საქართველოს საპატრიარქო

ჩვენი წმინდა მამის, გერმანეს, კონსტანტინოპოლელი მთავარეპისკოპოსის ცხოვრება

წმინდა გერმანე დაიბადა ქალაქ კონსტანტინოპოლში. მისი მამა, იუსტინე, პატრიციუსის პატივსაცემი წოდებით, ერთ-ერთი უპირველესი სენატორი იყო, რომელიც სხვებს აღემატებოდა დიდებითა და პატივით; იგი შურით მოკლა კონსტანტინე პოგონატმა, როდესაც ბერძნულ ტახტზე ავიდა. ამ დიდებული სენატორის მოკვლის შემდეგ, კონსტანტინემ ბრძანა მისი ვაჟი, მაშინ ჯერ კიდევ ყრმა, ნეტარი გერმანე, დაესაჭიროებინათ და საეკლესიო კლირში მიებარებინათ. ეს მან იმიტომ გააკეთა, რომ გერმანეს, წამოზრდილს და ამქვეყნად ცნობილი წოდებისა და სენატორობის მიღწევის შემდეგ, ვერაფრით ეძია შური პოგონატის სახლზე მამის მკვლელობისთვის.

ამგვარად, სასულიერო წოდებაში ჩარიცხული, ნეტარი გერმანე ღვთის ანგელოზივით ცხოვრობდა: მოშორებული იყო ამქვეყნიურ ვნებასა და ამაოებას, მთელი თავისი გონება ღმერთისკენ ჰქონდა მიმართული, ყოველთვის უფლის ქება ედო პირზე, გულმოდგინედ, დღედაღამ შეისწავლიდა საღმრთო წიგნებს. აქედან შეიცნო მან სიბრძნის სიღრმე და ამოკრიბა ღმერთშთაგონებული მოძღვრებების სასიცოცხლო წყალი, რომლითაც მორწყა ქრისტეს ეკლესია მწყემსისა და მოძღვრის ხარისხში.

როდესაც წმინდა გერმანემ სრულყოფილ წლოვანებას მიაღწია, როგორც კაცი, რომელიც თავისი სათნო ცხოვრებით ლამპარივით ბრწყინავდა, თავდაპირველად კიზიკის ეპისკოპოსად იქნა ხელდასხმული. აქ ის მონოთელიტურ ერესს ებრძოდა უწმინდეს პატრიარქ კვირთან ერთად, რომელთან ერთადაც განდევნილ იქნა ურწმუნო მეფე ფილიპესგან. მდევნელის, რომელიც მალევე უსახელოდ დაიღუპა, გარდაცვალების შემდეგ და გადასახლებაში გარდაცვლილი პატრიარქ კვირის მიცვალების შემდეგ, ცრუპატრიარქის, ერეტიკოს იოანეს გადაყენების შემდეგ, არტემის, რომელსაც ანასტასი II უწოდეს, მეფობის ჟამს, ხალხის სიხარულით წმინდა გერმანე კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო ტახტზე იქნა აყვანილი. იგი იყო ღირსეული კაცი, ამასთანავე აღსავსე ღვთის მადლით, რაც იმით ვლინდებოდა, რომ მომავალს წინასწარ ხედავდა და წინასწარმეტყველებდა მასზე. ასე, როდესაც იგი საზეიმოდ შევიდა წმინდა სოფიას ტაძარში თავისი მსახურების პირველად, მას, ხალხით გარემოცულს, ვისაც სურდა ახალარჩეული პატრიარქის ხილვა, მიუახლოვდა ერთი ორსული ქალი, სახელად ანა, და უთხრა: – მაკურთხე, მამაო, ჩემს მუცელში ჩასახული. პატრიარქმა შეხედა მას და, შინაგანი თვალებით განჭვრიტა რა მომავალი, თქვა: – დაგლოცოს შენ უფალმა წმინდა პირველმოწამის ლოცვებით. ამ სიტყვებით მან იწინასწარმეტყველა, რომ მამრობითი სქესის ბავშვი დაიბადებოდა, წმინდა პირველმოწამე სტეფანეს თანასახელი. ამასთან, თავისი წინასწარმეტყველება სასწაულით დაადასტურა. როდესაც გერმანე ლაპარაკობდა, მისი პირიდან სიტყვებთან ერთად გამოდიოდა ცეცხლოვანი ალი, რომელიც ქალმა იხილა, რაზეც მოგვიანებით ყველას ფიცით არწმუნებდა, რამაც აიძულა იგი მტკიცედ ერწმუნა წმინდანის წინასწარმეტყველება. და მართლაც, ანამ მამრობითი სქესის ბავშვი გააჩინა, რომელსაც სტეფანე დაარქვა უწმინდესი პატრიარქ გერმანეს წინასწარმეტყველებისამებრ. ეს სტეფანე, წამოზრდილი, ბერულ ხარისხში შეიმოსა და ღვთისმოსაობით მოღვაწეობდა ავქსენტის მთაზე, ხოლო მოგვიანებით ქრისტეს სახელის აღმსარებლად იქცა, მოწამეობრივად ეწამა წმინდა ხატებისთვის უკეთური მეფე კონსტანტინე კოპრონიმესგან.

ამ კოპრონიმეზე, ბერძენი იმპერატორ ლეონ ისავრიელის ძეზე, ასევე ჰქონდა წინასწარმეტყველება წმინდა გერმანეს, რომ იგი მართლმადიდებელთა სასტიკი მდევნელი და მტანჯველი იქნებოდა. მისი ნათლობის დროს, რომელსაც უწმინდესი პატრიარქი გერმანე აღასრულებდა, კონსტანტინემ შებილწა წმინდა ნათლისღების საბანელი ბუნებრივი განავლით. მაშინ წმინდა გერმანემ მონათლულზე თქვა: – ეს ბავშვი, როდესაც წამოიზრდება, დიდ ბოროტებას მოუტანს ქრისტიანებს და მთელ ეკლესიას: საეკლესიო სიწმინდეს ერესით შებილწავს და მრავალ სისხლს დაღვრის ქრისტეს ღვთისმოსავი მონებისა. კონსტანტინეს მოგვიანებით კოპრონიმე შეარქვეს, რაც „ნაგვიანს“ ნიშნავს. წმინდა გერმანეს წინასწარმეტყველება ზუსტად ასრულდა: კოპრონიმემ მრავალი აწამა პატიოსანი ხატების თაყვანისცემისთვის, რომელთა შორის იყო ზემოხსენებული სტეფანეც.

ხატმებრძოლური ერესი ლეონ ისავრიელის, კოპრონიმის მამის, მეფობის დროს დაიწყო. ლეონ ისავრიელი, ამ ერესში ჩაფლული, ცდილობდა რაც შეიძლება მეტად განემტკიცებინა და გაევრცელებინა ის თავის ხალხში. მან თავისი სახელმწიფოს ყველა პროვინციაში გაგზავნა უკეთური ბრძანება, რათა ყველგან ტაძრებიდან გამოეყარათ წმინდა ხატები, ფეხით გაეთელათ და დაეწვათ, რადგან წმინდა ხატებს კერპებად მიიჩნევდა, ხოლო მათ თაყვანისმცემლებს – კერპთაყვანისმცემლებად.

წმინდა პატრიარქი გერმანე მამაცურად ეწინააღმდეგებოდა ერეტიკოს მეფეს. ის არაერთხელ უგზავნიდა მეფეს სამღვდელოებიდან გონიერ და პატიოსან კაცებს, აგრეთვე თავადაც მიდიოდა და არწმუნებდა, რომ დაეტოვებინა თავისი ბოროტი განზრახვა; მაგრამ წმინდა გერმანეს შეგონებებს არავითარი წარმატება არ ჰქონია.

ერთხელ პატრიარქმა მეფეს უთხრა: „მე ერთი წმინდა კაცის წინასწარმეტყველება გამიგია, რომ ოდესღაც ხატებზე დევნა იქნება უკეთურთ მიერ, მაგრამ დაე, ეს არ მოხდეს შენი მეფობის დროს.“

„აბა, რა დროს და ვისი მეფობისას დადგება ეს?“ – ყურადღებით ჰკითხა იმპერატორმა.

„მეფე, სახელად კონონი, – თქვა წმინდა გერმანემ, – აღძრავს დევნას წმინდა ხატებზე.“

„ჩემი სახელიც კონონია,“ – უპასუხა ლეონ ისავრიელმა. „ის ნათლობისას მომეცა, ლეონი კი მოგვიანებით შემერქვა. ამიტომ წინასწარმეტყველება სრულიად უნდა აღსრულდეს ჩემი მეფობის დღეებში.“

„არა, ხელმწიფეო, – მიუგო მეფეს წმინდა გერმანემ, – დაე, ეს არ მოხდეს, დაე, ასეთი ბოროტება არ აღსრულდეს შენი მეფობისას, რადგან ამ ბოროტების ჩამდენი არის ანტიქრისტე, ღვთაებრივი განკაცების მტერი. ამასთან ერთად, გაიხსენე, მეფეო, ისიც, რომ სამეფო ტახტზე ასვლამდე ფიცი დადე, უმწიკვლოდ დაგეცვა წმინდა სარწმუნოება, არაფერი გაგენადგურებინა წმინდა მოციქულთა და ღვთივშთაგონებულ მამათა გადმოცემებიდან და არაფერი ახალი არ შემოგეტანა, რაც ქრისტიანულ სარწმუნოებას ეწინააღმდეგება.“

მეფე, უწმინდესი პატრიარქის ასეთი სიტყვების გაგონებისას, ხან სირცხვილს გრძნობდა, ხანაც მრისხანებდა, ცდილობდა პატრიარქის წინააღმდეგ ისეთი ბრალდება მოეძებნა, რათა იგი ტახტიდან ჭეშმარიტების აღმსარებლად კი არა, არამედ ამბოხებულად მოეშორებინა. თავისი ბოროტი განზრახვის თანამზრახველი მან იპოვა პრესვიტერ ანასტასის, გერმანეს მოწაფის, სახით. ამ ანასტასის, ზნით იუდას მსგავსს, მეფემ პატრიარქის ტახტი აღუთქვა გერმანეს განდევნის შემდეგ, ის კი, თავის მხრივ, ამის სანაცვლოდ, მეფეს დაჰპირდა, დახმარებოდა ერესის განმტკიცებასა და წმინდა ხატების განადგურებაში. ამიტომ ანასტასი წმინდა გერმანეს გააფთრებულ მტრად იქცა, ცდილობდა, წმინდა გერმანეს განდევნამდეც კი, პატრიარქის ტახტი დაეკავებინა. წმინდა გერმანემ, მისი ბოროტი განზრახვისა და მისი მომავალი ხვედრის სულით წინასწარ განჭვრეტით, ანასტასის მისი ბედი შემდეგ გარემოებებში უწინასწარმეტყველა.

ერთხელ პატრიარქი გერმანე მეფის პალატაში შედიოდა. ანასტასი, რომელიც ამაყად მისდევდა უკან, მის სამოსელის კიდეს უკნიდან დაადგა ფეხი. „ნუ ჩქარობ, – უთხრა მაშინ გერმანემ ანასტასის, – დადგება დრო, როცა შენ, ხალხის ბრბოს გარემოცულს, ყვირილით წაგიყვანენ დიპინში 3154.“

თუმცა იმ დროს არც ანასტასის, არც სხვებს, ვისაც ეს ესმოდათ, ყურადღება არ მიუქცევიათ წმინდა გერმანეს ამ სიტყვებისთვის და მოგვიანებითღა გაიხსენეს, როცა ნათქვამი ახდა, რაზეც ქვემოთ იქნება საუბარი.

წმინდა გერმანე, როგორც ქრისტეს კეთილი მეომარი, უშიშრად და მამაცურად ებრძოდა ერეტიკოსებს ღვთის სიტყვის მახვილით. მან ერთ-ერთი საუკეთესო საეკლესიო მსახური მეფესთან გაგზავნა ასეთი სიტყვებით:

„არ შეგფერის შენ, მეფეო, უწესოდ აღზევდე ღმერთის, შენი შემოქმედის წინაშე, რომელმაც სიცოცხლე და მეფობა მოგცა, და არ გაქვს უფლება, როგორც იტყვიან, მოძრავი უძრავი გახადო; არ შეგეფერება შენ, გადალახო ის საზღვრები, რომლებიც ძველ დროში წმინდა მამებმა დაადგინეს. რადგან ადამიანური ხატებით, რომელიც ღმერთმა სიტყვამ ყოვლადწმინდა და უწმინდესი ქალწულისგან მიიღო, განადგურდა ეშმაკთა მსახურება და მოისპო კერპთაყვანისმცემლობა. ქრისტეს ადამიანური ხატის მსგავსების, ასევე მისი უთქმელად მშობლისა და ღვთის წმინდა მადიდებელთა გამოსახულება საღებავებით დაფაზე მოცემული გვაქვს თაყვანისსაცემად უკვე 725 წლის წინ, როდესაც ჩვენი უფალი ადამიანის სახით მოევლინა დედამიწას. უფლის ამაღლების შემდეგ, ქალი, რომელიც სისხლდენისგან განიკურნა სამოსლის კიდეზე შეხებით (მკ. 5:25–34)

მადლიერების ნიშნად მისთვის შექმნა მაცხოვრის გამოსახულება. მაგრამ ამაზე ადრეც, თავად უფალმა გამოსახა თავისი ღვთაებრივი სახე უბრუსზე და იგი ედესში გაუგზავნა აბგარს. წმინდა მახარებელმა ლუკამ დაწერა ყოვლადწმინდა ქალწული ღვთისმშობლის ხატი. ამიტომ, სხვადასხვა დროსა და სხვადასხვა ადგილას ჩატარებულმა საღვთო კრებებმა ბრძანეს, არ გაენადგურებინათ, არამედ ეცათ პატივი წმინდა ხატებისთვის. მაშ ასე, იცოდე მეფეო, თუ შენ დაეხმარები ამ ხატმებრძოლური დოგმატის დამტკიცებას, მე პირველი წავალ მის წინააღმდეგ. მზად ვარ, სისხლი დავღვარო ჩემი ქრისტეს ხატისთვის, რომელმაც დაღვარა თავისი სისხლი, რათა განეახლებინა ჩემი სულის დაცემული ხატი. ნათელია, რომ ქრისტეს ხატისთვის მიყენებული შეურაცხყოფა ეხება პირველსახესაც, ანუ თავად ქრისტეს, ისევე როგორც ხატის წინაშე აღვლენილი პატივი. ამიტომ, ჩვენ, ქრისტეს ერთგულ მონებს, გვმართებს სიკვდილიც კი ჩვენი უფლის თაყვანისცემისთვის.

სხვა დროს თავად წმინდა გერმანე ასე ეუბნებოდა მეფეს: – თუ მე იონა ვარ, გადამაგდეთ ზღვაში, ვინაიდან მსოფლიო კრების გარეშე არ მაქვს უფლება, რაიმე ახალი დავაკანონო სარწმუნოებასთან დაკავშირებით.

როდესაც წმინდა პატრიარქმა დაინახა, რომ ვერაფერს გახდებოდა მეფის ერესისგან გადასარჩენად, მაშინ დადო თავისი ომოფორი საღვთო საკურთხეველში, წმინდა ტრაპეზზე, და დატოვა თავისი წოდება. მეფემ, წმინდა გერმანეზე მისი გაბედული სიტყვების გამო ძლიერ განრისხებულმა, ომის მსგავსად გაგზავნა შეიარაღებული მეომრები, რომლებმაც წმინდანი სცემეს და შეურაცხყოფით განდევნეს იგი პატრიარქის სახლიდან. წმინდა გერმანე მაშინ მონასტერში განმარტოვდა, სადაც ბერებს შორის გაატარა სიცოცხლის დარჩენილი დღეები მდუმარებაში და მშვიდობით მიიცვალა უფალში. იგი პატრიარქი იყო 14 წელი და 6 თვე.

უწმინდესი პატრიარქ გერმანეს განდევნის შემდეგ, მის ადგილას მეფემ აღამაღლა ზემოთ ხსენებული ეპისკოპოსი ანასტასი, რომელიც მეფესთან ერთად ეკლესიებიდან ყრიდა წმინდა ხატებს და ამტკიცებდა ხატმებრძოლურ ერესს. წმინდა გერმანეს წინასწარმეტყველება მის შესახებ შემდეგნაირად აღსრულდა.

როდესაც ბოროტმზრახველი ლეონ ისავრიელი გარდაიცვალა, მის ტახტზე მისი ძე კონსტანტინე კოპრონიმი ავიდა, რომელიც ტახტიდან ჩამოაგდო ლეონის სიძემ, არტავასდმა. ამაში არტავასდს ეხმარებოდა პატრიარქი ანასტასი, მანვე აკურთხა არტავასდი და მისი ძე ნიკიფორე მეფედ. 3 წლის გასვლის შემდეგ კოპრონიმმა შეკრიბა დიდი ლაშქარი და აიღო კონსტანტინოპოლი. თავისი სიძე არტავასდი და მისი ძეები, თავისი დისშვილები, კონსტანტინემ დააბრმავა, ხოლო არტავასდის მომხრე მრავალი დიდებული გაანადგურა. ხოლო პატრიარქ ანასტასის, კონსტანტინემ უბრძანა, გაეშიშვლებინათ და ეცემათ მთელი ხალხის წინაშე, ადგილზე, რომელსაც „დიპინი“ ერქვა, შემდეგ კი, ვირზე პირუკუ დასვეს და შეურაცხყოფით ატარეს ქალაქში. ასე აღსრულდა წმინდა გერმანეს წინასწარმეტყველება, რომელმაც ანასტასის უწინასწარმეტყველა, რომ მას ხალხის დიდი სიმრავლის წინაშე დიპინზე წაიყვანდნენ. უღმერთო მეფე კოპრონიმს სურდა, ანასტასი პატრიარქის ტახტიდან ჩამოეგდო, მაგრამ ანასტასის გარდა სხვა, წმინდა ხატების შურაცხყოფაში უფრო გულმოდგინე, ვერ იპოვა, ამიტომ ეს უკანასკნელი პატრიარქის ტახტზე დატოვა, სადაც ის იმყოფებოდა, როგორც გაუდაბნოების სიბილწე წმინდა ადგილზე (მთ.24:15), 24 წლის განმავლობაში. სიცოცხლის ბოლოს მას სნეულება, სახელად „კორდასპოსი“ შეეყარა, ისე რომ ღვთის საძულველი ბაგეები, რომლებიც ლანძღავდნენ წმინდა ხატებს და თავის მასწავლებელს, მისთვის ბინძურ გასასვლელს წარმოადგენდა, რომლითაც ბუნებრივი ჩირქი გამოდიოდა. ამ სნეულებით ანასტასი გარდაიცვალა.

ასე რომ, ანასტასი საშინელი სიკვდილით გარდაიცვალა, ხოლო წმინდა გერმანემ წმინდა იერარქებთან ერთად დაიმკვიდრა ნეტარი ცხოვრება ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს სასუფეველში, რომელსაც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად დიდება და პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

---

წმინდა მამა ჩვენი სავინე, კვიპრელი ეპისკოპოსის ხსენება

ეს ღირსი მამა წარმოშობით ფინიკიიდან იყო და დაიბადა ქალაქ ლიკიაში, სადაც წმინდა ეპიფანე მოინათლა და ბერად აღიკვეცა.

