი, გაშეშდა, და ის მხოლოდ გააფთრებით უყვიროდა თეოდორეს, ღვთის მტერს უწოდებდა მას. დიდხანს იყო ის ასეთ საცოდავ მდგომარეობაში. ბოლოს ის განიკურნა თავისი სიგიჟისგან და, ამავე დროს, ძველი ჯიუტი სიამაყისგან.

წმინდა პახომი ერთხელ კელიის გარეთ იჯდა ზოგიერთ უხუცესთან ერთად და მათთან ღვთის სიტყვაზე საუბრობდა. ამ დროს ერთი ძმა თავისი კელიის კართან ჭილობს ამზადებდა. ის განსაკუთრებული გულმოდგინებით მუშაობდა და ამ დღეს მოასწრო ორი ჭილობის მოწვნა. ის ავა პახომისგან ქებას ელოდა. მისი სულიერი მდგომარეობის დანახვისას, პახომიმ თავის თანამოსაუბრეებს უთხრა: „ვერ ხედავთ ამ უბედურ ძმას? მან დღევანდელი შრომა დაკარგა, რადგან ადამიანებისგან ქება ღვთისგან ქებაზე მეტად შეიყვარა; მან თავად დაიღალა თავი და თავისი სული ყოველგვარ წარმატებასა და სარგებელს მოაკლო“.

პახომიმ მოუხმო ამ ბერს და მკაცრად უსაყვედურა მისი ფიქრების გამო. შემდეგ, თავისი მხილების შერბილებით, პახომიმ უბრძანა მას, მოეტანა ეს ორი ჭილობი, როდესაც ძმები ეკლესიაში შეიკრიბებოდნენ, და ბერებს შენდობა და ლოცვა ეთხოვა. იგივე უნდა გაეკეთებინა სადილობის დროსაც, ტრაპეზზე. რათა კიდევ უფრო განეკურნა მისი სული, პახომიმ უბრძანა მას, განუწყვეტლივ მჯდარიყო კელიაში, ყოველდღე მოემზადებინა ორი ჭილობი ერთის ნაცვლად, ეჭამა მხოლოდ პური და მარილი, არ ესაუბრა არავისთან, გარდა ერთი ძმისა, რომელიც მას პურს მიუტანდა, და გულმოდგინედ ეთხოვა ღვთისთვის შენდობა თავისი ცოდვისთვის. ეს სასჯელი მიმართული იყო პირდაპირ ბერის მთავარი ვნების წინააღმდეგ: ის სასჯელად უნდა აკეთებდა იმას, რასაც ადრე ამპარტავნების გამო აკეთებდა. სასჯელი მუდმივად ახსენებდა მას დაშვებულ ცოდვას და მის გულში ცოცხალ სინანულს უნდა აღეძრა. ის აფასებდა პახომის ქებას: რა თქმა უნდა, მას არ შეეძლო არ გაეგო, რომ დიდმა ავამ უსაფუძვლოდ არ დასაჯა ასე მკაცრად, წინასწარ ყველას წინაშე მხილებით.

კიდევ ერთი შესანიშნავი შემთხვევა. ერთხელ წმიდა პახომს მოუხდა შესვლა მონასტერში, სადაც ბერები ერეტიკული შეხედულებებით იყვნენ დასნეულებულნი. იქ ბერებმა პახომის მოწაფეებს გადასცეს, რომ მათი წინამძღვარი პახომს სთავაზობს ერთად გადავიდნენ მდინარეზე, რათა აჩვენონ, რომელი მათგანია მართალი, ვინ უფრო სათნოა ღვთისთვის. როდესაც მოწაფეებმა ეს პახომს უთხრეს, იგი ძალზე დამწუხრდა იმის გამო, რომ მისმა ბერებმა მოისმინეს და გადასცემენ ასეთ დავალებას. პახომმა მკაცრად უთხრა მათ: „ერეტიკოსს შეუძლია მდინარეზე გადასვლა წყლის ზედაპირზე, როგორც ხმელეთზე გადადიან, ღვთის დაშვებითა და სატანის დახმარებით, რომელსაც სურს მისი განმტკიცება მის უღვთო რწმენაში და სხვების ამ რწმენისკენ მიდრეკა. ახლა წადით და უთხარით ამ ადამიანებს: „ღვთის მსახური პახომი ამბობს: ჩემი შრომა და ზრუნვა მიმართულია არა იმაზე, რომ მდინარეზე ფეხით გადავიდე, არამედ იმაზე, რომ თავი ავარიდო ღვთის სასჯელებს და გადავიდე იმ ცეცხლოვან მდინარეზე, რომელზეც ჩვენ ყველამ, ადამიანებმა, უნდა გადავიდეთ ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს ტახტის წინაშე. გარდა ამისა, სახარება ამბობს: „არ გამოსცადო უფალი ღმერთი შენი“.

წმიდა პახომი ერეტიკოსების შეთავაზებაში ხედავდა სატანის მზაკვრობას, რომელსაც სურდა სასწაულებრივი გამოვლინებით შეერყია ბერებში რწმენა და აღეძრა მათში ამპარტავნება. ის არწმუნებდა მოწაფეებს, რომ არასოდეს დათანხმებოდნენ მსგავს რამეს და არ დანებებოდნენ ამპარტავნებას.

როდესაც რომელიმე მოსაგრეში ვლინდებოდა თუნდაც ერთი სათნოება, ამპარტავნებით გაუფუჭებელი, წმიდა პახომი ხარობდა ძმის ამ მცირე წარმატებით და გულმოდგინედ უფრთხილდებოდა მის სათნოებას, ხედავდა რა მასში მისი ხსნის საწინდარს. წმიდა პახომს არ სურდა, რომ ბერები მკაცრ ღვაწლს ეძლეოდნენ იძულებით და არა საკუთარი სურვილით. ამის შესახებ მჭევრმეტყველურად მოწმობს კინოვიის ცხოვრებიდან მომდევნო შემთხვევა.

ერთხელ, როდესაც წმიდა პახომი სხვა მონასტრების მონახულების შემდეგ ბრუნდებოდა იმ სავანეში, სადაც მუდმივად ცხოვრობდა, ძმები გამოვიდნენ მის მისასალმებლად. თავად შეხვედრისას ერთმა ყმაწვილმა ხმამაღლა განუცხადა მას, რომ იმ დღიდან მოყოლებული, რაც პახომმა ისინი დატოვა, მათთვის არაფერი მოუმზადებიათ არც მარცვლეულისგან და არც ბოსტნეულისგან. წმიდა პახომმა თვინიერად და ალერსიანად უპასუხა მას:
– ნუ წუხარ, შვილო ჩემო; ამიერიდან მე მივხედავ თქვენს საქმეებს და ვიზრუნებ თქვენს საკვებზე.

მონასტერში შესვლისა და ეკლესიაში ლოცვის აღვლენის შემდეგ, პახომი პირდაპირ სამზარეულოში წავიდა. მზარეულები ფლეთდნენ ჭილოფებს. პახომმა მთავარ მზარეულს ჰკითხა:
– რამდენი ხანია, რაც ძმებისთვის წვნიანი არ მოგიმზადებია? აღმოჩნდა, რომ უკვე ორი თვე იყო, რაც მან არც ერთხელ არ მოუმზადა მათ წვნიანი. პახომმა ჰკითხა მას:
– რატომ იქცეოდი ასე, მაშინ როცა წესები ბრძანებს, რომ წვნიანი მიეწოდოს ძმებს ყველა შაბათსა და კვირას?

მთავარმა მზარეულმა უპასუხა, რომ ძმები ღვაწლის სიყვარულის გამო არ ჭამდნენ წვნიანს, კმაყოფილდებოდნენ მცირე რაოდენობის ბოსტნეულითა და ზეთით; ადრე ზეთით მომზადებული წვნიანი გადაიყრებოდა გარეთ; ახლა მან ერთი ძმა დანიშნა, რათა სატრაპეზოში მიეტანა ზეთისხილი, ბოსტნეული, ძმარი, ხოლო თვითონ და სხვები მასთან ერთად შრომობენ ჭილოფების დამზადებაზე. ამ ხნის განმავლობაში სამზარეულოში ხუთასი ჭილოფი იყო მომზადებული.

