საქართველოს საპატრიარქო

წმინდა მოწამე აკაკის მარტვილობა

წმინდა აკაკი ეწამა ქრისტეს სახელის აღიარებისთვის მაქსიმიანეს მეფობის ჟამს, კერძოდ, ქრისტიანთა მესამე დევნის დროს, რომელიც ამ იმპერატორმა ეშმაკის წაქეზებით წამოიწყო.

წმინდა აკაკი კაპადოკიიდან იყო, მხედარი იყო ასისთავის წოდებით და მსახურობდა მარტისიელთა პოლკში, პოლკოვნიკ ფირმის მეთაურობით.

ამ დროს მეფე მაქსიმიანეს ბრძანებით, ქრისტიანებს ეძებდნენ არა მხოლოდ ქალაქებში, არამედ მხედრებს შორისაც; და თუკი მხედართა შორის ვინმე ქრისტეს მორწმუნე აღმოჩნდებოდა, ის სამსჯავროსა და სატანჯველს უნდა გადაეცათ; იმ შემთხვევაში კი, თუ ქრისტიანი არ დაემორჩილებოდა მეფის ბრძანებულებას, სიკვდილით დასჯიდნენ.

ამ განკარგულების გამო, პოლკოვნიკი ფირმი თავისთან სათითაოდ იბარებდა ყოველ მხედარს და ეკითხებოდა მის რწმენას: და თუკი აღმოჩნდებოდა, რომ რომელიმე მისი მხედართაგანი ქრისტეს სწამდა, ფირმი ყოველნაირად, როგორც ალერსით, ისე მუქარით, აიძულებდა მას კერპთაყვანისმცემლობისკენ. ასეთი მოქმედებით, ფირმმა მრავალი, რწმენაში სუსტი და მხდალი ქრისტიანი წარმართობაში შეაცდინა.

როდესაც ფირმმა თავისთან ასისთავი აკაკი იხმო, ამ უკანასკნელმა ხმამაღლა განაცხადა: – ქრისტიანად დავიბადე, ქრისტიანად დავრჩები; მოწმე ამისა თვით უფალი იესო ქრისტე იყოს ჩემთვის; არა მხოლოდ ჩემი მამა და დედა, არამედ ჩემი ბაბუები და პაპებიც ქრისტიანები იყვნენ: ამიტომაც ქრისტიანად დავრჩები მეც.

წმინდანის ამ სიტყვების შემდეგ, ფირმმა დაიწყო მისი კერპთაყვანისმცემლობისკენ მიდრეკა, როგორც ალერსით, ისე მუქარით; მან სამჯერ იხმო იგი თავისთან და შეაგონებდა, რომ შეესრულებინა მეფის ბრძანება. თუმცა, როდესაც დაინახა, რომ აკაკი ურყევი რჩებოდა, ფირმმა ბრძანა მისი ბორკილებში ჩასმა და სარდალ ვივიანთან გაგზავნა.

იმ დროს, როდესაც სარდალი ვივიანი სამსჯავროზე იჯდა და ქრისტეს სხვა აღმსარებლებს კითხავდა, მასთან მივიდა კომენტარისიუსი ანტონინი და უთხრა: – გუშინ მარტისიელთა პოლკის პოლკოვნიკმა ფირმმა ბორკილებში ჩასვა თავისი ასისთავი აკაკი; დღეს ის მას შენთან გზავნის, რადგან აკაკი არ ემორჩილება მეფის ბრძანებულებას და ქრისტიანულ რწმენას აღიარებს.

მაშინვე აკაკი სარდალთან დაკითხვაზე წარადგინეს.

მას შეხედა, სარდალმა ჰკითხა: – რა გქვია?

წმინდანმა უპასუხა: – ჩემთვის და ჩემი ყველა ნათესავისთვის სანატრელია ის სახელი, რომელიც ქრისტეს სახელოვანი სახელიდან მომდინარეობს, – მე ქრისტიანი მქვია, ადამიანურად კი აკაკი მეწოდება.

ამაზე სარდალმა უთხრა: – შენი სახელის შესაფერისი ხასიათი გაქვს, რადგან ბოროტი ხარ, ვინაიდან არ ემორჩილები მეფის ბრძანებას!

ამაზე წმინდანმა უპასუხა: – ჰოი, სარდალო! შენ სიცრუეს ამბობ და არასწორად განმარტავ ჩემი სახელის მნიშვნელობას, რადგან აკაკი ნიშნავს: „უვნებელს“. ამ სახელით სამართლიანად ვიწოდები, რადგან არ მსურს ვიყო ეშმაკის ბოროტების თანაზიარი, რომელიც ადამიანის სისხლს სვამს.

სარდალმა უთხრა: – საიდან აითვისე ასეთი უგუნური სიტყვები?

წმინდანმა უპასუხა: – მე კაპადოკიიდან ვარ; აქედან მრავალი მოწამე იყო ქრისტეს სახელისთვის, და მე თვითონ ვნახე სასწაულები, რომლებიც აღესრულებოდა წმინდანთა მიცვალების შემდეგ, უფლისგან ბოძებული მადლითა და ძალით; მე თვითონ ვნახე, როგორ აფრქვევდნენ მათი საფლავები და პატიოსანი ნაწილები მრავალი ავადმყოფის განკურნებას. ამიტომაც მსურს, ვიყო ამ წმინდა მოწამეთა მიმბაძველი და არა თქვენი, და ამიტომაც არ ვემორჩილები თქვენს უღმერთო კანონებს, რომლებიც თქვენთან ერთად დაიღუპებიან.

მაშინ სარდალმა წმინდანს უთხრა: – ნუ გგონია, რომ უმნიშვნელო ტანჯვას მიეცემი. შენი ამპარტავნებისა და ფუჭსიტყვაობისთვის დიდ სასჯელს იმსახურებ; მაგრამ, თუკი მისგან განთავისუფლება გსურს, უარყავი ქრისტიანული რწმენა და შეასრულე მეფის ბრძანება, თაყვანი ეცი ღმერთებს, რომელთა წყალობით მეფობენ იმპერატორები და იმარჯვებენ თავიანთ მტრებზე; შემრცხვეს მეც, ვინც ამ სამსჯავროზე ვზივარ; ნუ ჩათვლი საკუთარ თავს ყველა ადამიანზე ჭკვიანად და ნუ მიენდობი ადამიანს, რომელსაც ქრისტე ეწოდება, რომელიც, როგორც ამბობენ, ტანჯვას მიეცა და კანონიერად სიკვდილით დასაჯეს.