როდესაც ღმერთმა განადიდა ეპიფანე, ლიკიის მცხოვრებლებმა მასთან გაგზავნეს მათ შორის ცნობილი კაცი, რათა იგი თავისი ქალაქის ეპისკოპოსად დაედგინათ. იმ ხანებში ამ კაცთან ერთად მივიდა ეპიფანესთან სავინეც და, უარყო რა ამსოფლიური, დარჩა ეპიფანესთან და ბერად აღიკვეცა. ამის შემდეგ იგი ეპიფანესთან ერთად უდაბნოში წავიდა და იქ მასთან ერთად ხუთი წელი დაჰყო. მან დაწერა ღირსი მამის (ეპიფანეს) ცხოვრება, სადაც აღწერა მისი სრულიადღამიერი ლოცვითი ღვაწლი, გულმოდგინე მიწამდე მეტანიები და სასწაულები, რომლებიც უფალმა მისი მეშვეობით აღასრულა.

როდესაც წმინდა ეპიფანე კვიპროსის კუნძულზე ეპისკოპოსი იყო, მოისურვა სავინე პრესვიტერად ეკურთხებინა, მაგრამ ის არ თანხმდებოდა. მაშინ ღირსმა მამამ (ეპიფანემ) იგი ეკლესიაში შეიყვანა და უთხრა: – „დადექი აქ და იდექი უძრავად!“ იგი დადგა, თანაც მისი ფეხები მიწაზე თითქოს ლურსმნებით იყო დაჭედილი, და წმინდა ეპიფანემ ის პრესვიტერად აკურთხა. ეპიფანეს გარდაცვალების შემდეგ სავინე მისი მემკვიდრე გახდა და დაიკავა საეპისკოპოსო კათედრა იმავე ქალაქ კონსტანციაში, სადაც ეპიფანეც ეპისკოპოსი იყო. აღასრულა რა მრავალი სამახსოვრო სასწაული, დაიცვა თავისი ეკლესია ერეტიკოსთაგან და კეთილმსახურად გაატარა სიცოცხლე, წმინდა სავინე უფალთან მიიცვალა.

---

ღირსი მამა ჩვენი პოლივი, რინოკირელი ეპისკოპოსი

ღირსი მამა ჩვენი პოლივი წმინდა ეპიფანეს მოწაფე იყო. იგი თან ახლდა თავის მოძღვარს, როდესაც ეს უკანასკნელი კონსტანტინოპოლიდან გემით ბრუნდებოდა. იმ ხანად წმინდა ეპიფანემ უთხრა მას:

– შვილო პოლივი! აჰა, მე უკვე ამ ცხოვრებიდან მივდივარ; შეასრულე ჩემი მცნება და წადი ეგვიპტეში, რამეთუ ჩემი სიკვდილის შემდეგაც მე ვიზრუნებ შენზე.

როდესაც წმინდა ეპიფანე გარდაიცვალა, პოლივიმ, მისი დაკრძალვის გარეშე, ვინაიდან მისი სხეული ათი დღე დაკრძალული არ იყო, მისი ანდერძისამებრ ეგვიპტეში გაემგზავრა, სადაც მას რინოკირის ქალაქის მმართველი შეხვდა და ჰკითხა:

– საიდან მოდიხარ?

– კვიპროსიდან, – უპასუხა პოლივიმ, – რამეთუ მე ვიყავი ეპიფანეს, კვიპროსის მთავარეპისკოპოსის მოწაფე, რომელიც უკვე უფალთან მივიდა.

რინოკირის ქალაქის მმართველი მეტად დამწუხრდა ღირსის სიკვდილით და, წმინდა პოლივის თავისთან მიწვევით, თავის ქალაქში ეპისკოპოსად დაადგინა. თავისი კეთილმსახური და უმწიკვლო ცხოვრებისთვის წმინდა პოლივი სასწაულთქმედების ნიჭით დაჯილდოვდა. ასე, ლოცვით მან ზეციდან წვიმა გარდამოიყვანა და ამით ნათესებზე მოსავალი გაამრავლა. ღრმა სიბერეს მიაღწია რა, იგი უფალთან მივიდა.

---

ჩვენი წმიდა მამის, ეპიფანე კვიპრელის, მთავარეპისკოპოსის ცხოვრება

წმიდა ეპიფანეს, წარმოშობით ებრაელის, სამშობლო იყო ფინიკია: მდინარე ელევთერას ნაპირზე, რომელიც ლიბანის მთებიდან ფინიკიის ზღვაში ჩაედინება, ქალაქ ნიკეიდან სამ სტადიონზე, მდებარეობდა სოფელი ბისანდუკი; აქ ცხოვრობდნენ და მიწათმოქმედებით იყვნენ დაკავებულნი წმიდა ეპიფანეს მშობლები; ვაჟიშვილის გარდა მათ ჰყავდათ კიდევ ერთი, მასზე უმცროსი ასაკის, ქალიშვილი კალიტროპია. როდესაც ყმაწვილი ათი წლის იყო, მამამისი გარდაიცვალა და ცოლს შვილების აღზრდის მძიმე ზრუნვა დაუტოვა: დაობლებულ ოჯახს მხოლოდ თავის სარჩენად თუ ჰყოფნიდა, ბავშვები კი ჯერ კიდევ პატარები იყვნენ. დედა იძულებული იყო, ხელით შრომით ერჩინა ისინი.

ასე გავიდა რამდენიმე წელი. მოხდა ისე, რომ ქვრივს ძალიან ჯიუტი და ულმობელი ვირი ჰყავდა. და აი, ერთხელ დედამ ეპიფანეს უთხრა: – შვილო ჩემო, წაიყვანე ვირი, წაიყვანე ქალაქში ბაზარზე, გაყიდე იქ და საჭმელი გვიყიდე. – შენ იცი, – მიუგო ეპიფანემ დედას, – რომ ვირი ულმობელია, და როდესაც ბაზარზე მყიდველები ამას შეამჩნევენ, მე მცემენ. – წადი, შვილო ჩემო, ჩვენი მამების ღმერთმა დაამშვიდოს ვირი, – უთხრა დედამ. მაშინ ყმაწვილმა, დედის ბრძანებას დამორჩილებულმა, ვირი ქალაქში წაიყვანა გასაყიდად. იქ მისი პირველი მყიდველი ასევე ებრაელი აღმოჩნდა. გამყიდველში თავისი თანამოძმე რომ ამოიცნო, მან უთხრა: – შვილო ჩემო, მე და შენ ერთ სიმართლის მოყვარულ ღმერთს ვევედრებით, და ჩვენ არ გვმართებს ერთმანეთის შეურაცხყოფა, რათა არ განვარისხოთ ჩვენი ღმერთი და შემდეგ ერთმანეთს არ ვუჩივლოთ. მაშ ასე, სამართლიანად შევაფასოთ ვირი.

ეპიფანემ ამაზე უპასუხა: – არ ვისურვებდი ამ ვირის შენთვის გაყიდვას, რადგან ის ჯერ კიდევ გაუწვრთნელია, ამის გარდა, ჯიუტი და ულმობელია; მხოლოდ შიმშილის გამო და საჭმლის საყიდელი ფულის უქონლობის გამო გადაწყვიტა დედაჩემმა მისი გაყიდვა. მაგრამ აი, შენგან მესმის, რომ ცოდვაა მოყვასისთვის ზიანის მიყენება მოგების გამო, და მეშინია, ღმერთმა არ დამსაჯოს.

ყმაწვილის გონიერებითა და კეთილშობილებით გაკვირვებულმა, ებრაელმა მას სამი პენიაზი მისცა სიტყვებით: – შვილო ჩემო, აიღე ეს, დედაშენს პური უყიდე და ვირთან ერთად შენს სახლში დაბრუნდი, და თუ ვირი დამშვიდდება, მაშინ იგი თქვენთან გყავდეთ; წინააღმდეგ შემთხვევაში კი გააგდეთ, რათა ვინმე არ მოკლას.

ეპიფანე სახლისკენ გაემართა და გზაზე, თავისი სოფლის მახლობლად, ქრისტიან კლეობის შეხვდა, რომელსაც ვირის ყიდვა სურდა. მაგრამ პატიოსანი ყმაწვილი უარს ამბობდა მის გაყიდვაზე. მათი საუბრის დროს ვირმა სიჯიუტე დაიწყო და ფრუტუნით ბღავილი დაიწყო, შემდეგ კი, ეპიფანე ზურგიდან ჩამოაგდო და გზიდან გადაიჭრა. დაცემული ყმაწვილი ისე დაშავდა, რომ ვერ ადგა და მწარედ ტიროდა: მას ძლიერ სტკიოდა ნატკენი ბარძაყი. კლეობი, მიუახლოვდა მას, ხელით შეამოწმა ბარძაყი და სამჯერ გადასახა ჯვარი. მაშინვე ეპიფანე განიკურნა და წამოდგა. შემდეგ, კლეობი ვირს მიუბრუნდა და თქვა: – ჩვენი უფლის, ჯვარცმული იესო ქრისტეს სახელით, გიბრძანებ გაჩერდე, და იმის გამო, რომ შენი ბატონის მოკვლა გინდოდა, თავად ვერ წახვალ ამ ადგილიდან.

მაშინვე ვირი დაეცა და მოკვდა. მომხდარით გაოცებულმა ყმაწვილმა კლეობის ჰკითხა: – ვინ არის, მამაო, ჯვარცმული იესო ქრისტე, რომლის სახელითაც ასეთი სასწაულები ხდება? – ღვთის ძე, რომელიც იუდეველებმა ჯვარს აცვეს, – მიუგო კლეობიმ. ეპიფანეს შეეშინდა მისთვის თავისი ებრაული წარმოშობის გამხელა და სახლში დაბრუნდა ჯვარცმულ ქრისტეზე ფიქრით და მასზე მორწმუნეობის სურვილით.

დედასთან მისულმა, მან ყველაფერი მოუყვა მომხდარის შესახებ. ამასობაში დედამ, შვილებთან ერთად სარჩოს უქონლობის გამო, თავისი ყანა გაყიდა, ეპიფანეს კი უბრძანა, ქალაქში წასულიყო რაიმე ხელობის სასწავლად, რათა შემდგომში მას შეძლებოდა თავის, დედისა და დის რჩენა. როდესაც ეპიფანე ქალაქში გასამგზავრებლად ემზადებოდა, ქალაქიდან ბისანდუკში ჩამოვიდა მდიდარი ებრაელი კანონმდებელი ტრიფონი, რომელიც კარგად იცნობდა მის მშობლებს და მათ სოფელში ზოგიერთ მამულს ფლობდა. როდესაც გაიგო, რომ ეპიფანეს დედა დაქვრივდა, და დაინახა იგი სიღარიბეში, მან უთხრა: – მომეცი შენი ვაჟი, – მე მას ვიშვილებ; და თუ თანახმა ხარ, მაშინ ამიერიდან იგი ჩემს შვილად ჩაითვალოს, შენ კი შენს ქალიშვილთან ერთად ჩემი სახლიდან ირჩინეთ თავი.

ქვრივმა უდიდესი სიხარულით მიაბარა თავისი ვაჟი აღსაზრდელად მოულოდნელ ქველმოქმედს. ეპიფანე ცხოვრობდა ტრიფონის სახლში, როგორც მისი ვაჟი, და ებრაულ წიგნებს სწავლობდა. კეთილშობილი აღსაზრდელის სწრაფმა აღქმამ და იშვიათმა გამჭრიახობამ ის აღმზრდელის რჩეულად აქცია. ტრიფონს სურდა, თავისი ერთადერთი ქალიშვილი მასზე დაექორწინებინა. მაგრამ ღვთის ნებით ის გარდაიცვალა. მალე მისი მშობლებიც გარდაიცვალნენ, ისევე როგორც ეპიფანეს დედა. ტრიფონის მთელი ქონების ერთადერთ მემკვიდრედ დარჩენილმა ეპიფანემ თავისთან წამოიყვანა აღსაზრდელად და კალიტროპია, და მას თავისი აღმზრდელი მამისა და მასწავლებლის კეთილ დარიგებებს უნერგავდა.

ერთხელ ეპიფანე თავის მშობლიურ სოფელში წავიდა, რათა ენახა ტრიფონისგან დარჩენილი ქონება. ღვთის განგებით გზად შეხვდა ბერი ლუკიანე, რომელიც წიგნებს წერდა და ყიდდა, რათა თავი და გლახაკები ერჩინა. ზუსტად ეპიფანეს ბერთან შეხვედრის დროს, ლუკიანეს ფეხებზე გლახაკი შეეხო სიტყვებით: – შემიწყალე, ღვთის კაცო: უკვე სამი დღეა პური არ მიჭამია და ახლა არ ვიცი, რითი ვიკვებო.

ნეტარმა ლუკიანემ, ხელში არაფერი რომ არ ჰქონდა, გაიხადა სამოსელი და გლახაკს მისცა და უთხრა: – წადი ქალაქში, გაყიდე ეს სამოსი და პური იყიდე. ამის დამნახველ ეპიფანეს უკვირდა შემხვედრი ბერის ასეთი გულმოწყალება და, თითქოს აღფრთოვანებულ მდგომარეობაში მისული, შენიშნა მოკაშკაშე თეთრი სამოსელი, რომელიც ბერს ეშვებოდა და ფარავდა. შეშინებული სწრაფად ჩამოხტა ცხენიდან და, ბერის წინ მუხლებზე დაცემულმა, თაყვანისცემით უთხრა: – გევედრები, მითხარი, ვინ ხარ?

– შენ ჯერ მითხარი, რა სარწმუნოებისა ხარ, და შემდეგ მე მოგიყვები ჩემს შესახებ, – უპასუხა ლუკიანემ. ეპიფანემ თქვა: – მე ებრაელი ვარ. მაშინ მისმა თანამოსაუბრემ – წინასწარმჭვრეტელმა ბერმა, შემხვედრ ებრაელზე ღვთის მაცხოვნებელი მადლის მოქმედება რომ შენიშნა, მას შემდეგი სიტყვებით მიმართა: – როგორ, ებრაელი რომ ხარ, მე – ქრისტიანს მეკითხები: ვინ ვარ? რამეთუ ძალიან მცირეა საერთო ებრაელებსა და ქრისტიანებს შორის. აი, გაიგე, რომ მე ქრისტიანი ვარ, და აღარ ღირს, საუბარი გააგრძელო ჩემთან.

– რა მიშლის ხელს, მამაო, რომ ქრისტიანი ვიყო? – ჰკითხა ეპიფანემ და ქრისტეს მიმდევრისგან ასეთი პასუხი მიიღო: – მხოლოდ ერთი რამ გიშლის ხელს, რომ არ გინდა, რადგან ყოველ კეთილ საქმეს წინ უსწრებს ნება. მართლა რომ გდომებოდა, ქრისტიანი იქნებოდი.

ამ სიტყვებმა ეპიფანეს გული მოულბო: მშობლიურ სოფელში თავისი მიწის მონახულების თავდაპირველი განზრახვა რომ მიატოვა, ქალაქის სახლში დაბრუნდა, მანამდე კი თავისი თანამოსაუბარიც დაითანხმა, მასთან ერთად წასულიყო. თავისთან მიყვანის შემდეგ, მან მას მთელი თავისი ქონება აჩვენა.

– აი, ჩემი ქონება, მამაო, – ეუბნებოდა მასპინძელი სტუმარს, – მინდა ქრისტიანი ვიყო და ბერობა მივიღო, მაგრამ მყავს ახალგაზრდა და, რას მეტყვი მასზე? – შვილო, – უპასუხა ქრისტიანმა, – შენ ნამდვილად შეგიძლია იყო ქრისტიანი, გქონდეს როგორც მიწიერი სიმდიდრე, ისე დაც. არც ერთი და არც მეორე არ ეწინააღმდეგება წმინდა ქრისტიანულ სარწმუნოებას. ბერობას კი ვერ მიიღებ. უპირველეს ყოვლისა, შენს დასთან ერთად მიიღე წმინდა ნათლობა. შემდეგ კი, გაათხოვე ის საკმარისი მზითვით ქრისტიანზე. ამის შემდეგ, დანარჩენი გაეცი გლახაკებზე. და მაშინ შეძლებ იყო ჭეშმარიტი ბერი.

– ყოველივე ამას, მამაო, – თქვა ეპიფანემ, – შენი მცნებისამებრ შევასრულებ; ოღონდ ნუ დააყოვნებ ჩვენს ქრისტიანთა საზოგადოებაში ჩარიცხვას. – ამის შესახებ, – თქვა ლუკიანემ, – ეპისკოპოსს უნდა ეცნობოს: მის გარეშე ნათლობის საიდუმლოს აღსრულება შეუძლებელია. მაშასადამე, მე მასთან წავალ. შენ კი ჩვენი ღმერთი ქრისტეს მიმართ უცვლელ განზრახვასა და გულმოდგინებაში იყავი. მე კი მალე დაგიბრუნდები.

ლუკიანე ადგილობრივ ეპისკოპოსთან წავიდა. ეპიფანემ კი, თავისი დის ოთახში მისულმა, უთხრა: – მინდა ქრისტიანი ვიყო და ბერად აღვიკვეცო. – რაც შენ გინდა, – უპასუხა ძმას დამ, – ის მეც მინდა, და რასაც შენ გააკეთებ, იმას მეც გავაკეთებ.

ეპიფანეს ნათლობის სურვილის გაგებისას, ეპისკოპოსი ძლიერ გაახარდა და კეთილ მახარობელს უთხრა: – წადი, ასწავლე ყმაწვილს და მის დას წმინდა სარწმუნოება და დაარიგე ქრისტეს კანონში. როცა დადგება კვირა დღე და ჩვენ ეკლესიაში შევალთ, მაშინ მოიყვანე ისინი მოწყალე კაცთმოყვარე ღმერთთან, რათა ჩვენ წმინდა ნათლობით შევუერთოთ ისინი მას.

ლუკიანეს ეპიფანესთან დაბრუნებისას, ამ უკანასკნელმა და მისმა დამ ქედი მოიხარეს მიწამდე ბერის წინაშე და ცრემლებით ევედრებოდნენ:

– გევედრებით, მამაო, მალე გაგვხადე ქრისტიანები.

ლუკიანემ წამოაყენა ისინი და დაიწყო მათთვის ქრისტიანული ღვთისმოსაობის სწავლება: ლოცვით აღსავსე სწავლება თითქმის განუწყვეტლივ, დღე და ღამ, კვირა დღემდე გაგრძელდა. კვირა დღეს ლუკიანემ ეპიფანე და კალიტროპია ეპისკოპოსთან მიიყვანა. ეპისკოპოსის წინაშე, როგორც თავად ქრისტეს წინაშე, პირქვე დაემხნენ და წმინდა განათლება სთხოვეს. მან წამოაყენა ისინი, სიყვარულით ესაუბრა და კათაკმევლად გამოაცხადა. შემდეგ ეპისკოპოსი ეკლესიაში წავიდა, მის უკან ლუკიანე მიჰყვებოდა, რომელსაც ახლად კათაკმევლები მოსდევდნენ. ეპიფანეს ეკლესიის შესასვლელის პირველ საფეხურზე ფეხის დადგმისას მარცხენა ფეხიდან სანდალი გაუვარდა. როდესაც მან ფეხშიშველა დააბიჯა ზღურბლს, სანდალი მარჯვენა ფეხიდანაც გაუვარდა. ეპიფანე უკან არ დაბრუნებულა სანდლებისთვის, არამედ ფეხშიშველა შევიდა ეკლესიაში: ასეთი დიდი გულმოდგინებით მიდიოდა იგი ღმერთთან. ეკლესიაში ეპიფანეს შეხედვისას ეპისკოპოსმა მის თავზე გვირგვინი, ხოლო სახე განდიდებული იხილა.

