წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
ღირსი მამა არსენი დიდის ცხოვრება
ღირსი არსენი რომში დაიბადა ღვთისმოშიში, ქრისტიანი მშობლებისგან, რომლებმაც აღზარდეს იგი ღვთის შიშით და შეასწავლეს მეცნიერებანი. არსენი იყო კაცი არა მხოლოდ სათნო, არამედ ფრიად ბრძენიც: მან შეისწავლა ყველა რიტორისა და ფილოსოფოსის თხზულებანი და კარგად იცოდა როგორც ბერძნული, ისე ლათინური ენები. მაგრამ მიატოვა ამაო საერო ცხოვრება და უგულებელყო ელლინური სიბრძნე; შევიდა კლირიკოსთა დასში, მიუძღვნა თავი ღვთის მსახურებას, რადგან ეძებდა ჭეშმარიტ სიბრძნეს, რომელსაც წმინდა მოციქული იაკობი აქებს, იმ სიბრძნეს, რომელიც „წმიდა არს, მშვიდობიანი, მორჩილი“, სავსე „წყალობითა და კეთილითა ნაყოფითა“ (იაკ. 3:17). არსენი, რომის დიდი ეკლესიის დიაკვნის ხარისხში ხელდასხმული, ცხოვრობდა უბიწოდ, ცდილობდა, საკუთარი თავი წმიდა და ყოვლადგანმწმენდელი სულის ღირს სამყოფელად ექცია.
ამ დროს რომის იმპერიის აღმოსავლეთ ნაწილს მართავდა თეოდოსი დიდი, ხოლო დასავლეთს – გრაციანე. თეოდოსის ჰყავდა ორი ვაჟი – არკადი და ჰონორიუსი და ეძებდა მათთვის ისეთ მასწავლებელს, რომელიც ასწავლიდა მათ არა მხოლოდ ადამიანურ, არამედ ღვთაებრივ სიბრძნესაც; თეოდოსის სურდა, რომ მისი შვილები გაწვრთნილიყვნენ არა მხოლოდ ფილოსოფიასა და სხვა ელლინურ მეცნიერებებში, არამედ სათნო, ღვთივსათნო ქრისტიანულ ცხოვრებაშიც. ამ მიზნით, თეოდოსიმ ბრძანა, მთელ თავის იმპერიაში ეძებნათ ასეთი ადამიანი, თუმცა ვერ იპოვა, რადგან მისი მიგზავნილები პოულობდნენ მრავალ ჭკვიან და სწავლულ ადამიანს, რომლებიც არ ცხოვრობდნენ ღვთივსათნოდ, და, პირიქით, ხვდებოდნენ ღვთისმოსავი ცხოვრების ადამიანებს, მაგრამ ისინი სრულიად არ იყვნენ გაწვრთნილნი საერო მეცნიერებებში. ამიტომ, თეოდოსი იძულებული გახდა, დასავლეთის იმპერატორ გრაციანესთვის მიეწერა, რომ მას შვილების აღზრდისთვის სწორედ ისეთი ადამიანი სჭირდებოდა, როგორიც ზემოთ იყო აღნიშნული. გრაციანემ კი, ამის შესახებ პაპ დამასესთან მოთათბირების შემდეგ, უთხრა მას: „სირცხვილი იქნება ჩვენი სამეფოსთვის, თუ ვერ ვიპოვით მასში სათნო და ბრძენ ადამიანს, როგორსაც იმპერატორი თეოდოსი ითხოვს. ჩვენ უნდა ვიპოვოთ ისეთი ადამიანი, რომელსაც შეეძლება, მისი ვაჟები როგორც ფილოსოფიას ასწავლოს, ისე ღვთის შიშში დააყენოს არა მხოლოდ სიტყვით, არამედ თავისი სათნო ცხოვრების მაგალითითაც“.
მთელ რომში გულმოდგინე ძიების შემდეგ, მათ ვერ იპოვეს უფრო ბრძენი და უფრო სათნო კაცი, ვიდრე დიაკონი არსენი, რომელიც სათნოდ ცხოვრობდა, მრავალს აღემატებოდა თავისი ღვაწლით და უკვე არც ისე ახალგაზრდა იყო. ისინი თავისთან მოიწვიეს, გადასცეს აღმოსავლეთის მეფის სურვილი და უბრძანეს არსენის, მასთან წასულიყო. მაგრამ არსენი ყოველმხრივ უარობდა, ამბობდა, რომ მან უკვე დიდი ხნის წინ მიატოვა ყოველი საერო მეცნიერება, რადგან გადაწყვიტა, ღვთის მსახურებისთვის მიეძღვნა თავი კლირიკოსის ხარისხში. არსენი ამბობდა, რომ მან უკვე დიდი ხნის წინ დაივიწყა რიტორთა ყველა სიტყვა, რადგან გადაწყვიტა, მთელი თავისი ძალები ეკლესიისა და საკურთხევლის მსახურებისთვის მიეძღვნა.
რაც უფრო მეტად უარობდა არსენი, მით უფრო მეტად შეაგონებდნენ მას იმპერატორი და პაპი, შეესრულებინა მათი თხოვნა, რადგან ისინი მას სთხოვდნენ ისეთ საქმეს, რაც სასარგებლო იქნებოდა მთელი ქრისტიანული სამყაროსა და ღვთის ეკლესიისთვის. ისინი ეუბნებოდნენ, რომ მას უნდა ესწავლებინა მეფის შვილებისთვის არა მხოლოდ წიგნიერი სიბრძნე, არამედ ქრისტიანული ღვთისმოსაობაც, რათა მათ არ დაეჯერებინათ წარმართული ზღაპრებისთვის, არამედ დაეცვათ და გაევრცელებინათ ქრისტიანული სარწმუნოება.
მაშინ არსენი თავისი ნების წინააღმდეგ დაემორჩილა იმპერატორისა და პაპის ბრძანებას. მათ ის დიდი პატივით გაგზავნეს კონსტანტინოპოლში, იმპერატორ თეოდოსისთან.
როდესაც ღირსი მამა ჩავიდა კონსტანტინოპოლში, იგი აქ იმპერატორმა თეოდოსიმ ძალიან მოწყალედ მიიღო: მისი დანახვისას, თეოდოსიმ გარეგნული იერითაც კი ამოიცნო მასში ღვთის კაცი, აღსავსე სიბრძნითა და ღვთისმეტყველებით, და ფრიად გაუხარდა მისი ჩამოსვლა. ღვთისადმი მადლიერების აღვლენის შემდეგ, თეოდოსიმ თავისი შვილები, არკადი და ჰონორიუსი, არსენისთან მიიყვანა და მას გადასცა, უთხრა რა:
– ახლა მათთვის უფრო მამა იქნები, ვიდრე მე, რადგან მათი აღზრდა უფრო რთულია, ვიდრე შობა. მათ შენ და შენს გონიერებას განდობ; აღზარდე ისინი ისე, როგორც გთხოვ; შეაჩვიე ისინი სათნოებას და შეასწავლე სიბრძნე; როგორც მათმა სულიერმა მამამ, იზრუნე იმაზე, რომ თავი აარიდონ ყოველგვარ ყმაწვილურ ცდუნებას. ამისთვის ღვთისგან ჯილდოს მიიღებ. პატიოსანო არსენი! ნეტამც აღუზრდიდე მათ ღვთისმოსაობასა და სათნო ცხოვრებაში! როგორ გამიხარდებოდა ეს და როგორ ვუმადლობდი ამისთვის ღმერთს! ყოველივე ამას შენს ვაჟების თანდასწრებით გეუბნები, რათა მათ თვითონ მოისმინონ და იხილონ ეს ყველაფერი. ნუ მიაქცევ ყურადღებას იმას, რომ ისინი მეფის ძეები არიან; აღზარდე ისინი მორჩილებასა და შენდამი დამორჩილებაში, რადგან მინდა, რომ ყოველივეში გემორჩილებოდნენ, როგორც საკუთარ მამასა და მასწავლებელს, და გისმენდნენ, როგორც შენი შვილები და მოწაფეები.
თეოდოსიმ, შვილები არსენს რომ ჩააბარა, ბრძანა, მათთვის სასწავლებელი აეშენებინათ სასახლის მახლობლად, რათა თავად მისთვისაც მოსახერხებელი ყოფილიყო მათთან მისვლა და მათი სწავლისა და ცხოვრებისთვის თვალის დევნება; ნეტარ არსენს კი იმპერატორმა დიდი პატივი მიაგო: მის მრჩევლებს შორის ადგილი მიუჩინა და უბრძანა, რომ არა მხოლოდ მისი შვილების მამად, არამედ თავის მამადაც ეწოდებინათ, ისე რომ ყველანი არსენს „ხელმწიფისა და მისი შვილების მამას“ ეძახდნენ. არის ცნობა იმის შესახებაც, რომ ნეტარი არსენი მეფის ძეების, არკადისა და ჰონორიუსის, წმინდა ნათლობისას ნათლია იყო, რადგან ორივე მათგანი ნათელღებული იყო არა ჩვილობის, არამედ ყმაწვილობის ასაკში.
მეფის შვილების საკუთარ მზრუნველობაში აყვანის შემდეგ, არსენი გულმოდგინედ ზრუნავდა მათ აღზრდასა და სწავლებაზე; მათთან ერთად ბერძნულ და ლათინურ წიგნებს სწავლობდა და ამასთანავე, წმინდა წერილის განმარტებით, ღვთისმოსავი ცხოვრებისკენ მიმართავდა; განსაკუთრებით კი ასწავლიდა მათ, თუ როგორ უნდა მოქცეულიყვნენ მაშინ, როდესაც უფალი ინებებდა მათთვის სახელმწიფოს მართვის მინიჭებას; ეუბნებოდა მათ, რომ უნდა შემკულიყვნენ არა იმდენად სამეფო გვირგვინით, რამდენადაც ღვთისმოსაობის კეთილი საქმეებით; – თუმცა მეფობდნენ უღმერთო, უკანონო ადამიანებიც, როგორებიც იყვნენ ყველა წარმართი იმპერატორი, მაგრამ ქრისტიანი მეფეები უნდა იყვნენ სათნო ადამიანები, უნდა ესიამოვნებინოთ ღმერთსაც და სიკეთე გაუკეთონ ადამიანებსაც, თუ სურთ, რომ მათი ხსოვნა თაობიდან თაობას გადაეცეს.