ამაზე წმინდანმა უპასუხა:

– ცდები, მსაჯულო, ასე ლაპარაკით და მძიმედ სცოდავ, სატანისგან დაბრმავებული, რადგან მეფეები მეფობენ და იმარჯვებენ არა თქვენი ღმერთების წყალობით, არამედ ჩვენი ყოვლადკეთილი ღმერთის განგებითა და ნებით. რაც შეეხება იმას, რასაც შენ ამბობ, თითქოს მე იმ ადამიანზე ვამყარებ იმედს, რომელიც ტანჯვას მიეცა და სიკვდილისთვის გაასამართლეს, – იცოდე, რომ ეს ჩვენი უფალი იესუ ქრისტეა, ძე ღვთისა, რომელიც ჩვენი, ცოდვილი ადამიანების ხსნისთვის მოვიდა დედამიწაზე და გახდა ადამიანი, განაგრძობდა რა ჭეშმარიტ ღმერთად ყოფნას; ჩვენმა უფალმა იესუ ქრისტემ რაღაც საკვირველი და უთქმელი სახით მიიღო ჩვენი ბუნება; როგორ მოხდა ეს – შენ არა მარტო ვერ გაიგებ, არამედ ვერც კი გაიგონებ, თუ წინასწარ ქრისტიანი არ გახდები. ქრისტე უფალმა, როგორც ვთქვი, ჭეშმარიტმა ღმერთმა, რომელიც იყო სიტყვა (იოანე 1:1), მამასთან ერთად მყოფმა და მის თანამარადიულმა, მისთვის სათნო დროს აღასრულა ჩვენი ხსნის საქმე და ამგვარად გვიხსნა მტერ-ეშმაკის მონობისგან, რომელსაც დროის დასაბამიდანვე შევშურდით.

წმინდანის ამ სიტყვებზე მხედართმთავარმა თქვა:
– თუ მეფეები შენი ქრისტეს მოწინააღმდეგენი არიან, მაშინ რატომ არ სპობს მათ ის, ყოვლადძლიერი ღმერთი, როგორც შენ ამბობ?

მიუგო წმინდანმა:
– იმიტომაც უნდა შეიცნო მისი უსაზღვრო გულმოწყალება და უსასრულო ძალა, რომ ის, თქვენგან შეურაცხყოფილი, არ სპობს თქვენ, სულგრძელად ელოდება რა, რომ თქვენ, ელინები, მოინანიებთ და ღირსეულ პატივს მიაგებთ მას, ღმერთს, და არა ეშმაკებს. ამასთანავე, ის დიდხანს მოითმენს იმისათვის, რათა მისმა რჩეულმა, მისთვის საყვარელმა მონებმა ყველა ადამიანის თვალწინ გამოაჩინონ თავიანთი დიდებული ღვაწლი. ჩვენს ღმერთს რომ სწრაფად გაენადგურებინეთ თქვენ, მაშინ თქვენც სამუდამოდ დაიღუპებოდით და მისი მონებიც არ გამოჩნდებოდნენ სამყაროსთვის; არ გამოჩნდებოდა ადამიანებისთვის მისი მადლის ძალაც. როგორღა განდიდდებოდა ჩვენი უფალი, თავისი სულგრძელება რომ არ გამოეჩინა ჩვენი დიდი ცოდვების მიმართ? ამიტომაც ის ახლაც სასჯელის გარეშე გტოვებთ, თუმცა თქვენ, მისი სულგრძელების უგულებელმყოფელნო, თქვენს უღმერთოებაში მყოფნო და ჩვენზე, უდანაშაულოებზე, მრისხანებნო, – თუ არ მოინანიებთ, მაშინ მოიმზადებთ საკუთარ თავს დაღუპვას და ჩაიძირებით მასში, თქვენი უსჯულოების გამო; ჩვენ კი, ჩვენი ღმერთის ძალისა და ძლიერების მცოდნეები, მოთმინებით გადავიტანთ რა ტანჯვას მისი სახელისთვის, მივიღებთ მისგან საუკუნოდ ნეტარ ცხოვრებას; მისი დიდება გამოჩნდება აგრეთვე იმ ადამიანებისთვისაც, რომლებიც, შეიცნობენ რა თავიანთ შეცდომას, მოინანიებენ და გამოასწორებენ თავიანთ ცხოვრებას.

მოწამის ასეთი გონივრული პასუხით გაკვირვებულმა მხედართმთავარმა ვივიანემ ჰკითხა მას:
– წიგნები ხომ არ გისწავლია, რადგან ასე ბრძნულად მიპასუხე; მართებულად ამბობ, რომ ადამიანის სიცოცხლე ღვთის ხელშია, მის განგებასა და სულგრძელებაში.

მიუგო წმინდანმა:
– იმ გარემოებიდან, რომ მე, წიგნიერ სიბრძნეს არ ნასწავლმა, ასე გიპასუხე, უნდა შეგეცნო ჩვენი ღმერთის ძალა და მადლი, რომელიც მთელ მსოფლიოზე ბატონობს; რადგან თვით ღმერთი ლაპარაკობს თავისი მონების ბაგეებით, რასაც თქვენც, საკუთარ თავს ბრძნებად მიმჩნეველნი, უკვირს. დასაბამიდანვე, როცა ჩვენს უფალს სურდა სახარება მთელი სამყაროსთვის ეუწყებინა, მან ქადაგებისთვის აირჩია არა დიდებულნი და მდიდრები, არა ბრძენი ფილოსოფოსები და ტკბილმეტყველი რიტორები, არამედ მეთევზეები და მებაჟეები, უბრალოები და უპოვარნი. ასე მოიქცა უფალი იმისთვის, რათა მისი მიუწვდომელი ძალა და სიბრძნე, რომელიც ყოველგვარ გონებას აღემატება, შეცნობილი ყოფილიყო მათში, ვისაც თვით სულიწმიდა უხილავად ასწავლიდა და წარმართავდა.

ამის შემდეგ მხედართმთავარმა უთხრა წმინდანს:
– მოეშვი შენს მრავალსიტყვაობას და მიპასუხე ამ კითხვაზე: ცნობილია თუ არა შენთვის მეფის ბრძანებულება, რომელიც გიბრძანებთ თქვენ, ქრისტიანებს, ან შესწიროთ მსხვერპლი ღმერთებს, ან მიიღოთ მძიმე ტანჯვა? მითხარი: დაემორჩილები თუ არა მეფის ბრძანებას; შესწირავ თუ არა მსხვერპლს ღმერთებს?

მიუგო წმინდანმა:
– მე კიდევ პოლკოვნიკ ფირმუსს, რომელიც ადრე მკითხავდა, განვუცხადე, და თანაც არაერთხელ, რომ ქრისტიანი ვარ; ის, რაც ვუთხარი ფირმუსს, გეუბნები შენც: ქრისტიანი ვარ და თქვენს ბილწ ეშმაკებს მსხვერპლს არ შევწირავ.