და ეპისკოპოსმა და ლუკიანემ ეპიფანე დასთან ერთად ნათლისღების ემბაზში შეიყვანეს და მონათლეს ისინი სახელითა მამისა, ძისა და სულისა წმიდისა. ეპიფანეს მიმღები ლუკიანე იყო, ხოლო კალიტროპიას მიმღები – წმინდა ქალწული ვერონიკა. ღვთაებრივ ლიტურგიაზე ახალმონათლულებმა ქრისტეს საიდუმლოებანი ეზიარეს. შემდეგ, ეპისკოპოსის ბრძანებით, მასთან ერთად ისადილეს და რვა დღე ეპისკოპოსთან დარჩნენ. მერე ეპიფანემ თავის სახლში მოიყვანა და, აიღო რა ათასი ოქროს მონეტა, გადასცა ის და თავისი და ვერონიკას, როგორც ქრისტეს ქალწული მონაზვნების წინამძღვარს, და გაუშვა ორივე ქალი. ბოლოს, მთელი ქონების გაყიდვის შემდეგ ფული გაჭირვებულებს დაურიგა და მხოლოდ 400 ოქროს მონეტა დაიტოვა ღვთაებრივი წიგნების შესაძენად, ახალმონათლული ლუკიანესთან ერთად ქალაქიდან გავიდა მოხუცის მიერ დაარსებულ მონასტერში. იქ მოღვაწეობდა ათი ბერი, რომლებიც გულმოდგინედ იყვნენ დაკავებულნი წიგნების წერით და ამით ირჩენდნენ თავს.

ოცდაექვსი წლის ეპიფანემ მიიღო ბერობა და ლუკიანეს შემდეგ პირველი ბერი ილარიონის ხელმძღვანელობის ქვეშ მოექცა, რომელიც თუმცა ასაკით ახალგაზრდა იყო, მაგრამ სრულყოფილი სათნოებებში და დიდი სასწაულთმოქმედების ნიჭებით შემკული. თავისი მოძღვრის დაკვირვებით, ახალბედა ბერმა დაიწყო მისი სამარხვო ღვაწლის მიბაძვა. ის არა მხოლოდ სწავლობდა ლუკიანეს დავალებით ილარიონისგან ბერძნული წიგნების კითხვასა და წერას, არამედ მისგან ბერულ, ღვთისმოსავ ცხოვრებასაც ეუფლებოდა. ქრისტეს მადლის შეწევნით ეპიფანე ძლიერდებოდა ძლიერებიდან ძლიერებაში. მისი ხელმძღვანელი, ღირსი ლუკიანეს სიკვდილის შემდეგ, იღუმენი გახდა და კიდევ უფრო მკაცრი ცხოვრება დაიწყო. ჩანდა, რომ ის არ იყო ადამიანი, არამედ ერთ-ერთი ანგელოზი, რომელიც მუდამ ემსახურება ღმერთს. ილარიონის სატრაპეზოზე ცოტაოდენი პური იდო ზომიერი რაოდენობით მარილითა და წყლით. და ამასაც ჭამდა ან დღეგამოშვებით, ან ორი დღის შემდეგ, ან სამი დღის შემდეგ, ზოგჯერ კი მთელი კვირა არაფერს ჭამდა. ეპიფანე, ასეთი მარხვის ხილვით, ცდილობდა მიებაძა მისთვის, და შემდეგ მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში იცავდა სამარხვო წესდებას, რომელიც დიდი მმარხველი ილარიონისგან მიიღო.

უფალმა თავისი წმინდანი სასწაულთმოქმედების ნიჭით დააჯილდოვა. მისი სასწაულების დასაწყისი ასეთი იყო. მონასტერს უწყლო ადგილი ერტყა გარს, და ძმები წყლის მოსატანად 5 ვერსის მოშორებით მიდიოდნენ, თანაც ღამით, დღის აუტანელი მზის სიცხის გამო. ერთხელ, ზედმეტად ცხელ დღეს, შემთხვევით მონასტერში შემოვიდნენ გამვლელი მგზავრები, რათა საშინელი წყურვილი მოეკლათ. მაგრამ ბერებმა ეს ვერ შეძლეს, რადგან მონასტერში მაშინ წყლის არც ერთი წვეთი არ მოიძებნა. მოგზაურები უკვე სიკვდილს ელოდნენ. ეპიფანემ, შეიცოდა რა ისინი, ხელი გაუწოდა მათთან არსებულ ღვინის ჭურჭელს და, შეეხო რა მას, ძმებს უთხრა:

– გჯეროდეთ, ძმებო, რომ მას, ვინც ერთ დროს წყალი ღვინოდ აქცია, ძალუძს ახლაც ღვინო წყლად გადააქციოს (იოანე 2:1–11).

და მაშინვე, ეპიფანეს სიტყვისამებრ, ღვინო წყლად გადაიქცა. გახარებულმა მოგზაურებმა არა მხოლოდ თავად დალიეს, არამედ თავიანთი პირუტყვიც დაარწყვეს. ამის შემდეგ წყალი კვლავ ღვინოდ იქცა. ყველამ უნებურად გაიკვირვა სასწაული და ამ დროიდან განსაკუთრებულ პატივს სცემდნენ ეპიფანეს მისი ცხოვრების სიწმინდის გამო. იგი კი, ვერ იტანდა რა ძმების პატივისცემას, ფარულად გავიდა მონასტრიდან და სპანიდრიონის უდაბნოში იმალებოდა, იკვებებოდა რა იქ მზარდი ბალახეულით.

გარკვეული დროის შემდეგ ორმოცი სარაცინი

იმ უდაბნოში მოსიარულე ყაჩაღები, ეპიფანეს სამონაზვნო შესამოსელში დანახვისას, მას დასცინოდნენ. ყაჩაღებს შორის ერთი ცალთვალა იყო, რომელიც განსაკუთრებით გამოირჩეოდა სისასტიკითა და არაადამიანურობით. მან ხმალი იშიშვლა და ეპიფანეს დარტყმა დააპირა.

მაგრამ როგორც კი ყაჩაღმა დარტყმისთვის ხელის აწევა დააპირა, თვალი აეხილა. გაოცებულმა მიწაზე დააგდო ხმალი და თანამზრახველებს განკურნებულ თვალზე ანიშნა. ამ სასწაულის თვითმხილველებმა ეპიფანე ძალადობით წაიყვანეს თან, ამბობდნენ:

– შენ ჩვენი ღმერთი ხარ, გვიარე და გვიხსენი ჩვენზე დატეხილი უბედურებებისგან.

სამი თვე დადიოდა წმინდანი მათთან ერთად. ის უკრძალავდა მათ ყოველგვარ ბოროტ საქმეს და არ აძლევდა უფლებას, მის თვალწინ რაიმე უღირსი ჩაედინათ. მთელი ამ ხნის განმავლობაში წმინდანი მათ ჭეშმარიტი ღმერთის შეცნობას ასწავლიდა, მათში კი მხსნელ ღვთის შიშს ნერგავდა.

– თუ არ მიატოვებთ თქვენს ბოროტ საქმეებს, – ეუბნებოდა ის მათ, – ვერ იცხოვრებთ კეთილდღეობით ამქვეყნად და დაიღუპებით უფლის სამართლიანი, დამსჯელი რისხვისგან.

თუმცა, თვინიერ ბერს დიდხანს არ შეეძლო თავხედი ყაჩაღების წინამძღოლობა. სამი თვის შემდეგ ხორცშესხმული ანგელოზის დაუსრულებელი დარიგებები და ალაგმვა სრულიად აუტანელი გახდა ადამიანის სახით მყოფი დემონებისთვის. და თუ სასწაულმოქმედ ბერთან შეხვედრისას ისინი ევედრებოდნენ, მათთან ერთად ევლო, ახლა, პირიქით, წმინდანს ევედრებოდნენ, წასულიყო მათგან ძველ ადგილას. იქ მიიყვანეს და ქოხი აუშენეს.

შემდეგ დაემშვიდობნენ მას, გარდა ერთისა, რომელმაც ირწმუნა ქრისტე და ღირსი მამის ღირსეული მოწაფე გახდა. წელიწადნახევრის განმავლობაში ქრისტესმოყვარე მოძღვარი ასწავლიდა მონანიებულ ყაჩაღს საღვთო წიგნებს და ასწავლიდა მარხულ ცხოვრებას. შემდეგ მოძღვარი თავის მოწაფესთან ერთად წავიდა წმინდა ილარიონის მონასტერში და სთხოვა, მოენათლა ახლად მოქცეული. დიდმა იღუმენმა შეასრულა მასზე ეს საიდუმლო და იოანე უწოდა. იოანე არასოდეს შორდებოდა თავის მოძღვარს და აღწერა მისი ცხოვრება თავის სიკვდილამდე, რომელიც ღირსი მამის აღსასრულამდე მოხდა.

მონასტრიდან უდაბნოს სენაკისკენ დაბრუნების გზაზე წმინდა ეპიფანეს და მის ახლად მონათლულ მოწაფე იოანეს შეხვდათ ეშმაკეული ჭაბუკი, რომელიც შიშველი დაეხეტებოდა უდაბნოში. შეეცოდა რა ის, წმინდანმა უფალ ღმერთთან ლოცვის შემდეგ განდევნა მისგან დემონი. დემონი, რომელმაც დატოვა თავისი ყოფილი მსხვერპლი, ყვიროდა:

– ჰოი, ეპიფანე, შენ მაძევ ჩემი ადგილიდან, სადაც ოცდაორი წელი ვცხოვრობდი, მე კი სპარსეთში გაგიტაცებ, სადაც შენი სურვილის საწინააღმდეგოდ წარდგები მეფის წინაშე.

ამ სიტყვებზე დემონი გაქრა. ჭაბუკი კი სრულიად განიკურნა და თავისი მკურნალის ფეხებთან დავარდნილი, მადლობას უხდიდა მას. განკურნებულს ღვთის მადლობის აღვლენა ასწავლა და წმინდანმა სახლში გაუშვა. ამასობაში, განდევნილი დემონი, სპარსეთში ჩასული,

შევიდა მეფის ასულში და საშინლად დაიწყო მისი ტანჯვა. თან კი ყვიროდა:

– თუ აქ ეპიფანე არ მოვა, არ დავტოვებ ამ ქალწულს. ეპიფანე, ფინიკიელი წარმოშობით, მოდი აქ და მე გამოვალ მეფის ასულიდან.

მეფემ, გაიგო რა ფინიკიის ქვეყნის შესახებ, გაგზავნა იქ თავისი მსახურები ეპიფანეს მოსაძებნად. მათ კი, ფინიკიის ყველა ქალაქსა და სოფელში მისი მოკითხვის მიუხედავად, ვერაფერი გაიგეს და კინაღამ მოკლეს ადგილობრივებმა, რომლებმაც ისინი მზვერავებად მიიჩნიეს. მათი არაფრით დაბრუნების შემდეგ მეფესთან, ეშმაკი, რომელიც ქალწულში იყო, განაგრძობდა ხმამაღლა ყვირილს:

– ეპიფანე ცხოვრობს უდაბნოში, რომელსაც სპანიდრიონი ჰქვია, მოიყვანეთ ის აქ.

მაშინ მეფემ, მოუხმო ოცდაათ დაახლოებულ მამაკაცს, უთხრა მათ: – გადაიძარცვით სპარსული სამოსი და ჩაიცვით ბერძნული, წადით ფინიკიაში და ეძიეთ უდაბნო ადგილი, რომელსაც სპანიდრიონი ჰქვია. იქ იპოვით ერთ ადამიანს, სახელად ეპიფანეს. წაიყვანეთ ის თან და მომიყვანეთ მე.

გამოცვლილნი, გაემგზავრნენ და მიაღწიეს აღნიშნულ უდაბნოს. დიდხანს ეძებდნენ ისინი იქ ეპიფანეს. ბოლოს, ერთი კაცის მითითებით, ღამით მივიდნენ მის სენაკთან, როდესაც წმინდანი, ჩვეულებისამებრ, თავის მოწაფესთან ერთად ღამის ლოცვებს აღასრულებდა. ისინი ძლიერად აკაკუნებდნენ მის კარზე. მაგრამ ქრისტეს მოღვაწე, რომელსაც არ სურდა შეეწყვიტა თავისი სამლოცველო წესი, ლოცვაში იდგა, სრულიად არ შეშინებულა კაკუნისგან და თითქოს ვერც ამჩნევდა მას. საშინელ რისხვაში ჩავარდნილმა სპარსელებმა ბოლოს გადაწყვიტეს სენაკის კარი შეემტვრიათ. ერთმა მათგანმა იარაღი აღმართა კარზე დასარტყმელად. და უეცრად მისი აღმართული ხელი გაშეშდა და დაჭკნა. დანარჩენები შიშისგან უნებლიედ განზე გადგნენ სენაკიდან და დღის დადგომას ელოდნენ. განთიადისას, ეპიფანემ, რომელმაც უკვე აღასრულა თავისი ღამის და დილის ლოცვები, კარი გააღო და გამოვიდა. ღირსის დანახვისას, დაზარალებული მის წინაშე პირქვე დაემხო და უთხრა:

– შემიწყალე მე, უკვდავი ღმერთის მსახურო.

– რას ითხოვ ცოდვილი კაცისგან? – ჰკითხა ღმერთის მორჩილმა მსახურმა.

– ჯანმრთელი მოვედი ამ ადგილას, – უპასუხა მან, – და აჰა, გამიხმა ხელი.

– როგორც ჯანმრთელი მოხვედი, – თქვა ღირსმა, – ასევე ჯანმრთელი იყავი.

ამ სიტყვებით შეეხო გამხმარ ხელს და ის მაშინვე გაჯანმრთელდა, ისევე როგორც მეორე. ასეთი სასწაულის დანახვისას, განკურნებულის თანამგზავრები მიუახლოვდნენ წმინდანს და, თაყვანისცემით, გაუმხილეს მოსვლის მიზანი: ისინი ევედრებოდნენ მას, წასულიყო მეფესთან, რათა მისი ასული განეკურნა. ღირსმა კი, გააცნობიერა რა, რომ მის მიერ ყმაწვილიდან განდევნილი სული სპარსეთის მეფის ასულში შევიდა, ბოროტი სულის წინააღმდეგ ლოცვით აღიჭურვა და ღმერთის იმედით, მოწაფესთან ერთად სპარსელების აქლემებით გაემგზავრა. ოცდათხუთმეტი დღის შემდეგ მოგზაურები სპარსეთს მიაღწიეს და ქალაქ ურიონში შეჩერდნენ. სამი სპარსელი კი მეფესთან წავიდა, რათა ეპიფანეს ჩამოსვლის შესახებ ეუწყებინათ. მეფემ მაშინვე ბრძანა, რომ იგი მისთვის წარედგინათ. ღირსი მასთან მივიდა, როგორც უბრალო ადამიანთან და არა როგორც მეფესთან. მიწიერმა მბრძანებელმა ზეციური მეფის ერთგულ მსახურს მიესალმა, ტახტიდან ამდგარი. წმინდანი ესაუბრა მას ჭეშმარიტი ღმერთის, ქრისტე ჩვენი მაცხოვრის შესახებ, მისი დაუძლეველი ძალის შესახებ, რომელიც განდევნის ყოველ დემონურ მოდგმას. საუბრის შემდეგ სასწაულთმოქმედთან მოიყვანეს ეშმაკეული მეფის ასული. ტანჯულისთვის ღმერთთან ლოცვის შემდეგ, წმინდანმა სამჯერ აღასრულა მასზე ჯვრის ნიშანი. როგორც კი მოასწრო მისი აღსრულება, ბოროტი სული გამოვიდა ქალწულიდან, რომელიც ამის შემდეგ სრულიად ჯანმრთელი გახდა. თავისი ასულის განკურნებით გახარებულმა მეფემ თაყვანი სცა ღირსს.

ერთმა სპარსელმა მოგვმა, რომელმაც სასწაული იხილა, მიმართა ღირსს:

– ო, საყვარელო მოგვო, აქ ჩვენი სწავლების გამოსასწორებლად მოსულო, დარჩი აქ ჩვენთან, გვასწავლე და ჩვენ ყველანი, სპარსელი მოგვები, მოგისმენთ.

მოგვის სიტყვების საპასუხოდ წმინდანმა მკაცრად შეხედა მას და რისხვით უთხრა:

– ო, ჭეშმარიტების მტერო! დაეცმნეს შენი მატყუარა ბაგენი, რომლებიც მე, ჩემი უფლის იესო ქრისტეს მსახურს, მოგვს მიწოდებ.

და მაშინვე დამუნჯდა მოგვი. ყველანი უნებლიედ შეძრწუნდნენ. დამუნჯებული კი უზენაესი ღმერთის მსახურის ფეხებთან დაემხო და თაყვანისცემით ევედრებოდა, ენა გაეხსნა. საკმარისი დარიგების შემდეგ მოწყალე მართალმა განკურნა დასჯილი.

– შეგცოდე შენ, ღმერთის მსახურო, – შესძახა განკურნებულმა, – მაპატიე მე.

ამასობაში მადლიერმა მეფემ ბრძანა, რომ საოცარი მკურნალისთვის საჩუქრად მიეტანათ უამრავი ოქრო, ვერცხლი და ძვირფასი ქვები. უპოვარმა ბერმა არაფერი აიღო თავისთვის.

– არ გვჭირდება, – უთხრა მან მეფეს, – ეს დროებითი სიმდიდრე, რადგან მომავალ ცხოვრებაში უკეთეს, საუკუნო სიმდიდრეს ველით, რომელიც ჩვენმა უფალმა ქრისტემ აღგვითქვა. შენ კი შენი შენთვის დაიტოვე; შენ გიყვარს ქონების შეგროვება და მათ გამო სულს იღუპავ, რადგან, როგორც ოქროსმოყვარული, სხვას ართმევ, ხოლო გაჭირვებულებს არ აძლევ.

მან ასევე უარი თქვა მეფის მოწვევაზე, რომ მასთან ერთად ესადილა.

– ჩემი უძლური სხეულის გასამტკიცებლად ერთი ქატოს პური და ცოტა მარილიც საკმარისია, – უპასუხა მეფის მოწვევას დიდმა მმარხველმა. ხოლო როდესაც მეფემ, წმინდანის უარის მიუხედავად, ბრძანა, რომ ის იოანესთან ერთად ცალკე ოთახში, ძვირფასი კერძებით სავსე სუფრასთან წაეყვანათ, მკაცრმა მოღვაწემ პურის გარდა არაფერი გასინჯა.

ქრისტეს ჭეშმარიტმა მიმდევარმა ათი დღე გაატარა სასახლეში და მეფეს წმინდა ქრისტიანულ სარწმუნოებას ასწავლიდა. მაგრამ ქრისტიანული ქადაგების თესლი ეცემოდა გაქვავებულ გულსა და ბოროტებით დაბრმავებულ გონებაზე. ურწმუნო მეფესთან ბოლო შეხვედრისას წმინდა ეპიფანემ მის წინაშე წარმოთქვა სწავლება მართალ სამსჯავროებზე, მოწყალებაზე, მოგვებზე, როგორც ეშმაკის მსახურებზე, და იმაზე, რომ მას არ შეეძლო ქრისტიან მეფეებთან ომის გაჩაღება:

– თუ მათ წინააღმდეგ ომით წახვალ, თავად ჯვარცმული ქრისტეს მტერი იქნები და საშინელი სიკვდილით დაიღუპები, – დაასრულა თავისი ქადაგება მართალმა, რომელსაც მეფე თავად აცილებდა სამეფო პალატებიდან. იქიდან გამოსვლისას ცოცხალი ღმერთის მსახურმა დაინახა მიცვალებული, რომელსაც დაკრძალვაზე მიასვენებდნენ. მისი მტარებლების შეჩერება უბრძანა, წმინდა ეპიფანემ ზეცას ახედა და თქვა:

– ძეო ღვთისაო, რომელმაც ოთხი დღის მკვდარი ლაზარე აღადგინე (იოანე 11:39–44), აღადგინე ეს მკვდარიც შენი ყოვლადწმინდა სახელის სადიდებლად.