ასე ასწავლიდა რა არკადის და ჰონორიუსს, არსენი მათ ყოველგვარ პატივს მიაგებდა, როგორც მეფის ძეებს; ამიტომ იგი ჩვეულებრივ სთავაზობდა მათ ტახტებზე დაჯდომას, თვითონ კი მათთან მდგომარე საუბრობდა.
ერთხელ მოხდა, რომ თეოდოსი მათთან მოულოდნელად, სწავლის დროს მივიდა. დაინახა რა, რომ მისი ვაჟები ისხდნენ, მათი მასწავლებელი, არსენი კი მათ წინ იდგა, თეოდოსი დიდად დამწუხრდა და არსენს უთხრა:
– განა ასე გიბრძანე? განა არ გითხარი, რომ ჩემი ვაჟები შენს მოწაფეებად და შვილებად ჩაგეთვალა და ყურადღება არ მიგექცია იმისთვის, რომ ისინი მეფის შვილები არიან?
ნეტარმა არსენმა კი თეოდოსის თავმდაბლად ასე უპასუხა:
– მეფევ! ყოველ საქმეს თავისი ადგილი აქვს: სიყმაწვილე სწავლას მოითხოვს, სამეფო პატივს კი – თაყვანისცემა.
ამ სიტყვებისგან მეფე კიდევ უფრო განაწყენდა და თქვა:
– ესე იგი შენ მათ მეფეებად მიიჩნევ?
ეს რომ თქვა, თეოდოსიმ თავის ვაჟებს სამეფო ღირსების ნიშნები მოხსნა და არსენი ძალით დასვა ტახტზე, თავისი ვაჟები კი მის წინ დააყენა და უთხრა:
– თუ ისინი ისწავლიან ღვთის შიშს და დაიცავენ მის მცნებებს და სათნო ცხოვრებით ესიამოვნებინათ მას, მაშინ ზეციური მეფე მათ მეფეებად დაადგენს დედამიწაზე, თუ ამის ღირსნი იქნებიან; მაგრამ თუ ისინი იქნებიან ცუდი ადამიანები და უღირსნი სამეფო ტახტის, მაშინ სჯობს საერთოდ არ იმეფონ. ღმერთს ვევედრები, რომ მან სჯობს ამ ცხოვრებიდან მათი ყმაწვილობის წლებში წაიყვანოს, ვიდრე ნება დართოს, რომ ბოროტებაში გაიზარდონ, როგორც საკუთარი სულის, ისე სხვა ადამიანთა სულების დასაღუპად.
ეს რომ თქვა, მეფე წავიდა.
არსენი თავის აზრებში ეთანხმებოდა მეფეს და მას შემდეგ მისი ბრძანებისამებრ იქცეოდა: ასწავლიდა მეფის შვილებს მჯდომარე, მაშინ როდესაც ისინი მის წინ იდგნენ.
რაც უფრო დიდი დიდება აკრავდა არსენს, მით უფრო სევდიანი იყო მისი სული, ვინაიდან მისი გული არ მიილტვოდა არც დიდებისკენ, არც სიმდიდრისკენ და არც ამაო ამქვეყნიური ქებისკენ. სულის სიღრმეში მას ძლიერ სურდა, ღმერთისთვის ემსახურა თავმდაბალ მონაზვნურ ცხოვრებაში, მდუმარებასა და სიღარიბეში. ამიტომ არსენმა გულმოდგინედ დაიწყო ლოცვა უფლის მიმართ, სთხოვდა რა, გაეთავისუფლებინა იგი სამეფო პალატებში ყოფნისგან და ეღირსებინა უდაბნოს მონაზვნური ცხოვრება.
ერთხელ მოხდა, რომ არსენმა არკადის რაღაც გადაცდომა შეამჩნია. გაბრაზებულმა არსენმა მას როზგებით სცემა, თანაც იმდენად ძლიერად, რომ არკადის ეს სასჯელი სიკვდილამდე ახსოვდა, ვინაიდან როზგების კვალი არკადის სხეულზე დარჩა. ეს ყველაფერი ღვთის განგებით მოხდა, რათა ამით არსენი გათავისუფლებულიყო ამქვეყნიური ცხოვრებისგან და მისთვის მიცემულიყო საშუალება, ეცხოვრა უდაბნოს მონაზვნური ცხოვრებით, რისკენაც ასე მიილტვოდა ღირსი. არკადიმ, მასწავლებლის მიმართ გულში წყენა ჩაიდო და სრულწლოვანების ასაკს რომ მიაღწია, იმაზე ფიქრი დაიწყო, როგორ მოეკლა არსენი. მან თავისი განზრახვა ერთ სანდო მრჩეველს გაუმხილა და ევედრებოდა, მოეკლა არსენი მისთვის სასურველი ნებისმიერი ხერხით. მაგრამ მან, ღვთისა და იმპერატორ თეოდოსის შიშით და არ სურდა რა ასეთი ცუდი საქციელის ჩადენა, მით უმეტეს, რომ არსენს მისი მრავალი სათნოების გამო პატივს სცემდა, ფარულად, განმარტოებით გადასცა არსენს არკადის განზრახვა და ურჩია ღირსს, გაფრთხილებოდა თავის სიცოცხლეს.
არსენმა კი, სევდითა და შიშით აღვსილმა, კვლავ ცრემლებით დაიწყო ლოცვა ღვთის მიმართ, რათა მას გადარჩენის გზაზე დაეყენებინა.
ღამით, ლოცვისას, არსენმა ზეციდან ხმა მოისმინა, რომელიც ეუბნებოდა: „არსენ! გაექეცი ადამიანებს და გადარჩები“.
ეს რომ გაიგონა, არსენი გაცვეთილ სამოსელში გამოეწყო და ფარულად გამოვიდა სამეფო სასახლიდან, მივიდა ზღვის ნაპირზე. აქ, ღვთის განგებით, იპოვა ხომალდი, რომელიც ალექსანდრიაში მიემგზავრებოდა. ის დაჯდა მასზე და გზას გაუდგა, მთელი თავისი იმედი ღმერთზე დაამყარა. როდესაც ხომალდი ალექსანდრიაში ჩავიდა, არსენი მაშინვე გაემართა მოღვაწეთა სკიტისკენ. ეკლესიაში მისულმა, მან ცრემლებით დაიწყო პრესვიტერების ვედრება, რომ მონაზვნად აღეკვეცათ და ხსნის გზაზე დაეყენებინათ. ამ უკანასკნელებმა კი, დაინახეს რა, რომ მათთან პატიოსანი და ღვთისმოსავი კაცი ლაპარაკობდა, ჰკითხეს მას:
– ვინ ხარ და საიდან მოხვედი?
მან კი მიუგო მათ: – მე მწირი ვარ და ღარიბი ადამიანი.
პრესვიტერებმა, ერთმანეთში რომ ითათბირეს, ვისთვის შეიძლებოდა მიენდოთ მოსული მონაზვნური ცხოვრების სასწავლებლად, გადაწყვიტეს, მიებარებინათ იგი ავვა იოანე კოლოვისთვის, რის შესახებაც აცნობეს მას. ბერმა იოანემ კი, ღმერთს რომ შეევედრა, თქვა: „იყავნ ნება უფლისა!“
ამასობაში იოანემ ძმებისთვის ტრაპეზის გამზადება ბრძანა, ვინაიდან დღის მეათე საათი იყო. ძმები დასხდნენ სუფრასთან, მაგრამ არსენი იდგა, რადგან არავინ იპატიჟებდა მას დასაჯდომად. ძმებმა საჭმლის ჭამა დაიწყეს, მაგრამ არსენს არაფერი უჭამია და სულ იდგა, თავდახრილი, თითქოს ღვთისა და მისი წმინდა ანგელოზების წინაშე მდგარიყო.
ბერმა იოანემ კი, ტრაპეზისთვის განკუთვნილი ერთ-ერთი ხმელი პური აიღო და არსენს ესროლა, უთხრა რა: – ჭამე, თუ გინდა.
ეს იოანემ იმისთვის გააკეთა, რომ მოსულის თავმდაბლობა გამოეცადა და გაეგო, მართლაც ამქვეყნიურისგან განდგომისთვის მოვიდა თუ არა აქ.
ამასობაში არსენი თავისთვის ფიქრობდა ასე: „ეს ბერი ღვთის ანგელოზი და წინასწარმეტყველია, რადგან იცის, რომ მე ძაღლზე უარესი ვარ; ამიტომაც ძაღლივით გადმომიგდო ხმელი პური; იმავე მიზეზით მეც ძაღლივით უნდა შევჭამო იგი.“
და მიწამდე დახრილმა, ოთხზე გაიარა, როგორც ოთხფეხა ცხოველმა, ხმელი პურისკენ, პირდაპირ პირით აიღო, შემდეგ კუთხეში გავიდა მასთან ერთად და იქ შეჭამა მიწაზე მწოლარე.
ნეტარმა იოანემ, წმინდა არსენის ასეთი თავმდაბლობა რომ დაინახა, პრესვიტერებს უთხრა: – ის დიდი მოღვაწე იქნება.
იოანეს ძალიან შეუყვარდა არსენი მისი თავმდაბლობის გამო და მალე მონაზვნად აღკვეცა იგი. შემდეგ, მოღვაწეობრივი ცხოვრება რომ შეასწავლა, მისცა მას სენაკი თავისგან არც თუ ისე შორს, როგორც მონაზონს, უკვე მტკიცესა და სათნოებაში გამოცდილს.
ამასობაში იმპერატორმა თეოდოსიმ არსენი, სასახლიდან მისი წასვლის შემდეგ, მალევე დაიწყო ძებნა. თეოდოსი ძალიან ნანობდა არსენის გამო და ამიტომ ბრძანა, სხვადასხვა ქალაქში ეძებნათ. თუმცა, ვერანაირად ვერ იპოვა იგი, რადგან უფალი მალავდა თავისი რჩეულის ადგილსამყოფელს მანამ, სანამ ინებებდა მის გამოჩენას სამყაროსთვის მრავალთა სასარგებლოდ.
არსენი კი, ბერის მიერ ნაჩვენებ კელიაში ცხოვრობდა, მოღვაწეობდა მარხვაში, ლოცვასა და ბერულ შრომაში და ისე მიაღწია წარმატებას ყველა სათნოებაში, რომ მრავალ ბერს აჯობა თავისი ღვაწლით. ერთხელ, როდესაც ლოცულობდა, თქვა: – უფალო, მასწავლე, როგორ გადავრჩე! ამის საპასუხოდ ზეციდან მოისმა ხმა, რომელიც ამბობდა: – არსენი! დაიმალე ადამიანებისგან და დარჩი მდუმარებაში; ეს არის სათნოების ფესვი.