მაშინ მხედართმთავარმა თქვა:
– შენი სიჭაბუკის გამო, რადგან ოცდახუთ წელზე მეტის არ ხარ, და შენი ასისთავის წოდების პატივისცემით, სულაც არ მსურს შენი წამება. მაგრამ თუ ისევ შენს უღმერთოებაში დარჩები, მაშინ მაიძულებ, სასტიკ ტანჯვაში გაგცე.
წმინდანმა კი მიუგო ამაზე:

– ეს სიგიჟე კი არა, ყველაზე გონივრული და ღვთისათვის სათნო საქმეა – არ ვუღალატო რწმენას ერთადერთი ჭეშმარიტი ღმერთის, ჩემი შემოქმედის მიმართ, ვისი ნებითაც დღევანდელ დღემდე ვარსებობ.

მხედართმთავარმა წმინდანს უთხრა:

– როგორ ამბობ, რომ ღმერთი ერთია? ხომ ახლახან აღიარე ქრისტე, ღვთის ძე. თუ თქვენს ღმერთს ჰყავს ძე, რომელიც მას უტოლდება, მაშინ შენ ორი ღმერთი უნდა აღიარო: ერთი ღმერთი მამა, მეორე კი – ღმერთი ძე. თუ თქვენ ორი ღმერთი გყავთ, რატომღა აღიარე ჩემ წინაშე მხოლოდ ერთი ღმერთი? ახლა ვხედავ, რომ ცდები და მატყუებ, რადგან საკუთარ სიტყვებს ეწინააღმდეგები.

ამის საპასუხოდ წმინდა აკაკიმ თქვა:

– მე მწამს და იმედი მაქვს ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს, რომელიც პონტოელი პილატეს დროს ჯვარს აცვეს, რომ ის სულიწმინდით გამაგებინებს და მასწავლის, როგორ გიპასუხო შენს შეკითხვაზე, რადგან შენი შეკითხვა იმის შესახებ, თუ რატომ ვცნობთ მხოლოდ ერთ ღმერთს, მიუხედავად იმისა, რომ ორს ვასახელებთ, – რთული და ადვილად გადასაწყვეტი არ არის. მაგრამ მე გეუბნები, რომ ჩვენ, ქრისტიანები, არა მხოლოდ მამასა და ძეს, არამედ სულიწმინდასაც ჭეშმარიტ ღმერთად ვცნობთ. ამ სამ სახელში – სამი პირია, მაგრამ ერთი ღვთაება და ძალა. ჩვენ ერთ ღმერთს ვცნობთ, სიტყვასა და სულიწმინდასთან ერთად, რადგან არ შეშვენის ღმერთს იყოს სიტყვისა და მაცოცხლებელი სულის გარეშე. ჩემი სიტყვების ასახსნელად მაგალითს მოგიყვან: აი, მეფე, რომელსაც შენ მბრძანებელს უწოდებ, მე კი – ადამიანს, – მაქსიმიანე ჰქვია; მას ჰყავს ძე, მაქსენციუსი. აი, ისინი ორნი არიან, თუმცა, მათი ბუნება ერთია – ადამიანური ბუნება, და მათი სამეფო განუყოფელია; ძე პატივსაცემია მამის გამო, მამა კი განდიდებულია ძის გამო; მსგავსად ამისა, ღმერთზეც ასე ვფიქრობთ, რადგან მამისა, სიტყვისა და სულიწმინდის ღვთაებრივი არსება ერთი და იგივეა და არასოდეს იცვლება, რადგან ღმერთი, რომელსაც ჩვენ თაყვანს ვცემთ, ერთია.

მხედართმთავარმა წმინდანს უთხრა:

– არაერთხელ მითქვამს შენთვის, რომ მხოლოდ საქმეზე გესაუბრა; შენ კი, ყველა ამ ამაო სიტყვით, მხოლოდ ჩვენი საუბრის თემიდან გადადიხარ. უკანასკნელად გეუბნები: შეწირე მსხვერპლი ჩვენს ღმერთებს, ვისი ნებითაც არსებობს სამყარო; თუ ამ ჩემს ბრძანებას არ შეასრულებ, მაშინ მე აღარ შევიწყნარებ შენს ურჩობას.

ამის საპასუხოდ წმინდანმა თქვა:

– ნუ გგონია, რომ წამებით შემაშინებ; აი, ჩემი სხეული უკვე მზადაა ჭრილობების მისაღებად; აწამე ის, რამდენიც გინდა. მაგრამ ჩემს აზრებსა და გულის რწმენას, ვერც შენ, ვერც მეფე, ვერც თქვენი ეშმაკები, რომლებსაც თაყვანს სცემ, და ვერც სხვა ვერავინ ვერასოდეს შეცვლის და ბოროტებისკენ ვერ წარმართავს.

მაშინ მხედართმთავარმა, განრისხებულმა, ბრძანა, წმინდანი გაშიშვლებული მიებათ ოთხ სვეტზე და ექვს მეომარს უმოწყალოდ ეგვემა მკაცრი მათრახებით, ჯერ ზურგზე, შემდეგ კი – მუცელზე. თანაც, იგემონმა თქვა: „ვნახოთ, თუ დაეხმარება მას მისი ღმერთი?“ წმინდა მოწამე ასე იტანჯებოდა დიდი ხნის განმავლობაში, ისე რომ მეომრები, რომლებიც მას სცემდნენ, რამდენჯერმე შეიცვალნენ; უკვე მიწა მისი სისხლით იყო ალისფერი. მაგრამ ტანჯული არაფერს ამბობდა, გარდა: „ქრისტე, ჩემო მხსნელო! დამეხმარე მე, შენს თავმდაბალ მონას! უფალო ღმერთო ჩემო! არ მიმატოვო!“

როდესაც მხედართმთავარმა დაინახა, რომ წმინდა მოწამე მთლიანად დაწყლულებული და სისხლმდინარი იყო, უთხრა მას:

– იქნებ ახლა მაინც შესწირავ მსხვერპლს ღმერთებს?

წმინდანმა თქვა:

– ეშმაკებს არ შევწირავ მსხვერპლს, რადგან მე მწამს ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს, რომელიც მეხმარება; ახლა წამების შუაგულში თავს უფრო გაბედულად და მტკიცედ ვგრძნობ, ვიდრე წინათ; ამ დრომდე წამების მოლოდინი ნაწილობრივ მძაბავდა; მაგრამ როგორც კი დავიწყე ტანჯვა, ქრისტეს ძალამ გამაძლიერა და ჩემში ვიგრძენი მზაობა ტანჯვისათვის, თუნდაც კიდევ უფრო დიდი და მძიმე ტანჯვისათვის, რადგან მტკიცედ მწამს და იმედი მაქვს ჩემი უფლისა და ღმერთისა. მაგრამ იცოდე, რომ რაც უფრო მეტ ტანჯვას მომაყენებ, მით მეტ სარგებელს მომიტან; რაც უფრო დიდ ტანჯვაში ჩამაგდებ, მით უფრო დიდ მადლს გამომიწევ ღმერთთან.