ილოცა, წმინდა ეპიფანე მიცვალებულს შეეხო და ის მაშინვე გაცოცხლდა. გარშემომყოფები შეშინდნენ და სასწაულმოქმედი ერთ-ერთ ღმერთად მიიღეს. თავმდაბალმა ბერმა კი, თავი ღვთის მსახურად მოიხსენია, ჭეშმარიტი ღმერთის შესახებ უქადაგა მათ, სამება წმინდაში განდიდებულის შესახებ. რადგან მისი მსმენელები ქრისტეს სამწყსოდან არ იყვნენ, ის თავის ქვეყანაში დაბრუნებას შეუდგა. მეფეს სურდა მასთან ერთად სადარაჯო ჯარი გაეგზავნა სპარსეთის საზღვრებამდე. მაგრამ ქრისტეს უშიშარმა მეომარმა უარი თქვა.

– მყავს ღმერთი, რომელიც მიცავს, – უთხრა მან მეფეს, – და მისი მეომრები – წმინდა ანგელოზები.

მაშინ მეფემ, დაემშვიდობა რა განდეგილს, გაუშვა ის სიტყვებით:

– წადი მშვიდობით, ეპიფანე, ბერძენთა დიდებავ, გაიხსენე ჩვენც, ვინც სპარსეთში ვართ.

და წავიდა ღვთივდაცული წმინდანი თავისი უდაბნოს სენაკისკენ, რომელიც მისთვის სარკინოზებმა ააშენეს. მასში მისულმა კვლავ დუმილს მიეცა.

სოფლის ირგვლივ დიდ მანძილზე წყალი არ იყო. ღვთის მსახურმა, გულმოდგინედ ევედრა რა უფალ ღმერთს, მშრალი მიწიდან წყლის წყარო აღმოაცენა, როგორც ოდესღაც მოსემ ქვიდან უდაბნოში (რიცხვნი 20:11). შემდეგ განდეგილმა თავისი მოწაფის დახმარებით პატარა ბაღი გააშენა, მასში საკვები მარცვლეული დარგო და სასწაულებრივი წყაროდან რწყავდა. მაგრამ ბაღში მოსული ცხოველები მათ ჭამდნენ. ერთხელ ბაღში ამ უსიამოვნო სტუმრების დანახვისას, ღირსმა მათ მიმართა, როგორც ადამიანებს, ასეთი სიტყვით:

– ნუ მიაყენებთ ზიანს ღარიბ და ცოდვილ ადამიანს, რომელიც აქ დასახლდა თავისი ცოდვების მოსანანიებლად: მე ისედაც ცოტა მაქვს ამ მარცვლეულის, რომელიც ღმერთისგან მომეცა ჩემი გამოსაკვებად.

და ცხოველები, თითქოსდა გაგებული, სირცხვილით წავიდნენ და აღარასოდეს მიუყენებიათ ზიანი წმინდანისთვის. მთელ ფინიკიაში გავრცელდა ცნობა სპანიდრიის უდაბნოს წმინდა მოღვაწის შესახებ. მან კვლავ მოიყვანა მასთან სარკინოზები, რომლებსაც სურდათ მისგან კურთხევის მიღება და მის გარშემო შეკრებილი მრავალრიცხოვანი მოწაფეებისთვის კიდევ სამი სენაკი ააგეს. მალე აქ მთელი მონასტერი ჩამოყალიბდა, რომელიც 50 ძმას ითვლიდა. მათ შორის იყო რომაელი ეპარქის ვაჟი აეტიუს კალისტე. მან ეპიფანესგან ბერობა შემდეგი მიზეზით მიიღო. ყმაწვილობაში ეშმაკეული იყო, ერთხელ სიზმარში დაინახა ეპიფანე, რომელიც ეუბნებოდა:

– გსურს, კალისტე, რომ მე განგდევნო შენგან უწმინდური სული?

– ვინ ხარ, ჩემო ბატონო, რომელსაც შეგიძლია ჩემგან სასტიკი მტანჯველის განდევნა? – ჰკითხა გამოცხადებულს ყმაწვილმა. მან უპასუხა:

– მე ვარ ეპიფანე, რომელიც ვცხოვრობ პალესტინის ფინიკიაში, უდაბნოს მონასტერში, რომელსაც სპანიდრიონი ჰქვია. თუ მე განგდევნი შენგან ბოროტ სულს, მოხვალ თუ არა ჩემთან და იცხოვრებ თუ არა ჩემთან ერთად ჩემს მონასტერში?

– ბატონო, – უპასუხა ავადმყოფმა, – ოღონდ განდევნე ჩემგან მტანჯველი და მე მაშინვე მოვალ შენთან საცხოვრებლად.

– ნახე, შვილო, – აფრთხილებდა კალისტეს ეპიფანე, – არ დაარღვიო შენი პირობა.

გამოღვიძებულმა ეშმაკეულმა თავი სრულიად ჯანმრთელად იგრძნო და მშობლებს თავისი სასწაულებრივი განკურნების შესახებ უამბო. სამი თვის გასვლის შემდეგ კალისტემ მათ ასეთი თხოვნით მიმართა.

– გამიშვით პალესტინის ფინიკიაში, რათა ვიპოვო ბატონი ეპიფანე და მასთან დავრჩე, – მეშინია, არ დაბრუნდეს ჩემთან მტანჯველი-ეშმაკი.

მშობლებმა მაშინვე გაუშვეს თავიანთი ვაჟი ღირს მამასთან მონებითა და უამრავი ოქრო-ვერცხლით. თავის განმკურნებელთან მისულმა განკურნებულმა მისგან ბერობა მიიღო და გადასცა მას მონასტრის მშენებლობისთვის თან მოტანილი ოქრო-ვერცხლი; თავისი მონები კი მშობლებთან გაგზავნა.

იმ დროს მთელ პალესტინაში განთქმული იყო ქრისტეს სხვა მოღვაწე – ღირსი ილარიონ დიდი, რომელსაც თავისი სავანე ჰქონდა უდაბნოში, ღაზის მაიუმის მახლობლად. წმიდა ეპიფანე ერთხელ თავის მოწაფე იოანესთან ერთად ეწვია მას. წინამძღვარმა და ძმებმა სიყვარულით მიიღეს სტუმრები და რამდენიმე დღით დაიტოვეს. ამ ხანად ეშმაკმა, ეპიფანეს სახე მიიღო, წავიდა მის მონასტერში, თითქოსდა ილარიონ დიდისგან ბრუნდებოდა. შეცვლილი ეშმაკი დაინახა ერთმა უფრთხილო და უზრუნველმა ბერმა, რომელიც უმიზეზოდ გამოვიდა მონასტრიდან. ის ნამდვილ ეპიფანედ მიიღო, თაყვანი სცა მას, და მაშინვე ეშმაკი, მასში შესული, მისი ტანჯვა დაიწყო. ძმები, ეშმაკეულს რომ ხედავდნენ, გაკვირვებულნი იყვნენ, როგორ დაემართა ეს სნეულება აქამდე ჯანმრთელ ბერს, და წუხდნენ მის გამო. რაც გაუგებარი იყო მასთან მყოფ ძმებისთვის, ის თავისი სულით განჭვრიტა მათმა განშორებულმა ნათელმხილველმა წინამძღვარმა.

– მამაო, – ეუბნებოდა მაშინ ეპიფანე ილარიონს, – მგელი შევიდა ჩემს სამწყსოში და შეაშფოთა ჩემი ცხვრები: მივდივარ, რათა განვდევნო იგი. ეს რომ თქვა, დაემშვიდობა დიდ ბერსა და ძმებს. მონასტერში ნაჩქარევად დაბრუნებულმა, თავისი მხოლოდ ერთი თანდასწრებით აიძულა ეშმაკი გამოსულიყო მისი მოტყუების მსხვერპლიდან. განკურნებულმა უამბო მას, როგორ გახდა იგი ეშმაკეული. წმიდა მამამ კი მისი მოყოლის შემდეგ ძმებს ასწავლა, დაეცვათ თავი ეშმაკის მახეებისგან.

ეპიფანეს მონასტრიდან არც ისე შორს, უდაბნოში გამავალი გზის პირას ცხოვრობდა მრისხანე ლომი, რომელმაც მრავალი გამვლელი დაღუპა, ისე რომ მგზავრები მხოლოდ ძალიან დიდი ჯგუფებით დადიოდნენ. ერთხელაც შეკრებილნი მივიდნენ მონასტერში ღირს მამასთან და შეატყობინეს მხეცის სისხლისმსმელობის შესახებ, რომელმაც მრავალი ადამიანი მოკლა. მათი მოსმენის შემდეგ, ღირსმა მამამ უთხრა მათ: – წავიდეთ, შვილებო, უფლის სახელით და ვნახოთ ის ლომი. და წავიდნენ ყველა. ლომის ბუნაგთან მიახლოებისას, ყველას შიში დაეუფლა და ყველას უკან გაქცევა უნდოდა. მაგრამ წმიდანმა თქვა: – მაჩვენეთ მისი ადგილი. შორიდან უჩვენეს. მაშინ ღირსი მამა წავიდა მხეცისკენ, შეჰყვირა: – სად არის ლომის სამყოფელი? მაშინვე ლომმა, ადამიანის ხმის გაგონებაზე, გამოხტა თავისი ბუნაგიდან; მაგრამ, წმიდანის სახის დანახვისას, მკვდარი დაეცა. შორს მდგომებმა კი, ლომის გამოსვლა რომ შეამჩნიეს, შიშისგან გაიქცნენ და ელოდნენ, რომ ის ეპიფანეს დაგლეჯდა. ღვთის სათნომ კი ხმამაღალი ხმით შესძახა მათ: – ნუ გეშინიათ, შვილებო: მოდით და ნახეთ მხეცის გვამი. მათ ხანგრძლივი ყოყმანის შემდეგ გაბედეს წმიდანთან მისვლა და, მის ფეხებთან მწოლიარე მკვდარი ლომის დანახვისას, დიდად გაუკვირდათ, ადიდებდნენ რა ღმერთს.

სასწაულთმოქმედების ნიჭთან და მრავალ სხვა ნიჭთან ერთად უფალმა თავისი ერთგული მონა ღვთიური წერილის ცოდნისა და განმარტების დიდი ნიჭით დააჯილდოვა. როდესაც მას ძმებს უკითხავდა, ის ნათლად და ყველასთვის გასაგებად განმარტავდა მას. მის განათლებასა და მაღალ გონებაზე ერთმა ბერძენმა ფილოსოფოსმა გაიგო. ედესიდან 3172 წმიდანის მონასტერში მოსულმა ფილოსოფოსმა მასთან იკამათა ელინური ბრძენთა წიგნების საფუძველზე: ის ადიდებდა ბერძნულ მრავალღმერთიანობას, ხოლო ეპიფანე წმიდა წერილის სწავლებით ამტკიცებდა ქრისტიანული სარწმუნოების ჭეშმარიტებას ერთადერთი ღმერთის მიმართ, წმიდა სამებაში განდიდებულის. მთელი წელი გაატარა ბერძენმა მეცნიერმა ქრისტიანი ბრძენის მონასტერში, ეკამათებოდა მას და აკვირდებოდა წმიდანისა და მისი მოწაფეების ანგელოზისებრ ცხოვრებას. ამასთანავე, ეპიფანეს მიერ აღსრულებულ სასწაულებსაც ხედავდა, ფილოსოფოსი ნელ-ნელა მიდიოდა ქრისტეს ჭეშმარიტების შემეცნებამდე. ბოლოს შემდეგმა სასწაულმა განსაკუთრებით გააოცა იგი და საბოლოოდ მოაქცია ქრისტიანობაზე. 60-მა კაცმა მიიყვანა მონასტერში ეშმაკეული, ბორკილებით 3173 შებოჭილი. ღირსმა მამამ ფილოსოფოსს უთხრა: – მისმინე, ფილოსოფოსო, რომელიც ეკამათები ცოდვილ ეპიფანეს: ან შენ განდევნე ამ ადამიანისგან სასტიკი ეშმაკი შენი ღმერთების მოხმობით, რათა მე მერწმუნა მათი; ან მე მოვიხმობ ჩემს ღმერთს, ჯვარცმულ იესო ქრისტეს და განვდევნი ეშმაკს, და მაშინ შენ მოექეცი ჩვენს ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე.

ფილოსოფოსი დუმდა, რადგან პასუხს ვერ პოულობდა. მაშინ წმინდანმა, ღვთის სახელის მოხმობით, დემონს აუკრძალა და განდევნა იგი ღვთის ქმნილებისგან. ამ სასწაულის შემდეგ ფილოსოფოსი სასწაულმოქმედს ფეხებში ჩაუვარდა, ნათლობას სთხოვდა და აღიარებდა ერთადერთ ჭეშმარიტ ღმერთს, ჯვარცმულ ქრისტეს. ღირსმა ახლად მოქცეული ილარიონთან გაგზავნა, რომელმაც ის ეპიფანეს სახელით მონათლა. ახლად მონათლულმა შემდეგ მონაზვნობა მიიღო, იყო პრესვიტერი და ბერების წინამძღვარი.

ყოველდღიურად ღირსთან მრავალი ბერი და ერისკაცი მიდიოდა სხვადასხვა ადგილიდან. ამ მრავალრიცხოვანი და არასასურველი დამრღვევებისგან თავისი წმინდა განმარტოების თავიდან ასაცილებლად, ეპიფანემ გადაწყვიტა ეგვიპტეში წასვლა. რადგანაც კარგად იცოდა, რომ ძმები არ გაუშვებდნენ, მათ მოუხმო და უთხრა: – მინდა დიდი ბერი ილარიონის მოსანახულებლად წავიდე.

ძმებმა კი, თავიანთი მოძღვრის განზრახვა რომ გაიგეს, ტირილით დაემხნენ მის წინაშე და ევედრებოდნენ, არ მიეტოვებინა ისინი. ბერმა პირობა დადო, რომ არ წავიდოდა მათგან და დარჩა სენაკში. მაგრამ 10 დღის შემდეგ, თავის მოწაფე იოანესთან ერთად, ფარულად გავიდა მონასტრიდან და იერუსალიმში გაემგზავრა. აქ უფლის ცხოველმყოფელ ჯვრის ხეს თაყვანისცემის შემდეგ, ის სხვა იერუსალიმის სიწმინდეებთანაც ლოცულობდა. შემდეგ ის იოპიაში წავიდა, სადაც ზღვის ნავსადგური იყო, და ავიდა გემზე, რომელიც ალექსანდრიისკენ მიცურავდა.

ამ ქალაქში შესვლისას მას შეხვდა ებრაელი კანონმდებელი აკვილასი, რომელსაც სურდა მასთან რწმენის შესახებ კამათი წმინდა წერილის საფუძველზე. კამათი ორი დღე გაგრძელდა. ბოლოს, ქრისტიანის მიერ დამარცხებულმა ებრაელმა მოისურვა მონათვლა. ღირსმა ის მთავარეპისკოპოს ათანასესთან მიიყვანა. მღვდელმთავარმა ორივე სიხარულით მიიღო: ებრაელი, როგორც ქრისტესკენ მოქცეული, ხოლო ეპიფანე, როგორც სწორ გზაზე დამდგმელი.

მცირე ხნის შემდეგ ეპიფანე ალექსანდრიიდან თავის მოწაფესთან ერთად თებაიდაში წავიდა. მათ იქ ანტონი დიდის ყოფილი მოწაფე პაფნუტი შეხვდა.

– დაგვლოცე, მამაო, – უთხრა მას ღირსმა.

ამაზე მან უპასუხა:

– კურთხეულნი ხართ უფლისგან.

ლოცვის შემდეგ ისინი დასხდნენ და საუბრობდნენ: ეპიფანე ეკითხებოდა მას ანტონის ცხოვრების შესახებ, ხოლო ის უყვებოდა მასზე.

– მამაო, – უთხრა მან მას ამ მონათხრობის შემდეგ, – მინდა ნიტრიის უდაბნოში ვიცხოვრო.

– წადი, – უპასუხა ეპიფანეს თანამოსაუბრემ, – და დატკბი ნიტრიაში მცხოვრებ წმინდა მამებთან საუბრებით, და შეკრიბე მათგან სულიერი საზრდო, რომლითაც კვიპროსის კუნძულზე სიტყვიერ კრავებს გამოკვებავ.

პაფნუტის სიტყვები ეპიფანეს მომავალი საეპისკოპოსო მსახურების წინასწარმეტყველება იყო კვიპროსის კუნძულზე. ლოცვის აღვლენის შემდეგ თანამოსაუბრეები დაემშვიდობნენ ერთმანეთს და თითოეული თავისი გზით წავიდა.

ქალაქ ლეონიტოპოლს მიახლოებისას ეპიფანემ გაიგო, რომ ქალაქთან ახლოს იყო მონასტერი, სადაც ცხოვრობდა ბერი იერაქსი – გარეგნულად ღვთისმოსავი ადამიანი, მაგრამ სინამდვილეში ის ერეტიკოსი იყო, რადგან არასწორად ასწავლიდა ჩვენს სხეულზე. მისი აზრით, ის არ აღდგებოდა, არამედ მის ნაცვლად ღმერთი მომავალ ცხოვრებაში სხვა სხეულს მისცემდა. რადგან წერია: „მიწა ხარ და მიწადვე მიიქცევი“ (დაბ. 3:19).

ის ასევე ამბობდა, რომ ბავშვები იმ საუკუნეში არასრულყოფილნი იქნებოდნენ. ეპიფანეს ჯერ კიდევ პალესტინაში ჰქონდა მის შესახებ გაგებული და სურდა მისი ნახვა. ისევე, როგორც იერაქსს ჰქონდა გაგებული ღირსის შესახებ. ამ მონასტერში მისულმა წმინდანმა იხილა უამრავი ხალხი, რომელიც იერაქსის სწავლებას უსმენდა: ყველას ის სათნოდ მიაჩნდა, როგორც დიდი მარხველი, რომელიც არ ჭამდა ზეთს და არ სვამდა ღვინოს.

დაინახა რა ორი მწირი ბერი, იერაქსმა ჰკითხა მათ: – საიდან ხართ?

– პალესტინიდან, – უპასუხეს მწირებმა. შემდეგ მათი სახელები რომ იკითხა, მოიწყინა: მას უსიამოვნო იყო ეპიფანე, რომელიც ეგვიპტეში თავისი სიწმინდითა და სიბრძნით იყო განთქმული. ეპიფანესთვის მეტი ყურადღების მიქცევის გარეშე, მან განაგრძო ხალხის სწავლება.

როდესაც ერეტიკოსი თავის ქადაგებაში მივიდა მიცვალებულთა აღდგომის თემამდე და დაიწყო სწავლება, რომ ადამიანის სხეულები არ აღდგებოდა, მაშინ ეპიფანემ, მისი ცდომილების აუტანლად, მიმართა მას ასეთი საყვედურით.