პახომი ძლიერ დაამწუხრა სამზარეულოს გამგე ბერის თვითნებობამ. თვითნებურად მომზადებული ჭილოფების დაწვის ბრძანების შემდეგ, წმიდა პახომმა მკაცრად შენიშნა ამ ბერს, რომ მან თავისი ზედმეტი გულმოდგინებით წესების უგულებელყოფა გამოიჩინა. ამასთანავე, ბერების თავშეკავება ამ შემთხვევაში უკვე აღარ იყო თავისუფალი ნების გამოვლინება, არამედ აუცილებლობის შედეგი: არავის აღარ ჰქონდა შესაძლებლობა გამოეჩინა თავისი გულმოდგინება, ყველა იძულებით მარხულობდა.

„რაც შემეხება მე,“ – ამბობდა წმიდა პახომი, – „მე მერჩივნა სხვადასხვა სახის კერძები და ყველა სახის ხილი მომემზადებინა და ეს ყველაფერი ძმების წინაშე დამედო, რათა მათ, თუკი შეიკავებდნენ თავიანთ სურვილებს და ნებაყოფლობით, ღვაწლის გულისთვის, უარს იტყოდნენ ამის ჭამაზე, დიდი და კარგი საქმე აღესრულებინათ ღვთის წინაშე. თუკი ტრაპეზზე წესდებით ნებადართულს არ მიირთმევდნენ, მაშინ უძლური ძმები საკმარისად ვერ გაიმაგრებდნენ თავიანთ დაცემულ ძალებს: ისინი სრულიად დასუსტდებოდნენ. ამასთან, ძმებს შორის ბევრი ახალბედაა, რომელთაგან ზოგი ძალიან ახალგაზრდა და სუსტია სხეულით: მათ არ შეუძლიათ ბერულ ღვაწლში სრულყოფილებს გაუტოლდნენ. მათთვის განსაკუთრებით მძიმე იქნებოდა, თუკი შაბათობით, კვირაობით და დღესასწაულებზეც კი მოხარშულ საკვებს მოაკლებდნენ: მათ შეიძლება სასოწარკვეთილებას მიეცნენ ცხოვრების მათთვის უჩვეულო სიმკაცრის გამო.“

რა სწორი შეხედულებაა საქმეზე! რა გონივრული სიმკაცრეა წესების დამრღვევთა მიმართ, რა ზრუნვაა სავანეში წესრიგის შენარჩუნებაზე, რა სიყვარულია უძლური ძმებისადმი ამ საყვედურში, რომელიც მზარეულს ეთქვა, ვინც ზედმეტი თავშეკავების გულმოდგინებით დაარღვია საკვების შესახებ წესები!

წმიდა პახომი ყოველთვის ითვალისწინებდა, რომ ზედმეტმა სიმკაცრემ შეიძლება ზოგიერთი მოსაგრე სასოწარკვეთილებაში ჩააგდოს. ახალბედა, გამოუცდელი ბერების მიმართ იგი განსაკუთრებული წინდახედულებითა და სინაზით ეპყრობოდა, მათში „ახალგაზრდა მცენარეებს“ ხედავდა, რომლებიც მოვლასა და მხარდაჭერას საჭიროებდნენ. პახომი საყვედურობდა თავის საყვარელ მოწაფეს, თეოდორეს, მისი ძმის, პაფნუტის მიმართ სიმკაცრის გამო. მხოლოდ პახომის სიყვარულმა და სიბრძნემ შეინარჩუნა პაფნუტი მონასტერში. აი, მსგავსი წინდახედულობისა და სიყვარულის შემთხვევა უცხო მონასტრის ბერის მიმართ.

ტაბენისის მახლობლად იყო პატარა მონასტერი, რომელიც არ ეკუთვნოდა სავანეს. ამ მონასტრის წინამძღვარი ხშირად მიდიოდა წმიდა პახომისთან, რათა მისი ბრძნული დარიგებები მოესმინა და შემდეგ თავისი ბერებისთვის გადაეცა. ამ მონასტრის ერთი ბერი დაჟინებით ითხოვდა თანამდებობას, რომლის ღირსიც არ იყო. წინამძღვარმა ერთხელ უპასუხა მის თხოვნას, რომ პახომიმ ურჩია, ეს თანამდებობა არ მიეცათ მისთვის, რადგან ის ამის ღირსი არ იყო, თუმცა პახომის ეს არ უთქვამს. თავმოყვარე ბერმა თითქმის ძალდატანებით მიიყვანა თავისი აბატი წმიდა პახომისთან განმარტებისთვის. ფერმკრთალი, ღრმა დაფიქრებით მიჰყვებოდა წინამძღვარი თავის ბერს, დაბნეული მისი შეუზღუდავი რისხვით.

მათ პახომი მონასტრის გალავნის მშენებლობაზე ნახეს. რისხვით აღსავსე ბერი პახომის უყვიროდა:

„ჩამოდი, რომ ჩემი ცოდვა დაამტკიცო, პახომი – მატყუარა ხარ!“

უზომოდ თავმდაბალმა და მომთმენმა პახომიმ უხეშ ბერს არაფერი უპასუხა. თუმცა ბერი აგრძელებდა ლანძღვას. პახომიმ გაიგო მისი სულიერი მდგომარეობა და მშვიდად უპასუხა:

„მაპატიე, მე შევცოდე; შენ არასოდეს შეგცოდია?“

ბერის რისხვა ჩაცხრა. შემდეგ პახომიმ მონასტრის წინამძღვარი განზე გაიყვანა და მისგან გაარკვია, რა იყო საქმე. აბატმა მას ასეთი რჩევა მისცა:

„მომისმინე და შეასრულე მისი თხოვნა, რათა მისი სული მტრის ხელიდან გამოგლიჯო.“

მონასტრის წინამძღვარმა ამ რჩევას დაუჯერა. ისიც და მისი ბერიც ნუგეშცემულნი და დამშვიდებულნი იყვნენ პახომისგან.

რამდენიმე დღის შემდეგ ამ ბერმა მოინანია თავისი უხეშობა პახომის მიმართ და მასთან წავიდა შენდობის სათხოვნელად. მან აღიარა, რომ პახომი უფრო აღმატებულია, ვიდრე მასზე ამბობენ, და უთხრა მას შემდეგი: „ღმერთმა იცის, რომ შენ რომ არ ყოფილიყავი ჩემდამი დიდსულოვანი და ერთი უხეში სიტყვა ეთქვა ჩემთვის, მე, ცოდვილი, დავტოვებდი ბერობას და კვლავ ერისკაცი გავხდებოდი. კურთხეულ იყავი, ღვთის კაცო, რადგან უფალმა გამაცოცხლა შენი დიდსულოვნებით.“

წმიდა პახომი ხშირად ახსენებდა ბერებს იმ გულმოდგინებაზე, რომელიც მათ უნდა ჰქონოდათ. იგი ყოველ შემთხვევას იყენებდა, რათა მათში გაეღვიძებინა ღვაწლისადმი, ცოდვებისთვის ტირილისადმი, სულიერი წინსვლისადმი მონდომება.

ერთხელ, თავის მოწაფე თეოდორესთან ერთად სამარხებთან გავლისას, პახომიმ დაინახა, რომ რამდენიმე ქალი დაუღალავად ტიროდა. მან თეოდორეს უთხრა:

„განა ვერ ხედავ ამ ქალებს, რომლებიც ცრემლებს ღვრიან მკვდრების გამო, რომელთა გაცოცხლებაც მათ არ შეუძლიათ? მით უმეტეს ჩვენ, ვისაც ბერებს გვეძახიან, განა არ უნდა ვიტიროთ ჩვენს სულებზე, რომლებიც ცოდვის გამო დაიღუპნენ და რომლებსაც ქრისტე გააცოცხლებს თავისი კაცთმოყვარეობით! ყოველ შემთხვევაში, ცრემლები საქებარია, თუკი ისინი კეთილი განზრახვით იღვრება.“

წმინდა პახომი და მისი ბერები ხარობდნენ არა მხოლოდ საკუთარი ხსნითა და კეთილდღეობით, არამედ მოყვასის ხსნითა და მათი ჭეშმარიტი კეთილდღეობითაც. არასწორი სწავლებები აბნევს მორწმუნეებს, იწვევს მღელვარებასა და განხეთქილებას ეკლესიაში: წმინდა პახომი ამის გამო წუხს. მართლმადიდებლები იმარჯვებენ, ერესი სუსტდება: რა სიხარული ავსებს ტაბენისელთა გულებს წმინდა პახომის მეთაურობით! შიმშილი ან რაიმე სხვა საზოგადოებრივი უბედურება მოიცავს ქვეყანას: ეგვიპტის საერთო მწუხარება მალე აღწევს ტაბენისის წინამძღვრამდე, და აქ სხვისი დარდი ცოცხალ თანაგრძნობას იწვევს.