მხედართმთავარმა კი, წმინდანის ამ სიტყვებისგან განრისხებულმა, ბრძანა, კალის ფირფიტებით ეგვემათ მისი ბაგეები. როდესაც წმინდანის მშვენიერი ლოყები მტანჯველებისგან დამახინჯდა, მხედართმთავარმა მოწამეს უთხრა:

– შესწირე მსხვერპლი ღმერთებს და მაშინ გათავისუფლდები შენთვის გამზადებული კიდევ უფრო მძიმე წამებისგან. ამაზე წმინდანმა უპასუხა:

– მე იმდენად მცირედ ვფიქრობ მოსალოდნელ წამებებზე, რამდენადაც მცირედ ვფიქრობ უკვე განვლილ წამებებზე.

სარდალმა კი თქვა:

– როგორ ახერხებ, როცა ჯარისკაცი ხარ და წიგნები არ გისწავლია, ასე გონივრულად მიპასუხო?

მიუგო წმინდა მოწამემ:

– სულიწმინდა აძლევს თავის მონებს მოთმინებას და ეხმარებათ პასუხის გაცემაში სასამართლოზე, რადგან ჩვენმა მხსნელმა, უფალმა იესო ქრისტემ, თავის მოწაფეებს უთხრა: „როდესაც გადაგცემენ მთავრებსა და მმართველებს, ნუ იღელვებთ, როგორ ან რა თქვათ, რადგან იმ ჟამს... თქვენ კი არ ილაპარაკებთ, არამედ თქვენი მამის სული ილაპარაკებს თქვენში“ (მთ.10:19–20).

მაშინ კომენტარისიუსმა ანტონინემ უთხრა წმინდანს:

– რა სარგებელი გექნება, საწყალო, შენი მრავალსიტყვაობისგან, რადგან ეწინააღმდეგები მეფის ბრძანებას, რისთვისაც წამებას იღებ? მაგრამ აი, ახლა კიდევ უფრო მეტად დაგტანჯავენ; მაშინ აუცილებლად შეასრულებ მეფის ბრძანებას.

მიუგო მას წმინდანმა:

– განმშორდი მე და შენი თავი დაარიგე. თუკი მე არ დავუჯერე მთავარს, იმის მიუხედავად, რომ მრავალ წამებას განმავლეს, შენ დაგიჯერებ კი?

ამის შემდეგ სარდალმა ბრძანა, მოწამე პერინთუსის (თრაკიაში) ქალაქის საპყრობილეში ჩაეგდოთ. აქ წმინდა მოწამე შვიდი დღე დარჩა.

იმ დროს, როდესაც წმინდა აკაკი საპყრობილეში იმყოფებოდა, სიხარულით მხიარულებდა უფალში და მადლობას უხდიდა მას, რომ ღირსი გახადა, ეთმინა მისი წმინდა სახელისთვის, სარდალ ვივიანს თრაკიის იგემონ ფლაქკინისგან მოუვიდა გზავნილი; ამ გზავნილში ვივიანს ევალებოდა, ბიზანტიაში წასულიყო ყველა იმ პატიმართან ერთად, ვინც მასთან ჰყავდა. სარდალი ვივიანი მაშინვე გაეშურა, მასთან ერთად ბიზანტიაში გაჰყვა წმინდა აკაკიც, რომელიც რამდენიმე სხვა პატიმართან ერთად მიდიოდა, რომლებიც გარკვეული დანაშაულებისთვის იყვნენ საპყრობილეში ჩასმულნი. წმინდა მოწამე ძლიერ იღლებოდა გზაზე როგორც ჭრილობებისგან, ისე რკინის ბორკილებისგან, შიმშილისა და წყურვილისგან, ასევე საერთოდ ხანგრძლივი და დაჩქარებული მოგზაურობისგან, მით უმეტეს, რომ წმინდანის თანმხლები ჯარისკაცები დაუნდობლები იყვნენ და ხშირად სცემდნენ მას, რითაც წმინდანს უფრო სწრაფად სიარულს აიძულებდნენ. ყველა ამ ტანჯვის მიუხედავად, წმინდანი ცოცხლად დარჩენას არ იმედოვნებდა და ფიქრობდა, რომ მალე გარდაიცვლებოდა; ამიტომ დიდხანს ევედრებოდა ჯარისკაცებს, რომლებიც მიჰყავდათ, ცოტა ხნით შეჩერებულიყვნენ, რათა ღმერთისთვის ელოცა, თუმცა, წმინდანის თხოვნა არ შესრულდა. როდესაც ყველანი ღამის გასათევად ერთ ადგილას შეჩერდნენ, მაშინ წმინდანმა, ზეცისკენ აღაპყრო თვალები და მაშინვე ასე დაიწყო ლოცვა: „დიდება შენდა, ღმერთო, რომელმან შენი მოწყალებით უჩვენებ შენს წყალობას ყველას, ვისაც უყვარხარ! დიდება შენდა, რომელმან მოუწოდე მე, ცოდვილი, ამ ღვაწლისთვის! დიდება შენდა, უფალო იესო ქრისტე, რომელმან იცი ჩვენი ხორცის უძლურება და მომეცი ძალა ტანჯვის ასატანად! ახლა კი, მეუფეო, ვხედავ, რომ ყოველმხრივ მრავალი ტანჯვით ვარ გარემოცული, ისე რომ ჩემს სულსაც კი, როგორც მეჩვენება, სურს ხორცთან კავშირისგან განთავისუფლება, – მოავლინე შენი წმინდა ანგელოზი, რათა განკურნოს ჩემი ჭრილობები და შემიმსუბუქოს ტანჯვა; ან ბრძანე მტანჯველებს, სწრაფად მომკლან, რათა უფრო მალე მოვიდე შენთან, ჩემო უფალო“.

იმ დროს, როდესაც წმინდანი ამ სიტყვებით ლოცულობდა ღმერთს, უეცრად იმ ადგილას ღრუბელი გამოჩნდა, ღრუბლიდან კი ხმა გაისმა, რომელიც ამბობდა: „აკაკი! გამაგრდი და განმტკიცდი!“

ეს ხმა ყველამ მოისმინა, ვინც იქ იმყოფებოდა – როგორც ჯარისკაცებმა, ისე პატიმრებმა; გაოცებულები ერთმანეთს ეუბნებოდნენ:

– განა ღრუბლებსაც შეუძლიათ ლაპარაკი ისევე, როგორც ადამიანებს? როდის მოუსმენია ვინმეს ის, რაც ჩვენ მოვისმინეთ ახლა?