ამ ხმის მორჩილებით, არსენი იმ ადგილიდან უდაბნოს სიღრმეში წავიდა და აქ თავისთვის პატარა კელია ააგო; ამ კელიაში იგი ყოველთვის მარტო იმყოფებოდა, ყველანაირად ცდილობდა მდუმარების დაცვას. ის ერიდებოდა ყოველგვარ საუბარს და მუდმივად ზეცისკენ მიმართავდა თავის გონებას; სხეულით მიწაზე იმყოფებოდა, სულით კი მაღლა ძალთაკენ მიფრინავდა. ყოველ კვირა და სადღესასწაულო დღეს ის ეკლესიაში მიდიოდა. ღვთისმსახურების დასრულების შემდეგ, მაშინვე მდუმარედ ბრუნდებოდა თავის კელიაში; ამასთან, ის არასოდეს არავისთან საუბარში არ შედიოდა; მხოლოდ იშვიათად, როდესაც ეკითხებოდნენ, პასუხობდა შეკითხვაზე რამდენადაც შესაძლებელი იყო მოკლედ და შემდეგ მიიჩქაროდა თავის მდუმარე სავანისკენ.
ყველა მოღვაწეს, რომელიც სკიტის უდაბნოში ცხოვრობდა, ძალიან უკვირდა ღირსი არსენის სათნო ცხოვრება. ერთხელ აბბა მარკოზმა ჰკითხა მას: – რისთვის შორდები ჩვენგან, პატივცემულო მამაო? არსენმა კი უპასუხა: – ღმერთმა იცის, როგორ მიყვარხართ; მაგრამ მე არ შემიძლია ერთდროულად ღმერთთანაც ვიყო და ადამიანებთანაც, რადგან ზეცაში, თუმცა ძალიან ბევრია უზენაესი ძალა – ათასობით ან ათობით ათასი – მაგრამ ყველას ერთი ნება აქვს და ამიტომ ერთსულოვნად ადიდებენ ღმერთს; ხოლო დედამიწაზე მრავალია ადამიანური ნება და თითოეულ ადამიანს თავისი აზრები აქვს; თითოეულ ჩვენგანს სხვადასხვა განზრახვა და აზრი აქვს, და ამიტომ მე არ შემიძლია, ღმერთი მივატოვო და ადამიანებთან ვიცხოვრო.
ღმერთთან რაც შეიძლება ახლოს ყოფნის სურვილით, არსენი ყველანაირად ერიდებოდა ადამიანებს, ისე რომ არც კი სურდა, ვინმეს დაენახა იგი ან სცოდნოდა მის შესახებ; მაგრამ ლამპარივით ის ვერ დაიმალებოდა საცრის ქვეშ; მის ღვაწლზე ხმა ყველგან გავრცელდა და კონსტანტინოპოლამდე მიაღწია.
კეთილმსახური მეფე თეოდოსი დიდის სიკვდილის შემდეგ, გამეფდა მისი ვაჟი არკადი. ღირსი არსენის ადგილსამყოფელისა და ცხოვრების წესის შესახებ რომ შეიტყო, არკადიმ მას წერილი მისწერა, რომელშიც თავმდაბლად სთხოვდა პატიებას თავისი ახალგაზრდობის ცოდვებისთვის, ასევე სთხოვდა, ელოცა ღმერთისთვის მისთვის და მისი ძმის, ჰონორიუსისთვის, რომელიც მართავდა რომის იმპერიის დასავლეთ ნაწილს, რათა მათი მეფობა ღვთისგან კურთხეული ყოფილიყო. გარდა ამისა, არკადი არსენს აძლევდა უფლებას, გამოეყენებინა მთელი ხარკი, რომელიც ეგვიპტიდან იკრიფებოდა, და დაერიგებინა იგი ეკლესიებისთვის, მონასტრებისთვის და ყველა გაჭირვებულისთვის, თავისი შეხედულებისამებრ.
ღირსმა არსენიმ არ ისურვა მეფისთვის წერილობით პასუხის გაცემა, არამედ მხოლოდ უთხრა წარგზავნილს: – უთხარი მათ, ვინც გამოგგზავნა: ასე ამბობს თავმდაბალი არსენი – ღმერთმა მოგიტევოთ თქვენი ცოდვები და თქვენი მეფობა აკურთხოს და დაგეხმაროთ მისი წმინდა ნების შესრულებაში. თქვენ ხარკის შესახებ წერდით; მაგრამ არსენი მას არ საჭიროებს, რადგან ის ქვეყნიერებისთვის მკვდარია; დაე, არავინ აღარ ჩათვალოს იგი ცოცხლად, ანუ ქვეყნიერებისთვის მცხოვრებად.
ასეთი პასუხით წავიდა წარგზავნილი იმპერატორთან, ღირსი კი განმარტოვდა თავის უდაბნოს კელიაში და იმყოფებოდა მასში მდუმარებაში, მუდმივად ლოცვაში ესაუბრებოდა ღმერთს, და მხოლოდ ხანდახან გამოდიოდა მისგან, სხვებს ასწავლიდა ბერულ სათნოებებს.
ერთხელ ღირსი არსენი ერთ ადგილას მივიდა, სადაც ძალიან ბევრი ლერწამი იზრდებოდა. მან აქ ბერები იპოვა, რომლებიც ლერწმებთან ისხდნენ. რადგან ლერწამი ქარისგან შრიალებდა, ღირსმა ჰკითხა ბერებს: – საიდან მოდის ეს ხმაური? ბერებმა კი უპასუხეს: – ეს ლერწამი შრიალებს ქარისგან. მაშინ ღირსმა უთხრა მათ: – რისთვის ზიხართ აქ და უსმენთ ლერწმის ხმას? ის, ვისაც ნამდვილად უყვარს მდუმარება, არ უნდა უსმენდეს არც ჩიტების გალობას, რომელიც შეიძლება დაარღვევს სულიერ სიმშვიდეს; მით უმეტეს, ლერწმის ხმაურს შეუძლია ბერის გული ააშფოთოს.
ერთხელ ღირსთან მივიდა ალექსანდრიის მთავარეპისკოპოსი თეოფილე.
ერთ დიდებულთან ერთად, რომელსაც სურდა ღირსთან საუბარი და მისგან დარიგების მიღება. ღირსმა კი, ცოტა ხნის დუმილის შემდეგ, უთხრა მათ:
– შეასრულებთ თუ არა იმას, რასაც გეტყვით?
მათ აღუთქვეს, რომ შეასრულებდნენ ყველაფერს, რასაც იტყოდა.
მაშინ ღირსმა თქვა:
– არასოდეს მიხვიდეთ იქ, სადაც არსენი იქნება.
მოსულები გაოცდნენ ღირსის პასუხით, თუმცა, დაემორჩილნენ მას და განშორდნენ.
გარკვეული დროის შემდეგ მთავარეპისკოპოსს კვლავ მოუნდა არსენის ნახვა, ამიტომ გაუგზავნა შეკითხვა: „გახსნი თუ არა შენს კელიას, როცა შენთან მთავარეპისკოპოსი მოვა?“
ღირსმა კი უპასუხა მოციქულს: „თუ შენ მოხვალ, გავაღებ; მაგრამ თუ კელიას შენ გაგიღებ, მაშინ მომიწევს მისი გაღება ყველასთვის; ასეთ შემთხვევაში კი კელიიდან მომიწევს წასვლა.“
ასეთი პასუხის გაგონებისას მთავარეპისკოპოსი არ წავიდა ღირსთან, რადგან ეშინოდა, რომ ის იმ ადგილიდან არ წასულიყო.
ერთხელ მოხდა, რომ ერთმა მოგზაურმა ბერმა მიაკითხა ღირსი არსენის კელიას, რადგან სურდა მისი ნახვა. კართან მისულმა დააკაკუნა. არსენიმ, იფიქრა რა, რომ ეს მისი მსახური, მორჩილი მოვიდა, მაშინვე გააღო კარი. მაგრამ უცხო ადამიანის დანახვისას, პირქვე დაეცა მიწაზე, რათა არ ენახა მოსული. ეს უკანასკნელი კი შეუდგა ღირსის ვედრებას, რომ ადგომოდა მიწიდან. არსენის კი არ უნდოდა ადგომა და თქვა: „არ ავდგები მანამ, სანამ აქედან არ წახვალ.“
და მართლაც, დიდხანს არ წამომდგარა მიწიდან. ბერი დიდხანს ევედრებოდა ღირსს; მაგრამ, რადგან ღირსი არ თანხმდებოდა მისი თხოვნის შესრულებაზე, ბერი წავიდა იქიდან.
სხვა დროს მოვიდა კიდევ ერთი ბერი შორიდან სკიტში, რომელსაც ასევე სურდა ღირსის ნახვა, და შეუდგა ძმების ვედრებას, რომ ეჩვენებინათ მისთვის გზა არსენის კელიისკენ. ამასთან, მან უთხრა ძმებს:
– მინდა მამა არსენთან საუბარი.
მაგრამ ძმებმა უპასუხეს მას:
– დაელოდე, ძმაო, კვირა დღემდე, და იხილავ მას, როცა ეკლესიაში მოვა. ბერმა კი უთხრა ძმებს:
– არ შევჭამ მანამ, სანამ ღირსს არ ვიხილავ.
ამიტომ ძმებმა გაგზავნეს ერთი ბერი ახალმოსულთან ერთად და დაავალეს, რომ ეჩვენებინათ მისთვის გზა ბერი არსენის კელიისკენ (უნდა აღინიშნოს, რომ არსენის კელია სკიტიდან ოცდაათი სტადიით იყო დაშორებული).
კელიასთან მისულმა ძმამ დააკაკუნა. ბერმა გააღო კარი და შეუშვა კელიაში მოსულები; შემდეგ დაჯდა, თავი დახარა და დუმდა. ჩუმად ისხდნენ მოსულებიც. ყველა საკმაოდ დიდხანს დუმდა. ბოლოს სკიტის მონასტრის ბერმა თქვა:
– უკან წავალ, რადგან ეკლესიასთან ჩემი მოვალეობები მაქვს შესასრულებელი.
და, ადგა რა ადგილიდან, წასვლას აპირებდა.