ასე, ერთხელ წმინდა პახომის უთხრეს, რომ ეგვიპტეში დიდი შიმშილი იყო, რომელსაც თან ერთვოდა შიმშილის თითქმის განუყრელი თანამგზავრი – შავი ჭირი. უკვე მეორე დღე იყო, რაც პახომი უჭმელი რჩებოდა. მაგრამ მან ისე მძაფრად იგრძნო მრავალთა ტანჯვა შიმშილისგან, რომ მეორე დღემდე საერთოდ არ მიეკარა საჭმელს და უდიდესი თანაგრძნობით უთხრა ტანჯულებს: „მე არ შემიძლია ვჭამო, როდესაც ჩემი თანამოძმენი მშივრები არიან და პური არ აქვთ“.

და მთელი იმ დროის განმავლობაში, სანამ ეგვიპტეში შიმშილი გრძელდებოდა, პახომი დიდ მწუხარებაში იყო, უმკაცრეს მარხვას ეძლეოდა და ლოცულობდა ხალხის უბედურების შეწყვეტისთვის.

ღრმად თანამგრძნობი ყველა ადამიანის, განსაკუთრებით კი ბერების მიმართ, წმინდა პახომი ყველასთვის გულმოდგინედ ლოცულობდა. ის ლოცულობდა, რათა უფალს დახმარებოდა ბერებისთვის მათი მაღალი აღთქმების შესრულებაში და თითოეული მათგანი წმინდა სულის წმინდა ტაძრად ქცეულიყო. სხვა ადამიანებისთვის ლოცვისას, ის უპირველეს ყოვლისა ლოცულობდა მათთვის, ვინც სიკეთეს აკეთებდა, რათა უფალს განეშორებინა მათი გულიდან ყოველგვარი ამქვეყნიური საზრუნავი, გარდა იმისა, რაც აუცილებელია სიცოცხლისთვის. დიდი აბატი ლოცულობდა მათთვისაც, ვინც ჯერ კიდევ ცოდვის მონა იყო ან ერესით დაბნელებული, რათა უფალს მათთვის მონანიება მიეცა. ის ლოცულობდა მეფეებისა და ყველა მმართველისთვის, რათა მათ ეცხოვრათ ღვთის და ყველა ადამიანის სიყვარულში, რათა სამართლიანობა აღესრულებინათ დაჩაგრულთათვის, რათა არ მიჯაჭვულიყვნენ წარმავალ დიდებას, რათა დამსგავსებოდნენ იმ მეფეებს, რომლებიც ღვთის ნებას ასრულებდნენ და ღვთის სათნონი იყვნენ, როგორიც იყო, მაგალითად, მეფე დავითი. პახომი ლოცულობდა მწყემსთათვისაც, რათა უფალს დახმარებოდა მათთვის, ყოფილიყვნენ მოციქულთა ერთგული მემკვიდრეები, უმწიკვლოდ ევლოთ უფლის ყველა მცნების მიხედვით, შეემკოთ თავი ჭეშმარიტი ცოდნით, მტკიცე, სამოციქულო რწმენით, სიწმინდითა და ღვთისმოსაობით.

წმინდა პახომი, რომელიც მსოფლიო კეთილდღეობისთვის ლოცულობდა, ყველას დახმარებას უწევდა, როდესაც ეს შესაძლებელი იყო. მრავალი ადამიანი მიუბრუნდა კეთილ ცხოვრებას მისი წმინდა ცხოვრებისა და მისი თვინიერი, მკაცრის ნაცვლად, სიტყვის გავლენით. მრავალი ბერი გადარჩა მისი უშუალო ხელმძღვანელობით. ესეც არ კმარა. წმინდა პახომი, ღვთის შეწევნით, სასწაულებრივ დახმარებას უწევდა ადამიანებს მათ სხეულებრივ სნეულებებში.

ერთმა პრესვიტერმა დიონისემ მონასტრის კარიბჭესთან მიიყვანა სისხლმდინარე ქალი, რომელიც არავისგან იღებდა დახმარებას და ახლა სრულად განიკურნა წმინდა პახომის სამოსის კიდეზე შეხებით. წმინდა პახომიმ განკურნა, ზეთით ცხებით, ერთი ადამიანის მოყვანილი მისი ქალიშვილი, თან მის მამას უთხრა, რომ ის არ ცხოვრობდა ქალწულებრივ სიწმინდეში და მამის მეშვეობით უბრძანა, რომ წმინდა ყოფილიყო. სხვა ადამიანმა წმინდა პახომისთან მიიყვანა თავისი ვაჟი, რომელიც უწმინდური სულით იყო შეპყრობილი. ყმაწვილი განიკურნა. და კიდევ ერთი ეშმაკეული მალევე განკურნა დიდმა აბატმა. მსგავსი განკურნების შემთხვევაც იყო.

წმინდა პახომი ერთხელ ლოცულობდა ადამიანისთვის, რომელიც უწმინდური სულით იყო შეპყრობილი, მაგრამ მას ზეციდან მოესმა ხმა, რომ შეეწყვიტა მისთვის ლოცვა, რადგან ეს უბედურება მისთვისვე, მისი სულიერი სარგებლობისთვის დაატყდა თავს.

პევუს მონასტერში ერთი ძმა იყო ავად. უკვე სამი დღე იყო, რაც ის ებრძოდა ავადმყოფობას. პახომისთან მისულმა, მან ცრემლებით ითხოვა ლოცვები საკუთარი განკურნებისთვის, აღნიშნავდა რა, რომ მრავალი ერისკაცი იღებდა განკურნებას. პახომიმ ამაზე მიუგო: „ერისკაცთა რწმენა განკურნებას ანიჭებს მათ სხეულს, ხოლო იმ განკურნების მეშვეობით, რომელსაც ღმერთი აძლევს მათ, ისინი მზად არიან სიკეთის გასაკეთებლად. რაც შეეხება ჩვენ, ქრისტეს მსახურებს, ჩვენი რწმენა არის უხრწნელი განსვენება, რომელსაც ღმერთი გვანიჭებს სხვა სამყაროში; ავადმყოფობის, მწუხარების გარეშე ჩვენ მცნების საწინააღმდეგოდ მოვიქცეოდით.“

პახომის ამ დარიგებამ ანუგეშა ავადმყოფი ბერი.

გარკვეული ხნის შემდეგ, როცა მისი ავადმყოფობა კვლავ გრძელდებოდა, იგი, ძმების თანხლებით, პახომიუსთან მივიდა. ყველამ დაიწყო დიდი ავას ლოცვების თხოვნა ამ ძმის განკურნებისთვის. პახომიუსმა დაიწყო ლოცვა, მაგრამ მაშინვე ხმა მოესმა: „ნუ ილოცებ ამ ძმისთვის, რადგან უფალმა მას ეს ავადმყოფობა გამოუგზავნა, რათა ეხსნა იგი ეშმაკის მზაკვრობისგან“.

მაშინ ყველა ძმამ ადიდებდა უფალს, რომელიც ზრუნავს თავის მსახურებზე და განაგებს მათ ხსნას.

თუმცა პახომიუსის ხელით უფალი მრავალ განკურნებას აღასრულებდა, მაგრამ დიდი ავა ყოველთვის უპირატესად და უფრო აუცილებლად მიიჩნევდა სულის განკურნებას კერპთმსახურებისგან, სიცრუისგან, სიძვისა და ყოველგვარი უწმინდურებისგან, საერთოდ, ყოველგვარი ცოდვისგან. და სხეულისთვის განკურნების მინიჭებისას, ის ყოველთვის ცდილობდა, ადამიანის სულიც ერთდროულად განეკურნა.

დიდი იყო წმინდა პახომიუსის მოღვაწეობის ნაყოფი. ბერები მისი ხელმძღვანელობით მაღალ სრულყოფილებას აღწევდნენ. ზარმაცებიც კი და მანკიერებებში გამჯდარნი გამოსწორდებიან და ცდილობენ სრულყოფილების უმაღლეს ხარისხს მიაღწიონ. დიდ მოღვაწეებს შორის ძნელი იყო რაიმეთი განსაკუთრებულად გამორჩევა. ამიტომაც ასე ცოტაა იმ ბერების სახელი, რომლებიც ჩვენამდე მოვიდა. აი, რამდენიმე გამორჩეული მოღვაწე.