– დაე, დახშულიყოს შენი ბაგენი, – რათა ისწავლო, რომ არ გმობდე ჩვენს იმედს.

და იმწამსვე ცდომილი დამუნჯდა და გაუნძრევლად დარჩა. ასეთი სასწაულის მოწმეები ძლიერ შეშინდნენ. ხოლო სასწაულმოქმედმა დაიწყო მიცვალებულთა აღდგომის შესახებ სწავლება, არწმუნებდა, რომ ისინი აღდგებოდნენ იმავე, მაგრამ მხოლოდ შეცვლილი, სხეულით, რომლითაც ამქვეყნად ცხოვრობდნენ.

თავისი ქადაგებიდან რამდენიმე საათის შემდეგ წმინდანმა დასჯილს უთხრა:

– ისწავლე ჭეშმარიტი სარწმუნოება და ასწავლე სხვებსაც.

უეცრად მუნჯმა ალაპარაკდა, აღიარა თავისი ცდომილება და მონანიება აღუთქვა. ღირსმა საკმარისად დაარიგა იგი მართლმადიდებლურ სარწმუნოებაში, შემდეგ კი გაემგზავრა ზემო თებაიდაში. იქ იყო ერთი უდაბნო ადგილი, სახელად ბუბულიე. იქ დასახლების შემდეგ, წმინდანი შვიდი წელი დარჩა. მაგრამ ეს უდაბნოც ვერ იხსნა იგი მნახველებისგან. მათ შორის იყო ადგილობრივი ფილოსოფოსი, სახელად ევდემონი, რომელიც წმინდანთან სარწმუნოებაზე კამათობდა; ფილოსოფოსს თან ახლდა მისი ვაჟი, რომელსაც ცალი თვალი არეული ჰქონდა. ხანგრძლივი დავის შემდეგ, ღირსმა ფილოსოფოსის შვილს შეხედა და უთხრა ამ უკანასკნელს:

– რატომ არ ზრუნავ შენს ვაჟზე, რომ იხსნა ის მისი ფიზიკური ნაკლისგან?

– თუ მთელ ქვეყნიერებაზე, – სიცილით უპასუხა დაკითხულმა, – მხოლოდ ევდემონის ვაჟი იქნებოდა ცალთვალა, მაშინ მართლაც უნდა მეზრუნა მასზე. მაგრამ რადგან დედამიწაზე მრავალია ცალთვალა, დაე, ისიც ასეთი დარჩეს.

– მაგრამ თუკი სინამდვილეში მთელ ქვეყნიერებაზე მხოლოდ შენი ვაჟი იქნებოდა ცალთვალა, ხოლო ყველა სხვა ადამიანი დედამიწაზე ორივე თვალით ხედავდა, მაშინ რას იზამდი მის განკურნებისთვის? – განაგრძობდა ევდემონის კითხვას ეპიფანე.

– არაფერს სხვა, – უპასუხა ფილოსოფოსმა, – გარდა იმისა, რომ საკუთარ თავს ვეტყოდი: მთელ მსოფლიოში ჩემს ვაჟზე უბედური ადამიანი არ არსებობს.

– ნუ მიიღებ ხუმრობით ჩემს ნათქვამს, – თქვა წმინდანმა, – არამედ მომეცი შენი ვაჟი განსაკურნებლად და იხილავ ღვთის დიდებას. – განაგრძო წმინდანმა. შემდეგ აიღო ყრმა, სამჯერ გადასახა პირჯვარი მის თვალს და განკურნა იგი. ასეთი სასწაულის ხილვისას ფილოსოფოსმა თავის ვაჟთან ერთად ირწმუნა ქრისტე. მართლმადიდებლურ სარწმუნოებაში საკმარისი დარიგების შემდეგ, ევდემონმა მთელ თავის სახლთან ერთად მიიღო ნათლობა ადგილობრივი ეპისკოპოსისგან.

ის დიდება წმინდა ეპიფანეს შესახებ, რომელიც უამრავ ხალხს იზიდავდა მასთან, ეგვიპტის ეპისკოპოსებში აღძრა სურვილი, ძალით ექციათ ღირსი რომელიმე ადგილობრივი ქალაქის მღვდელმთავრად. მაგრამ წმინდანმა სულიერად განჭვრიტა ეპისკოპოსთა განზრახვა და უთხრა თავის მოწაფეს:

– დავბრუნდეთ, შვილო, ჩვენს სამშობლოში.

და წავიდნენ ორივე ფინიკიაში. გზად ისინი მივიდნენ დიდი ილარიონის მონასტერში, მაგრამ ბერი იქ ვერ იპოვეს: ამ მონასტრის მრავალრიცხოვანმა სტუმრებმა აიძულეს იგი, უკან დაეხია ერთ უდაბნო ადგილას, რომელიც კვიპროსის ქალაქ პაფოსის ფარგლებში მდებარეობდა 3181. ძმები, რომლებიც გლოვობდნენ მათგან წასულ მამას, წმინდა ეპიფანეს დანახვისას ნუგეში იპოვეს მწუხარებაში: ორმოცი დღე ანუგეშებდა ის მათ. შემდეგ, გაემგზავრა თავის მონასტერ სპანიდრიონში, სადაც ყველანი ხარობდნენ მისი დაბრუნებით.

იმ წელს ფინიკიაში გვალვის გამო შიმშილობა იყო. შეიტყვეს რა დიდი სასწაულმოქმედის დაბრუნების შესახებ, უამრავი ხალხი მივიდა მასთან მონასტერში, გულმოდგინედ ევედრებოდნენ, ეთხოვა ღმერთისთვის წვიმა, რათა მიწას მოეტანა თავისი ნაყოფი.

– რატომ მღლით მე, – უთხრა მათ ღირსმა, – მე ცოდვილი ადამიანი ვარ.

მაგრამ ისინი დიდხანს და დაუღალავად სთხოვდნენ მას. ბოლოს, წმინდანი, თავის სენაკში ჩაიკეტა და საგულდაგულო ლოცვას შეუდგა. უეცრად ცა, მანამდე სრულიად მოწმენდილი, ჭექა-ქუხილის ღრუბლებით დაიფარა, საიდანაც სამი დღის განმავლობაში ძლიერი, განუწყვეტელი წვიმა მოდიოდა მთელ ფინიკიაში. მაშინ ხალხმა დაიწყო ღვთის მსახურის თხოვნა წვიმის შეწყვეტის შესახებ. წმინდანის ლოცვით ის შეწყდა და იმ წელს მიწიერი ნაყოფის დიდი სიუხვე იყო.

რაც უფრო იზრდებოდა ღირსის დიდება, რომელიც ყოველდღიურად უთვალავ მნახველს იზიდავდა მასთან, მით უფრო ფიქრობდა ის კვლავ ფინიკიიდან წასვლაზე. მისი განზრახვა მალე გადაწყვეტილებაში გადაიზარდა. ლიკიაში 3182, წმინდა ეპიფანეს ნათლობის ადგილას, გარდაიცვალა ეპისკოპოსი, და მიმდებარე ქალაქების მღვდელმთავრები შეიკრიბნენ ახალი ეპისკოპოსის ასარჩევად, ამასთანავე მათ გაიხსენეს წმინდა ეპიფანე. კრებაზე მყოფთა შორის იყო ახალგაზრდა, მაგრამ ცხოვრებით სრულყოფილი, უბიწო და სათნო ბერი პოლუვი, რომელიც იცნობდა ღირსს. მას ეპისკოპოსებმა უბრძანეს, რაც შეიძლება სწრაფად წასულიყო ცხენით სპანიდრიონის მონასტერში და ფარულად კარგად გაეგო: მართლა დაბრუნდა თუ არა ეპიფანე ეგვიპტიდან და იმყოფება თუ არა თავის მონასტერში.

– არავის გაუმხილო დავალება, თვით ეპიფანესაც კი, – უთხრეს კრების მამებმა პოლუვის. ამ უკანასკნელმა იპოვა წმინდანი მონასტერში და მიესალმა მას.

– რატომ მოხვედი აქ, შვილო ჩემო? – ჰკითხა წმინდანმა პოლუვის. ამ უკანასკნელმა უპასუხა:

– თქვენს უწმინდესობას ვეწვიე.
– შენ, შვილო, მოხვედი, – შეეკამათა მას წინასწარმჭვრეტელი, – ჩემი არარაობის დასამოწმებლად, აქ ვარ თუ არა. ნუ დამიმალავ შენთვის ნაბრძანებს, რადგან ცოდვაა ტყუილის თქმა: სიმართლე თქვი, რადგან ღმერთი ჩვენს შორისაა, – იყავი ჭეშმარიტების ნამდვილი მსახური, ეპიფანე ცოდვილი კი დახეტიალობს ადგილიდან ადგილზე, კვნესით და თავისი მრავალი ცოდვის შიშით. მაგრამ მისმინე, პოლუვი: დარჩი აქ, ცხენი კი ეპისკოპოსებს გაუგზავნე. დაე, ეძიონ მათ, ვისაც იცნობენ, როგორც ღირსეულ მამაკაცს, საეპისკოპოსოდ; მე კი მათთვის უცნობი დავრჩები.

პოლუვიმ დაუჯერა წინასწარმჭვრეტელს: ცხენისა და მსახურის გაგზავნის შემდეგ, ის თავად დარჩა ღირსთან. ღამის დადგომასთან ერთად, ეპიფანე თავის მუდმივ მოწაფე იოანესთან და ახალმოსულ პოლუვისთან ერთად ყველასგან მალულად გამოვიდა მონასტრიდან. თავდაპირველად მან მოინახულა იერუსალიმი უფლის მაცოცხლებელი ჯვრის ხის და იერუსალიმსა და მის შემოგარენში არსებული სხვა სიწმინდეების თაყვანისსაცემად. ქრისტიანისთვის წმინდა ქალაქში სამი დღის გატარების შემდეგ წმინდა ეპიფანემ თავის ორივე მოწაფეს უთხრა:

– მე მსმენია, შვილებო, რომ ჩვენი დიდი მამა ილარიონი ახლა კვიპროსის ქვეყანაში ცხოვრობს, ქალაქ პაფოსიდან არც ისე შორს; მაშ წავიდეთ მასთან და კურთხევა მივიღოთ მისგან.
ეს რომ თქვა, ის მათთან ერთად წავიდა კესარია ფილიპესკენ 3183 , რომელიც პალესტინაში მდებარეობს, რათა იქ ასულიყო გემზე, რომელიც კვიპროსის კუნძულზე მიემგზავრებოდა. კვიპროსის ნაპირთან მისვლის შემდეგ, ის პაფოსის უდაბნოში წავიდა დიად მოსაგრე ილარიონთან. ხანგრძლივი განშორების შემდეგ შეხვედრისას ორივე განდეგილი დიდმა სიხარულმა მოიცვა. ილარიონის მწუხარების შემხედვარე თავისი მრავალრიცხოვანი სტუმრების გამო და მისი სხვა ადგილას გადასახლების განზრახვის შემხედვარე, ეპიფანემ ორი თვის შემდეგ გადაწყვიტა დაეტოვებინა თავისი გულუხვი მასპინძელი. დამშვიდობებისას ილარიონმა ჰკითხა თავის სტუმარს:

– საით გინდა წასვლა, ეპიფანე?
– წავალ ასკალონსა და ღაზაში 3184 და შემდეგ, სანამ სადმე უდაბნოში უხმო ადგილს ვიპოვი.
ამის საპასუხოდ წმინდა ეპიფანემ წინასწარმჭვრეტლისგან ასეთი რჩევა მოისმინა:
– წადი, შვილო, ქალაქ სალამინში 3185 , რომელიც კვიპროსის კუნძულზე მდებარეობს. და იქნება შენთვის ამ ქალაქში კეთილი ყოფნა.

ეპიფანეს არც სურდა ამ წინასწარმეტყველური სიტყვების მოსმენა, რომლებიც შეიცავდა წინასწარმეტყველებას იმის შესახებ, რომ ის დასახელებულ ქალაქში მთავარეპისკოპოსი გახდებოდა. მაშინ წმინდა წინასწარმჭვრეტელმა გაუმეორა მას თავისი სურვილი და უთხრა:
– გეუბნები, შვილო, რომ იმ ქალაქში უნდა წახვიდე და იქ იცხოვრო. ამიტომ ნუ მეურჩები, რათა ზღვაზე უბედურება არ დაგატყდეს თავს.

ილარიონთან დამშვიდობების შემდეგ, ეპიფანე თავის მოწაფეებთან ერთად ზღვის ნავსადგურისკენ წავიდა. იქ ორი გემი იდგა: ერთი, ასკალონისკენ მიმავალი, მეორე – სალამინისკენ. ღირსი პირველით გაემგზავრა. რამდენიმე საათში მოულოდნელად ზღვაზე დიდი ქარიშხალი ამოვარდა. ძლიერი ტალღები ყოველ წუთს ემუქრებოდა გემის განადგურებას და ზღვის სიღრმეში ჩაძირვას. ყველა სასოწარკვეთილი იყო თავისი სიცოცხლის გამო. სამი დღე-ღამე გაგრძელდა ასეთი უბედურება. ბოლოს, მეოთხე დღეს ტალღებმა გემი ქალაქ სალამინთან მიიტანა. გემიდან გამოსვლის შემდეგ, მოგზაურები, ხანგრძლივი შიშისა და ძლიერი შიმშილისგან დაქანცულები, მიწაზე დაეცნენ, როგორც მკვდრები. სამდღიანი შეჩერება გახდა საჭირო, როგორც დაქანცული მეზღვაურების დასასვენებლად, ასევე დაზიანებული გემის შესაკეთებლად. და მხოლოდ მეოთხე დღეს იყო გემი მზად გასამგზავრებლად. ღირსიც ფიქრობდა საზღვაო გზის გაგრძელებას. მაგრამ ღმერთმა სხვანაირად განსაჯა.

ზუსტად ამ დროს ქალაქში მთავარეპისკოპოსის არჩევა მიმდინარეობდა. ამ მიზეზით შეკრებილი ეპისკოპოსები რამდენიმე დღის განმავლობაში ლოცულობდნენ ღმერთს, რომ მიენიშნებინა მათთვის ასეთი დიდი ხარისხისთვის ღირსეული მამაკაცი. მათ შორის იყო წინასწარმჭვრეტელი მოხუცი კიფერელი 3186 მღვდელმთავარი პაპი, რომელიც ორმოცდაათი წელი ეპისკოპოსობდა და მრავალი ტანჯვა დაითმინა ქრისტეს სახელისთვის სალამინის ეპისკოპოს გელასიოსთან ერთად. ქრისტეს ამ აღმსარებელს, რომელსაც ყველა კვიპროსელი ეპისკოპოსი მამად მიიჩნევდა, ღმერთმა გაუმჟღავნა, რომ სალამინში ჩამოვიდა წმინდა ეპიფანე, რომელიც ქალაქის ეპისკოპოსად უნდა დაედგინათ. მაშინ შემოდგომის დრო იყო და დადგა ყურძნის კრეფის დრო.

– წავიდეთ, შვილებო, ქალაქში, – უთხრა ეპიფანემ თავის მოწაფეებს, – და ვიყიდოთ ყურძნის მტევნები გზისთვის.
როდესაც ისინი ბაზარში ყურძნის გამყიდველთან მივიდნენ, და ეპიფანემ, აიღო ორი დიდი მტევანი, ჰკითხა მას:

– რას ითხოვ მათ სანაცვლოდ? – მოულოდნელად, გაკვირვებით შენიშნა მისკენ მომავალი ოთხი ეპისკოპოსი. მათ შორის მყოფმა, ორი დიაკვნის მიერ მხარდაჭერილმა მოხუცმა პაპიმ წმინდა სულით იცნო ღირსი მამა, როცა მას შეხედა, და უთხრა: – ავა ეპიფანე, დატოვე მტევნები და წამოდი ჩვენთან ერთად წმინდა ეკლესიაში.

მოწვეულმა კი, დავითის სიტყვები გაიხსენა: „გამიხარდა, როცა მითხრეს: უფლის სახლში წავიდეთო“ (ფსალმ. 121:1), დატოვა ყურძენი და ეპისკოპოსებთან ერთად წავიდა. ღირსი მამის ეკლესიაში შესვლისას, ეპისკოპოსთა მთელმა კრებულმა მიესალმა მას სიტყვებით: – ღმერთმა გამოგგზავნა ჩვენთან, ავა, რათა გახდე ამ ქალაქისა და მთელი კვიპროსის კუნძულის მთავარეპისკოპოსი.

წმინდა მამა კი, თავს ცოდვილად და უღირსად მიიჩნევდა, და უარობდა ასეთი დიდი სულიერი წოდების ტარებას. მაგრამ ეპისკოპოსებმა, ყურად არ იღეს მისი თხოვნები, და თანმიმდევრულად დაიწყეს მისი ხელდასხმა სამღვდელოების საფეხურებზე. ხელდასხმული კი მწარედ ტიროდა, რადგან თავისთვის უმძიმეს ტვირთად მიაჩნდა მღვდელმთავრობა. დამწუხრებული კანდიდატის ცრემლების დანახვისას, პაპიმ უთხრა:

– გვმართებს, შვილო, დუმილი იმ გამოცხადების შესახებ, რომელიც შენზე გვქონდა, მაგრამ რადგან ვხედავ, რომ დამწუხრებული და აცრემლებული ხარ, უნდა გაგიმხილო ის, რაც ღმერთმა ინება და გაგვიცხადა. აი, ეს შეკრებილი წმინდა მამა ეპისკოპოსები ჩემს უღირსობას ანდობდნენ მთავარეპისკოპოსის არჩევას, მე, ცოდვილს, მეუბნებოდნენ: „შენ ილოცე გულმოდგინედ ღმერთს, რადგან გვწამს, რომ ღმერთი მიგითითებს მთავარეპისკოპოსობის ღირს მამაკაცზე.“ მე კი, ჩემს საწოლ ოთახში განმარტოებული, ვლოცულობდი ამის შესახებ მაცხოვარ უფალს, და მოულოდნელად მე მეცემა ელვასავით ნათელი, და მომესმა ხმა, რომელიც მე, ცოდვილს, მეუბნებოდა: – პაპი, პაპი, ისმინე! – მე კი შეშინებულმა ვთქვი: – რას მიბრძანებ, უფალო ჩემო? – და მშვიდად მითხრა ხმამ: – ადექი და წადი ბაზარში, და იქ ნახავ ბერს, რომელიც ყურძნის მტევნებს ყიდულობს, სახითა და თავით წინასწარმეტყველ ელისეს მსგავსს, და მასთან ერთად ეყოლება ორი მოწაფე. აიღეთ იგი, და აკურთხეთ მთავარეპისკოპოსად; ხოლო იმ ბერის სახელია ეპიფანე. – და აი, მე ავდექი და შევასრულე ნაბრძანები. შენ კი, შვილო, ნუ შეეწინააღმდეგები ღვთის ნებას,

„გაუფრთხილდით თქვენს თავს და მთელ სამწყსოს, რომელშიც სულმა წმინდამ დაგაყენათ ზედამხედველებად“ (საქმეები 20:28).

პაპის სიტყვის შემდეგ, ეპიფანე მიწამდე დაემხო მას და, უფლის ნებას დამორჩილებული, მიიღო ეპისკოპოსად ხელდასხმა. ამის შემდეგ, გახარებული ეპისკოპოსები თავიანთ გზაზე წავიდნენ. ახლადდადგენილმა მღვდელმთავარმა კი დაიწყო მისთვის მინდობილი ქრისტეს სიტყვიერი სამწყსოს მწყემსვა სულიერ საძოვარზე არა მხოლოდ თავისი სასწავლო სიტყვით, არამედ საკუთარი კეთილმსახური ცხოვრების მაგალითითაც.