სხვა ძმამ კი, რომელიც მასთან ერთად მოვიდა, რადგან არ ჰქონდა გამბედაობა ბერთან დარჩენილიყო, უთხრა მას:
– მეც წამოგყვები.
შემდეგ, ადგა რა, თაყვანი სცა ბერს და გამოვიდა კელიიდან, ისე რომ ერთი სიტყვაც არ მოუსმენია ღირსის ბაგიდან.
ამის შემდეგ მოგზაურმა ბერმა შეუდგა ძმის ვედრებას, რომ მიეყვანა იგი მოსესთან, რომელიც ბერად აღკვეცამდე ყაჩაღი იყო. ძმა დათანხმდა მისი თხოვნის შესრულებაზე და წაიყვანა იგი ღირსი მოსესთან.
როდესაც მოსესთან მივიდნენ, ამ უკანასკნელმა სიხარულით მიიღო ისინი, შესთავაზა დასვენება და საკვებით ძალების მოკრება და, დიდი სიყვარულის გამოჩენის შემდეგ, გაუშვა ისინი.
გზად სკიტის ძმამ უთხრა მოსულს:
– აი, ნახე მამა არსენიც და მამა მოსეც. რომელი მათგანია უკეთესი, შენი აზრით?
ძმამ უპასუხა ამაზე:
– უკეთესი მათ შორის ის არის, ვინც სიყვარულით მიგვიღო.
ერთმა ბერმა, ამის გაგების შემდეგ, დაიწყო ლოცვა ღმერთისადმი და თქვა: „უფალო! მითხარი, რომელი მათგანია უფრო სრულყოფილი და იმსახურებს შენს უფრო დიდ მადლს: ის, ვინც ადამიანებს ემალება შენთვის, თუ ის, ვინც ყველას იღებს ასევე შენთვის?“
ამ ბერს თავისი ლოცვის საპასუხოდ შემდეგი ხილვა ჰქონდა: მას წარუდგა ორი ხომალდი, რომლებიც მიცურავდნენ რაღაც ძალიან დიდ მდინარეზე; ერთ ხომალდში იმყოფებოდა ღირსი არსენი, და ღვთის სული მართავდა მის ხომალდს, იცავდა მას დიდ სიჩუმეში; მეორეში იყო ღირსი მოსე; მის ხომალდს კი ღვთის ანგელოზები მართავდნენ, რომლებიც თაფლს დებდნენ მოსეს ბაგეებში.
ამ ხილვის შესახებ იმ ბერმა სხვებს, უფრო გამოცდილ მოსაგრეებს უამბო, და ყველამ დაასკვნა, რომ არსენი, რომელიც დუმილში იმყოფებოდა, უფრო სრულყოფილი იყო, ვიდრე მოსე, რომელიც მგზავრებს მასპინძლობდა, რადგან არსენთან თავად ღმერთი იმყოფებოდა, მოსესთან კი მხოლოდ წმინდა ანგელოზები იყვნენ.
ყოველმხრივ ერიდებოდა რა ადამიანების ხილვასა და მათთან საუბარს საერთოდ, არსენი განსაკუთრებით უფრთხილდებოდა ქალების ხილვასა და მათთან საუბარს, რაც შემდეგი შემთხვევიდან ჩანს.
ერთმა მდიდარმა ბოიარინმა, კეთილმსახურმა, უმანკო და ღვთისმოშიშმა, მკაცრი ცხოვრებით მცხოვრებმა, მას შემდეგ რაც ღირსი არსენის შესახებ გაიგო, მისი ნახვა მოისურვა; ამ მიზნით ის რომიდან ალექსანდრიაში ჩავიდა მთავარეპისკოპოსთან და სთხოვა, დაერწმუნებინა არსენი, მიეღო ის, როგორც მგზავრი, და ღირსი გაეხადა თავისი კურთხევისა იმის გამო, რომ ასეთი შორეული მოგზაურობა იტვირთა. მთავარეპისკოპოსმა ის დიდი პატივით მიიღო, რადგან ის ცნობილი სენატორული გვარიდან იყო, და ყველანაირად ცდილობდა დაერწმუნებინა ღირსი, შეესრულებინა მისი თხოვნა, მაგრამ ვერაფერს მიაღწია, რადგან ბერს არა თუ არ სურდა მისი ნახვა, არამედ ქალის ხსენებაც კი არ უნდოდა.
ამის გაგების შემდეგ, ბოიარინმა თავის მსახურებს მოგზაურობისთვის მომზადება უბრძანა, თქვა რა:
– „ღმერთის იმედი მაქვს, რომ ის ღირსად გამხდის არსენის ნახვისა, რადგან აქ არ მოვსულვარ იმისთვის, რომ უბრალო ადამიანი მენახა (ჩვენს ქალაქშიც ბევრია ჩვეულებრივი ადამიანი); არა, მე მინდა წინასწარმეტყველი ვიხილო. ამის გამო ვიტვირთე ასეთი შორეული მოგზაურობა.“
ეს თქვა რა, ის სკიტის უდაბნოსკენ გაემართა. როდესაც ბოიარინი ღირსის სენაკს მიუახლოვდა, ღვთის განგებით ისე მოხდა, რომ ბერი სენაკის გარეთ იყო; მოულოდნელად მივიდა მასთან და მის ფეხებს დაემხო. მან კი, უბრძანა რა ადგომა, განრისხებულმა უთხრა, პირდაპირ სახეში უყურებდა რა:
– „თუ ჩემი სახის ნახვა გინდოდა – აი ის – შეხედე.“
მაგრამ მან სირცხვილისგან თვალის აწევაც კი ვერ შეძლო. მაშინ ბერმა უთხრა:
– „თუ რაიმე კეთილი საქმის შესახებ გსმენია ჩემგან, კარგს იზამ, თუ მათ შეასრულებ. ჩემს სახეზე კი საყურებელი არაფერი გაქვს. რატომ იტვირთე ასეთი შორეული გზა? ნუთუ არ იცი, რომ ქალი ხარ და ამიტომ შენს სახლში უნდა იყო და არსად არ უნდა გადიოდე? ნუთუ აქ იმისთვის მოხვედი, რომ რომში დაბრუნებულმა სხვა ქალებთან იტრაბახო, არსენი ვნახეო? თუ ასე მოიქცევი, მაშინ ქალაქის ყველა ქალი ჩემთან მოვა.“
მან კი უპასუხა: – „თუ უფალი დამეხმარება დაბრუნებაში, მე არავის მივცემ უფლებას შენთან მოვიდეს, რათა შენს ღვაწლს ხელი არ შეეშალოს. მაგრამ გთხოვ – ილოცე ჩემთვის ღმერთთან და მომიხსენიე შენს ლოცვებში.“
ბერმა კი უთხრა: – „მე ღმერთს შევევედრები, რომ მან შენი ხსოვნა ჩემი გულიდან აღმოფხვრას.“
ეს რომ მოისმინა, ბოიარინი ღირსისგან ძალზე შეწუხებული გულით წავიდა. ქალაქ ალექსანდრიაში მისულმა, ის კიდევ უფრო დიდ მწუხარებაში ჩავარდა.
მთავარეპისკოპოსმა შეიტყო, რომ ბოიარინი ღირსისგან დიდი მწუხარებით დაბრუნდა. მასთან მისულმა, ის მისი მწუხარების მიზეზის შესახებ ჰკითხა. ბოიარინმა კი უპასუხა:
– „ჩემთვის უკეთესი იქნებოდა, აქ სულაც არ მოვსულიყავი. ბერს ვთხოვდი, თავის ლოცვებში მოეხსენიებინა ჩემი თავი, მაგრამ მან მითხრა: „მე ღმერთს შევევედრები, რომ მან შენი ხსოვნა ჩემი გულიდან აღმოფხვრას“. ამ მიზეზით ვმწუხარებ სასიკვდილოდ.“
მაშინ მთავარეპისკოპოსმა უთხრა: – „ამაზე ნუ წუხარ, ჩემო ასულო, რადგან ბერმა ეს უმიზეზოდ არ უთქვამს: შენ ხომ ქალი ხარ, ქალების მეშვეობით კი ეშმაკი ბევრ უსიამოვნებას უქმნის წმინდა მამაკაცებს. ამიტომაც თქვა ბერმა ის სიტყვები, ეშმაკისეული ცდუნების შიშით; შენი სულისთვის კი ის ლოცულობს და ყოველთვის ილოცებს.“
ბოიარინი ამ სიტყვების შემდეგ დამშვიდდა, შეწყვიტა მწუხარება და სიხარულით გაემართა უკან დასაბრუნებლად.
ღირსი არსენი აგრძელებდა დუმილში ყოფნას, სულ უფრო და უფრო ღრმად შედიოდა ღვთისმეტყველებაში; მას ისეთი ძლიერი სიყვარული ენთო ღმერთისადმი, რომ თავისი გულმოდგინე ლოცვების გამო მუდმივად თითქოს ცეცხლში იყო.
ერთხელ ვიღაც ძმა სკიტიდან ბერის სენაკთან მივიდა საქმეზე; ფანჯარასთან მისულმა დაინახა ბერი ლოცვად მდგარი, თანაც ბერი ლოცვით იყო აღგზნებული, როგორც ცეცხლით. ამის დანახვაზე ძმა შეძრწუნდა. რაკი ის ამ ხილვის ღირსი იყო, ცოტა ხანს იდგა და კარზე დააკაკუნა. ბერი სენაკიდან გამოვიდა და ძმის დანახვაზე, რომელიც რაღაცისგან შეძრწუნებულიყო, ჰკითხა: „დიდი ხანია აქ ხარ? ხომ არ გინახავს რამე განსაკუთრებული?“ მაგრამ ძმამ უპასუხა: „მე არაფერი მინახავს.“ შემდეგ, საქმეზე ელაპარაკა და ბერმა სკიტში გაუშვა.
ამ საოცარი ბერის შესახებ გადმოგვცემენ იმასაც, რომ როდესაც ის მეფის სასახლეში ცხოვრობდა, არავის ეცვა მასზე უკეთესი სამოსი; მაგრამ როდესაც მან უარი თქვა წუთისოფელზე, არავის ჰქონია მასზე უარესი სამოსი.