შრომისმოყვარეობის, მოთმინებისა და ხორცის უარყოფის მაგალითს მებაღე იონაში ვხედავთ. ოთხმოცდახუთი წელი გაატარა მან სამონასტრო ღვაწლში. ბაღის ყველა ხე მის მიერ იყო დარგული, მაგრამ მას არასოდეს უგემია მათი ნაყოფი. ეს ნაყოფი სიმტკიცესა და ნუგეშს ჰგვრიდა იონასთან მისულ ბერებს. მისი სამოსი უმწირესი იყო, რაღაც ტყავის საფარველის მსგავსი, რომელიც ძლივს ფარავდა სხეულს. უხეში მატყლის სამოსს ის მხოლოდ წმინდა საიდუმლოებების მიღების წინ იცვამდა, შემდეგ კი მაშინვე იხდიდა; ეს სამოსი მთელი სიცოცხლისთვის ეყო. მას არასოდეს უჭამია ცეცხლზე მომზადებული არც ერთი კერძი. თავის ჩვეულებრივ საზრდოს, რომელიც პურისა და ძმრისგან შედგებოდა, ის მხოლოდ საღამოს იღებდა, ისიც – სრულად გაძღომამდე არა. ის საერთოდ არ ფიქრობდა ხორციელ მოსვენებაზე და ავადმყოფობის დროსაც კი, მაშინაც კი, როდესაც სიკვდილთან ახლოს იყო, ვერავინ დაითანხმებდა საავადმყოფოში წასვლაზე: ის თავს სხვისი მომსახურებით სარგებლობის უღირსად მიიჩნევდა. მთელი დღე ბაღში მცხუნვარე მზის სხივების ქვეშ მუშაობდა იონა და მხოლოდ საღამოს წყვეტდა ამ არცთუ იოლ შრომას. ღამით კი თავის კელიაში მიდიოდა, შუაგულში თავის სკამზე ჯდებოდა და შუაღამემდე თოკებს აგრიხავდა, ბაგეებითა და გულით ადიდებდა ღმერთს. შემდეგ მხოლოდ მცირე ხნით იძინებდა, ისევ თავის სკამზე, თანაც თოკებს ხელიდან არ უშვებდა. სულით მხნე აბბა იონა მალე დგებოდა, რათა ლოცვას მიცემოდა და შემდეგ ბაღში მუშაობას შეუდგებოდა. ღამით, ლოცვისა და ხელსაქმის დროს, ის არასოდეს ანთებდა სანათს. მან კიდევ მრავალი სხვა საქმე აღასრულა, გაკვირვების ღირსი. ის თავის სკამზე მჯდომარე გარდაიცვალა: თოკები მის ხელებში დარჩა. მისი დაკრძალვის სურვილით, ძმებს არ შეეძლოთ მისი ფეხების შეკვრა, ხელების ტანთან მიკვრა, ვერც მისი ჩვეულებრივი ტყავის სამოსის გახდა, რათა სუფთა მატყლის სამოსი ჩაეცმიათ. ის იმ სახით დაკრძალეს, რა სახითაც გარდაიცვალა, მხოლოდ მატყლის სუდარაში შეიმოსეს.

პახუმის კინოვიაში იყო ერთი ბერი, კეთრით დაავადებული, სახელად ათინოდორე. ეს ბერი მოთმინების, კეთილშობილებისა და შრომისმოყვარეობის იშვიათი მაგალითი იყო მუდმივი, მძიმე ავადმყოფობისას. სხვებისგან განცალკევებით მცხოვრები, როგორც კეთროვანი, ათინოდორე მხოლოდ პურითა და მარილით იკვებებოდა, ისიც – ორი დღის შემდეგ, საღამოს. კინოვიის ყველა ბერის მსგავსად, ის ყოველდღიურად თითო ჭილოფს წნავდა, თუმცა მისი ხელები, კეთრით დაზიანებული, მუშაობისგან სისხლით იღებებოდა. დღისით ის არასოდეს აძლევდა თავს დასვენების ნებას. ნელ-ნელა ის ზეპირად სწავლობდა წმინდა წერილის ნაწილებს. ძილის წინ ის დიდხანს ლოცულობდა, შუაღამეს კი საერთო საძმო ლოცვაზე მიდიოდა. მაგრამ ყველაზე საოცარი მასში ავადმყოფობის მომთმენად გადატანა იყო. წმინდა პახუმი ხშირად აგზავნიდა მას სხვადასხვა მონასტერში, დარწმუნებული იყო, რომ ამ ბერის ერთი დანახვა მრავალში ღვთისმოსაურ მოშურნეობას გააღვიძებდა. ერთხელ მასთან კელიაში ერთი კეთილი ბერი შევიდა. ის ძალიან შეძრული იყო აბბა ათინოდორეს მოთმინებითა და ავადმყოფური შესახედაობით. ძმური სიყვარულით ეს ბერი არწმუნებდა მას, შეეწყვიტა ჭილოფების წვნაზე შრომა, რადგან ეს მის ხელებს საშინელ ტკივილს აყენებდა. ბერი ამბობდა, რომ თითოეული მათგანი სიხარულით იშრომებდა მის ნაცვლად და ეს არანაირად არ დაამძიმებდა მათ. ისინი ისედაც უფლის გულისთვის ემსახურებიან ავადმყოფებსა და მწირებს. მაგრამ მომთმენმა ათინოდორემ, შრომის მნიშვნელობის შეგნებით გამსჭვალულმა ყველა ადამიანისთვის და განსაკუთრებით ბერისთვის, მტკიცედ უთხრა თავის კეთილმოსურნეს, რომ მისთვის შეუძლებელი იყო მუშაობის შეწყვეტა.

გულმოწყალე ძმა ურჩევდა მას, ხელები ზეთით მაინც ესრისა, რათა ისინი ოდნავ დარბილებულიყო და დაბზარვას შეწყვეტდა. ათინოდორემ მიჰყვა ამ რჩევას. მაგრამ მისი ხელები ზეთისგან უფრო ნაზი გაუხდა; ის მუშაობის დროს უკვე კიდევ უფრო დიდ ტკივილს გრძნობდა. პახუმმა შეამჩნია, რომ ეს ძმა ზეთის დახმარებას მიმართავდა. აბბამ ძმური საყვედურით შენიშნა ათინოდორეს, რომ მას იმედი ზეთზე კი არ უნდა დაემყარებინა, არამედ მთლიანად ღვთის ნებას მინდობოდა, რადგან ღვთის განგებულების გარეშე არ არის, მისთვის და სხვებისთვის უსარგებლო არ არის, რომ ეს ავადმყოფობა მას მოევლინა. ათინოდორემ თავი დამნაშავედ სცნო და პახუმისგან შენდობა ითხოვა. მან მთელი წელი დასტიროდა ამ ცოდვას. ასე მკაცრები იყვნენ საკუთარი თავის მიმართ პახუმის კინოვიის ბერები. წმინდა პახუმმა იცოდა, ვის მიმართ შეიძლებოდა მკაცრობა და ვის მიმართ – შემწყნარებლობის გამოჩენა.

ერთხელ პახომიუსს ორი ჭაბუკი ეახლა. ორივეს ბერობა სურდა. ერთ-ერთი მათგანი, სილვანი, თექვსმეტი-ჩვიდმეტი წლის ჭაბუკი, მანამდე ხორციელ სიბილწეში ცხოვრობდა. პახომიუსმა ისინი ასეთი ფიქრებით მიიღო: „მე მათ ბერებად გავხდი და თუ ჭაბუკმა, რომელიც ცუდ ცხოვრებას ეწეოდა, მოინანია, დავიცავ მას; თუ არ მოინანია, გავდევნი“.

ავვა პახომიუსი განმარტოებით ესაუბრა სილვანს და ჭაბუკმა გულწრფელად მოუთხრო თავის ძველ ცოდვებზე. მან აღუთქვა, რომ სხვა ადამიანი გახდებოდა და აღარ შესცოდავდა. მაგრამ ცოტა ხანი გავიდა და სილვანი ისევ ძველ ცოდვებს მიეცა. ავვა პახომიუსს უკვე განზრახული ჰქონდა მისი განდევნა, რათა მისმა მაგალითმა სხვები არ გაეხრწნა მონასტერში. ავვამ მოიხმო ერთი ღვთისმოსავი ბერი და დაავალა, სილვანსა და კიდევ ხუთ ბერთან ერთად გაეშურა მის მიერ მითითებულ მონასტერში და იქ დალოდებოდა.

