წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმიდა მღვდელმოწამე ბასილის, ამასიის ეპისკოპოსის ვნებაჲ
უღმრთო მძლავრის, რომის მეფე მაქსენციუსის დაღუპვის შემდეგ, რომელიც, როგორც ღმრთის მტერი, ზეცად დიდ კონსტანტინესათვის გამოცხადებული უფლის ჯვრის ძალით განადგურდა და, როგორც ოდესღაც ფარაონი, წყლის სიღრმეში დაიღუპა, დასავლეთით რომის სამეფომ, ბოლოს და ბოლოს, ამოისუნთქა სასტიკი სასჯელების შემდეგ. აღმოსავლეთით კი ქრისტიანთა დევნა გრძელდებოდა ღმრთის სხვა მტრის, იმპერატორ მაქსიმიანეს მხრიდან, რომელიც ჭეშმარიტ ღმერთს გმობდა და ქრისტეს ერთგულ მსახურებს სასტიკად დევნიდა. კეთილმსახურმა მეფემ კონსტანტინემ მის წინააღმდეგ აღმოსავლეთით გაგზავნა ლიკინიუსი, ცოლად მიათხოვა რა მას თავისი და. ლიკინიუსი მაშინ ჯერ კიდევ სწამებდა უფალსა ჩვენსა იესუ ქრისტეს და ღვთის შეწევნით ისე დაამარცხა მაქსიმიანე, რომ ამ უკანასკნელმა ძლივს გაასწრო მცირე რაზმით; მაგრამ ლიკინიუსის ხელიდან თავის დაღწევის მიუხედავად, ღმრთის ხელიდან ვეღარ გაექცა. როდესაც იგი კილიკიის ქალაქ ტარსუსში იმალებოდა, უეცრად მთელი მისი სხეული განუკურნებელი წყლულებით დაიფარა, ისე რომ აუტანელი, ცეცხლივით ტანჯვისაგან მიწაზე ეცემოდა, სხეული, როგორც გამდნარი ცვილი, ნაწილ-ნაწილ ცვიოდა ძვლებიდან, და მისი ცოდვილი სული მხოლოდ უსხეულო და უსისხლო ჩონჩხშიღა ძლივსღა იყო დარჩენილი. ბოლოს, ძვლებიც მტანჯველი ტკივილით დაშორდნენ ერთმანეთს, და მან, აღიარა რა, რომ თავისი უღმრთოებითა და სისასტიკით დევნიდა და ხოცავდა ქრისტეს უდანაშაულო მონებს, დაწყევლა თავისი ღმერთები და მოკვდა.
ლიკინიუსი, მთელი აღმოსავლეთის დაპყრობის შემდეგ, საზეიმოდ შევიდა თავის მეუღლესთან ერთად ნიკომიდიაში. თავდაპირველად ყველგან მშვიდობა და სიმშვიდე სუფევდა, რაც დიდ სიხარულსა და ნუგეშს ჰგვრიდა ერთგულებს, რომლებიც სასტიკი დევნის შემდეგ ისვენებდნენ; მაგრამ ყოველგვარი სიკეთის მტერმა – ეშმაკმა – კვლავ მწუხარების ზღვაში ჩააგდო ქრისტიანები. ლიკინიუსი, აღმოსავლეთში განმტკიცების შემდეგ, განუდგა ქრისტე ღმერთს და დაუბრუნდა საძაგელ კერპთმსახურებას, რომელშიც იყო აღზრდილი. მხოლოდ იმისთვის, რომ კონსტანტინესთან ერთად გაეყო ტახტი და ცოლად შეერთო მისი ქრისტიანი და, მიიღო მან ქრისტეს სარწმუნოება და შეჰფიცა კონსტანტინეს, რომ არასოდეს განუდგებოდა ქრისტიანობას, არამედ ყოველთვის დაიცავდა მას. შემდეგ კი, აღმოსავლეთის იმპერატორი გახდა რა, დაივიწყა ქრისტე ღმერთის წყალობა, რომელმაც მაქსიმიანეს დამარცხებაში და აღმოსავლეთის დაპყრობაში შეეწია, დაივიწყა მეფე კონსტანტინეს კეთილგანწყობა, ზურგი აქცია მას, ისევე როგორც ქრისტეს, და მისი მძვინვარე მტერი გახდა. ნიკომიდიაში მან საჯაროდ უარყო ქრისტიანობა, დაიწყო კერპთაყვანისმცემლობა და ბრძანა, ყველგან აღედგინათ წარმართული მსხვერპლშეწირვები, ხოლო ერთგულთა დევნა კვლავ განაახლა. უპირველეს ყოვლისა, მან სამეფო სასახლიდან განდევნა ყველა ქრისტიანი: მოხელენი, მსახურნი და მცველნი, ქრისტეს მოწყალებას დასცინოდა, დაუბრუნდა წარმართულ რწმენას და სირცხვილის გარეშე მიეცა ხორციელ ცოდვებს. იგი ჩაეფლო გარყვნილებაში და იძულებით სიძვაში აცდუნებდა სენატორთა ცოლებსა და ასულებს, განსაკუთრებით ქრისტიანებს, რათა შეურაცხეყო წმიდანი და თვით ქრისტე ღმერთი. ამის შემყურე, მისი მეუღლე, ერთგული ქრისტიანი, სახელად კონსტანცია, გულით წუხდა და საიდუმლოდ, წერილებით უყვებოდა ამ ყველაფერს თავის ძმას, კონსტანტინეს.