ამ ბერმა თავისი სამეფო ცხოვრებიდან ერთი ჩვევა შეინარჩუნა: ხანდახან ჯდომისას ფეხს ფეხზე გადაიდებდა, რაც შესაძლოა არც ისე კეთილმოსაწონად გამოჩენილიყო. ზოგიერთმა ძმამ ეს დაინახა, თუმცა მათგან არავინ გაბედა მისთვის რაიმე შენიშვნის მიცემა, რადგან ყველა დიდად პატივს სცემდა მას. მაგრამ მხოლოდ ერთმა ბერმა, ავვა პიმენმა, უთხრა ძმებს: „მიდით ავვა არსენისთან და მე დავჯდები მასთან ისე, როგორც ის ზოგჯერ ჯდება; მაშინ თქვენ შენიშვნა მომეცით, რომ ცუდად ვზივარ. მე პატიებას გთხოვთ; ამასთან ერთად ბერსაც გამოვასწორებთ.“ ისინი წავიდნენ და ასეც მოიქცნენ. ღირსმა არსენიმ კი, მიხვდა რა, რომ ბერისთვის ასე ჯდომა უხამსია, თავი დაანება თავის ჩვევას.
ნეტარი არსენი იმდენად თავმდაბალი იყო, რომ უბრალო ბერების დარიგებებსაც კი ისმენდა. მაგალითად, ერთ ეგვიპტელ ბერთან საუბრისას, მან სთხოვა ესწავლებინა მისთვის, თუ როგორ შეიძლება ცოდვილი აზრები განედევნა. ამის შესახებ სხვა ძმამ შეიტყო, რომელმაც შემდეგ არსენის უთხრა: „რატომ შენ, პატიოსანო მამაო, მეცნიერებებში ასე დახელოვნებულო, ბერძნული და ლათინური ენების კარგად მცოდნე, უბრალო კაცს ეკითხები რჩევას, თუ როგორ განდევნო ცოდვილი აზრები?“ ღირსმა კი უპასუხა იმ ბერს: „მე კარგად ვიცი ბერძნებისა და რომაელთა საერო მეცნიერება; მაგრამ მე არ ვიცი არც ანბანი იმისა, რაც უბრალო კაცმა იცის სათნო ცხოვრებასთან დაკავშირებით.“ ეს თქვა ღირსმა იმის საჩვენებლად, რომ თავმდაბლობა არის ყველა სათნოების საფუძველი, ისევე როგორც ანბანი არის ყოველი მეცნიერების საფუძველი; ის, ვინც მთელ ამქვეყნიურ სიბრძნეს შეისწავლიდა, მაგრამ არ ექნებოდა ჭეშმარიტი თავმდაბლობა, – ის ვერ გადარჩება.
თავმდაბლობის გარდა, ღირსი კიდევ გულის შემუსვრილების ნიჭს ფლობდა.
მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში, ის ყოველთვის, როცა ხელსაქმით იყო დაკავებული, მკერდზე ცხვირსახოცი ედო, რადგან მისი თვალებიდან გამუდმებით ცრემლები მოედინებოდა. ის ძლიერად იყო მღვიძარი სხეულითაც და სულითაც; მთელი დღე მუშაობდა და მთელი ღამე ღმერთს ლოცულობდა, და მხოლოდ იშვიათად ეძლეოდა ძილს. როდესაც მისი თვალები ეხუჭებოდა და ძალიან უნდოდა დაძინება, ის თავის თავს ეუბნებოდა: „წადი, ბოროტო მონა, და ნუ დარჩები ჩემთან!“ და თუ ამის შემდეგ მჯდომარე, ოდნავ მიეცემოდა თვლემას, მალევე, გამხნევებული, წამოდგებოდა და ღმერთს ლოცულობდა.
ის ხშირად ეუბნებოდა თავის მოწაფეებს: „ბერმა მხოლოდ ერთი საათით უნდა მისცეს თავს ძილის ნება.“
ყოველი კვირა დღის წინა საღამოს, შაბათს, ის ლოცვაზე იდგა, ხელებგამოწვდილი; მზისკენ ზურგით იდგა და ასე იდგა მანამ, სანამ მომდევნო დღის დილით მზე სახეში არ დაუწყებდა ნათებას.
ნეტარი ბერი ყოველთვის ხელსაქმით იყო დაკავებული: კერძოდ, ფინიკის ფოთლებისგან წნავდა კალათებსა და ჭილოფებს, თანაც არ ცვლიდა წყალს, რომელშიც ფოთლებს ასველებდა, მთელი წლის განმავლობაში; მხოლოდ იშვიათად ამატებდა ცოტაოდენ წყალს. ამის გამო ზოგიერთმა ძმამ უთხრა მას: „რატომ შენ, პატიოსანო მამაო, არ ცვლი წყალს, რომელშიც ფინიკის ფოთლებს ასველებ? ნუთუ ვერ ამჩნევ, როგორ ყარს შენს სენაკში იმ წყლისგან?“ ღირსმა კი უპასუხა მათ: „საკმეველისა და კეთილსურნელოვანი ნელსაცხებლების ნაცვლად, რომლებსაც ვყნოსავდი, როცა წუთისოფელში ვცხოვრობდი, ახლა ეს სიმყრალე უნდა ვყნოსო, რათა საშინელი სამსჯავროს დღეს უფალმა მიხსნას გეჰენიის აუტანელი სიმყრალისგან.“
ხანდახან ღირსს ეშმაკები ბედავდნენ ცდუნებას; მსახური ძმა კი, რომელიც მის სენაკთან მივიდა, ისმენდა, როგორ შესძახოდა ბერი ასეთ შემთხვევებში ღმერთს: „ნუ მიმატოვებ მე, უფალო! თუმცა მე არაფერი კარგი არ მიქმნია შენს წინაშე, მაგრამ შემეწიე მე, შენი მადლით, დღეს კეთილი საწყისი დავუდო!“
ერთხელ ღირს არსენს მძიმედ დასნეულება შეემთხვა. სკიტის ბერები მივიდნენ ღირს მამასთან, აიყვანეს და ეკლესიასთან არსებულ საავადმყოფოში მიიყვანეს, რათა ემსახურათ მისთვის. დააწვინეს იგი კარგად მოწყობილ, რბილსათაურიან საწოლზე. ღირს მამას ერთი ძმა ეწვია. ამ ძმამ, რომ დაინახა, ღირსი რბილ საწოლზე იწვა, ცდუნდა და თქვა: – ეს მამა არსენია?! და ნუთუ ის რბილ საწოლზე წევს?!
ეს რომ მოისმინა, ერთმა პრესვიტერმა ის ძმა თავისთან მოიხმო და განმარტოებით ჰკითხა: – ძმაო, როდესაც წუთისოფელში იყავი, რა მოვალეობას ასრულებდი და როგორი იყო შენი ცხოვრება? მან უპასუხა: – მე მწყემსი ვიყავი და მრავალ შრომასა და მწუხარებაში ვატარებდი ჩემს ცხოვრებას.
შემდეგ პრესვიტერმა კვლავ ჰკითხა: – ახლა როგორ ცხოვრობ? მან უპასუხა: – ახლა სიმშვიდეში ვცხოვრობ, მაქვს ყველაფერი ჩემი საჭიროებისთვის და არ ვიცი არანაირი საზრუნავი და მწუხარება.
მაშინ პრესვიტერმა უთხრა: – აი, ეს, ვისაც ხედავ, მამა არსენი, როდესაც წუთისოფელში იყო, მეფეთა აღმზრდელი იყო; მას ათასობით მსახური ემსახურებოდა, ნათელ სამოსში, ოქროს სარტყლებითა და გრივნებით; მისი საწოლი მეტად იყო მორთული და მისი სიმდიდრე უთვალავი იყო; შენ კი ადრე საქონელს მწყემსავდი და ღარიბი იყავი; შენ არ გქონია ამქვეყნად ისეთი სიმშვიდე, რითაც ახლა სარგებლობ; შენ ისვენებ ამქვეყნიური შრომისგან, მამა არსენი კი ახლა შრომობს და სიღარიბეში იტანჯება, წუთისოფელში გატარებული სიმშვიდისა და კეთილდღეობის შემდეგ.
ამ ძმამ, პრესვიტერის სიტყვებით შეძრულმა, თაყვანი სცა და პატიება სთხოვა, უთხრა რა: – მართლაც, პატიოსანო მამაო, ყველაფერი ასე იყო, როგორც თქვი: მე აქ შრომისგან მოსასვენებლად მოვედი, მამა არსენი კი აქ სიმშვიდისგან შრომისთვის მოვიდა.
სულისთვის სასარგებლო დარიგების მიღების შემდეგ, ის ძმა განშორდა პრესვიტერს.
ერთხელ იმ ქვეყანას ბარბაროსთა შემოსევა დაატყდა თავს. ყველა ბერი სკიტიდან ქალაქებსა და სოფლებში გაიქცა; მაგრამ ღირს მამას არ უნდოდა უდაბნოდან ქალაქში წასვლა, ასე ფიქრობდა: „თუ უფალი არ დამიცავს, მაშინ არც დედამიწაზე მჭირდება სიცოცხლე“.
ბარბაროსებმა მთელი სკიტი გაძარცვეს, მაგრამ ვერ იპოვეს ღირსი არსენი, ვინაიდან თავად ღმერთი ფარავდა მათგან თავის მონას. თუმცა, საკუთარ თავში გააზრების შემდეგ, რათა არ მოესმინა ქება სხვა მამებისგან და არ მიეცემოდა ამპარტავნებას, ღირსი იმავე გზით წავიდა, რომლითაც სხვა მამები გაიქცნენ. არსენი ბევრს ტიროდა სკიტის განადგურების გამო და ამბობდა: – რომმა დაღუპა წუთისოფელი, ბერებმა კი სკიტი დაღუპეს.
როდესაც ბარბაროსები სკიტიდან წავიდნენ, ბერები კვლავ დაბრუნდნენ იქ; სკიტის აღდგენის შემდეგ, მათ კვლავ დაიწყეს ცხოვრება თავიანთ ადგილებზე. მათთან ერთად დაბრუნდა ღირსი არსენიც თავის სენაკში.
ერთხელ ღირს მამას რომიდან მიუტანეს ერთი ბოიარის, მისი ნათესავის ანდერძი, რომელიც მთელ თავის მრავალრიცხოვან სიმდიდრეს ღირსის სასარგებლოდ ტოვებდა, რათა მას დაეხარჯა ისინი, როგორც თვითონ მოინდომებდა. ღირსმა კი, აიღო ანდერძი, მისი დახევა უნდოდა, მაგრამ ანდერძთან ერთად მოსულმა სთხოვა, რომ არ დაეხია საბუთი, უთხრა რა: – გთხოვ, პატიოსანო მამაო, ნუ დახევ ამ ანდერძს, რადგან გამომგზავნები მას ჩემგან მოითხოვენ.