მეორე დღეს ის აპირებდა აქ სილვანისთვის გამოეცხადებინა თავისი გადაწყვეტილება მისი საძმოდან განდევნის შესახებ. მაგრამ ღვთის მადლი, სწორედ ამ დღის წინა ღამეს, შეეხო ჭაბუკის გულს, მან მტკიცედ გადაწყვიტა შეეცვალა თავისი ცხოვრების წესი და გამოესწორებინა გული. ჯერ კიდევ ღამით ადგა საწოლიდან, იპოვა ღვთისმოსავი ძმა, რომელიც ამ მონასტერში აცილებდა: დაჯდა მის გვერდით და მწარედ აქვითინდა. ძმის კითხვაზე ამ ცრემლების მიზეზის შესახებ, სილვანმა უპასუხა: „მე ვტირი, რადგან არ ვარ ღვთის შიშში; მე რომ უფლის მეშინოდეს, დავიცავდი ჩვენი ავვა პახომიუსის, ღვთის კაცის სიტყვებს“.

კეთილი ბერი ცდილობდა მის ნუგეშისცემას. მან ჭაბუკს ასეთი რჩევა მისცა: „ამ დღემდე ღვთის შიშის გარეშე იყავი, მაგრამ ახლა მიანდე შენი სული ყველაფერს, რაც მან გიბრძანა, და ღვთის შიშს შეიძენ, თუ ამას დაიცავ“.

დილით ამ მონასტერში წმინდა პახომიუსი ორ ბერთან ერთად მივიდა. მან ფარულად მოიხმო სილვანი და ესაუბრა მას დილიდან დღის მეშვიდე საათამდე. ამ საუბარში მან ჭაბუკს გაუმხილა მისი სულიერი მდგომარეობა, მიუთითა მის დიდ დანაშაულზე და განუცხადა, რომ მონასტერში მის შენახვას აღარ შეეძლო. საშინლად განაცვიფრა ჭაბუკი დიდებული ავვას სიტყვებმა. ის უკვე ფიქრობდა თავის გამოსწორებაზე, გულის განწმენდაზე, სულიერ აღორძინებაზე, ახლა კი ისმენს, რომ მას მაშინვე განდევნიან ბერების წრიდან, რომლებიც მას გულწრფელად უყვარდა და პატივს სცემდა. მწარე ცრემლებით სილვანი პახომიუსის ფეხებთან დაეცა. მოხუცს შეწყალებას ევედრებოდა და ამბობდა: „ამჯერად მოვინანიებ და შევასრულებ ყველაფერს, რასაც მიბრძანებ, არა მხოლოდ შენი გულისთვის, არამედ ღვთის გულისთვის, რომელიც შენში მკვიდრობს და რომელმაც გამიმხილა ჩემი სიბილწე“.

მან სთხოვა ბერს, არ განედევნა მონასტრიდან, თუკი აღარ დაარღვევდა თავის დაპირებას. სილვანის მონანიების გულწრფელობა აშკარა იყო. პახომიუსი მცირე ხნით განშორდა მას, განმარტოებულ ადგილას გავიდა და ლოცულობდა მისთვის, რათა უფალს მიეცა მისთვის სიმტკიცე თავისი დაპირების შესრულებაში. შემდეგ მან მოიხმო ღვთისმოსავი ბერი სანამონი და მიანდო სილვანზე ზრუნვა, თან მოუყვა მას ამ ყმაწვილის საქციელის შესახებ და სთხოვა, დუმილი დაეცვა ამის თაობაზე. პახომიუსმა გააფრთხილა ეს ბერი, რომ სილვანის გამოსასწორებლად მრავალი შრომა ელოდა, და მხოლოდ მაშინ მიაბარა მას ყმაწვილი, როდესაც კეთილმა მოღვაწემ თანხმობა განაცხადა, გულმოდგინედ ეზრუნა მის სულიერ აღორძინებაზე. ამის შემდეგ პახომიუსმა მოიხმო სილვანი და დაარიგა იგი, არწმუნებდა, ყოველთვის ამ ბერთან ყოფილიყო, მიებაძა მისი ცხოვრებისთვის, არსად განშორებოდა მას და არაფერი გაეკეთებინა ნებართვის გარეშე. სილვანმა აღუთქვა პახომიუსის მცნების შესრულება. ამ მონასტრის წინამძღვარს პახომიუსმა უთხრა, არავითარ შემთხვევაში არ განეშორებინა ეს ორი ბერი; მაგრამ არაფერი უთქვამს სილვანის ძველ საქციელზე.

ახლა უკვე ღვთისადმი სიყვარულით ანთებული სილვანი ზეციურ დახმარებას ითხოვდა და აღუთქვა სრული მზადყოფნა, აეტანა ყოველგვარი მწუხარება და შეურაცხყოფა, როგორც დამსახურებული, აღუთქვა, რომ დაუღალავად იფხიზლებდა საკუთარ გულზე; სილვანმა შეასრულა თავისი აღთქმა. ის მუდმივად აძლიერებს თავის ღვაწლს. დღეში მხოლოდ ერთხელ ჭამს და წყალს სვამს არა სრულ წყურვილის მოკვლამდე. გულმოდგინედ ლოცულობს და ღამის უმეტეს ნაწილსაც ლოცვაში ატარებს, ხოლო როდესაც უკვე ძილი ერევა, ჯდება თავის ჭილოფზე და არ აძლევს თავს უფლებას, კედელს მიეყრდნოს. ყოველივე ამას ის ყოველგვარი ამაოების გარეშე, უდიდესი თავმდაბლობით აკეთებს, მხედველობაში ჰქონდა რა მხოლოდ საკუთარი გულის განწმენდა, მანკიერი მიდრეკილებების დათრგუნვა და ღვთისადმი სრულყოფილი სიყვარულის მოპოვება. მისი თავმდაბლობა იქამდე მიდიოდა, რომ საკვებად ირჩევდა უარეს ბოსტნეულს და ცდილობდა მიეღო უარესი ლერწამი ჭილოფებისა და კალათების მოსაწნავად, თავს ყველა ბერზე უარესად მიიჩნევდა.

ხანმოკლე დროში სილვანმა მიაღწია სულის სრულყოფილ სიწმინდეს. თავად პახომიუსს უხაროდა, ხედავდა რა ახალგაზრდა მოღვაწის სულიერ წინსვლას, რომელმაც მონანიების ნაყოფი გამოიღო.

ერთხელ, იმ მონასტრის ძმები, სადაც სილვანი ცხოვრობდა, ლერწამს აგროვებდნენ. პახომიუსი ამჯერად მათთან ერთად იყო და ღვთის სიტყვით მოძღვრავდა მათ. ბოლოს მან ბერებს უთხრა: „მსურს გაუწყოთ იმ სასწაულის შესახებ, რომელიც უფალმა თქვენ შორის მოახდინა. არის თქვენ შორის ერთი, რომელიც მოექცა და ახალ ადამიანად იქცა მეორე შობის მეშვეობით, ისე, რომ გულის სიწმინდით სრულყოფილი გახდა“.

პახომიუსმა მიუთითა იმაზეც, რომ სულიერი სიწმინდის მაღალი ხარისხის მიუხედავად, ეს ძმა სრულიად უცხოა სიამაყისთვის და არცერთი ძმა არ ჰგავდა მას სულის სიწმინდითა და აღმატებულობით. ბერები გაოცდნენ, გაიგეს რა, რომ პახომიუსი სილვანზე ესაუბრებოდათ. ყველა ძმა ახლა სილვანს უდიდეს პატივისცემას უცხადებდა. ერთმანეთის მიყოლებით მიილტვოდნენ მისკენ, რათა მისგან დარიგების სიტყვა მოესმინათ. ისინი ახლა მას სხვა არაფერს ეძახდნენ, თუ არა ავვა სილვანს. მაგრამ თავმდაბალი ბერი დიდი სიმშვიდით ეუბნებოდა მათ: „მართალია, რომ მე თქვენი ავვა ვარ?“

ის უდიდესი ძალისხმევით შრომობდა, რათა ასეთ სიმაღლეზე ასულიყო. ამის შემდეგ მას დიდხანს არ უცოცხლია. ის გარდაიცვალა მშვიდობით ღმერთთან და სინდისთან.

წმინდა პახომიუსს უფალი უცხადებდა ბერობის მომავალ ბედსაც. ერთხელ მრავალი ძმა პახომიუსთან ერთად ლერწმის მოსაჭრელად წავიდა. ზოგიერთი ბერი აცილებდა მათ. მათ შორის იყო პახომიუსის საყვარელი მოწაფეც, წმინდა თეოდორე. როდესაც უკვე საჭირო იყო ნაპირიდან დაძვრა, პახომიუსმა უთხრა თეოდორეს: „იჩქარე, ჩაჯექი ნავში“.