მისი მსახურთა შორის, სასახლეში იყო ერთი ქალწული, სახით მშვენიერი და უმწიკვლო, სახელად გლაფირა, ქრისტიანი, რომელიც კეთილშობილი იტალიური ოჯახიდან იყო. იგი იხილა ლიკინიუსმა და, უწმინდური ვნებით ანთებულმა, უბრძანა მეფის ლოგინის გამგე საჭურისთა უფროსს, სახელად ვენიგნეს, მისთვის თავისი ვნების შესახებ ეცნობებინა. ვენიგნემ უთხრა გლაფირას, რომ მეფეს, მისდამი დიდი პატივისცემით, ის შეუყვარდა, სურს მასთან შეხვედრა და ბრძანა, მეფის მისაღებად მომზადებულიყო. მაგრამ კეთილმსახური ქალწული, რომელიც ღვთის შიშს ატარებდა, აღშფოთდა ასეთი წინადადებით და სირცხვილით განდევნა საჭურისი, საყვედურობდა რა მას უსირცხვილობასა და უსჯულოებაში. დედოფლის ეჭვისა და ეჭვიანობის გაღვივების შიშით, გლაფირამ მას ყველაფერი უამბო და ევედრებოდა ასეთი სიტყვებით:
— უფლის გულისათვის, რომელმან შექმნა ცაჲ და ქუეყანაჲ, რომლისა გეშინია და რომელსაც ერთგულად ემსახურება შენი ძმა კონსტანტინე, ნუ დაუშვებ, რომ ჩემი ქალწულება უსჯულო გარყვნილმა შებილწოს.
ამ სიტყვების მოსმენისას, დედოფალს გლაფირა თავისი სიწმინდისა და ღვთის შიშისთვის ძლიერ შეუყვარდა და იმაზე დაიწყო ფიქრი, თუ როგორ გადაემალა იგი. როდესაც მეფემ მის შესახებ იკითხა, დედოფალმა სასახლეში ასეთი ხმის დაგდება ბრძანა, რომ გლაფირა გაგიჟდა და სასიკვდილოდ დასნეულდა. ხმა მეფემდე მივიდა და მანაც გლაფირაზე ფიქრი შეწყვიტა. მაშინ დედოფალმა, შესაფერისი დროის მოლოდინის შემდეგ, ფარულად გაუშვა სასახლიდან კეთილმსახური გლაფირა, უხვად დაასაჩუქრა იგი ოქროთი, ვერცხლით, ძვირფასი ქვებით, ძვირფასი ჭურჭლით, საუკეთესო სამოსითა და სხვა ყოველგვარი ნივთებით. მის სამსახურში მრავალი მონა და მხევალი დააყენა, დედოფალმა გლაფირა თავისი ერთგული და კეთილმსახური მსახურების მზრუნველობას მიანდო, უბრძანა, ქალწული სომხეთში წაეყვანათ, მის შესახებ არავისთვის არაფერი ეთქვათ და იქ ეცხოვრათ, სანამ ღმერთი უკეთესობისკენ არ შეცვლიდა გარემოებებს. მსახურებმა დედოფალს პირობა მისცეს, რომ ბრძანებას უდიდესი სიფრთხილით შეასრულებდნენ. მათ გლაფირა და მისი მხევლები მამაკაცის სამოსში გამოაწყვეს და უსაფრთხოდ გაიყვანეს ნიკომიდიიდან. ხანგრძლივი მოგზაურობის შემდეგ, სომხეთს რომ მიუახლოვდნენ, მიაღწიეს ქალაქ ამასიას, სადაც პონტოელი მიტროპოლიტი ცხოვრობდა.