და ყველას უკვირდა მომხდარი. მრავალმა პატიმარმა კი, ამ ხმის გაგონების შემდეგ, ირწმუნა უფალი იესო ქრისტე, ძე ღვთისა, და წმინდა აკაკის ფეხებთან დავარდნილებმა, გულმოდგინედ სთხოვდნენ მას, ესწავლებინა მათთვის ქრისტიანული სარწმუნოების ჭეშმარიტება. ქრისტეს წმინდა მოწამე აკაკი კი, მათთან ერთად მიდიოდა და ესაუბრებოდა, ასე ამბობდა:

– თუმცა აქამდე წიგნებში კი არა, სამხედრო წოდების მოვალეობებში ვიყავი დაკავებული, მაგრამ სამღვდელო სახლში ვიყავი აღზრდილი, რადგან სამღვდელო გვარიდან ვარ. მახსოვს, რომ მღვდლებისგან მომისმენია, კერძოდ, რომ ღმერთმა, სურდა რა ადამიანის გადარჩენა, რომელიც სამოთხიდან იქნა განდევნილი, და მისი ჯოჯოხეთიდან გათავისუფლება, ქვეყნად მოავლინა თავისი თანამარადიული სიტყვა, თავისი ძე; ძე ღმერთმა კი, ქვეყნად მოსულმა, ყოვლადწმიდა და უბიწო ქალწულ მარიამისგან მიიღო ხორცი და ადამიანის სახე მიიღო; შემდეგ ჯვარცმით სიკვდილი დაითმინა, რათა ჯვრის ხით გამოესწორებინა ადამის მიერ ღვთის მცნების ურჩობის ცოდვა; რათა განწირული ადამიანისთვის ხსნა ებოძებინა, მან თვითონ გადაიხადა ჩვენთვის ღვთის სამართლიანობის ვალი თავისი ნებაყოფლობითი ტანჯვით ჯვარზე. ჯვარზე მიმსჭვალულმა, ძე ღმერთმა ამით მოსპო ჩვენი ცოდვების ხელწერილი, დაამარცხა ჩვენი სიკვდილი თავისი სიკვდილით, ჯოჯოხეთი დაატყვევა და ეშმაკის მთელი ძალა შერცხვინა და არარაობად აქცია. როდესაც კი ძე ღმერთმა შემუსრა ყველა ეშმაკი, სპილენძის კარიბჭენი დალეწა და რკინის ბორკილები გაანადგურა, მესამე დღეს მკვდრეთით აღდგა და ამით ადამიანთა მოდგმას მისცა შესაძლებლობა, რომ ყველამ აღდგეს და მარადიულად იცხოვროს მომავალ საუკუნეში. ეს ხილული სამყარო კი უმნიშვნელოა და მცირე ხანს იარსებებს.

ამ და მსგავსი სიტყვების მოსმენისას, მოწამის თანმხლებმა პატიმრებმა სიხარულით ირწმუნეს ქრისტიანული სარწმუნოება.

როდესაც დაღამდა, მოგზაურებმა ღამის გასათევად ახლომდებარე სოფელში შეჩერდნენ. აქ შუაღამისას პატიმრებმა საოცარი ხილვა იხილეს: მათ ნახეს რამდენიმე ჭაბუკი, ნათელი სამოსით შემოსილი (ესენი წმიდა ანგელოზები იყვნენ), თითქოსდა სამხედრო წოდების, რომლებიც წმიდა აკაკის ესაუბრებოდნენ. პატიმრებმა, ამის დანახვისას, იფიქრეს, რომ ეს აკაკის ნათესავები და მეგობრები მოვიდნენ ღამით მის მოსანახულებლად (მტანჯველის შიშით).

მეორე დილით ყველანი გზას გაუდგნენ. ამ დღეს ყველანი ძალიან სწრაფად მიდიოდნენ, ისე რომ საღამოსთვის ბიზანტიაში ჩავიდნენ; ღამით კი ყველანი ერთ სახლში დარჩნენ. ამ ღამესაც პატიმრებმა ისევ ის ჭაბუკები იხილეს, რომლებიც წმიდა აკაკის ესაუბრებოდნენ, როგორც წინა ღამეს; ამასთანავე, პატიმრებმა შეამჩნიეს, რომ ეს ნათელი ჭაბუკები თბილი წყლით ბანდნენ მოწამის ჭრილობებს და კურნავდნენ მათ. ამის შემყურე პატიმრებმა თავისთვის იფიქრეს: „ჭეშმარიტად, ეს ხილვა ღვთისგანაა, რადგან გასულ ღამეს წმიდასთან ადამიანები კი არა, ანგელოზები მოდიოდნენ; და ამ ღამესაც წმიდა ანგელოზებმა მოინახულეს იგი.“

როდესაც გათენდა, ყველანი საპყრობილეში გადაიყვანეს. წმიდა აკაკი კი, მხედართმთავრის განკარგულებით, სხვებისგან განცალკევებით, საპყრობილის შიდა განყოფილებაში იყო დატყვევებული; ის რკინის ბორკილებით იყო შებოჭილი, ძელში გაკრული; მასთან არავის უშვებდნენ საუბრისთვის, არც სასმელს აძლევდნენ, არც საჭმელს, რადგან მტანჯველებს შიმშილით, წყურვილით და მძიმე ტანჯვით სურდათ აიძულებინათ იგი უარი ეთქვა ქრისტეზე და შეესრულებინა მათი ბრძანება – თაყვანი ეცა კერპებისთვის; ყველა სხვა პატიმარი კი საპყრობილის გარე განყოფილებაში იყო მოთავსებული.

ღამის დადგომამდე პატიმრებმა კვლავ იხილეს იგივე საოცარი მოვლენა – კერძოდ, მათ დაინახეს, რომ საპყრობილის შიდა განყოფილებაში კაშკაშა შუქი აკიაფდა; ფანჯრებთან მიახლოებისას, რათა დაენახათ, რა იყო ეს, მათ რამდენიმე ნათელი მამაკაცი იხილეს; რომლებმაც, მოწამე ბორკილებისგან გაათავისუფლეს, მისი ჭრილობები განკურნეს და მას საოცარი, თოვლივით თეთრი საჭმელი, აგრეთვე სასმელიც შესთავაზეს.

რადგან ეს ყოველ ღამე გრძელდებოდა, პატიმრებმა ამის შესახებ საპყრობილის დარაჯს შეატყობინეს. ამ უკანასკნელმა, ღამით ფანჯარასთან მისულმა, იგივე იხილა. მაგრამ როდესაც დარაჯი საპყრობილის შიდა განყოფილებაში შევიდა, იქ არავინ დახვდა, გარდა წმიდა მოწამისა, რომელიც ბორკილებში იმყოფებოდა. ამ ყველაფერმა საპყრობილის დარაჯი დიდ შიშში ჩააგდო.