თეოდორემ მიზეზის გამოკითხვის გარეშე მაშინვე შეასრულა ბერის ბრძანება, ჩაჯდა ნავში და არც უფიქრია თან წაეღო წიგნი, რომელსაც იმ დღეებში საკუთარი განსწავლისთვის კითხულობდა. მას უხაროდა, რომ ბერმა მისცა საშუალება გამოეჩინა მორჩილება, რომელიც არც კი კითხულობს, სად და რისთვის მიჰყავთ, აბრაამის მსგავსად, რომელიც ღვთის ბრძანებით თავისი მიწიდან გამოვიდა, თუმცა არ იცოდა, სად მიდიოდა. როდესაც ნავი უკვე ლერწმით დატვირთეს, პახომიმ რაღაც ძალიან საშინელი დაინახა. მას წარმოუდგა, რომ ზოგიერთი ბერი ლომების ხახაში იყო, ზოგი ნიანგების ხახაში, სხვები ცეცხლში, ზოგი კი მთის ქვეშ, რომელსაც ტალღები ეხეთქებოდა – ისინი ცდილობდნენ მთაზე ასვლას, მაგრამ ყველა მათი მცდელობა ამაო აღმოჩნდა. ყველა შესძახოდა: „უფალო, შეგვეწიე!“

ბერების ასეთ გაჭირვებაში დანახვისას, პახომიმ ძირს დააგდო ლერწამი, რომელიც მხრებზე ჰქონდა, ხელები ცისკენ აღაპყრო და ძალიან ხმამაღლა დაიწყო ლოცვა, უფლისგან ამ უბედურთა დახმარებას ითხოვდა. ამის დანახვისას, ყველა ბერმაც დააგდო ტვირთი და დაიწყო ლოცვა. ბერების ამ დაძაბულმა ლოცვამ საღამომდე გასტანა. პახომის გამოეცხადა, რომ ეს ხილვა იმ დროს ეხებოდა, როცა ის უკვე ცოცხალი აღარ იქნებოდა. საღამოს, სუფრასთან, პახომის არაფერი უჭამია. წმინდა თეოდორემ, რომელიც ლერწმის შეგროვების დროს ერთ ბერთან ერთად რაღაც საქმეზე იყო გაგზავნილი, არაფერი იცოდა მომხდარის შესახებ. შემდეგ მას შეატყობინეს პახომის ხილვის შესახებ. შეიტყო რა, რომ ბერს არაფერი უჭამია, თეოდორემ პური დაალბო, მოამზადა სხვა კერძიც და ერთ-ერთი ძმის მეშვეობით პახომის შეატყობინა, რომ სურდა მისი ნახვა. გაიგო რა, რომ თეოდორე მას ეძახდა, პახომი მაშინვე მასთან წავიდა. მრავალი ბერის ბედზე ფიქრით, ბერი კვლავ ტიროდა. თეოდორეს მან უთხრა, რომ ისიც უნდა ტიროდეს უფლის წინაშე. ერთმა ძმამ ამ დროს შენიშნა, რომ თეოდორეს ჯერ არაფერი უჭამია. პახომიმ უპასუხა: „რა გაქვთ თქვენ მასთან საერთო? დაე, არ ჭამოს და იტიროს“.

თვითონ ბერმა, რათა თავისი საყვარელი მოწაფე კიდევ უფრო არ დაემწუხრებინა, შეჭამა თეოდორეს მიერ შეთავაზებული საჭმელი, თუმცა სევდა მის გულში კვლავ ძალიან ძლიერი იყო.

თავისი სიცოცხლის ბოლო წლებში წმინდა პახომის ბერმონაზვნობის ბედთან დაკავშირებით კიდევ ერთი ხილვა ჰქონდა. ერთხელ, თავის საკანში განმარტოებული, პახომი ლოცულობდა მეთერთმეტე საათიდან (ჩვენებურად: საღამოს ხუთი საათიდან) შუაღამემდე. უცებ კაშკაშა ნათელმა გაანათა მისი ოთახი. ის ხმას ესმის: „თაობა, რომელიც შენ მოგყვება, ისეთ ცხოვრებას გაატარებს, რომელიც ღვთისთვის მოსაწონი იქნება, როგორც ამ დღეებში“.

შემდეგ მას გამოეცხადა, თუ რა ფართოდ გავრცელდებოდა მონასტრები. მაგრამ აჰა, აღტაცებაში ის ხედავს რაღაც ძალიან ღრმა, ციცაბო და ბნელ თხრილს. ამ თხრილში უსაზღვრო რაოდენობით დადიოდნენ ბერები, ვერ არჩევდნენ ერთმანეთს და ერთმანეთს ეჯახებოდნენ. ზოგიერთი საშინელ ძალისხმევას დებდა, რათა ამ თხრილიდან გამოსულიყო. ზოგიერთ მათგანს სიღრმის ნახევრამდე მიღწევა უნდოდა, მაგრამ შემდეგ თავდაღმართით ეცემოდნენ. ბევრი საწყლად შესთხოვდა თანაგრძნობას. ზოგიერთმა, ბოლოს და ბოლოს, მოახერხა ამ უფსკრულის ყველაზე მაღალ წერტილამდე – იმ ხვრელამდე მიღწევა, საიდანაც სინათლე ანათებდა პახომისთვის ამ საშინელ წყვდიადს; დიდებას შეჰღაღადებდნენ ისინი მაშინ ღმერთს. გონს მოსული, პახომი მიხვდა, რომ ამ ხილვაში მას გამოეცხადა ბერების სულების მომავალი მდგომარეობა, რომლებიც ცუდად იქცევიან – თავიანთი უდევრობის გამო თუ ცუდი წინამძღვრების ბრალით. პახომი დიდი მწუხარებით შესთხოვდა ღმერთს, მის წყალობას მონასტრებისა და ბერების მიმართ. ის თითქმის სასოწარკვეთილი იყო მათ გამო. თავის ღაღადისზე ღვთისადმი მან ხმა გაიგონა: „პახომი, ნუ დაივიწყებ, რომ ადამიანი ხარ: ყველაფერი ჩემს მოწყალებაზეა დამოკიდებული“.

მიწაზე გართხმულმა პახომიუსმა ღმერთს შეწყალება სთხოვა. მაშინ იგი ნუგეშცემული იქნა თავად მაცხოვარი ქრისტეს გამოცხადებით, რომელიც ახალგაზრდა მამაკაცის სახით წარუდგა მას, ენით უთქმელი სილამაზითა და თავზე ეკლის გვირგვინით. ქრისტემ გაუმხილა, რომ მისი მოწაფეები მას შეხედავდნენ, როგორც ლამპარს, საიდანაც მათ შეეძლებოდათ სინათლის აღება. მათი ქცევა წესების შესაბამისი იქნებოდა. მათი შინაგანი განწყობა კარგი იქნებოდა. მათ მიბაძავდნენ შემდგომი ბერები. მაგრამ დადგება დრო, როცა სარწმუნოება დასუსტდება და მანკიერებები გაძლიერდება. უზრუნველობა და ხორციელი სიკეთეებისადმი მიჯაჭვულობა გამოარჩევდა იმ დროის ბერებს. სულიერი სიბნელე გაძლიერდებოდა. ისინი იბრძოლებდნენ ერთმანეთთან ამქვეყნიური სიკეთეების მოსაპოვებლად. ჭეშმარიტი მოსაგრეები ძალიან ცოტა იქნებოდა. მათ არ ეყოლებოდათ წინამძღვრები. თავად მოუწევდათ საკუთარი თავის გააქტიურება სიკეთის კეთებისკენ, ბოროტებისგან განრიდებისკენ. რა თქმა უნდა, მათი ღვაწლი მცირე ფასი ექნებოდა პირველი ბერების ღვაწლთან შედარებით. თუმცა, ისინი პირველებთან ერთად მიიღებდნენ ჯილდოს, რადგანაც მათ მოუწევდათ უამრავი ტანჯვა იმ დროის ბერებისთვის მძიმე ცხოვრების პირობების გამო. პახომიუსი ძალიან გაიხარა, როცა ყოველივე ეს გაუმჟღავნდა. მრავალი დღე ის უჭმელად იყო. მეორე დღეს, როცა ძმები ლოცვაზე იკრიბებოდნენ, აბატი მათთან ერთად ეკლესიაში წავიდა. აქ, ლოცვის შემდეგ, მან შემკრებ ბერებს ამაღელვებელი საუბარი შესთავაზა.