ქალაქის სილამაზემ გლაფირა მოხიბლა; მან თანამგზავრებს შესთავაზა, იქ დარჩენილიყვნენ, თუ ქრისტიანებს იპოვიდნენ, და უბრძანა, გამვლელებისთვის ეკითხათ. მათ შეხვდათ ერთი ჭაბუკი, რომელიც ცხოვრობდა ამასიელი პატივცემული მოქალაქის – კვინტის სახლში. ამ ჭაბუკმა მიხვდა, რომ მოგზაურები ქრისტიანები იყვნენ, რომლებიც თავიანთ თანამორწმუნეებს ეძებდნენ, და ეს ამბავი თავის ბატონს შეატყობინა. კვინტი მაშინვე თვითონ გავიდა მოგზაურებთან, მიიწვია ისინი თავის სახლში და იქ ეცხოვრათ, რამდენი ხანიც მოისურვებდნენ. მან თქვა, რომ თვითონაც ქრისტიანი იყო და ქალაქში ბევრი ქრისტიანი ცხოვრობდა, და მათ ჰყავდათ პატივცემული ეპისკოპოსი, მოციქულების მსგავსი. მოგზაურებმა სიხარულით მოისმინეს ეს სიტყვები, მივიდნენ კვინტისთან, რომელმაც მათ საცხოვრებლად ცალკე კომფორტული სათავსო გამოუყო.
მათ ქალაქის ეპისკოპოსმაც ინახულა, სახელად ვასილი, რომელზეც ჩვენ კიდევ მოგვიწევს საუბარი, მჭევრმეტყველი კაცი, სულიერი სათნოებებით დაჯილდოებული. მან ჰკითხა მოგზაურებს, ვინ იყვნენ და საიდან მოვიდნენ. წმინდა გლაფირამ მთელი სიმართლე უამბო – რომ ის წარმოშობით იტალიიდან იყო, ქრისტიანულ სარწმუნოებას აღიარებდა, მეფე კონსტანტინეს დის, მეფე ლიკინიუსის მეუღლის მხევალი იყო, და თავისი მოგზაურობის მიზეზიც მოუყვა. მისი მონათხრობის მოსმენის შემდეგ, წმინდა ეპისკოპოსმა ვასილიმ და კვინტიმ მას და მის მსახურებს აუკრძალეს სახლიდან სადმე გასვლა და ვინმესთან საუბარი, რათა მის შესახებ ქალაქის მმართველს არ გაეგო და მის გამო მთელ ამასიელ ქრისტიანებს უბედურება არ დამართვოდათ.
იმ დროს წმინდა ეპისკოპოსი ვასილი ქალაქის შიგნით ტაძარს აგებდა, რადგან ქრისტიანებს მხოლოდ პატარა ეკლესია ჰქონდათ ქალაქგარეთ. ნეტარმა გლაფირამ ეპისკოპოსს საეკლესიო მშენებლობისთვის ბევრი ოქრო და ვერცხლი გადასცა, ყველაფერი, რაც დედოფალმა მისცა, თავისთვის არაფერი დაიტოვა. მან მისწერა დედოფალს, სად იმალებოდა და ვის სახლში ცხოვრობდა; მისწერა ეკლესიის მშენებლობის შესახებაც, სთხოვდა, კიდევ გამოეგზავნათ ოქრო სამუშაოების დასრულებისა და ტაძრის მოსართავად. დედოფალმა სიხარულით შეასრულა თხოვნა, უხვი ძღვენი გაუგზავნა ეკლესიასა და ეპისკოპოსს და წერილში წმინდა გლაფირა წმინდა ვასილის მზრუნველობას მიანდო. მოკლე ხანში, ეშმაკის მაქინაციებით, მოხდა ისე, რომ გლაფირას წერილი დედოფლისადმი მოხვდა პოსტელნიკ ვენიგნის ხელში, რომელმაც ამგვარად შეიტყო, რომ ქალწული, რომელიც ყველას გარდაცვლილი ეგონა, ცოცხალი იყო და ამასიაში იმყოფებოდა. ყოველივე ეს ვენიგნმა ლიკინიუსს გადასცა, რომელმაც საშინელი მრისხანებით მისწერა ამასიის ქალაქის მმართველს ბრძანება, რათა ქრისტიანი ეპისკოპოსი