ღირსმა კი, მას ანდერძი უვნებლად დაუბრუნა და თქვა: – მე მასზე ადრე მოვკვდი წუთისოფლისთვის; რატომღა მაქცევს ის, ახლახან გარდაცვლილი, მე, მკვდარს, თავისი სიმდიდრის მემკვიდრედ? და მან ანდერძით მოსული უკან გამგზავნებთან დააბრუნა.
ღირსი ყოველთვის ერთსა და იმავე ადგილას არ მოღვაწეობდა, არამედ ზოგჯერ სკიტის უდაბნოდან უფრო განმარტოებულ და მდუმარე ადგილებში გადადიოდა, გაურბოდა რა მოსაუბრედ მოსულ ადამიანებს, რადგან ისინი მის სულიერ სიმშვიდეს არღვევდნენ. ასე მოღვაწეობდა იგი გარკვეული დროის განმავლობაში ტროგინეში, ბაბილონის მახლობლად და ქალაქ მემფისის პირისპირ, შემდეგ კანოპში, ალექსანდრიის მახლობლად და ზოგიერთ სხვა უდაბურ ადგილას; შემდეგ კი კვლავ ბრუნდებოდა სკიტში, ისე რომ არავინ იცოდა მისი ცხოვრების წესი.
ერთხელ, როდესაც ღირსი ეგვიპტის ქვედა მხარეებში ცხოვრობდა, მას სურდა დაეტოვებინა თავისი სენაკი და სხვაგან წასულიყო, მასთან მოსული მრავალი ადამიანის გამო, რომლებიც მის მდუმარე ცხოვრებას უშლიდნენ ხელს. თან არაფერი წაუღია, გზას გაუდგა და თავის ორ მოწაფეს, ალექსანდრესა და ზოილს უთხრა: – შენ, ალექსანდრე, აქ დარჩი, შენ კი, ზოილ, წამოდი ჩემთან ერთად მდინარესთან და მომიძებნე გემი, რომელიც ალექსანდრიაში მიემგზავრება. შემდეგ შენს ძმასთან, ალექსანდრესთან, დაბრუნდი.
მისმა მოწაფეებმა დიდად აღელვებულებმა მოისმინეს ეს სიტყვები, თუმცა, ვერც ერთმა მათგანმა ვერ გაბედა ბერისთვის ეკითხა: „რატომ გვტოვებ?“
ალექსანდრიაში გამგზავრების შემდეგ ბერი მძიმედ დაავადდა და საკმაოდ დიდხანს იავადმყოფა. ალექსანდრე და ზოილი, რომლებიც ბერის კელიაში დარჩნენ, ერთმანეთს ეკითხებოდნენ: ხომ არ განაწყენა რომელიმემ მათგანმა ღირსი მამა რაიმე ურჩობით? საკუთარი დანაშაულის ვერ პოვნით, მათ დიდი მწუხარება მოიცვა ბერის გამო.
როდესაც ღირსი მამა გამოჯანმრთელდა, თავისთვის თქვა: „ახლა ჩემს მოწაფეებთან წავალ“.
და წამოდგა და წავიდა.
მას მდინარესთან ყოფნა მოუწია და იქ შეხვდა გზად მიმავალ მოგზაურთა ბრბოს; ამასთან, ერთმა ეგვიპტელმა ქალმა შეეხო ღირსი მამის სამოსელს. მან კი, განაწყენებულმა, შენიშვნა მისცა, რომ ქალმა არ უნდა შეეხოს სამონაზვნო სამოსელს. ქალმა კი უთხრა:
– თუკი ბერი ხარ, უდაბნოს მთაში წადი.
ბერი ამ სიტყვებმა შეძრა და ხშირად ეუბნებოდა საკუთარ თავს, იმ ქალის სიტყვებს იმეორებდა: „არსენი! თუკი ბერი ხარ, მთებში წადი და უდაბნოებში იხეტიალე“.
ბოლოს, ღირსი მამა მივიდა იმ ადგილას (სახელად „ქვა“), სადაც მისი მოწაფეები ცხოვრობდნენ. ალექსანდრე და ზოილი, შეხვდნენ მას, დაემხნენ მის ფეხებთან და სიხარულისგან ტიროდნენ. ბერიც ტიროდა, მათ მოეხვია. შემდეგ მოწაფეებმა უთხრეს ბერს:
– შენმა აქედან წასვლამ, პატიოსანო მამაო, დიდ მწუხარებაში ჩაგვაგდო, რადგან ზოგიერთი ბერ-მონაზონი გვეუბნებოდა, რომ ავა არსენი არ დატოვებდა თავის კელიას, თუკი მის მოწაფეებს არ გაანაწყენებდნენ თავიანთი ურჩობით.
ბერმა კი უთხრა მათ:
– შვილებო! მეც ვიფიქრე, რომ ბერები ასე იტყოდნენ ჩემი აქედან წასვლის შესახებ; ამიტომაც დავუბრუნდი თქვენ. ახლა ბერებს შეუძლიათ ჩემზე თქვან: „მტრედი, რომელიც ნოეს კიდობნიდან გაფრინდა, მყარი ნიადაგის ვერ პოვნით, ნოეს დაუბრუნდა კიდობანში“ (შდრ. დაბ.8:8–9).
ღირსი მამის ამ სიტყვებით მოწაფეები ნუგეშცემულნი დარჩნენ და მას შემდეგ განუყრელად იყვნენ მასთან წმინდანის გარდაცვალებამდე.
ერთხელ, როდესაც ღირსი მამა თავის კელიაში იმყოფებოდა, მას ღვთისგან ასეთი გამოცხადება ჰქონდა. მას ხმა მოესმა: „გამოდი შენი კელიიდან, და მე გაჩვენებ ადამიანთა საქმეებს“.
ბერი, კელიიდან გამოსვლის შემდეგ, ერთგვარ აღტაცებაში ჩავარდა. მან იხილა ღვთის ანგელოზი, რომელმაც ხელი ჩაჰკიდა და ერთ ადგილას წაიყვანა; აქ მან მას უჩვენა შავი ადამიანი, რომელიც შეშას ჩეხდა და ძალიან ბევრს ამზადებდა; შემდეგ იმ ადამიანს სურდა დაჭრილი შეშა მხრებზე აეღო და წაეღო, მაგრამ ვერ შეძლო ამის გაკეთება, რადგან შეშა ზედმეტად ბევრი იყო. თუმცა, იმის ნაცვლად, რომ შეკვრიდან ცოტა შეშა მოეკლო, ის ადამიანი აგრძელებდა შეშის ჭრას და ისევ ცდილობდა მის აწევას, მაგრამ უკვე სრულებით ვერ ახერხებდა, თუმცა, უფრო მეტ შეშას ჩეხდა და უფრო მეტად ზრდიდა თავის ტვირთს. შემდეგ ღვთის ანგელოზმა ღირს მამას სხვა ადგილას უჩვენა ადამიანი, რომელიც ჭის მახლობლად იდგა და წყალს თვლიანი ჭურჭლით იღებდა; წყალი ჭურჭლიდან იღვრებოდა და ისევ ჭაში ბრუნდებოდა, მაგრამ წყლის ამღები ადამი ამაოდ აგრძელებდა შრომას. ბოლოს, ანგელოზმა ღირს მამას ახალი ხილვა უჩვენა: არსენმა დაინახა ეკლესია ღია კარებით და ორი მხედარი, რომლებსაც ხელში თითო მორი ეჭირათ; ეს მხედრები ეკლესიის კარში გავლას ცდილობდნენ, მაგრამ ვერ ახერხებდნენ, რადგან მორები გზაზე განივად იდო; ერთი მხედარი მეორეს უშლიდა ხელს, რომ მორი გზის გასწვრივ მოეთავსებინა; იმის ნაცვლად, რომ ერთს გზა დაეთმო მეორისთვის, მხედრები ცდილობდნენ კარში ერთდროულად გაევლოთ და ამიტომ სულ კართან ტრიალებდნენ და ვერანაირად ვერ შედიოდნენ ეკლესიაში.
ამის შემდეგ ბერმა ანგელოზს ჰკითხა:
– რას ნიშნავს ეს ხილვა?
ანგელოზმა კი უთხრა მას:
– ორი ადამიანი, რომელთაც ხელში თითო მორა ეჭირათ – ეს არის მაგალითი სათნო, მაგრამ ამპარტავანი კაცებისა, რომელთაც ერთმანეთისთვის დამორჩილება არ სურთ; ისინი ვერ შევლენ ცათა სასუფეველში, არამედ დარჩებიან მის გარეთ, თავიანთი სიამაყის გამო, რომელიც მათ ყველა სათნოებას დაღუპავს. ადამიანი, რომელიც წყალს იღებდა და მას გახვრეტილ ჭურჭელში ასხამდა, ჰგავს ადამიანს, რომელსაც აქვს ზოგიერთი კეთილი საქმე, მაგრამ ცოდვებსაც არ ტოვებს; ეს ადამიანი ამაოდ შრომობს, რადგან თავისი ცოდვებით ჰკარგავს იმ საზღაურს, რასაც ღვთისგან მიიღებდა. შავი ადამიანი, რომელიც შეშას ჭრიდა და სულ უფრო და უფრო დიდ ტვირთს იდებდა – ეს არის მაგალითი ადამიანისა, რომელიც მრავალ ცოდვას ეძლევა და მონანიების ნაცვლად, უკანონობას უკანონობას მატებს.
ამ ხილვის შესახებ ღირსმა არსენმა თავის მოწაფეებს მათი დასამოძღვრად უამბო, თანაც, თავისი სიმდაბლის გამო, უთხრა მათ, რომ ეს ყველაფერი თავად არ უნახავს, არამედ მხოლოდ სხვა ბერისგან სმენოდა.
გარდა ამისა, არსენმა თავის მოწაფეებს ღვთაებრივ ქრისტეს საიდუმლოებათა საშინელი გამოცხადების შესახებაც უამბო, რომელიც სხვა უდაბნოს მამებს ეხილათ.