„ეს ცხოვრება, – ამბობდა იგი, – სწრაფად გადის და სიკვდილი გვიახლოვდება. სიკვდილმა შეიძლება მოულოდნელად მოგვისწროს, როდესაც სრულიად მოუმზადებლები ვართ. ამიტომ ადამიანი ყოველთვის გულმოდგინედ უნდა ასრულებდეს ღვთის მცნებებს, არ ტოვებდეს არც ერთს უყურადღებოდ. მუდამ ჩვენთან უნდა იყოს მართალთა ნეტარებისა და ცოდვილთა ტანჯვის აზრი. ჩვენი ძმების საფლავების ხილვისას შეუძლებელია არ ვიფიქროთ ადამიანის წარმავალობაზე, იმაზე, რომ ეს ცხოვრება არ შეიცავს ისეთ რამეს, რითიც შეიძლება ვიამაყოთ, რის მიმართაც შეიძლება გვქონდეს მიჯაჭვულობა. წმინდა პახომიუსი დაჟინებით აფრთხილებს ბერებს, რომ სწორედ ისინი, ვინც უარყვეს სამყარო, იქნებიან ყველაზე საცოდავნი, თუ მოვალეობის საწინააღმდეგოდ მოიქცევიან, თუ ღმერთის ნაცვლად ეშმაკსა და ცოდვას ემსახურებიან. დიდებული აბატი თავის მოწაფეებს მოუწოდებს, გულმოდგინედ იშრომონ თავიანთი გადარჩენისთვის, გააკეთონ ყველაფერი შესაძლებელი და ყოველთვის ღმერთზე დაამყარონ იმედი.

მოსაგრეობისგან ძლიერ დასუსტებული ღირსი პახომიუსი, აღდგომის დღესასწაულის შემდეგ მალევე, მძიმე სენით დაავადდა, რომლითაც უკვე მრავალი ბერი გარდაცვლილიყო. როდესაც ეს სენი ვინმეს შეეყრებოდა, იგი ძლიერ სიცხეს გრძნობდა, თვალები უწითლდებოდა, სახის ფერი ეცვლებოდა, რაღაც მოხრჩობა ეწყებოდა. ყველა მონასტერში ერთიმეორის მიყოლებით კვდებოდნენ ბერები, ხოლო ავადმყოფები კიდევ უფრო მეტი იყო. როდესაც პახომიუსი დაავადდა, თეოდორე შვილური სიყვარულით ემსახურებოდა მას. დიდი აბატის ავადმყოფობა მრავალი დღე გაგრძელდა. ის ნელ-ნელა სუსტდებოდა. სიცხე უჩვეულო იყო. მოხუცი სამი დღის განმავლობაში სრულიად არ იღებდა საკვებს და არც წყალს. თუმცა, ის აგრძელებდა ძმებთან საუბარს. ორმოცი დღე პახომიუსი საავადმყოფოში იწვა. მასზე ისევე ზრუნავდნენ, როგორც ყველა ავადმყოფზე. ის ისე დასუსტდა, რომ სქელი საბანი საშინლად ამძიმებდა. მან თეოდორეს სთხოვა, უფრო მსუბუქი საბნით დაეფარა. თეოდორემ დაუყოვნებლივ მიიტანა მსუბუქი და თანაც ახალი საბანი და დააფარა მოხუცს. პახომიუსმა შენიშნა, რომ მას უპირატესობა მიენიჭა და ეს უსამართლობად მიიჩნია. მოხუცს ეშინოდა, რომ ამან შესაძლოა ვინმე ცდუნებაში ჩაეგდო. მაშინ თეოდორემ მოხსნა მას ეს საბანი და სხვა, ყველა ავადმყოფის მსგავსი დააფარა.

ბერებისთვის და განსაკუთრებით მათი წინამძღვრებისთვის მრავალი სასარგებლო დარიგების მიცემის შემდეგ, წმინდა პახომიუსი გარდაიცვალა პაშონსის თვის მეთოთხმეტე დღეს, 3255 წელს, სავარაუდოდ — 348 წელს, 53 წლის ასაკში.

თეოდორეს ხელით დაეხუჭა თვალები დიდებულ პახომიუსს. ძმები მივარდნენ წმინდა ნეშტს, ცრემლებით კოცნიდნენ აბატ პახომიუსის ბაგეებსა და წმინდა სხეულს. ისინი მთელი ის დღე და მთელი ღამე ლოცვებს კითხულობდნენ მისი განსვენებისთვის. დილით მისთვის უსისხლო მსხვერპლი იქნა შეწირული. შემდეგ ძმებმა გალობით მიასვენეს პახომიუსის სხეული მთასთან და ჩვეულებისამებრ დაკრძალეს. ეს იყო პაშონსის თვის მეთხუთმეტე დღეს.

მონასტერში დაბრუნებულმა ძმებმა დიდი მწუხარებით უთხრეს ერთმანეთს: — ჭეშმარიტად, ჩვენ დღეს დავობლდით.

შენი ცრემლების დინებით უნაყოფო უდაბნო დაამუშავე, და სიღრმიდან ოხვრით ასმაგი ნაყოფი გამოიღე, და იყავ სამყაროს ნათელი, სასწაულებით გაბრწყინებული, პახომიე, მამაო ჩვენო. ევედრე ქრისტე ღმერთს, იხსნას სულები ჩვენი.

---

ღირსი მამა ევფროსინე, ფსკოველ საკვირველთმოქმედი

წმინდა ელეაზარი წარმოშობით იყო რუსეთის დიდი კუნძულიდან, რომელიც ჩრდილოეთისა და დასავლეთის მიმართულებით, იაფეტის წილხვედრ მხარეში მდებარეობდა, ჩრდილოეთი ქვეყნიდან, ღმრთივდაცული დიდი ქალაქ ფსკოვის მიდამოებიდან. იგი დაიბადა და აღიზარდა სოფელ ვიდელებში, რომელიც ქალაქ ფსკოვიდან ოცდაათი ვერსის დაშორებით მდებარეობს. უცნობია, ვინ იყვნენ მისი ხორციელი მშობლები. მხოლოდ ის არის ცნობილი, რომ იგი სულიერი შობით იშვა, ხოლო მამად ღმერთი ჰყავდა, რომელმაც ის წყლითა და სულით შვა, ხოლო დედად – მართლმადიდებელი მამულიერი ეკლესია. ამიტომაც აღიზარდა იგი სწორ სარწმუნოებასა და მოძღვრებაში. ასაკის მიღწევისას მშობლებმა ღვთაებრივ წიგნებში სასწავლებლად მიაბარეს, და მან მალე იმდენად ნათლად გაიგო ღვთაებრივი წერილები, რომ შეეძლო არა მხოლოდ სიტყვიერად განემარტა ისინი, არამედ საკუთარი სასწავლო თხზულებებიც შეედგინა. ამასთან, მან ფილოსოფიური მეცნიერებებიც შეისწავლა, ისე რომ მოხუცებიც კი უკვირდათ მის სიბრძნეს და ქებით იხსენიებდნენ მას. მას არასოდეს გამოუვლენია მიდრეკილება არც თამაშებისა და არც სანახაობებისადმი, არამედ ყველაზე მეტად უყვარდა ღვთაებრივი წერილების კითხვა და საეკლესიო საგალობლები, ამასთან, ყმაწვილობიდანვე მკაცრ თავშეკავებას მისცა თავი, სრულად უარი თქვა ტკბილეულის საკვებად გამოყენებაზე. ყრმის ასეთი თავშეკავების დანახვისას მშობლები ეუბნებოდნენ მას:

– შვილო ჩვენო! რად რღვევ შენს სხეულს ასეთი მკაცრი ცხოვრების წესით და ამით დიდ მწუხარებას გვანიჭებ?