ვასილი და დედოფლის მხევალი გლაფირა ბორკილებში ჩაესვათ და დაუყოვნებლივ გაეგზავნათ ნიკომიდიაში. მაგრამ ღვთის ნებით ნეტარი და წმინდა ქალწული გლაფირა გარდაიცვალა, ვიდრე ბრძანება ამასიელ მმართველამდე მიაღწევდა. მაშინ მმართველმა ბორკილებში ჩააყენა და ნიკომიდიაში გაგზავნა მხოლოდ ვასილი, ხოლო გლაფირაზე შეატყობინა, რომ ის უკვე გარდაცვლილი იყო. ეპისკოპოსთან ერთად ამასიიდან ორი დიაკონი, პარფენი და თეოტიმი, გაემგზავრნენ, გზად მრავალ ტანჯვას ითმენდნენ უღმერთო და სასტიკი მეომრებისგან. ნიკომიდიაში ღვთის მონა ვასილი საპყრობილეში ჩასვეს, ხოლო პარფენი და თეოტიმი საპყრობილესთან ახლოს დასახლდნენ ერთ სტუმართმოყვარე ქრისტიანთან, სახელად ელპიდიფორესთან.
ყველაფერი რომ გაიგო წმინდა ბასილის შესახებ, ელპიდიფორემ ოქროთი მოისყიდა ნაცნობი ციხის მცველი, რათა მიეღო ეპისკოპოსთან შესვლის ნებართვა როგორც თვითონ, ისე ორივე დიაკონისთვის. ასე ხშირად მიდიოდნენ ისინი წმინდა ბასილისთან, ყოველდღე გალობდნენ წმინდა საგალობლებს, ღამით კი გულმოდგინედ ლოცულობდნენ.
იმ დღის წინა საღამოს, როდესაც მეფის წინაშე უნდა წარმდგარიყო დაკითხვაზე, წმინდა ეპისკოპოსმა მცველი დაიბარა და სთხოვა, მოეყვანა დიაკვნები და ელპიდიფორე. მცველმა სიხარულით შეასრულა დავალება. მაშინ ბასილი ჩვეულებისამებრ დავითის ფსალმუნების გალობას შეუდგა, დაწყებული ფსალმუნით „გაიხსენე, უფალო, დავითი და მთელი მისი დამდაბლება“ (ფს. 131:1).
როდესაც მივიდა სიტყვებთან: „ავიღებ განთიადის ფრთებს და გადავსახლდები ზღვის კიდეზე, – იქაც შენი ხელი წამიყვანს მე, და შენი მარჯვენა შემიკავებს მე“ (ფს. 138:9–10), სამჯერ გაიმეორა ისინი, ხელებგამოწვდილმა. მლოცველის მწუხარებისა და ცრემლების შემყურე, დიაკვნებს ეჭვი შეეპარათ, ხომ არ შეეშინდა ეპისკოპოსს მოახლოებული წამების. მაგრამ მან იცოდა ამ სიტყვების მნიშვნელობა, წინასწარმეტყველებდა რა, რომ მისი სხეული, თავის მოკვეთის შემდეგ, ზღვაში იქნებოდა გადაგდებული.
ფსალმუნების გალობის დასრულების შემდეგ, უკვე გარიჟრაჟზე, ეპისკოპოსმა დიაკვნებს უთხრა: – ჩემო ძმებო, ეშმაკის წაქეზებით სასტიკი განსაცდელები გველოდება. მაგრამ თქვენ ნუ შეშინდებით, ნუ დაუძლურდებით ტანჯვისგან, მამაცურად და ურყევად დადექით რწმენის დასაცავად, რათა არ შერცხვენილად აღმოჩნდეთ უფლის მოსვლის დღეს.
სულიერი თვალებით ფხიზლად მიმართეთ მას, ვისაც შეუძლია მხოლოდ ჩვენი გადარჩენა, ვისაც შეუძლია მწუხარება სიხარულად აქციოს, გლოვა – მხიარულებად, ცრემლები – სიცილად, შრომა – სიმშვიდედ. ცხოვრების ყველა სიკეთე და სიამოვნება უმნიშვნელოდ მიიჩნიეთ ძე ღმრთისა იესო ქრისტეს გულისათვის, რათა ყველა წმინდანთან ერთად იყოთ მისი სასუფევლის მემკვიდრენი.