– იყო, – ამბობდა არსენი, – სკიტში ერთი ბერი, რომელიც ძალიან მკაცრ ცხოვრებას ეწეოდა და ყველა ბერს შორის თავისი სათნოებებით იყო განთქმული. ეს ბერი, თავისი უბრალოების გამო (ის წმინდა წერილში არ იყო დამოძღვრილი), ცდუნდებოდა ქრისტეს უწმინდესი საიდუმლოებების გამო, ფიქრობდა რა, რომ პური, რომელსაც წმინდა ტრაპეზიდან ვიღებთ, და ბარძიმი, რომლითაც ვეზიარებით, არ არის ქრისტეს ჭეშმარიტი სხეული და სისხლი, არამედ მხოლოდ ქრისტეს სხეულისა და სისხლის მსგავსება. ამის შესახებ ორმა გამოცდილმა ბერმა გაიგო; გაიგეს რა, რომ ის ბერი ასე ბოროტების გამო კი არ ფიქრობდა, არამედ თავისი უბრალოებისა და უცოდინარობის გამო, გადაწყვიტეს მისი დამოძღვრა. ამ მიზნით, ისინი მივიდნენ მასთან და, მასთან სულის სასარგებლოდ ბევრ რამეზე საუბრისას, სხვა საკითხებთან ერთად უთხრეს შემდეგი:
– გვსმენია, პატიოსანო მამაო, ერთი ძმის შესახებ, რომ ის არასწორად ფიქრობს პურზე, რომელსაც წმინდა ტრაპეზიდან ვიღებთ, და ბარძიმზე, რომელსაც ვსვამთ – რომ ეს არ არის ქრისტეს ჭეშმარიტი სხეული და სისხლი, არამედ მხოლოდ მათი მსგავსება.
ბერმა კი უპასუხა მათ: – ამას მე ვფიქრობ ასე.
მათ დაუწყეს დაყოლიება, ამბობდნენ რა: – ნუ იფიქრებთ ასე, პატიოსანო მამაო, არამედ იწამეთ ისე, როგორც გვასწავლის წმინდა, კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია. ჩვენ გვწამს და ვაღიარებთ, რომ პური არის ქრისტეს ჭეშმარიტი სხეული, ხოლო ღვინო ბარძიმში არის მისი ჭეშმარიტი სისხლი და არა მხოლოდ სხეულისა და სისხლის მსგავსება.
შემდეგ იმ მამებმა თავიანთი სიტყვების ჭეშმარიტების დასტურად უამრავი საბუთი მოიყვანეს წმინდა წერილიდან და ეკლესიის მამათა და მოძღვართა თხზულებებიდან, ცდილობდნენ რა დაერწმუნებინათ ის ბერი, დაეტოვებინა თავისი ცრუ რწმენა. მაგრამ მან გულის უბრალოებით უთხრა მათ: – თუ საქმით არ დავრწმუნდები, არ დავიჯერებ.
მაშინ ბერებმა უთხრეს მას: – ვილოცოთ ღმერთისადმი სამივემ ამის შესახებ, რათა მან გაგვიცხადოს ეს საიდუმლო, წინასწარ მთელი კვირის განმავლობაში ვიმარხულოთ. ჩვენ გვწამს, რომ ის გაგვიცხადებს ამ საიდუმლოს, რადგან ის არ დაუშვებს შენი მრავალწლიანი შრომის დაღუპვას.
ბერმა სიყვარულით მოუსმინა მათ რჩევას და ყველა მათგანი ჩაიკეტა თავ-თავის კელიაში მთელი კვირის განმავლობაში და დროს მარხვასა და ლოცვაში ატარებდნენ. ის ბერი ღმერთს ასე ლოცულობდა: – უფალო! შენ იცი, რომ მე ასე ბოროტების გამო კი არ ვფიქრობ, არამედ ჩემი უბრალო გონებით ვერ ვწვდები ამ საიდუმლოს. გამიცხადე მე, შენი მადლით, ჭეშმარიტება, რათა არ შევცდე ურწმუნოებაში.
სხვა ორმა ბერმა კი თავის ლოცვაში თქვეს: – უფალო! გაუცხადე ჩვენს ძმას შენი დიდი საიდუმლო, რათა ის არ დარჩეს მისი ურწმუნო და არ დაღუპოს თავისი შრომა და სათნოებები.
ღმერთმა ისმინა თავის მონათა და ასე გაუცხადა მათ ის საშინელი საიდუმლო.
მას შემდეგ, რაც ბერებმა დაიწყეს თავიანთი მარხვა და ლოცვა, ერთი კვირის გასვლის შემდეგ, როცა დადგა კვირა დღე, ის სამი ბერი წავიდა ეკლესიაში, რათა ღვთაებრივ ლიტურგიას დასწრებოდნენ; ეკლესიაში ერთმანეთის გვერდით დადგნენ. უფალმა გაუხსნა მათ სულიერი თვალები. როდესაც წმინდა ტრაპეზისთვის პური მომზადდა, მათ პურის ნაცვლად ახალგაზრდა ჩვილი დაინახეს. იმ დროს, როცა მღვდელმა ხელი გაიწოდა პურის გასატეხად, ბერებმა დაინახეს ღვთის ანგელოზი, რომელიც ზეციდან ჩამოვიდა და ხელში დანა ეჭირა. ჩვილის დაკვლის შემდეგ, ანგელოზმა სისხლი ბარძიმში ჩაასხა. როდესაც მღვდელი პურს ტეხდა, ანგელოზი სხეულს ნაწილებად აქუცმაცებდა.
იმავდროულად, ზიარების დროც დადგა. სხვა ძმებთან ერთად, ურწმუნო ძმაც წავიდა ზიარებისთვის. ხელში აიღო ხორცის ნაჭერი, უმი და სისხლიანი, და თასში დაინახა სისხლი, ამ უხუცესმა შიშით წამოიძახა:
– მწამს, უფალო, რომ ეს პური შენი სხეულია, და ეს ღვინო – შენი სისხლი.
მაშინვე ხორცი პურად გადაიქცა, ხოლო სისხლი – ღვინოდ.
ამის შემდეგ უხუცესმა ეზიარა ქრისტეს წმიდა საიდუმლოებებს დიდი შიშითა და გულის შემუსვრილობით.
დანარჩენმა ორმა უხუცესმა უთხრა მას:
– ქრისტე ღმერთმა იცის, რომ ადამიანს არ შეუძლია უმი ხორცის ჭამა და სისხლის სმა. ამიტომაც შესთავაზებს მორწმუნეებს თავის უწმინდეს სხეულს პურის სახით და თავის ცხოველმყოფელ სისხლს ღვინის სახით.
შემდეგ უხუცესებმა მადლობა შესწირეს უფალს გამოცხადებისთვის და იმისთვის, რომ მან არ დაუშვა ის სათნო უხუცესი ურწმუნოებაში დაღუპულიყო.
ერთხელ ერთმა ძმამ ჰკითხა არსენს, რა იყო სასარგებლო სულისთვის. ღირსმა კი უპასუხა მას:
– ყოველმხრივ იზრუნე იმაზე, რომ რაც შენს გონებაში ფიქრობ, სასიამოვნო იყოს ღმერთისთვის. ასე მოქცევით, ადვილად დაძლევ ყოველ ცოდვას.
ეს წმინდანმა თქვა იმის საჩვენებლად, რომ ყველა ცოდვა და ვნება ბოროტი აზრებისგან იბადება, რომლებიც გულით მიიღება და სიამოვნებით შეინახება; ხოლო ის, ვინც აკვირდება თავის აზრებს და განდევნის ცოდვილ განზრახვებს, ამით აქრობს თავის ვნებებს და ამარცხებს ცოდვილ სურვილებს.
სხვა დროს ღირსმა თქვა:
– თუ ჩვენ ნამდვილად მთელი გულით ვეძებთ ღმერთს, მაშინ ის თავად მოვა ჩვენთან და ჩვენ მას ვიხილავთ; და თუ მას წმინდა ცხოვრებით ახლოს შევინარჩუნებთ, მაშინ ის ჩვენთან დარჩება.
ერთმა უხუცესმა ჰკითხა აბბა არსენს:
– როგორ მოვიქცე, პატივცემულო მამაო? მე ვერანაირად ვერ ვიშორებ იმ აზრს, რომ მოხუცი ვარ და ამიტომ ვერც ვიმარხულებ, ვერც ბერულ ღვაწლს ვერ შევასრულებ სიბერის გამო. ამიტომ მეჩვენება, რომ უნდა წავიდე და ავადმყოფები მოვინახულო, რადგან ეს ქრისტიანული სიყვარულის საქმეა.
ღირსმა კი, გააცნობიერა, რომ ეს ეშმაკისეული ცდუნება იყო, უთხრა იმ უხუცესს:
– ჭამე, დალიე, იძინე, ოღონდ არ გახვიდე შენი სენაკიდან.
ღირსმა ასე თქვა, რადგან იცოდა, რომ ბერს, რომელიც ტოვებს თავის სენაკს და უახლოვდება ამქვეყნიურ დასახლებებს, მრავალი ცდუნება და მტრისგან გამოცდა ელის; და საერთოდ, ის, ვინც ამქვეყნიერებისთვის მოკვდა, არ უნდა გამოვიდეს მონასტრიდან უმიზეზოდ, ისევე როგორც მიცვალებული არ გამოდის თავისი საფლავიდან. ბერი კი, რომელიც თავისი ნებით ტოვებს მონასტერს, ჭეშმარიტად მკვდარი ხდება, რადგან სულით კვდება.
კიდევ ამბობდა ღირსი:
– ბევრია ისეთი ადამიანი, ვინც ყოველმხრივ ცდილობს დაიცვას სხეულებრივი სიწმინდე და ამისთვის იმარხავს სხეულს მარხვით, მღვიძარებითა და მრავალი შრომით; მაგრამ ცოტაა ისეთი, ვინც გულმოდგინედ იცავს თავის სულს ამაოების, სიამაყის, ვერცხლისმოყვარეობის, შურის, ძმათმოძულეობის, რისხვის, სიძულვილის ხსოვნისა და განსჯის ცოდვისგან. ასეთები გარეგნულად სხეულით სუფთანი არიან, მაგრამ მათი სული ბინძურია; ისინი ჰგვანან სამარხებს, გარეთ მორთულებს, შიგნით კი სავსეებს მყრალი ძვლებით. ნეტარია ის, ვინც ცდილობს დაიცვას როგორც სხეული, ასევე სული თავისი სიბილწისგან; ჭეშმარიტად ნეტარნი არიან წმინდა გულითნი (და არა მხოლოდ სხეულით), რადგან ისინი ღმერთს იხილავენ.