– მშობლებო ჩემო, – მიუგო ყრმამ, – წმინდა წერილში ნათქვამია, რომ საკვები და სასმელი არ გვაახლოებს ღმერთთან, არამედ მხოლოდ მარხვა, ლოცვა, ხორციელი სიწმინდე და თავშეკავება – აი, რა გვაახლოებს ღმერთთან. ამის შემდეგ ელეაზარის მშობლებს სურდათ, იგი კანონიერ ქორწინებაში შეეყვანათ, მაგრამ გონიერი ყრმა თავის მშობლებს გაექცა, როგორც ქურციკი მახისაგან. მშობლები დიდხანს, ცრემლებით ეძებდნენ მას ყველგან და არსად ვერ პოულობდნენ, მაგრამ ღმრთის მადლი იფარავდა მას. მალე მამამისი გარდაიცვალა, და დედა ქვრივად დარჩა. მაშინ მოწყალე ღმერთმა, რომელსაც სურს, რომ ყველა ადამიანი გადარჩეს და ჭეშმარიტების შემეცნებამდე მივიდეს, ჩაუნერგა მის გულში კეთილი აზრი იმის შესახებ, თუ როგორ მოეწყო თავისი ცხონება და განშორებოდა ქვეყნიერებას. ეს აზრი მან დაუყოვნებლივ შეასრულა. გაემგზავრა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის შობის მონასტერში, თოვლიან მთაზე – ასე ეწოდებოდა მდინარე დიდიას ნაპირზე მდებარე ადგილს, ფსკოვიდან სამი ვერსის დაშორებით – და ამ მონასტრის იღუმენისგან მიიღო ბერული აღკვეცა, რის შემდეგაც სამუდამოდ უარი თქვა ამქვეყნიურ ზრახვებზე და სრულად მიენდო ბერობის აღთქმებს. აღკვეცისას მას სახელი ევფროსინე ეწოდა.

ბერად აღკვეცის შემდეგ, ღირსი ევფროსინე გულმოდგინედ დაიწყო მოღვაწეობა მარხვაში, სიფხიზლეში, ლოცვასა და ღამისთევის ლოცვით დგომაში, ამავდროულად დაუზარებლად ემსახურებოდა ძმობას როგორც სამზარეულოში, ისე საცხობში და სხვა მონასტრის სამუშაოებზე, როგორც ეს მონასტერში იყო მიღებული, რითაც მოიპოვა სავანეში მცხოვრები ყველა ბერის კეთილგანწყობა. მალე სიტყვა ღირსის შესახებ, მისი ასეთი სათნო ცხოვრების გამო, ყველგან გავრცელდა. მწუხარებით შეიტყო მან ამის შესახებ, რადგან განურბოდა ადამიანთა დიდებას და მას ცოდვად და თავისთვის შემარცხვენლად მიიჩნევდა, ამიტომაც დაიწყო ფიქრი იმაზე, თუ როგორ აერიდებინა თავი ამ დიდებისგან და, ამისთვის უდაბნოსა და მდუმარე ცხოვრება აერჩია, რათა მხოლოდ ღვთისთვის ეღვაწა. ასეთი თავისი განზრახვა მან თავის სულიერ მამას აუწყა, და უკანასკნელმა, ხედავდა რა, რომ იგი სათნოებებში ყვაოდა, აკურთხა იგი და უთხრა: „წადი მშვიდობით, შვილო ჩემო! უფალი იყოს შენთან; დაე, მან გაკვეთოს და გიწინამძღვროს იმ კეთილ საქმეში, რისთვისაც მოგიწოდა შენ“.

ამის შემდეგ ნეტარი ევფროსინე, თავისი სულიერი მამისგან კურთხევის მიღების შემდეგ, გამოვიდა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სავანიდან და დაიწყო მრავალი ადგილის შემოვლა, ისეთის ძიებაში, სადაც მას შეეძლო განმარტოებით მდუმარე ცხოვრებას მისცემოდა. ღვთის განსაკუთრებული განგებით მან გაიგო მდინარე ტოლვის ნაპირზე მდებარე ადგილის შესახებ, რომელიც ქალაქ ფსკოვიდან ოცდახუთი ვერსის დაშორებით მდებარეობს და რომელზეც ქრისტეს მადლით დგას ახლა მონასტერი.

ამ ადგილის მფლობელებმა ზოგიერთი ღვთისმოსავი ადამიანის მეშვეობით დაიწყეს მისი მიპატიჟება, ოღონდ არა საკუთარი ნებით, არამედ უფრო უფლის ნებით, რომელსაც სურდა, რომ აქაც განდიდებულიყო მისი წმინდა სახელი. ამ ადგილას დასახლდა ღირსი მამა მდუმარე, განმარტოებული ცხოვრებისთვის, როგორც თქვა ღვთაებრივმა წინასწარმეტყველმა: „შორს წავიდოდი და უდაბნოში დავრჩებოდი. ვიჩქარებდი ქარიშხლისგან, ქარბორბალასგან დასამალად“ (ფს.54:8–9). მან აქ ქოხი დაიდგა და გულმოდგინედ დაიწყო სამონასტრო ღვაწლის აღსრულება, უხილავი მტრის მზაკვრობებს ეწინააღმდეგებოდა მარხვით, სიფხიზლით, ლოცვით, ღამისთევითა და მიწაზე დაცემით. ერთხელ ზაფხულის ხვატის დროს, როდესაც ღირსი მამა ქოხიდან გამოვიდა და მიწაზე დაწვა, რათა ოდნავ დაესვენა თავისი ღვაწლისგან, მაშინვე ზაფხულის ძილს მიეცა, და ამ დროს გამოეცხადნენ მას მსოფლიო მოძღვრები: ბასილი დიდი, გრიგოლ ღვთისმეტყველი და იოანე ოქროპირი, და მიუთითეს ტაძრის აგების ადგილი მათი სახელობისა იმ მხარეში, სადაც ის მოღვაწეობდა. როდესაც შემდეგ სიზმრისგან გამოფხიზლდა, ვერავინ ვეღარ დაინახა, და ასეთმა უჩვეულო ხილვამ დააბნია იგი.

ამის შემდეგ დიდი დრო გავიდა, და ღირსი მამის დედამ ზოგიერთი ადამიანისგან შეიტყო მისი ყოფნის ადგილის შესახებ. თან წაიღო ყველაფერი, რაც მოგზაურობისთვის სჭირდებოდა, და მივიდა იმ ადგილას მდინარე ტოლვას ნაპირზე, სადაც ღირსი მამა ცხოვრობდა. მის ქოხს მიუახლოვდა და დაიწყო მისი ვედრება, ამბობდა:

– ძვირფასო შვილო ჩემო! მანუგეშე შენი დედის სიბერე, მაჩვენე შენი ანგელოზური სახე, ნუ გამიშვებ მწუხარებით საფლავში, სადაც ჩვენი მამებიც განისვენებენ.

ნაპრალიდან წმინდა ევფროსინემ თავისი დედა დაინახა და, მისი ამოცნობის შემდეგ, უთხრა მას:

– ნუ სწუხარ, დედაჩემო, წადი აქედან და ნუ იტვირთავ შენს სიბერეს. თუ გსურს აქ მნახო, მაშინ იმ ცხოვრებაში ვეღარ მნახავ. წადი მონასტერში და ღვაწლით გადაარჩინე შენი სული.

ასე ვერც შეასრულა ღირსი მამის დედამ თავისი სურვილი. მწუხარებით წავიდა მისგან, ერთ-ერთ მონასტერში შევიდა და, თავის დღეებს ღვთისმოსავ ღვაწლში ატარებდა, რჩებოდა მასში თავის აღსასრულამდე. ხოლო ღირსმა ევფროსინემ, თავისი ცხოვრება ღირსეულად და დიდებულად გაატარა, მიიცვალა უფლისადმი 3262.

---

ღირსი მამისა ჩვენისა აქილევს ლარისელის, ეპისკოპოსის ხსენება

ეს ღირსი მამა ცხოვრობდა იმპერატორ კონსტანტინე დიდის მეფობის ჟამს და წარმოშობით კეთილმსახური მშობლების შვილი იყო. მიეცა რა კეთილმსახურ და ღვთისმოშიშ ცხოვრებას, შეისწავლა საერო მეცნიერებები და უმაღლესი ფილოსოფია, შეიმკო ყოველგვარი ღვთივსათნო საქმით, რის გამოც ეპისკოპოსად დადგინდა ზემო ლარისელი თესალიაში, მთელ ელადაში მცხოვრები ქრისტიანებისათვის.

ნიკეის მსოფლიო კრებაზე ყოფნისას მან ამხილა არიოზი და მისი თანამოაზრენი. შემდეგ კვლავ ლარისაში დაბრუნებულმა დაანგრია მრავალი კერპთა საგვემო, განდევნა ეშმაკეულთაგან ეშმაკები და მრავალი სხვა სასწაული მოახდინა. გარდა ამისა, ხელახლა ააშენა საეკლესიო შენობები და უხვად შეამკო ისინი, რის შემდეგაც მშვიდობით მიიცვალა ამქვეყნიური ცხოვრებისაგან.