იცოდეთ, შვილებო ჩემო, რომ ამ ღამეს თავად უფალი გამომეცხადა და გამომიცხადა, თუ რა აღსასრული მელის ცხოვრებაში და რამდენი დიდება გამოჩნდება ჩემით, ღვთის მსახურით. მაშასადამე, ნუ იგლოვებთ, არამედ დაბრუნდით თქვენთან და განამტკიცეთ ძმობა ქრისტიანობის სულით. ჩემს ნაცვლად ეპისკოპოსად აირჩიეთ ევტიქი, კალისტეს ძე. ასე მითხრა ღმერთმა; ის გადმოგცემთ ჩემს ცოდვილ სხეულს.
დიაკვნები მწარედ ტიროდნენ. ეპისკოპოსმა, კიდევ ერთხელ ჩვეული სწავლება რომ თქვა, არწმუნებდა მათ, დაბრუნებულიყვნენ ამასიაში. ელპიდიფორეს კი ასეთი სიტყვებით მიმართა: – ძმაო ჩემო! შენ ღვთის მიერ ხარ არჩეული უცხოთა სამსახურებლად და შენი სიყვარულისათვის ზეცაში მიიღებ საუკუნო ჯილდოს. გავალებ ამ ორ ჩემს სულიერ შვილს, არ მიატოვო ისინი, არამედ გაიზიარე მათი მწუხარება. როდესაც კი ღმერთი თავის სამსახურში მოგიხმობს, გულმოდგინედ იშრომე.
როდესაც წმინდანმა ელპიდიფორე და ორივე მოწაფე გაუშვა, მეფემ ის თავისთან დაკითხვაზე მოიწვია და უპირველეს ყოვლისა იმის გამო დაადანაშაულა, რომ მან, გლაფირას მიღების შემდეგ, ის დამალა და არ აცნობა მეფეს. წმინდა ეპისკოპოსმა მაშინვე ღირსეული პასუხი გასცა ისეთი სიმამაცით, რომ განარისხა მეფე და კვლავ ციხეში იქნა გადაყვანილი.
მაშინ ლიკინიუსმა მასთან ტრიბუნი 2791 გაგზავნა დაპირებით, რომ არა მხოლოდ დაივიწყებდა გლაფირასთან დაკავშირებულ ამბავს, არამედ პატივით აავსებდა, ქალაქის ყველა ქურუმზე უფროსადაც კი დანიშნავდა, თუ ეპისკოპოსი ღმერთებს მსხვერპლს შესწირავდა. ღვთის სათნო ბასილიმ ტრიბუნს უპასუხა: – ჩემი სიტყვები გადაეცი მეფეს. თუკი მთელი სამეფოს მოცემაც კი გენდომებოდა ჩემთვის, ესეც კი არ შეედრება იმას, რის წართმევასაც ცდილობ ჩემგან: შენ მაცდუნებ, რომ განვუდგე ჭეშმარიტ ღმერთს და ვემსახურო დემონებს – სულის დამღუპველებს, უარი ვთქვა უკვდავ დიდებაზე და დავტკბე დროებითი და წარმავალი პატივით, რომელთა ბრწყინვალება ჩემთვის საძულველია, რომლებიც სინათლისკენ კი არ მიმიყვანენ, არამედ გაუვალი სიბნელისკენ.
მაგრამ თუ ჩემი კეთილი რჩევის მოსმენა გსურს, სჯობს, შენ მომინანიო შენი დანაშაული და დაუბრუნდე, როგორც წინათ, ქრისტეს, ვისაც განუდექი. მორჩილებით დაემხე მის ფერხთით, ღვთისა მოწყალისა, მართალი მაცხოვრისა ჩვენისა. მოინანიე, განუდექი შენს უღმერთოებას, რათა არ დაგსაჯოს შენი სიგიჟისთვის მართალმა მსაჯულმა, ვისაც ღმერთს უწოდებდი და ვისგანაც განუდექი.
ტრიბუნისგან წმინდანის ასეთი სიტყვების მოსმენის შემდეგ, ლიკინიუსმა ბრძანა, კვლავ შეაგონებინათ ეპისკოპოსისთვის, დამორჩილებოდა მეფეს, ხოლო თუ უარს იტყოდა, ზღვაში გადაეგდოთ, თავის მოკვეთის შემდეგ. „მაშინ ვნახოთ, – თქვა მან, – გადაარჩენს თუ არა მას გალილეველი 2792“.