წმინდა ეპიფანეს მთავარპასტორალური მოღვაწეობის დასაწყისში ერთი დიდგვაროვანი რომაელი, სახელად ევგნომონ, სალამინის მოქალაქე დრაკონის ასი ზლატი ვალის გამო ციხეში ჩასვეს. პატიმრისთვის მხსნელი არ ჩანდა: რადგან ის თავისი სამშობლო რომიდან შორს იყო, არავის სურდა მისთვის თავდებობა. ამის გაგებისას და მოვალის მიმართ თანაგრძნობით, მღვდელმთავარი მივიდა მდიდარ და ძუნწ წარმართ დრაკონთან, რათა ევედრებინა მისთვის ევგნომონის ბორკილებისგან გათავისუფლება. მღვდელმთავრის თხოვნამ კერპთაყვანისმცემელი დიდ რისხვაში ჩააგდო.

– უცხო ხარ ჩვენს ქალაქში! – ბოროტად უპასუხა მან, – თუ გინდა, რომ მოვალე გაგიშვათ, მაშინ წადი და მომიტანე ასი ზლატი.

ნეტარმა ეპიფანემ მისცა მას საეკლესიო ოქროდან ასი ზლატი და ამგვარად იხსნა მოვალე როგორც ბორკილებისგან, ისე ვალისგან. გაცემული ოქროს გამო მღვდელმთავრის მიმართ დრტვინვა დაიწყო ამპარტავანმა და ბოროტმა დიაკონმა კარინმა, რომელმაც მღვდელმთავრის წინააღმდეგ დრტვინვა სხვა კლერიკოსებშიც აღძრა.

– ხედავთ ამ უცხოს? – ეუბნებოდა ის მათ, – მას სურს გაძარცვოს ყველაფერი, რაც ეკლესიაშია, ჩვენ კი დამნაშავე ვიქნებით საეკლესიო საგანძურის გაფლანგვაში.

კარინი, რომელიც მდიდარი იყო, ამით ეძებდა საბაბს, რათა წმინდა ეპიფანე მთავარეპისკოპოსის ტახტიდან ჩამოეგდო და თვითონ დაჯდომოდა მასზე. ყველა კლერიკოსი, მის მიერ მღვდელმთავრის მოწყალე საქციელის წინააღმდეგ განწყობილი, ეპიფანეს ეუბნებოდა:

– არ კმარა შენთვის, შენს მიერ მიღებული მღვდელმთავრის პატივი? მაგრამ შენ კიდევ საეკლესიო ქონებასაც ფლანგავ, როგორც მწირი და უცხო, აქ მოსული ღარიბი და შიშველი. ამიტომ, ან დაუბრუნე ეკლესიას ასი ზლატი, ან წადი აქედან, საიდანაც მოხვედი.

წმინდანი მდუმარედ ითმენდა. ტყვეთაგან გათავისუფლებულმა, რომში გაემგზავრა, მთელი თავისი ქონება გაყიდა და უამრავი ოქროთი დაუბრუნდა მღვდელმთავარს. გაყიდვით მიღებული ყველაფერი ეპიფანეს ხელში ჩააბარა, თავად კი ღმერთისა და მისი მღვდელმთავრის სამსახურს მიუძღვნა და ეპიფანესთან ცხოვრობდა სიკვდილამდე. მღვდელმთავარმა კი, მისთვის მოტანილი ოქროდან 100 ოქროს მონეტა აიღო და კარინს მისცა, უთხრა:

– ეს საეკლესიო ოქროა, რომელიც მოვალის გათავისუფლებისთვის ვისესხეთ.

კარინმა აიღო. ამასობაში, დანარჩენი ოქრო წმინდანმა გაჭირვებულებს დაურიგა. კარინმა კი, შეკრიბა სამღვდელოება და ამაყად იქადდა მათ წინაშე:

– აი, – ეუბნებოდა მათ, – ოქრო, რომელიც ეპიფანემ დაფლანგა და რომელიც მე გამოვართვი მას.

მაგრამ სამღვდელოებამ კარინის გალანძღვა დაიწყო, რადგან მან ისინი დრტვინვისა და მღვდელმთავრის შეურაცხყოფის ცოდვაში ჩააგდო, და განრისხებულებმა უბრძანეს, დაებრუნებინა ეს ოქროს მონეტები მღვდელმთავრისთვის:

– ვინაიდან მღვდელმთავარს, – ამბობდნენ ისინი, – აქვს უფლება საეკლესიო ქონება ქველმოქმედებისთვის დახარჯოს.

კარინი ღვთის სათნოს კიდევ ბევრ უსიამოვნებას აყენებდა, მაგრამ ის ყველაფერს თვინიერად იტანდა.

ერთხელ, როდესაც მღვდელმთავარი თავისთან სადილობდა, სადაც ყველა სამღვდელო პირი იმყოფებოდა, და წმინდა წერილის ზოგიერთ საიდუმლოს განმარტავდა, ფანჯარასთან ყორანი მოფრინდა და ყრანტალი დაიწყო. კარინმა კი, მღვდელმთავრის სწავლებაზე დამცინავად, დანარჩენ სამღვდელო პირებს უთხრა:

– რომელი თქვენგანი იცის, რას ამბობს ეს ყორანი ყრანტალით?

რადგან ყველა ყურადღებით უსმენდა სწავლებას, არავინ უპასუხა დიაკონის შეკითხვას. მეორედ და მესამედაც იკითხა კარინმა:

– ვინ იქნება იმდენად გონიერი, რომ ყორნის ლაპარაკი გაიგოს?

მაგრამ არავინ ისევ არ უსმენდა მის სიტყვებს, აგრძელებდნენ წმინდა ეპიფანეს ღვთივსულიერი საუბრის მოსმენას. თავხედმა დიაკონმა, ბოლოს, თავად მღვდელმთავარს ჰკითხა:

– თუ ბრძენი ხარ, მითხარი, რაზე საუბრობს ეს ყორანი, და თუ მეტყვი, მთელ ჩემს ქონებას დაეპატრონე.

წმინდანმა კი, მას შეხედა და უთხრა:

– ვიცი, რასაც ამბობს ყორანი: ის ამბობს, რომ ამიერიდან შენ დიაკონობას ვეღარ შეძლებ.

და მაშინვე, მღვდელმთავრის სიტყვისგან კარინს თავზარი დაეცა და თანაც რაღაც სნეულებამ მოიცვა, ისე რომ ვეღარ შეძლო მაგიდასთან ჯდომა და თავისმა მონებმა სახლში წაიყვანეს.

მეორე დღეს დილით ის გარდაიცვალა. ყველა სამღვდელო პირი დიდ შიშში ჩავარდა და იმ საათიდან მოწიწებით ემორჩილებოდნენ და პატივს სცემდნენ ქრისტეს მღვდელმთავარ ეპიფანეს. ღვთისმოშიშმა და უშვილო ქვრივმა დასჯილისა, ეპისკოპოსს ეკლესიისთვის მიუტანა ქმრისგან დარჩენილი ქონება და თავი ღვთის სამსახურს მიუძღვნა; მისი ერთი ხელი სრულად პარალიზებული იყო, რაც ათი წლის წინ დაემართა; ქვრივის სნეულ ხელზე, რომელიც ვერაფერსაც კი ვერ იჭერდა, ჯვრის ნიშნის გამოსახვით, წმინდა ეპიფანემ ის სრულიად განკურნა. შემდეგ მან ქვრივი დიაკონისად დაადგინა, როგორც უბიწო და საეკლესიო მსახურებისთვის ღირსი.

ღვთის დიდ მღვდელმთავარ წმინდა ეპიფანეს ასევე ჰქონდა მადლი უფლისგან, უსისხლო მსხვერპლის შეწირვის დროს წმინდა სულის გარდამოსვლა ეხილა შეთავაზებულ წმინდა ძღვენზე და ჩვეულებრივ არ ამთავრებდა აღმართვის ლოცვას, სანამ წმინდა სულის გარდამოსვლას არ იხილავდა. ერთხელ, აღმართვის ლოცვის წარმოთქმისას, მღვდელმთავარმა, რომელიც ლიტურგიას აღასრულებდა, ნიშანი ვერ იხილა. მან ორჯერ გაიმეორა ის თავიდანვე, მაგრამ ხილვა არ იყო; მაშინ წმინდანი ცრემლებით ევედრებოდა ღმერთს, ეჩვენებინა ასეთი მწუხარე მოვლენის მიზეზი. როდესაც კი შეხედა მარცხნივ მდგომ რიპიდისმპყრობელ დიაკონს, შენიშნა, რომ მისი სახე შავი იყო, ხოლო შუბლი კეთრით დაფარული. მისგან რიპიდის აღების შემდეგ, წმინდანმა თვინიერად უთხრა:

– შვილო, დღეს ნუ მიიღებ ღვთაებრივ ძღვენთა ზიარებას, არამედ წადი შენს სახლში.

მისი საკურთხევლიდან გასვლის შემდეგ ღირსმა იხილა შეთავაზებულ ძღვენზე გარდამოსული სულიწმინდის მადლი. ლიტურგიის შემდეგ მღვდელმთავარმა, თავისთან მოუწოდა განყენებულ დიაკონს, ჰკითხა – ხომ არ ჰქონდა მას სინდისზე რაიმე განსაკუთრებული ცოდვა. დიაკონმა გაუმჟღავნა, რომ გასულ ღამეს თავის მეუღლესთან იყო შეერთებული. მაშინ წმინდანმა, შეკრიბა მთელი თავისი სამღვდელოება და თქვა:

– ო, შვილებო, საკურთხევლის მსახურების ღირსნო, გაიხადეთ უგუნური ხორციელი ვნებების ფეხსაცმელები, – ნუ შეხვალთ ღვთაებრივ საკურთხეველში, ვნებიანი გულისთქმებით შებოჭილნი, მოუსმინეთ წმინდა მოციქულს, რომელიც ამბობს: „ვისაც ცოლები ჰყავს, იყვნენ ისე, როგორც არ ჰყავთ“ (1კორ. 7:29).

იმ დროიდან ქრისტეს მღვდელმთავარი ეპიფანე დიაკვნებად და მღვდლებად მხოლოდ კეთილმსახურ ბერებსა და უმწიკვლო ქვრივ მამაკაცებს აყენებდა, დაქორწინებულებს კი არავითარ შემთხვევაში არ უშვებდა. და მშვენდებოდა მისი ეკლესია, წმინდა მსახურებით შემკული, როგორც მშვენიერი პატარძალი.

აქამდე ღირსი ეპიფანეს ცხოვრება აღწერა მისმა მოწაფემ, იოანემ, რომელიც მღვდლის ხარისხში განისვენა. ხოლო მღვდელმთავრის ცხოვრების დანარჩენი ნაწილი უკვე მისმა სხვა მოწაფემ, პოლუვიმ დაწერა. ის ასე იწყებს:

– დიდება ღმერთს, სიცოცხლის მიმცემს და მათ განმადიდებელს, ვინც მას ადიდებს, როგორც მან თავისი საკვირველმოქმედი მადლით განადიდა თავისი სათნომყოფელი ეპიფანე, ვისი საკვირველი საქმეების აღწერა მეც ნაწილობრივ მეღირსა. ნეტარმა მღვდელმა იოანემ, ჩვენი წმიდა მამის, ეპიფანეს მოწაფემ, სასიკვდილოდ დასნეულებულმა, მომიხმო და მითხრა:

– შვილო პოლუვი!

– რა მიბრძანებ, მამაო? – ვკითხე მე მას. ამაზე იოანემ უპასუხა:

– ვინაიდან ჩვენი მამა ეპიფანე კრძალავს ღვთის მიერ მისი სიწმინდით აღსრულებული სასწაულების წერილობით გადმოცემას, ამიტომ აიღე ეს ქარტიები, რომლებშიც ფარულად ჩავწერე დღემდე ყველაფერი, რაც მის მიერ აღსრულებული ვიხილე; დაწერე შენც, რასაც ამიერიდან იხილავ, ვინაიდან ღმერთი ამბობს, რომ „სიცოცხლის წლები შეგემატება“ (იგავ. 9:11), და შენ დარჩები მთელი შენი სიცოცხლის მანძილზე მისი მღვდელმთავრობის დროს. მე კი მივდივარ იმ გზით, რომელიც გარდაუვალია ყველა მიწიერისთვის. ნუ დაიზარებ წერას, ვინაიდან ღმერთმა აღმძრა, ეს დამეწერა... წადი, სთხოვე მამას, მოვიდეს ჩემთან“, – დაამატა მან შემდეგ.

მე წავედი და მოვიხმე ღვთის მღვდელმთავარი. ავადმყოფთან მისულმა, მან თქვა:

– დაიზარე, იოანე, ღმერთის ვედრება ცოდვილი ეპიფანესთვის.

– შენ, მამაო, – მიუგო ავადმყოფმა, – უფრო მეტად შეგშვენის ახლა ლოცვა ჩემთვის, შენი მონისთვის.

ავადმყოფზე მღვდელმთავრის ლოცვის შემდეგ, მან წმინდანს უთხრა:

– ახლოს მოდი ჩემთან, მამაო.

მღვდელმთავარი მიუახლოვდა.

– დაადე, მამაო, ხელები ჩემს თვალებზე და მაკოცე უკანასკნელი ამბორით, ვინაიდან მე უკვე მივდივარ, – წარმოთქვა მომაკვდავმა.

და როგორც კი მღვდელმთავარმა ხელები დაადო მის თვალებზე და აკოცა, მან უფალს მიაბარა სული. საყვარელ მოწაფეზე მწარე ტირილის შემდეგ, მოძღვარმა-ეპისკოპოსმა მას საპატიო დაკრძალვა მოუწყო.

ამის შემდეგ ღირსმა გადაწყვიტა ახალი ეკლესიის აშენება ძველი, პატარა და ძალიან დანგრეული ეკლესიის ადგილას. მან ღმერთს მიმართა დახმარებისთვის და ლოცვის დროს ზეციდან ხმა მოესმა, რომელიც დახმარებას ჰპირდებოდა და უბრძანებდა, ყოველგვარი ყოყმანის გარეშე დაეწყო მის მიერ ჩაფიქრებული საქმე. უფლის უტყუარი სიტყვა მაშინვე აღსრულდა. – ზემოხსენებულ ბერძენ დრაკონს დიდი ხნის განმავლობაში ავად ჰყავდა შვილი. მშობელმა, რომელმაც თავის შვილთან ყველაზე დახელოვნებული ექიმები მოიყვანა, ამით მას არავითარი სარგებელი არ მოუტანა, და ბოლოს, თვითონაც დასნეულდა. წმინდანმა, მის სახლში მისულმა, ლოცვით ჯერ შვილი განკურნა, შემდეგ კი მამა. მაშინ დრაკონმა, ირწმუნა და მთელ თავის სახლთან ერთად მოინათლა, ეკლესიის ასაშენებლად ხუთი ათასი ოქროს მონეტა გაიღო. და აშენდა ღვთის სადიდებლად დიდი, ქვისა და მშვენიერი ეკლესია.

იმავე ქალაქის სხვა მოქალაქეს, მდიდარ წარმართ სინისიუსს, გარდაეცვალა ერთადერთი ცამეტი წლის ვაჟი, ევსტორგი: სნეულებამ კისერი მოუმრუჯა და ასე დაახრჩო იგი. ბერძენი მდიდარის სახლში დიდი გოდება ატყდა. ეს რომ გაიგონა, მეზობელმა, ქრისტიანმა ერმიმ, გარდაცვლილის დედას უთხრა:

– ქალბატონო, აქ რომ მოვიდეს დიდი ეპიფანე, ის აღადგენდა თქვენს ვაჟს.

მან, მეზობლის სიტყვების დაჯერებით, სთხოვა მას, მათთან ეპიფანე მოეყვანა. ერმიმ მათ სახლში ღვთის მღვდელმთავარი მოიხმო. სასურველი სტუმრის შემოსვლისას, დიასახლისი მის ფეხებთან დაემხო და უთხრა:

– ქრისტეს დიდო მკურნალო, გამოავლინე შენი სამკურნალო ხელოვნება ჩვენს შვილზე და აღადგინე ის მკვდრეთით. თუ ამას გააკეთებ, მაშინვე მთელი ჩვენი სახლით მივეახლებით შენს ქრისტეს.

– თუ გწამს ჯვარცმულისა, – უთხრა მას მღვდელმთავარმა, – იხილავ შენს შვილს ცოცხალს.

– ჩემს გონებაში სხვა არაფერი მაქვს, – უპასუხა მან, – გარდა იმისა, რომ მწამდეს მისი: ვიხილავ კი ჩემს შვილს ცოცხალს?

მაშინ წმინდანი, გარდაცვლილის საწოლთან მისულმა, მარჯვენა ხელით კისერი მოუსვა და მასზე მიპყრობილი ნათელი მზერით, ჩუმად წარმოთქვა:

– ევსტორგი!

ყმაწვილმა მაშინვე გაახილა თვალები და საწოლზე დაჯდა. ასეთი უდიდესი სასწაულის ხილვაზე, სახლში მყოფნი გაკვირვებით შეძრწუნდნენ. აღმდგარის მშობელი, მასთან ერთად, თავისი ცოლითა და მთელი თავისი სახლით, მოინათლა ქრისტეს სახელზე და წმინდანს სამი ათასი ოქროს მონეტა მისცა. მაგრამ სასწაულმოქმედმა უთხრა მას: – მე ამას არ ვითხოვ, არამედ ეკლესიის მშენებლებს მიუტანე. და მდიდრულად, ოქროთი შეიმკო სინისიას ახალაშენებული ეკლესია, რომელმაც თავის მღვდელმთავრად მიიღო პოლუვიუსი, წმინდანის მოწაფე.

ერთხელ კუნძულ კვიპროსზე იერუსალიმიდან მოვიდა ვიღაც დიაკონი, რომელმაც წმინდანს იერუსალიმის ეპისკოპოს იოანეს შესახებ მოუთხრო, როგორც ვერცხლის მოყვარულზე, რომელიც ღარიბებს ეზიზღებოდა. იოანე ოდესღაც ეპიფანეს თანამცხოვრები იყო დიდი ილარიონის მონასტერში. მან თავის ნაცნობს შეაგონებელი წერილი მისწერა ღარიბების მიმართ მოწყალე მოპყრობის შესახებ. მაგრამ ვერცხლის მოყვარულმა არ შეისმინა ღვთის სათნოს შეგონებანი. რამდენიმე წლის შემდეგ, კვიპროსელმა მთავარეპისკოპოსმა თავის მოწაფე პოლუვიუსს უთხრა: – წავიდეთ, შვილო, იერუსალიმში, რათა თაყვანი ვცეთ პატიოსან ჯვარსა და უფლის საფლავს. და თაყვანისცემის შემდეგ დავბრუნდეთ. და გაცურეს მათ კვიპროსიდან ფილიპეს კესარიაში, ხოლო იქიდან იერუსალიმში წავიდნენ.