როდესაც პატიმრების ბიზანტიაში ჩასვლიდან შვიდი დღე გავიდა, მხედართმთავარი ვივიანი სამსჯავროზე დაჯდა და წმიდა მოწამე აკაკი დაკითხვაზე მოუხმო. დაინახა რა, რომ ქრისტეს მოწამე სხეულით ჯანმრთელი და სახით მხიარული იყო, ვივიანი დიდად გაოცდა, რადგან ეგონა, რომ მოწამეს ავადმყოფს, ჭრილობებისა და ბორკილებისგან, შიმშილისა და წყურვილისგან, და ხანგრძლივი მოგზაურობისგან გამოფიტულს იხილავდა. ვივიანმა იფიქრა, რომ ეს მეომრები უმსუბუქებდნენ წმიდას ტანჯვას; ამიტომ, მათზე მეტად გაბრაზებულმა, უთხრა მათ:

– განა არ გიბრძანეთ, რომ ეს კაცი საპყრობილის შიდა ნაწილში ჩაგეგდოთ, ხუნდებსა და რკინის ბორკილებში ჩაგეყენებინათ და საერთოდ არ მიგეცათ მისთვის არც საჭმელი და არც სასმელი? თქვენ კი ის თავისუფლად გყავდათ და დაეხმარეთ ჭრილობებისგან განკურნებაში. აი, ახლა კი ვხედავ, რომ ის კიდევ უფრო ჯანმრთელი და აყვავებული სახითაა, ვიდრე უწინ.

ამაზე კომენტარიუსმა ანტონინემ უპასუხა:

– როგორც მიბრძანე, მხედართმთავარო, ისე გაკეთდა ყველაფერი. პერინთიდან დაწყებული ამ ქალაქამდე, ჩვენ ის მძიმე რკინის ბორკილებით მოვიყვანეთ; შენ თვითონ შეგიძლია აწონო ისინი და გაიგო, რამდენი იწონის. ამ ქალაქში ის საპყრობილის ყველაზე შიდა და ყველაზე ვიწრო განყოფილებაში ჩავკეტეთ, და არცერთ მეომარს არ მიუცია მისთვის არც საჭმელი და არც სასმელი. კითხე საპყრობილის მცველს და გაიგებ, ასე იყო თუ არა ყველაფერი, როგორც შენ ბრძანე.

მაშინვე მხედართმთავარმა ბრძანა საპყრობილის მცველის დაძახება. როდესაც მცველი გამოცხადდა მხედართმთავართან, ამ უკანასკნელმა განრისხებულმა უთხრა მას:

– რატომ არ შეასრულე, საწყალო, ჩემი ბრძანება, არამედ აკაკის მისეცი უფლება, რომ ეკვება და ჭრილობები ემკურნალა, ისე რომ ახლა ის იმდენად ძლიერია სხეულით, რომ სრულიად გამოსადეგია ომისთვის.

წმინდა აკაკიმ კი ამაზე შენიშნა:

– ძალა და სიმტკიცე ზეციდან მომცა მოღვაწეობის დამდებელმა იესო ქრისტემ, რომელმაც განმკურნა ჭრილობებისგან და გამაჯანსაღა.

მხედართმთავარმა კი განრისხებულმა თქვა:

– დაარტყით სახეში და დაუმსხვრიეთ პირი, რათა არ ილაპარაკოს მაშინ, როცა კითხვას არ უსვამენ.

ამის შემდეგ მსახურებმა დაიწყეს წმინდანის ცემა. შემდეგ მხედართმთავარმა საპყრობილის მცველს უთხრა:

– რას მიპასუხებ, საწყალო?

მცველმა კი მიუგო:

– შენი ძალით ვფიცავ, რომ ყველაფერი, რაც მიბრძანე გამეკეთებინა, შევასრულე. მე მას ძალიან მკაცრად ვუჭერდი და ყველანაირად ვავიწროებდი; მაგრამ იყვნენ ისეთებიც, ვინც მას კვებავდნენ და ჭრილობებს უმკურნალებდნენ, როგორც ეს საპყრობილეში მყოფმა ყველამ იცის. დაეკითხე მათ, და თუ რაიმე სხვას მოისმენ, – აი, ჩემი თავი შენს წინაშე, რაც გინდა ის მიყავი. ჩვენ ხშირად გვეჩვენებოდა, რომ მასთან მოდიოდნენ რაღაც მეომრები, მათგან ზოგი ბორკილებისგან ათავისუფლებდა მას, ზოგი წყლულებს ბანდა და კურნავდა მათ, და, ბოლოს, მესამე ჯგუფი მოჰქონდა მასთან საჭმელი და სასმელი და მეგობრულად ესაუბრებოდა. ყოველივე ამის შესახებ მითხრეს პატიმრებმა, რომლებიც მასთან ერთად პერინთიდან მოიყვანეს; ისინი ამბობდნენ, რომ ეს ხდებოდა როგორც გზაში, ისე აქ, საპყრობილეში. მაგრამ მე არ მჯეროდა მათი სიტყვების, ამიტომ თავად მინდოდა მენახა ის ნათელი მამაკაცები; და მართლაც, მე თვითონ, ჩემი თვალით, ვნახე ყველაფერი, რაც მათ გადმომცეს. და როდესაც მე, უცებ კარი გავაღე და შევედი საპყრობილის შიდა ნაწილში, რათა აკაკისთვის მეკითხა, ვინ იყვნენ მასთან მოსულები, საიდან მოვიდნენ და რა გზით შეაღწიეს ჩაკეტილ კარებში, – მე იქ ვერავინ ვიპოვე, გარდა თვით პატიმრისა, რომელიც ხუნდებსა და რკინის ბორკილებში იყო; ზოგჯერ მას ვპოულობდი ღმერთთან მლოცველს, ზოგჯერ მძინარეს.

საპყრობილის მცველის მოსმენის შემდეგ, მხედართმთავარმა უთხრა მას:

– შენ, საწყალო, ალბათ, აკაკის ნათესავებისგან იღებდი ოქროს და უშვებდი მათ მასთან საჭმლით, სასმელითა და წამლებით.

და მაშინვე, ამის თქმისთანავე, მხედართმთავარმა ბრძანა მცველის ძლიერად ცემა რკინის წნელებით.

მცველმა კი, ცემის მიღებისას, შესძახა:

– გთხოვ, მხედართმთავარო, ჯერ გულმოდგინედ გამოიძიე, როგორ იყო საქმე; თუ აღმოჩნდება, რომ არ იყო ისე, როგორც მე მოგიყევი, მაშინ მომკალი.

ამაზე მხედართმთავარმა თქვა:

– მაშასადამე, ის კაცი – მოგვი და გრძნეულია.

მცველმა კი მიუგო:

– მე შენ მხოლოდ ის გითხარი, რაც ჩემი თვალით ვნახე; ჯადოქარია თუ არა ის კაცი – ეს მე არ ვიცი.

ამის შემდეგ მხედართმთავარმა ბრძანა, კიდევ უფრო ძლიერად ეცემათ საპყრობილის მცველი. ამგვარად, ამ მცველმა უდანაშაულოდ იტანჯა ქრისტეს მოწამის გულისთვის. წმინდა მოწამე აკაკიმ კი, ამის დანახვისას, დასცინა მხედართმთავრის უგუნურებას, თუმცა წმინდა მოწამის ბაგეები და ღაწვები დამსხვრეული იყო. ეს რომ დაინახა, მხედართმთავარი კიდევ უფრო განრისხდა და გააფთრებით უთხრა მოწამეს:

– განა მოხვედი, რომ ჩვენ დაგვცინო, იმ იმედით, რომ შენი ჯადოქრობით გადარჩები?