ერთმა ძმამ უთხრა ღირსს:
– პატივცემულო მამაო! მე ბევრი წიგნი და ფსალმუნი შევისწავლე და მინდა გულის შემუსვრილობით წავიკითხო ისინი, მაგრამ არ მაქვს შემუსვრილება, რადგან არ მესმის წმინდა წერილის ძალა და ამის გამო ძალიან ვწუხვარ.
ღირსმა ამაზე უპასუხა:
– შვილო! შენ მუდმივად უნდა ისწავლებოდე ღვთის სიტყვის კითხვაში, თუნდაც არ გესმოდეს მისი ძალა და არ გქონდეს შემუსვრილება. მე მსმენია, როგორ ამბობდა აბბა პიმენი და სხვა მამები, რომ გველის მომხიბვლელებს თავად არ ესმით ის სიტყვები, რომლებსაც ამბობენ, თუმცა გველები, მათი სიტყვების გაგონებისას, თვინიერდებიან, თითქოს ესმით მათი სიტყვები, და უპრობლემოდ ემორჩილებიან მათ. იგივე შეგვიძლია ჩვენც გავაკეთოთ, თუნდაც არ გვესმოდეს წმინდა წერილის ძალა. რადგან, როდესაც ჩვენს ბაგეებზე გვაქვს წმინდა წერილის სიტყვები, მაშინ დემონები, მათი გაგონებისას, შიშს განიცდიან და გვშორდებიან, რადგან ვერ იტანენ სულიწმინდის სიტყვებს, რომელიც თავისი მსახურების, წინასწარმეტყველებისა და მოციქულების მეშვეობით ლაპარაკობდა.
როდესაც ღირსის კურთხეული აღსასრულის დრო მოახლოვდა, მან თავის მოწაფეებს უთხრა:
– როდესაც მოვკვდები, პანაშვიდები არ გადამიხადოთ, ძმები სადილზე არ შეკრიბოთ, არამედ მხოლოდ იზრუნეთ იმაზე, რომ ჩემი ცოდვილი სულისთვის საღვთო მსხვერპლი შეეწიროს.
მისმა მოწაფეებმა ეს რომ მოისმინეს, მეტად დამწუხრდნენ და ტირილი დაიწყეს. მაგრამ ღირსმა უთხრა მათ:
– ნუ ტირით, შვილებო! ჯერ არ დამდგარა ჩემი აღსასრულის საათი, თუმცა ის უკვე ახლოსაა ჩემთან.
მაშინ მოწაფეებმა ჰკითხეს მას:
– როგორ დაგასაფლავოთ, პატიოსანო მამაო?
მან კი უთხრა მათ:
– ფეხებზე თოკები შემომაბით და მთის იქით გადამაგდეთ.
როდესაც ღირსის აღსასრულის საათმა დაიწყო მოახლოება, მან ბევრი იტირა და დიდ შიშში ჩავარდა. მოწაფეებმა, რომ დაინახეს მისი ტირილი, ჰკითხეს:
– განა შენც, პატიოსანო მამაო, გეშინია სიკვდილის?
მან კი უპასუხა მათ:
– მართლაც, მე ყოველთვის ვგრძნობდი სიკვდილის შიშს ჩემი ბერული ცხოვრების ყველა დღეს, დაწყებული იმ დღიდან, როდესაც ბერულ ხატებაში შევიმოსე.
შემდეგ ღირსმა მიიძინა სიკვდილის ნეტარი ძილით, თავისი პატიოსანი სული თავისი უფლის ხელში ჩააბარა, ვისაც ასე გულმოდგინედ ემსახურებოდა მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში.
როდესაც ავა პიმენმა ღირსის მშვიდობიანი აღსასრულის შესახებ შეიტყო, ცრემლები წასკდა და თქვა:
– ნეტარ ხარ შენ, მამაო არსენი, რადგან მთელი შენი ცხოვრების განმავლობაში ტიროდი; ამისთვის მარადიულად იხარებ. ის კი, ვინც აქ თავისი ნებით არ ტირის, სიკვდილის შემდეგ იძულებული იქნება იტიროს ტანჯვაში, მაგრამ ამ ტირილისგან არავის არ ექნება სარგებელი.
ღირსი არსენის შესახებ ყვებიან, რომ ის ხშირად ეუბნებოდა საკუთარ თავს ასეთ სიტყვებს: „არსენი! რისთვის მოხვედი აქ? აქ მოსასვენებლად კი არ მოსულხარ, არამედ შრომისთვის, სიზარმაცისთვის კი არა, ღვაწლისთვის. იღვაწე, იშრომე და ნუ დაიზარებ“.
ხშირად ამბობდა ღირსი ამ სიტყვებსაც: „მრავალჯერ ვინანე სიტყვები, რომლებიც ჩემმა ბაგეებმა წარმოთქვეს, მაგრამ დუმილის გამო არასდროს მინანია“.
ავა დანიელი ყვებოდა ღირსი არსენის შესახებ, რომ ის არასდროს არავის არ სთავაზობდა კითხვებს წიგნებიდან, თუმცა შეეძლო შეეთავაზებინა, რადგან კარგად იცოდა წმინდა წერილი. ღირსი ამას აკეთებდა იმიტომ, რომ არ სურდა წიგნებში ბრძენად გამოჩენილიყო; არასდროს არავისთვის არ წერდა ღირსი ეპისტოლეებს, თავის თავს ქრისტეს გულისათვის უბრალო და უვიცად თვლიდა; არასდროს არ შედიოდა საკურთხეველში, თუმცა ამის უფლება ჰქონდა, რადგან დიაკვნის ხარისხში იყო ხელდასხმული, მაგრამ ყოველთვის უბრალო ბერებთან ერთად ეზიარებოდა საღვთო საიდუმლოებებს. ყოველივე ამას ის თავისი დიდი სიმდაბლის გამო აკეთებდა. როდესაც ნეტარი არსენი ეკლესიაში ღვთისმსახურებაზე მიდიოდა, სვეტის უკან დგებოდა, რათა არც მას დაენახა ვინმეს სახე და არც ის დაენახა ვინმეს.
გარეგნულად ღირსი კეთილსახოვანი იყო, როგორც ანგელოზი; იყო ჭაღარა, ლამაზი სხეულით, გამხდარი დიდი თავშეკავების გამო, წვერი სარტყლამდე ჰქონდა; თვალები ჩაცვენილი ჰქონდა მუდმივი ტირილისგან; მაღალი იყო ტანით, მაგრამ სიბერისგან მოხრილი. ღირსი გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც ორმოცდათხუთმეტი წელი გაატარა ბერულ შრომებსა და ღვაწლში, მარხვითა და ლოცვით ღმერთს სათნოყოფდა; სკიტში ორმოცი წელი დაჰყო; ათი წელი ცხოვრობდა ადგილზე, რომელსაც ტროგინი ერქვა, მემფისის მახლობლად; შემდეგ ღირსმა სამი წელი გაატარა კანოპში, ალექსანდრიის მახლობლად; აქედან კვლავ დაბრუნდა ტროგინში, იცხოვრა აქ ორი წელი და აქვე განისვენა უფალში. სულ იცხოვრა ღირსმა დაახლოებით ასი წელი. მოგვმადლოს ჩვენც უფალმა მისი წმინდა ლოცვებით ცოდვათა მიტევება და საუკუნო სიცოცხლე ქრისტესთან, ჩვენს უფალთან, რომელსაც ეკუთვნის დიდება მამასთან და სულიწმინდასთან ერთად, უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
წმინდა მოციქულისა და მახარებლის იოანე ღვთისმეტყველის ხსენება
ამ წმინდა მოციქულისა და მახარებლის, ქრისტეს საყვარელი მოწაფის, ქალწული იოანე ღვთისმეტყველის პატიოსანი მიცვალება აღინიშნება 26 სექტემბერს; ამ რიცხვის ქვეშაა მოცემული მისი ცხოვრება. დღევანდელ დღეს კი აღინიშნება მისი პატიოსანი მტვრის ხსენება, რომელიც მკურნალად გამოდიოდა მისი საფლავიდან.
როდესაც წმინდა იოანე ღვთისმეტყველმა ას წლამდე იცოცხლა, მრავალი ღვაწლის შემდეგ ქრისტეს სახარების ქადაგებაში, შვიდ მოწაფესთან ერთად გავიდა ქალაქ ეფესოდან და უბრძანა, ჯვრის ფორმის საფლავი გაეთხარათ მისთვის, რომელშიც ცოცხლად ჩაწვა და მოემზადა სიკვდილისთვის (როგორც მოთხრობილია მის ცხოვრებაში). ეფესოში მცხოვრებმა ქრისტიანებმა, მოციქულის სიკვდილის შემდეგ, გათხარეს მისი საფლავი, თუმცა ვერ იპოვეს მოციქულის ცხედარი; მისი პატიოსანი მიცვალების გამო გლოვის შემდეგ, ისინი ქალაქში დაბრუნდნენ და შემდეგ ხშირად მიდიოდნენ მოციქულის საფლავთან და იქ გულმოდგინე ლოცვებს აღავლენდნენ ღმერთისადმი, დახმარებისთვის და ღმერთის წინაშე შუამდგომლობისთვის მოუწოდებდნენ წმინდა იოანე ღვთისმეტყველს. ამასთანავე, ყოველ წელს ამ დღესა და თვეს, მოციქულის საფლავიდან გამოდიოდა თითქოს რაღაც ნაზი მტვერი, რომელიც კურნებდა. მორწმუნენი აგროვებდნენ ამ მტვერს და კურნავდნენ მასით სხვადასხვა სნეულებებსა და ავადმყოფობებს. ამიტომაც ჩვეულებად იქცა მორწმუნეთა შორის ამ დღეს, ისევე როგორც სექტემბერში, საგალობლებით განედიდებინათ ეს ღვთის დიდი წმინდანი, რომელიც ღმერთს ყველა სხვა წმინდანზე მეტად უყვარდა. მისი ლოცვებით მოგვმადლოს ჩვენც უფალმა სულიერი და ხორციელი სნეულებებისგან განკურნება და ღირსნი გავხდეთ ჩვენც სათნონი და საყვარელნი ვიყოთ ჩვენი ღმერთის, ქრისტესთვის.