იქ წმინდა ადგილებისთვის თაყვანისცემის შემდეგ, ისინი ეპისკოპოს იოანესთან გამოცხადდნენ, რომელიც ძალიან გაუხარდა ეპიფანესთან შეხვედრა. კვიპროსელმა მღვდელმთავარმა უთხრა მას: – მომეცი, ძმაო, საცხოვრებელი ადგილი, რადგანაც მინდა აქ ცოტა ხნით დავრჩე. იერუსალიმის ეპისკოპოსმა შეასრულა თავისი სტუმრის თხოვნა. მისთვის ლამაზი სახლის მიცემის შემდეგ, იგი მას ყოველდღე თავისთან სუფრაზე იწვევდა. მოწვეული კი, ხედავდა რა უამრავ ვერცხლის ჭურჭელს, რომელსაც საჭმელ-სასმელთან ერთად მოჰქონდათ, – ერთის მხრივ, – და მეორეს მხრივ ესმოდა მრავალი ღარიბის დრტვინვა იოანეს სიძუნწის გამო, ფიქრობდა, როგორ მოეყვანა იგი მოწყალებისკენ.

და აი, ერთ დღეს მან თავის მდიდარ მასპინძელს უთხრა: – მომეცი, მამაო იოანე, დროებით ეს ვერცხლის ჭურჭელი: ჩემთან კვიპროსიდან პატივცემული კაცები მოვიდნენ და მინდა ისინი ჩემთან დავაბინავო, რათა მათ წინაშე ვიქადო შენი კეთილშობილებითა და შენი ვერცხლით შენსავე სახლში, რომელიც მოსასვენებლად მომეცი. ეს იქნება შენდა დიდება, ვინაიდან, უკან დაბრუნების შემდეგ, მოსული კაცები დაიწყებენ სხვებისთვის, პატივცემული ხალხისთვის მოყოლას, თუ რაოდენ დიდ სიყვარულს იჩენ ჩემს მიმართ და რაოდენ დიდია შენი სახლის დიდება, პატივი და სიმდიდრე. მაშასადამე, მომეცი მთელი ეს ვერცხლი მხოლოდ მცირე ხნით. მე კი მალე დაგიბრუნებ მას მადლობით.

იოანემ მას უამრავი სხვადასხვა ვერცხლის ჭურჭელი მიუტანა. მაშინ ეპიფანემ იკითხა: – გაქვს, მამაო, კიდევ უფრო მეტი? – საკმარისია შენთვის, – უპასუხა ანგარებიანმა დიდებისმოყვარემ, – ესეც. – არა, – თქვა ეპიფანემ, – არამედ მომეცი ყველაფერი, რაც გაქვს უძვირფასესი და უსაუკეთესო, რათა გაოცდნენ სტუმრები და უდიდესი დიდება იყოს შენთვის. იოანემ მას საუკეთესო ჭურჭელი მიუტანა, თან ამბობდა: – ყველაფერი, რაც გნებავს, მამაო ეპიფანე, აიღე.

წმინდანმა მისგან დაახლოებით 1500 ლიტრი ვერცხლი აიღო და თავის საცხოვრებელში წაიღო. იმ დროს საქმეებზე იერუსალიმში რომიდან ჩავიდა ვერცხლის ვაჭარი სახელად ასტერიუსი. ღირსმა სათანადო ფასად მიჰყიდა ვაჭარს ადგილობრივი ეპისკოპოსის მიერ მისთვის მიცემული ვერცხლი. მისი შეძენის შემდეგ, ასტერიუსი თავისთან წავიდა. ღვთის სათნო კი დღე და ღამე ურიგებდა ღარიბებს გაყიდვიდან მიღებულ ფულს – ბოლო ლეპტამდე. რამდენიმე დღის შემდეგ იოანემ ეპიფანეს უთხრა: – დამიბრუნე, მამაო, ვერცხლი, რომელიც მე მოგეცი. – მოითმინე, მამაო, – უპასუხა კვიპროსელმა მთავარეპისკოპოსმა, – ყველაფერს დაგიბრუნებ: კიდევ ერთხელ მინდა ჩემთან სტუმრები გავმასპინძლო.

კიდევ რამდენიმე დღის გასვლის შემდეგ, იერუსალიმის ეპისკოპოსმა ეკლესიაში, სადაც ინახება უფლის ჯვრის გადამრჩენელი ხე, კვლავ შეახსენა ღირსს ვერცხლის დაბრუნება. – დამიბრუნე, – ეუბნებოდა იგი მას, – ვერცხლი, რომელიც ჩემგან აიღე. – მე გითხარი, მამაო, – უპასუხა მშვიდად ეპიფანემ, – ყველაფერს დაგიბრუნებ, მხოლოდ ცოტა მოითმინე. ასეთი პასუხის შემდეგ იოანე, რისხვით აღვსილი, ეპიფანეს ტანსაცმელზე ხელი სტაცა და მისი მოჭერის შემდეგ, მუქარით თქვა: – არ შეხვალ აქედან, არ დაჯდები, არ დაისვენებ, სანამ ჩემს ვერცხლს არ დამიბრუნებ. ო, ბოროტო და მზაკვარო ადამიანო! დამიბრუნე, რაც აიღე, საეკლესიო ეკლესიას დაუბრუნე.

ეპიფანე არ აღშფოთებულა განრისხებულის საქციელით. ის კვლავ თავმდაბალი ჩანდა. მაშინ, როდესაც აღშფოთებული იერუსალიმის ეპისკოპოსი დაახლოებით ორი საათის განმავლობაში შეურაცხყოფდა ღირსს. ყველა, ვინც ტაძარში იმყოფებოდა, მისი მკაცრი სიტყვების გაგონებაზე, რომლებიც ღვთის სათნოსკენ იყო მიმართული, გაოგნდა. შეურაცხყოფილი კი, ლანძღვის მიუწვდომელი რისხვისა და მძვინვარების ხილვისას, სახეზე შეუბერა, რის შემდეგაც ის მყისვე დაბრმავდა. სასწაულებრივი სასჯელით უნებურად შეშინებულმა იოანემ, ყველა იქ მყოფთან ერთად, წმინდანის წინაშე პირქვე დაემხო და სთხოვა, ღმერთისთვის ელოცა მისი თვალის ახელისათვის.

„წადი, თაყვანი ეცი უფლის პატიოსან ჯვრის ხეს,“ – უპასუხა ღვთის სათნომ მის თხოვნას, – „და თვალის ახელას მიიღებ.“

მაგრამ დასჯილი არ სცილდებოდა ეპიფანეს, განუწყვეტლივ სთხოვდა მას. მაშინ დიდმა მღვდელმთავარმა, თავისი ღვთივბრძნული ბაგეების გახსნით, დიდხანს ასწავლიდა ანგარებიანს გლახაკთმოყვარეობისა და მოწყალების შესახებ. შემდეგ, ლოცვისა და მასზე ხელების დადებით, მისი მარჯვენა თვალი ახელა. ნახევრად განკურნებულმა სთხოვა სასწაულთმოქმედს, მარცხენა თვალიც გაეხილა. მაგრამ წმინდანმა უპასუხა: „ეს ჩემი საქმე არ არის, შვილო, არამედ ღვთისა: რადგან ღმერთმა დახუჭა თვალი, ღმერთიც გაახელს, რათა შენ გონს მოხვიდე.“

სასჯელის შემდეგ იოანე გამოსწორდა, გახდა მოწყალე გლახაკთა მიმართ და მართალი ყველა საქმეში.

იერუსალიმიდან თავის საეპისკოპოსოში დაბრუნებისას ეპიფანემ ორი მასხარა შეხვდა, რომელთაც სურდათ მისთვის ასე დაეცინათ. შორიდან მღვდელმთავრის დანახვისას, ერთ-ერთი მათგანი მიცვალებულად მოაჩვენა თავი. მეორემ კი, წმინდანის მოახლოებისას, უთხრა: „მამაო, მიცვალებული მოინახულე და რამე სამოსით დაუფარე მისი შიშველი სხეული.“

წმინდანი კი, თვალის შევლებით მოჩვენებითზე, აღმოსავლეთისკენ შემობრუნდა მიცვალებულისათვის ლოცვის აღსასრულებლად. ილოცა, თავისი სამოსელი გაიხადა და, მიცვალებულს დააფარა რა, თავისი გზით წავიდა.

მისი წასვლის შემდეგ ცოცხალმა მოჩვენებით მიცვალებულს უთხრა: „ადექი, ძმაო, ეს გულუბრყვილო უკვე წავიდა.“ მაგრამ ამ უკანასკნელმა არ უპასუხა. მეორედ დაუძახა და უბიძგა რა, აღმოაჩინა, რომ ის ნამდვილად გარდაცვლილიყო. საშინელებით აღსავსე მასხარა გაეკიდა ღვთის მღვდელმთავარს. დაეწია რა დიდ სასწაულთმოქმედს, მის ფეხებთან დაემხო, ცოდვის მიტევებას სთხოვდა და ევედრებოდა, მოეხსნა თავისი სამოსელი და სიკვდილის ბორკილები მის მიერ დასჯილისთვის.

„წადი, შვილო,“ – უპასუხა წმინდანმა, – „დამარხე შენი მიცვალებული: რადგან ის მოკვდა, ვიდრე შენ ჩემგან მისი დასაფარად სამოსლის თხოვნას დაიწყებდი.“

კვიპროსის ეპისკოპოსის თავის კათედრალურ ქალაქში ჩასვლისას მასთან მივიდნენ რომიდან გამოგზავნილები, თხოვნით, განეკურნებინა ხანგრძლივი და განუკურნებელი სენისგან პროკლისია – მეფე თეოდოს დიდის ასული და არკადიუსისა და ჰონორიუსის და, რომელიც ცოლად იყო გათხოვილი ერთ წარჩინებულ პატრიციუსზე.

მეფის ელჩების ჩამოსვლის ამბავმა ადგილობრივ, პატივცემულ და ძალიან მდიდარ წარმართ ფავსტინიანამდე მიაღწია, რომელსაც ძლიერი მტრობა ჰქონდა წმინდა ეპიფანეს მიმართ. ფავსტინიანმა ისინი თავის სახლში მიიპატიჟა და ყოველდღიურად მასპინძლობდა. მათთან ყოფნის მთელი პერიოდის განმავლობაში, ის თითქმის განუწყვეტლივ ლანძღავდა წმინდანს.

„რატომ გწამთ, როგორც ღმერთი, ეს მაცდური,“ – ეუბნებოდა ის მათ, – „რატომ უსმენთ მის ამაო სიტყვებს? ის არაფერს ამბობს, გარდა ცრუ სიტყვებისა და ძალიან ცუდი ჩვევების ერთგულია.“

მაგრამ მოხდა ისე, რომ ერთ საეკლესიო მშენებლობაზე ერთად აღმოჩნდნენ წმინდა ეპიფანე, რომაელთა თანხლებით, და ფავსტინიანი. მათ თვალწინ, როდესაც ისინი მშენებარე ეკლესიაში იდგნენ, ერთმა წაბორკილებულმა დურგალმა, ზემოდან მიწაზე ვარდნისას, თავისი ფეხებით ღირსის მტერს დაარტყა. ყველას გასაკვირად, დაცემული სრულიად არ დაშავებულა და მყისვე წამოდგა; ხოლო ნაცემი ფავსტინიანი უსულოდ დაეცა.

ეპიფანე, მივიდა მასთან, ხელი მოჰკიდა და წარმოთქვა: „ადექი, შვილო, უფლის სახელით და წადი შენს სახლში ჯანმრთელად.“

და მყისვე მკვდარი გაცოცხლდა, წამოდგა და სახლში წავიდა. ფავსტინიანის ცოლმა კი, შეიტყო რა თავისი ქმრის სიკვდილისა და მოულოდნელი გაცოცხლების შესახებ, მის განმკურნებელს 1000 ოქროს მონეტა მიუტანა.

„ეს მე კი არ მომეცი,“ – უთხრა მას ღირსმა, – „არამედ საეკლესიო მშენებლობას და გექნება საუნჯე ცაში.“

შემდეგ, ღვთის სათნო მოღვაწე რომში წავიდა. აქ მან ლოცვითა და ჯვრის გამოსახვით განკურნა პროკლისია, აღადგინა მისი ახალშობილი ვაჟი, მონათლა იგი და ორივე სამეფო ვაჟი, ჰონორიუსი და არკადიუსი. მერე დიდი სასწაულმოქმედი კონსტანტინოპოლში მიიწვია თავად იმპერატორმა თეოდოსიუს დიდმა, რომელიც ფეხების განუკურნებელი და აუტანელი სენით იტანჯებოდა. წმინდა ეპიფანემ ერთ საათში განკურნა იგი ჯვრის გამოსახვით, რის გამოც თეოდოსიუსის განსაკუთრებული კეთილგანწყობით სარგებლობდა.

ერთ წელს კუნძულ კვიპროსზე დიდი შიმშილობა იყო. უპოვარნი და ღარიბები უამრავი იღუპებოდნენ მისგან. ძუნწმა მდიდარმა ფავსტინიანემ კი, თავისი მრავალრიცხოვანი ბეღლების მიუხედავად, რომლებიც სავსე იყო ხორბლით, ქერითა და სხვა მარცვლეულით, პურს ძალიან ძვირად ყიდდა.

– კეთილო მეგობარო, – უთხრა მას ერთხელ წმინდანმა, – მომეცი შენი ბეღლებიდან ხორბალი, რათა უპოვარნი დავაპურო, მე კი შენი მოვალე ვიქნები.

– ილოცე შენი იესოს მიმართ, რომელიც გწამს, – მიუგო მას ბოროტი ღიმილით სასტიკგულმა წარმართმა, – რათა მან მოგცეს ხორბალი შენი მეგობარი-უპოვრების გამოსაკვებად.

მაგრამ ის, რაც დაცინვით ითქვა, რეალობად იქცა. წმინდა ეპიფანეს კეთილმსახური ჩვეულება ჰქონდა, ყოველ ღამით მოენახულებინა წმინდა მოწამეთა საფლავი და იქ ელოცა ღვთისთვის იმის მოვლინებისთვის, რისი საჭიროებაც იგრძნობოდა; თავის ლოცვას წმინდა ეპიფანე წმინდა მოწამეთა თხოვნით ამყარებდა უფლის წინაშე შუამდგომლობისთვის და ყოველთვის იღებდა სათხოვარს. ახლაც, ჩვეულებისამებრ, წმინდა ეპიფანე ღამით წმინდა მოწამეთა საფლავზე წავიდა, სადაც ცრემლებით ევედრებოდა მოწყალე ღმერთს შიმშილისგან დაღუპულთა ხსნისთვის. თავისი ლოცვის დროს მან გაიგონა ხმა, რომელიც ეუბნებოდა:

– ეპიფანე! წადი უშიშრად დიევის კერპთაყვანისმცემლობის ტაძრისკენ და გაიხსნება შენს წინაშე კარები და იპოვი შიგნით ოქროსა და ვერცხლს; აიღე ის, იყიდე ფეტვი, ქერი და სხვა მარცვლეული ფავსტინიანისგან და დააპურე უპოვარნი.

აღსანიშნავია, რომ ეს კერპთაყვანისმცემლობის ტაძარი, რომელსაც „დიევის ციხე-სიმაგრე“ ეწოდებოდა, დაკეტილი იყო მას შემდეგ, რაც ქრისტიანმა მმართველებმა, რომლებმაც ქვეყანა დაიკავეს, სამეფო ძალაუფლებით დახურეს და დალუქეს ყველა კერპთაყვანისმცემლობის ტაძარი, რათა მათში აღარ აღესრულებინათ ღვთისგან საძულველი ეშმაკური მსხვერპლშეწირვები. ხალხში ხმები დადიოდა, რაც წარმართთა შორის მტკიცე რწმენად იყო დამკვიდრებული, რომ ვერავინ მიუახლოვდებოდა და შეეხებოდა ხსენებულ კერპთაყვანისმცემლობის ტაძარს: ასეთ ადამიანს (ვითომდა) მოულოდნელი სიკვდილი ელოდა იქვე ადგილზე. და ყველა შორიდან უვლიდა კერპთაყვანისმცემლობის ტაძარს, მით უმეტეს, რომ დემონები აშინებდნენ ადამიანებს და კლავდნენ კიდეც იმ ქრისტიანებს, რომლებზეც, ღვთის დაშვებით, ისეთივე ძალაუფლება ჰქონდათ, როგორც თავიანთ თაყვანისმცემელ წარმართებზე.

ღვთის ბრძანების მორჩილი წმინდა ეპიფანე მაშინვე გაემართა კერპთაყვანისმცემლობის ტაძრისკენ, რომლის კარებიც მის წინაშე მაშინვე გაიღო; აქ მან იპოვა უამრავი ოქრო და ვერცხლი. ამ, სასწაულებრივად მოპოვებული, სიმდიდრით მან დაიწყო პურის ყიდვა ფავსტინიანისგან. ვერცხლისმოყვარე მდიდარმა სიხარულით მიჰყიდა წმინდა ეპიფანეს სახლში არსებული პურის ყველა მარაგი, რომელიც მოწყალე ეპისკოპოსის მიერ გაცემის შედეგად ღარიბთა და უპოვართა სახლებში აღმოჩნდა.

ამგვარად, მშიერებს საჭმელი გაუჩნდათ, ხოლო ფავსტინიანის მდიდარი სახლი მოკლებული დარჩა მას და მასში შიმშილობა დადგა. საკუთარი სახლისთვის წმინდანისგან საკვების თხოვების სირცხვილის გამო, მდიდარმა გაგზავნა მისთვის თავისი მეგობარი ლონგინუსი ოქროთი და თერთმეტი გემით კალაბრიაში.

მაგრამ უკან დაბრუნების გზაზე პურით დატვირთული გემები მოულოდნელად განადგურდა ქალაქიდან ას სტადიის მანძილზე ძლიერი ქარიშხლით. თავისი უბედურების შეტყობის შემდეგ, ფავსტინიანემ დიდი მწუხარებით ლანძღა ყოვლისშემძლე და მისი წმინდანი.

– შეხედეთ, – ამბობდა ის, – რა ბოროტებას მიკეთებს ეს ქრისტიანი მოგვი: მან არა მხოლოდ ხმელეთზე თავისი ცდუნებით წაართვა ჩემს სახლს საჭმელი, არამედ ზღვაზეც გაანადგურა ჩემი პური, დაახრჩო ჩემი გემები დემონების მეშვეობით.

ამასობაში, აბობოქრებული ზღვა სალამინიის სანაპიროზე გამორიყავდა ჩაძირულ მარცვლეულს. მათ აგროვებდნენ უპოვარნი. ასე ახდა ფსალმუნის სიტყვები:

„ლომებიც კი ღატაკდებიან და მშიერდებიან, ხოლო უფლის მაძიებელთ არაფერი მოაკლდებათ სიკეთისა“ (ფს. 33:11).

შიმშილისგან თითქმის მომაკვდავმა, დასჯილი მდიდარის ცოლმა წმინდანს ოქრო გაუგზავნა თხოვნით, რომ მისი სახლისთვის პური მიეყიდა, ხოლო ღირსმა უკან დაუბრუნა მას ოქრო სიტყვებით:

– ახლა აიღეთ ჩემგან უსასყიდლოდ, რამდენიც გჭირდებათ, და დააბრუნებთ, როცა მოსავლის აღების დრო დადგება.