წმინდანმა მიუგო:

– ნუ გგონია, რომ მე შენ დაგცინი და შენი დაღუპვა მიხარია; არა, მე გული მტკივა და ვიტანჯები თქვენი საუკუნო დაღუპვის გამო; თქვენ კი თავად დასცინით და დასცინით ჩვენ, რადგან დატოვეთ ჭეშმარიტი ღმერთი, ცისა და მიწის შემოქმედი, ყოველი არსებულის მიზეზი, თქვენ თაყვანს სცემთ და ღვთაებრივ პატივს მიაგებთ ქვასა და ხეს.

ამ სიტყვების შემდეგ მხედართმთავარმა ათ მებრძოლს უბრძანა, წმინდა მოწამისთვის მუხის ჯოხებით ზურგსა და მუცელზე ეცემა. მოწამე კი, მომთმენად იტანდა ცემას და ამბობდა: „უფალო იესო ქრისტე! შემეწიე მე, მონასა შენსა!“ და ისმოდა ზეციდან ხმა, რომელიც წმინდანს აძლიერებდა; ამ დროს მებრძოლები, რომლებიც დარტყმებს აყენებდნენ, თითქოს გაშეშდნენ და ვერ აღმართეს ხელები მოწამესკენ. მხედართმთავარმა, არ იცოდა რა ექნა, გადაწყვიტა წმინდანი იგემონთან გაეგზავნა, რომელიც იმ დროისთვის ბიზანტიაში ჩავიდა; თანაც მხედართმთავარმა იგემონს ასეთი წერილი მისწერა: „საყვარელსა და სახელოვან მსაჯულ ფლაკინს, თრაკიის იგემონს, მხედართმთავარ ვივიანისგან – მოკითხვა. მე აკაკის, ქრისტიანული უღმრთო სარწმუნოების დამცველს, სხვადასხვაგვარ ტანჯვას ვაყენებდი; ის ოცი დღის წინ გამომიგზავნა ფირმუსმა, მარტისიის პოლკის მეთაურმა, რადგან არ დაემორჩილა სამეფო ბრძანებას. მე ვერანაირად ვერ ვაიძულე, დამორჩილებოდა იმპერატორის განკარგულებას; ვინაიდან შენ შეგიძლია ამ ადამიანის კიდევ უფრო მკაცრად დასჯა, ამიტომ მას გიგზავნი, მისი მოქმედებების ჩანაწერითურთ, რომელიც კომენტარისის მიერ არის შედგენილი“.

იგემონმა, ვივიანის წერილის წაკითხვის შემდეგ, მოწამის საპყრობილეში გამოკეტვა ბრძანა, მაგრამ ბორკილების გარეშე და ძლიერი დაცვის გარეშე; მან ასე იმიტომ მოიქცა, რომ ჰყავდა ქრისტიანი მეუღლე, რომელმაც მრავალი ცრემლიანი თხოვნის შემდეგ დაარწმუნა, რომ მის დაკითხვაზე მოყვანილი ქრისტიანები დიდხანს არ ეწამებინა, არამედ რაც შეიძლება მალე მიეცეს სიკვდილისთვის, თუკი მათი გათავისუფლება შეუძლებელი იყო.

ამის შემდეგ ხუთი დღის თავზე იგემონმა მოწამე დაკითხვაზე დაიბარა, თანაც უბრძანა წინასწარ წაეკითხათ მოწამის ყველა საქმის აღწერა – მისი ტანჯვის ისტორია, რომლის ჩანაწერიც მხედართმთავარმა ვივიანმა გამოუგზავნა. იგემონი ძალზე გაკვირვებული დარჩა როგორც წამების სისასტიკით, ისე წმინდა აკაკის სიმამაცით და მკაცრად აძაგებდა ვივიანს იმის გამო, რომ ასე დიდხანს აწამებდა ადამიანს, რომელსაც მეომრის წოდება ჰქონდა, ნაცვლად იმისა, რომ მალევე მიეცა სიკვდილისთვის. გაიგო რა, რომ წმინდა აკაკის ქრისტეს სახელის აღიარებისგან ვერანაირად ვერ გადაახვევინებდა, იგემონმა ბრძანა, ქალაქგარეთ (ბიზანტიის) მისთვის თავი მოეკვეთათ. როდესაც წმინდა მოწამე წამებაზე მიჰყავდათ, მან ასე შესძახა ღმერთს:

— როგორ მსურს განგადიდო შენ, სიცოცხლის წყაროვ, ქრისტე, ძეო ღვთისაო, იმისთვის, რომ ასეთი კეთილი და მოწყალე იყავი ჩემდამი, ცოდვილისადმი, რომ ღირს მყავ მე მოწამეობრივი ღვაწლისა!

როდესაც წმინდანი მივიდა სიკვდილით დასჯის ადგილას და მებრძოლებს ლოცვისთვის დრო სთხოვა, მუხლი მოიდრიკა და თქვა:

— დიდება შენდა, ღმერთო! შენ უნდა შეგეგებოდეს განუწყვეტელი ქება, რადგან შენ იდიდები ჩვენში, ცოდვებით დამძიმებულ ადამიანებში; და რაც უფრო მეტ მოწყალებას მოგვევლინებ ჩვენ, რაც უფრო მეტად გვპატიობ ჩვენს ცოდვებს, მით უფრო ძლიერად და კაშკაშედ ბრწყინავს შენი სიკეთისა და გამოუთქმელი მოწყალების დიდება. კურთხეულ იყოს წმინდა სახელი შენი, ღმერთო, რადგან მე, უღირსი, ასეთი დიდი პატივის ღირს მყავ – ქრისტეს მოწამედ წოდების უფლებისა. და ეს დიდი პატივი შენ მომანიჭე არა ჩემი რაიმე დამსახურების გამო, არამედ მხოლოდ შენი გამოუთქმელი სიკეთისა და შენი უთქმელი მოწყალების მიზეზით. განგადიდებ და გაქებ შენ, უფალო ღმერთო წმიდაო ისრაელისაო, შენს მხოლოდშობილ ძესთან და წმიდა სულთან ერთად, რადგან შენ უნდა შეგეგებოდეს დიდება, პატივი და თაყვანისცემა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

ამის თქმის შემდეგ, წმინდანმა მახვილის ქვეშ მოუდრიკა თავი და თავი მოჰკვეთეს.

ასე დაასრულა ქრისტესთვის ტანჯვა წმინდა მოწამე აკაკიმ. მისი პატიოსანი სხეული პატივით დამარხეს ქრისტიანებმა იმავე ადგილას, სადაც მას თავი მოჰკვეთეს; ამ ადგილს „სტავრიონი“ ერქვა. ყოველივე ეს მოხდა, როგორც ვთქვით, წარმართი მაქსიმიანეს მეფობის ჟამს, ხოლო ქრისტიანებს შორის – ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მეფობის ჟამს, რომელსაც ეგზავნება დიდება, პატივი და თაყვანისცემა უკუნისამდე. ამინ.