თავად მდიდარმა, წმინდანზე განაწყენებულმა, ბოროტი ხასიათის დიაკონი რუფინი წაქეზა, მოეკლა მღვდელმთავარი, რისთვისაც ჰპირდებოდა, რომ თავისი სიმდიდრითა და კავშირებით ხელს შეუწყობდა მას საეპისკოპოსო ტახტზე ასვლაში. მაგრამ ღმერთმა დაიცვა თავისი რჩეული უღირსის მზაკვრობისგან. ეს უკანასკნელი მოამზადა ბასრი დანა, რომელიც წვერით ზემოთ დაამაგრა ეკლესიაში მდგარ საეპისკოპოსო ტახტზე; შემდეგ ტახტი ჩვეულებრივი გადასაფარებლით დაფარა: ეს იმ მიზნით გააკეთა, რომ მღვდელმთავარს, ღვთისმსახურების დროს ტახტზე დაჯდომისას, სასიკვდილო ჭრილობა მიეღო. და აი, დადგა დრო, როდესაც მღვდელმთავარს ღვთისმსახურების წესის მიხედვით უნდა დაჯდომოდა ზედა ადგილზე; მიუახლოვდა რა ამ ადგილს, წმინდა ეპიფანემ უთხრა დიაკონ რუფინს: – აიღე, შვილო, გადასაფარებელი ტახტიდან. მაგრამ რუფინი არ უსმენდა, თუმცა მღვდელმთავარმა სამჯერ გაიმეორა თავისი ბრძანება. მაშინ წმინდა ეპიფანემ თავად აიღო გადასაფარებელი, რა დროსაც დანა ჩამოვარდა და დიაკონის მარჯვენა ფეხში ჩაერჭო.

გაიგო რა დიაკონის მზაკვრული განზრახვები, წმინდა ეპიფანემ თქვა: – მიატოვე, შვილო, შენი მზაკვრობა, რათა უფრო დიდი უბედურება არ დაგემართოს; ახლა კი გადი ტაძრიდან, რადგან არ ხარ ღირსი ღვთის საიდუმლოებებს ეზიარო. დიაკონი, სახლში მისვლისთანავე, დასნეულდა და მესამე დღეს გარდაიცვალა. ფავსტინიანი კი მალევე ბრალი დასდეს მეფის შეურაცხყოფაში და მანვე ჩააგდო კონსტანტინოპოლის საპყრობილეში. თავისი მტრების მოყვარულ მღვდელმთავარს სურდა იმპერატორისთვის შუამდგომლობა შეწეოდა პატიმრის გათავისუფლების შესახებ. მაგრამ ამ უკანასკნელმა გაღიზიანებულმა აუკრძალა წმინდანს მისთვის ყოველგვარი შუამდგომლობა. მღვდელმთავარმა გაჩუმდა და მცირე ხნის შემდეგ გლოვობდა ფავსტინიანის მოულოდნელ სიკვდილს საპყრობილეში. ქმრის სიკვდილის შემდეგ, ფავსტინიანის მეუღლემ მთელი ქონება ეკლესიას შესწირა და თავისი სურვილის თანახმად წმინდანის მიერ დიაკონისად იქნა დადგენილი.

წმინდა ეპიფანეს საეპისკოპოსო სახლში მყოფ ოთხმოც ბერ-მონაზონს შორის იყო დიაკონი საბინი, რომელიც გამოირჩეოდა სათნო ცხოვრებით, გონებითა და წიგნების მჭევრმეტყველურად შედგენის ხელოვნებით. მან, სხვათა შორის, აღწერა წმინდა ეპიფანეს ცხოვრება; თავის თხრობაში იგი მოგვითხრობს მის ლოცვით ღამისთევებზე, მუხლმოყრებზე და სასწაულებზე. ამ იეროდიაკონის იშვიათი თვისებების გათვალისწინებით, მღვდელმთავარმა ის სულიერ საქმეთა მოსამართლედ დანიშნა. ერთხელ მის სამსჯავროზე წარსდგნენ: მდიდარი, რომელიც სიმართლეს ამბობდა და ღარიბი, რომელიც ცრუ ჩვენებას იძლეოდა. მოსამართლე, ღარიბისადმი თანაგრძნობით, იცავდა მას. სასამართლოს დროს ფარულად მოვიდა მღვდელმთავარი და, საიდუმლო ადგილას დამალული, გამოვიდა იქიდან, როგორც კი გაიგონა მოსამართლის მიერ უსამართლო ღარიბის გამართლება. – შვილო, – უთხრა მთავარეპისკოპოსმა მოსამართლეს, – წადი, წერე წიგნები და დაფიქრდი წმინდა წერილის სიტყვებზე, რათა ისწავლო სამართლიანად განსჯა, რადგან წერია: „ნუ იქნები უსამართლო სამსჯავროზე; ნუ იქნები მიკერძოებული ღარიბის მიმართ და ნუ აამებ დიდებულის სახეს; სამართლიანად განსაჯე შენი მოყვასი“ (ლევიტელნი 19:15). მას შემდეგ წმინდა ეპიფანე ყოველთვის თავად განსჯიდა ყველას, ვინც მასთან მიდიოდა.

თავისი სამწყსოს დიდი ზრუნვით, იგი ამარცხებდა ერეტიკოსებს სიტყვითაც და სასწაულებითაც. მან მუნჯი გახადა ერეტიკოსი-ეპისკოპოსი აეტი, რომელიც ამის შემდეგ მეექვსე დღეს გარდაიცვალა, და მისი მრავალი მიმდევარი ასეთი სასწაულის ხილვისას მართლმადიდებლობაზე მოექცა, სასწაულმოქმედის ფეხებთან დავარდნით. გარდა ამისა, მართალი სარწმუნოების მოშურნე მეფეს სწერდა ყველა მოუნანიებელ ერეტიკოსზე. მეფემ მას ძალაუფლება მისცა, რომ ისინი კვიპროსიდან განედევნა. ყოველივე ამის წყალობით, კეთილი მწყემსის სიტყვიერი სამწყსო დაცული იყო მტაცებელი მგლებისგან.

მრავალი წლის განმავლობაში მღვდელმთავრობის მძიმე ტვირთის ზიდვისა და ღრმა სიბერის მიღწევის შემდეგ, წმინდა ეპიფანე თავის ნეტარ აღსასრულს მიუახლოვდა. ამის გაცილებით ადრე მას მოუწია კონსტანტინოპოლში გამგზავრება შემდეგი მიზეზით: ევდოქსიამ, მეფე არკადიუსის მეუღლემ, რომელიც მართავდა აღმოსავლეთს მამამისის, თეოდოსი დიდის, შემდეგ, თეოფილე ალექსანდრიელ პატრიარქთან შეთანხმებით კონსტანტინოპოლის პატრიარქ იოანე ოქროპირის გადაყენებაზე, თავისი მზაკვრული წერილებით ეპიფანე აიძულა, ჩასულიყო კონსტანტინოპოლში კრებაზე. თეოფილე მათში ცილს სწამებდა იოანეს, თითქოს ის ერეტიკოსი იყო, რომელიც ორიგენეს შეხედულებებს იზიარებდა. თავისი უბრალოების გამო წმინდანმა დაიჯერა მათი და გაემგზავრა კონსტანტინოპოლში. მეფესთან შეხვედრისას ამ უკანასკნელმა მისგან კურთხევა მიიღო და ჰკითხა, რამდენი წლის იყო ის დაბადებიდან.

– სამოცი წლისა, – უპასუხა წმინდა ეპიფანემ, – მივიღე მღვდელმთავრობის ხარისხი, მღვდელმთავრად ვიყავი 55 წელი და სამი თვე. ამგვარად, სულ ვარ 115 წლისა და სამი თვის.

მეფემ პატივი მიაგო მის პატიოსან ჭაღარასა და წმინდა სახეს. დედოფალმა ევდოქსიამ კი, თავისთან მოუწოდა რა წმინდანს, უთხრა:

– მამაო ეპიფანე, შენ იცი, რომ მთელი რომის სამეფო ჩვენს ხელთაა: და აი, დღეს მოგცემ მთელ საეკლესიო ძალაუფლებას, თუ მომისმენ, განკურნავ ჩემი გულის მწუხარებას და გააკეთებ იმას, რასაც მე ვფიქრობ.

– ილაპარაკე, ასულო ჩემო, – უპასუხა მღვდელმთავარმა, – ჩვენი ძალისამებრ შევეცდებით გავაკეთოთ ის, რაც შენი სულის გადასარჩენად იქნება.

მაშინ დედოფალმა, წმინდანის თავის მზაკვრული განზრახვისკენ მოტყუებით მიდრეკა რომ იფიქრა, ასე დაუწყო მას ლაპარაკი წმინდა ოქროპირზე:

– აი ეს იოანე უღირსი გახდა ეკლესიის სამართავად და ასეთი დიდი ხარისხის სატარებლად, რადგან მეფის წინააღმდეგ აღსდგა და სათანადო პატივს არ მოგვაგებს. გარდა ამისა, მრავალი ამბობს მასზე, რომ იგი დიდი ხანია ერეტიკოსია. ამისთვის გადავწყვიტეთ კრება შევიკრიბოთ და, მისი ხარისხიდან განკვეთით, მის ნაცვლად დავადგინოთ სხვა, ვისაც ეკლესიის კარგად მოწყობა შეეძლება, რათა ამიერიდან ჩვენი სამეფო მშვიდობიანი იყოს.

ამას რომ ამბობდა, დედოფალი დიდი რისხვისგან კანკალებდა.

– არ არის საჭირო, – განაგრძო მან, – მრავალი მამის შეწუხება მათი აქ კრებაზე მოწვევით; არამედ შენმა უწმინდესობამ, მამაო, დაადგინოს მისი ეკლესიიდან განდევნა და მის ნაცვლად სხვისი დადგენა, ვისაც ღმერთი მიგითითებს. მე კი მოვაწყობ, რომ მოგისმინონ.

– ასულო ჩემო, – უპასუხა მას მღვდელმთავარმა, – მოუსმინე შენს მამას რისხვის გარეშე! თუ იოანე, როგორც თქვენ ამბობთ, ერეტიკოსია და თუ ის არ მოინანიებს ერესს, მაშინ უღირსი იქნება პატრიარქის ხარისხისა, და მასთან მოვიქცევით, როგორც ინებებთ. თუ კი გინდათ მისი განდევნა მხოლოდ იმ ერთი დანაშაულისთვის, რომ გლანძღა, მაშინ ეპიფანე ამას თავის თანხმობას არ მისცემს. ვინაიდან მეფეებს შეეფერებათ, რომ იყვნენ უბოროტოები, მაგრამ კეთილები, მშვიდნი და საკუთარი თავის შეურაცხყოფის მიმტევებლები, ისევე როგორც თქვენ გყავთ თქვენს თავზე ზეციური მეფე და მისგან გსურთ თქვენი ცოდვების შენდობა.

„მაშ, იყავით მოწყალენი, როგორც თქვენი მამაა მოწყალე“ (ლკ. 6:36).

ამ მისი სიტყვების შემდეგ კიდევ უფრო გაძლიერდა თავმოყვარე დედოფლის რისხვა. მთლიანად ცრემლებში, ძლიერი გაღიზიანებისგან, მან რისხვით წარმოთქვა:

– თუ იოანეს განდევნას ხელს შეუშლი, მაშინ გავხსნი კერპთაყვანისმცემელ ტაძრებს და გავაკეთებ ისე, რომ მრავალი, ღმერთს განშორებული, კერპებს დაუწყებს თაყვანისცემას, და უკანასკნელი უარესი იქნება პირველზე.

ეპიფანემ, მისი ძლიერი რისხვით გაკვირვებულმა, თქვა:

– მე სუფთა ვარ ამის განსჯისგან.

ეს რომ წარმოთქვა, სამეფო პალატიდან გამოვიდა. ქალაქში კი ყველგან ვრცელდებოდა ხმა ეპიფანესა და დედოფლის თათბირის შესახებ იოანეს განკვეთის თაობაზე და მისი მასთან შეთანხმების შესახებ. ეს ხმა მივიდა მასთანაც, ვისაც ყველაზე მეტად ეხებოდა. კონსტანტინოპოლის მღვდელმთავარმა მაშინვე მისწერა ეპიფანეს შემდეგი:

– ძმაო ეპიფანე, მე მომესმა, რომ შენ ჩემი განდევნის რჩევა მიეცი; იცოდე კი, რომ შენ ვეღარ იხილავ შენს ტახტს.

წმინდა ეპიფანემ ამაზე უპასუხა:

– ვნების ამტანო იოანე, შეურაცხყოფილი ხარ, მაგრამ გაიმარჯვე, მაგრამ შენც ვერ ჩახვალ იმ ადგილას, სადაც განგდევნიან.

და ორივეს წინასწარმეტყველება ახდა.

წმინდა იოანეს უსამართლოდ გასამართლების სურვილის დანახვისას, წმინდა ეპიფანემ არ ინება ასეთი უკანონო სასამართლოს მონაწილე გამხდარიყო. ფარულად თავის ახლობლებთან ერთად გემზე ჩაჯდა და სამშობლოში დაბრუნდა. ზღვაზე ცურვისას, გრძნობდა რა თავის მოხუცებულობით სისუსტეს და ხედავდა რა ღმერთთან თავის მოახლოებულ წასვლას, მან ასე დაუწყო ლაპარაკი თავის მოწაფეებს:

– შვილებო ჩემო, დაიცავით ჩემი მცნებები, და ღვთის სიყვარული თქვენთან დარჩება: თქვენ იცით, რამდენ მწუხარებაში განვლო ჩემმა ცხოვრებამ, და მე მათ მწუხარებად არ ვთვლიდი, არამედ ყოველთვის ვხარობდი მათში ღვთის მიხედვით, და ღმერთმა არ მიმატოვა, არამედ მიფარავდა ყოველგვარი მტრული თავდასხმისგან:

„მათთვის, ვისაც ღმერთი უყვარს, ყოველივე სიკეთისთვის იღწვის“ (რომ. 8:28)

ერთხელ, ჩემო საყვარლებო, როცა უდაბნოში ვცხოვრობდი და ქრისტე ღმერთს ვევედრებოდი მტრის მზაკვრობისგან ჩემი ხსნისთვის, ღვთის ნებით მოულოდნელად უამრავი დემონი მომიახლოვდა; მიწაზე დამაგდეს, ფეხებში ჩამავლეს ხელი და მიწაზე მთრევდნენ; ზოგიერთნი კი მცემდნენ. ამას აკეთებდნენ ათი დღის განმავლობაში, შემდეგ კი გაუჩინარდნენ. ამ საათიდან ისინი აღარ მინახავს მთელი ჩემი სიცოცხლის განმავლობაში. მხოლოდ ბოროტი ადამიანები, ერეტიკოსები მიქმნიდნენ უსიამოვნებებს. ყურადღებით იყავით, ჩემო შვილებო, და მოუსმინეთ ცოდვილი ეპიფანეს სიტყვებს. ნუ ისურვებთ ქონებას და მრავალი ქონება შეგემატებათ. ნუ იქონიებთ სიძულვილს არცერთი ადამიანის მიმართ და ღვთისგან საყვარელი იქნებით. ნუ ცილს დასწამებთ ძმას და ეშმაკის შური არ დაგეუფლებათ. გაურბოდეთ, როგორც შხამიან გველებს, იმ ერესებს, რომლებზეც „პანარიონის“ წიგნში გწერდით. მოერიდეთ და დაიცავით თავი ამქვეყნიური ვნებებისგან, რომლებიც სხეულსა და გონებას აღაგზნებს. იცოდეთ, რომ ისინი სატანური ხრიკებია, რადგან თუკი დაუფიქრებელ ადამიანთა ხორცი არც კი აჩაღებს ომს, გონება მაინც ცუდზე ოცნებობს. თუკი ჩვენი გონება ფხიზელია და ღმერთს ახსოვს, მაშინ ადვილად შევძლებთ მტრის დამარცხებას.

ამ და მრავალი სხვა სულიერი დარიგების შემდეგ თავის მოწაფეებს, ღირსმა პოლუბიუსს უწინასწარმეტყველა, რომ იგი მალე გახდებოდა ზემო თებაიდაში მდებარე ქალაქ რინოკირსკის ეპისკოპოსი. მენავეებს კი ძალიან სწრაფი ქარიშხალი უწინასწარმეტყველა და უთხრა, რომ არ შეშინებოდნენ, არამედ ღმერთის იმედი ჰქონოდათ. ერთ-ერთ მათგანს კი უთხრა:

– ნუ ცდი, რათა არ გამოიცადო.

ყოველივე ამას წმინდანი დღის 11 საათზე ამბობდა. მზის ჩასვლის შემდეგ კი დიდმა ქარიშხალმა იფეთქა, რომელიც ორი დღე-ღამე გაგრძელდა და ყველა მცურავი დიდ შიშში ჩააგდო. წმინდანი კი სასიკვდილო სარეცელზე ლოცულობდა ღმერთს გემის და მასში მყოფთა გადარჩენისთვის. მესამე დღეს მან თავის მოწაფეებს უბრძანა, დაენთოთ ნაკვერჩხლები, დაედოთ მათზე საკმეველი და ელოცათ ღმერთისთვის. შემდეგ თვითონაც ილოცა, ყველას გადაეხვია, აკოცა და ასეთი უკანასკნელი სიტყვები თქვა:

– გადარჩით, შვილებო, რადგან ეპიფანე ამ ცხოვრებაში აღარ იქნება თქვენთან.

ამ სიტყვების წარმოთქმის შემდეგ, მან თავისი სული ღვთის ხელში ჩააბარა. მისმა სიკვდილმა მწუხარება სიხარულთან შეაერთა. მისი მოწაფეები და მენავეები, რომლებიც მწარედ გლოვობდნენ გარდაცვლილს, გახარებულნი იყვნენ ზღვაზე ქარიშხლის მოულოდნელი და სრული შეწყვეტით. ამასთან, იმ მენავემ, რომელსაც წმინდანმა უთხრა: ნუ ცდი, რათა არ გამოიცადო, თავისი ცნობისმოყვარეობით მოისურვა გაეგო, იყო თუ არა ეპიფანე წინადაცვეთილი. როდესაც მან წმინდანის პატიოსანი სხეულის გაშიშვლება დაიწყო, გარდაცვლილმა სასწაულმოქმედმა მარჯვენა ფეხი ასწია და ცნობისმოყვარეს ისე ძლიერად დაარტყა სახეში, რომ იგი სხეულიდან შორს დაეცა და მოკვდა. ყველას შიში მოედო, ხოლო მენავე-ამხანაგებმა, შეეცოდებათ რა დასჯილი, ეპიფანეს ფეხებთან დადეს. როგორც კი მის სხეულს შეეხო, გარდაცვლილი მენავე გაცოცხლდა. და კიდევ უფრო დიდი საშინელება იყო ყველასთვის. სალამინში ჩასვლისთანავე, წმინდანის მოწაფეებმა ქალაქს მისი გარდაცვალება ამცნეს. და მაშინვე ყველგან მრავალი ხალხი მოედინებოდა ტირილითა და გოდებით. თავიანთი მამის პატიოსანი სხეული აიღეს და ობოლმა შვილებმა მის მიერ აშენებულ ეკლესიაში შეიტანეს. წმინდანის საფლავთან მრავალი სასწაული აღესრულებოდა ყველა სნეულით დაავადებულზე. სხვათა შორის, სამმა ბრმამ მხედველობა დაიბრუნა. მეათე დღეს მთელი კუნძულიდან შეიკრიბნენ მღვდელმთავრები, მღვდლები, იღუმენები და უთვალავი ხალხი და პატივით დაკრძალეს წმინდა ეპიფანეს პატიოსანი ნეშტი იმავე ეკლესიაში, იხსენებდნენ რა გარდაცვლილი მთავარეპისკოპოსის ღვაწლს, სასწაულებს და ღვთივსულიერ სწავლებას და ადიდებდნენ სამებაში ერთ ღმერთს, რომელსაც დიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.