---

ხსენება უფლის პატიოსანი და მაცოცხლებელი ჯვრის ზეცაში გამოჩენილი ნიშნისა

პირველი ქრისტიანი, კეთილმსახური და ღვთისმოსავი მეფე კონსტანტინე დიდის გარდაცვალების შემდეგ, სამეფო ტახტი დაიკავა მისმა ძემ კონსტანციმ, რომელიც მიდრეკილი იყო არიუსის უღვთო ერესისკენ, რომელიც გმობდა ძე ღვთისას. მაშინ, უღმერთო ერეტიკოსთა შესარცხვენად, ურწმუნოთა დასარწმუნებლად და მართლმადიდებელთა განსამტკიცებლად, წმიდა ქალაქ იერუსალიმში გამოჩნდა საკვირველი ნიშანი: სულთმოფენობის დღეებში, 7 მაისს, მესამე საათზე, ზეცაში გამოჩნდა უფლის პატიოსანი ჯვრის სახება, რომელიც აღუწერელი ნათლით ელვარებდა, მზის სხივებზე ძლიერი იყო, რაც იხილა მთელმა ხალხმა, დიდმა შიშმა და გაოცებამ მოიცვა ისინი. ჯვრის ეს ნიშანი, რომელიც წმინდა გოლგოთას მთაზე იწყებოდა, სადაც ჩვენი უფალი ჯვარს ეცვა, ზეთისხილის მთამდე აღწევდა, რომელიც გოლგოთიდან თხუთმეტი სტადიის მანძილზეა დაშორებული; ჯვრის ნიშნის სიგანე მის სიგრძეს შეესაბამებოდა; მისი მშვენიერება კი, რომელიც ფერადოვან ცისარტყელას მოგაგონებდათ, იმდენად დიდი იყო, რომ ყველას მზერას იზიდავდა. და ყველა, ვისაც ხელში რაიმე საქმე ჰქონდა, ან თავის საცხოვრისში იმყოფებოდა, – მიატოვეს ყოველივე საქმე და სახლებიდან გამოსულებმა, ყურადღებითა და შიშით შეჰყურებდნენ საკვირველ ნიშანს. შემდეგ იერუსალიმელთა მრავალრიცხოვანი ბრბო, ამ ღვთაებრივი ხილვით შიშითა და სიხარულით აღვსილნი, ღრმა მოკრძალებითა და გულის სითბოთი სასწრაფოდ წმიდა ეკლესიაში წავიდნენ, – ყველა მოხუცი და ყმაწვილი, კაცი და ქალი, თანაც ჩვილ ბავშვებთან ერთად, ასევე უქორწინებელი ქალწულნი, მდუმარებაში დამკვიდრებულნი – ისინიც კი, თავიანთი საცხოვრისებიდან გამოსულნი, იქითკენ მიემართნენ, და საერთოდ, ყოველგვარი ასაკისა და მდგომარეობის იერუსალიმის მცხოვრებნი, მგზავრნი და უცხოელნი, მართლმადიდებელი ქრისტიანები და სხვა რჯულისანი. და ყველა მათგანი ერთსულოვნად, ხმამაღლა განადიდებდნენ იესო ქრისტეს, ჩვენს უფალს, მხოლოდშობილ ძე ღვთისას, ჭეშმარიტ ღმერთს ჭეშმარიტი ღვთისაგან, დიდი სასწაულების განმგებელს.

მაშინ ურწმუნო ერეტიკოსნი, ქრისტეს ღვთაების მტრები და მგმობელნი, სირცხვილით აივსნენ, როდესაც იხილეს ჯვრის გამოჩენაში ქრისტე უფლის ასეთი დიდი, ღვთაებრივი დიდება და ძალა, თავად სინამდვილით დარწმუნდნენ მაშინ იმაში, რომ ქრისტიანული სარწმუნოება მართალი, ჭეშმარიტი და ღვთისმოსავია და მორწმუნეს სთავაზობს არა კაცობრივი, გარეგანი სიბრძნით ნასწავ სიტყვებს, არამედ სულიწმიდის გამოცხადებასა და მადლზეა დამყარებული, და ზეციური ნიშნებითა და სასწაულებითაა დამოწმებული. აღწერილ საკვირველ ჯვრის ნიშნის გამოჩენის შესახებ უწმინდესმა იერუსალიმის პატრიარქმა კირილემ ამცნო მეფე კონსტანცის ეპისტოლით, მისი მართლმადიდებლურ სწავლებაზე მოქცევისკენ მოუწოდებდა. ერმი სოზომენოსი კი მოწმობს, რომ ზეცაში წმინდა ჯვრის ამ გამოჩენის წყალობით, მრავალი იუდეველი და ელლინი ჭეშმარიტ სარწმუნოებაზე მოექცა და, სინანულით შეუდგნენ ჩვენს ქრისტე ღმერთს და მიიღეს წმინდა ნათლობა. და ყველა ღვთისმოსაობით განადიდებდა ჩვენს ქრისტე ღმერთს, თანაარსსა და თანადაუსაბამოს მამასა და სულიწმიდასთან. ჩვენ კი, აღიარებენ რა მის გამოუთქმელ ძალას, რომელიც ჯვრით გამოვლინდა, ჩვენი სამადლობელი ქება-დიდებით ავამაღლებთ ჩვენს უფალ ღმერთს და თაყვანს ვცემთ მის ფეხთა კვარცხლბეკს, წმინდა ჯვარს, ვევედრებით უფლის მოწყალებას, რათა თავისი მეორედ საშინელი მოსვლისას ქრისტემ ღირს გვყოს ვიხილოთ მაშინ გამოსაჩენი „კაცის ძის ნიშანი“ (მათ. 24:30), წმინდა ჯვარი, სიხარულითა და ცხონების იმედით და მან, როგორც გასაღებით, გაგვიღოს ცათა სასუფევლის კარი, როგორც ოდესღაც კეთილგონიერ ავაზაკს სამოთხე (ლკ. 23:40–43), და დაგვადგინოს თავის კურთხეულ ცხვრებთან ერთად უკუნითი უკუნისამდე (მათ. 25:33–34). ამინ.

Тропарь Креста, глас 8: Креста Твоего образ ныне паче солнца возсия, егоже от горы святыя даже до лобнаго места простерл еси: и в нем Твою Спасе, крепость уяснил еси, сим укрепляя и верныя наша цари: яже и спасай выну в мире, молитвами Богородицы Христе Боже, и спаси нас. Кондак, глас 4: Отверзый небеса заключенная, на небеси пресветлыя лучи, на земли возсия пречистый Крест: темже сияний его действа приемше, к незаходимому наставляемся свету, и во бранех имамы его, оружие мира, непобедимую победу.