ტრიბუნი კვლავ მივიდა წმინდანთან და უთხრა მას: – აირჩიე სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის; დაემორჩილე მეფეს და თაყვანი ეცი მის ღმერთებს, თორემ დაუყოვნებლივ მოგკვეთენ თავს და ზღვაში ჩაგაგდებენ.
ასეთი მუქარების გაგონებისას, წმინდანმა სიხარულით შესძახა:
– მე მსურს ვემსახურო მხოლოდ ჩემს უკვდავ მეფესა და ღმერთს და მხოლოდ მის მცნებებს ვემორჩილები. ხოლო ვისაც თქვენ ღმერთებს უწოდებთ, ისინი – ეშმაკები არიან, რომლებიც თავიანთ თაყვანისმცემლებთან ერთად, ჩემი ჭეშმარიტი და ერთადერთი ღმერთის, ყოვლისა უფლის მიერ, სამართლიანი სამსჯავროს დღეს ჩაგდებულნი იქნებიან ჩაუქრობელ ჯოჯოხეთურ ცეცხლში, უკუნეთ სიბნელეში, სადაც იტირებენ და კბილებს აღრიჭავენ. მიყავით რაც გსურთ. მე მზად ვარ ქრისტესთვის მივიღო არა მხოლოდ მახვილით თავის მოკვეთა და ზღვაში დახრჩობა, არამედ უთვალავი სხვა ტანჯვაც. უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე არ უარვყოფ ღმერთს, ჩემს შემოქმედს, და არ შევუდგები მარადიულ ცეცხლს.
ამ სიტყვებიდან დარწმუნებულმა, რომ შეგონებები უშედეგო იყო, ტრიბუნმა ბრძანა წმინდანი ეცემათ, შემდეგ თავი მოეკვეთათ და ზღვაში ჩაეგდოთ. ამავე გზით მრავალი ქრისტიანი, განსაკუთრებით ღვთის სამწყსოს მწყემსები, სიკვდილს ეძლეოდნენ და თევზების ნადავლი ხდებოდნენ. ქრისტეს მოწამე ბასილი სიხარულით იღებდა დარტყმებს და შესძახა:
– ვერანაირი ტანჯვა – ვერც ტკივილი, ვერც საპყრობილე, ვერც ცეცხლი, ვერც მახვილი, ვერც თვით სიკვდილი ვერ განმაშორებს ყოვლადმოწყალე ღმერთს. მას შეუძლია მიხსნას ყველა ტანჯვისგან.
აღსრულების ადგილისკენ მიმავალ გზაზე წმინდა მოწამე დავითის ფსალმუნებს მღეროდა. მას უკან მიჰყვებოდა ელპიდიფორი დიაკვნებთან და ზოგიერთ ქრისტიანთან ერთად. როდესაც ყველანი დანიშნულ ადგილზე მივიდნენ, ელპიდიფორმა ჯარისკაცებს რამდენიმე მონეტა მისცა და სთხოვა, ნება დაერთოთ ბასილისთვის, ცოტა ხანს მეგობრებთან ესაუბრა. ჯარისკაცები დათანხმდნენ. ზღვის ნაპირზე მუხლი მოიდრიკა და ხელები აღაპყრო, ქრისტეს ერთგულმა მსახურმა ასეთი სიტყვებით დაიწყო ლოცვა:
– უფალო, ღმერთო ჩემო, რომელმან შექმენ ზეციური უხორცო ძალები, გაშალე ცა, როგორც კანი, დაამყარე დედამიწა წყლებზე, შექმენ ზღვა, ყოველგან და ყოველთვის მყოფი, მოწყალე შენს მოშიშთა და მცნებათა შენთა აღმსრულებელთა მიმართ, ისმინე ლოცვანი ჩემნი და დაიფარე ერთგული სამწყსო შენი, რომლის მწყემსად მე, შენი არარაობი მონა დამადგინე, ყოველგვარი განსაცდელისგან, ელინური უღმრთოებისგან, შენს მგმობელ ადამიანთა ბოროტსიტყვაობისგან. გაანადგურე, ყოვლადძლიერო, კერპთმსახურება, დაარღვიე ეშმაკის მზაკვრობა, ხოლო წმიდა ეკლესია შენი განადიდე და გაამრავლე. ეს ქალაქი და ყველა მიმდებარე ადგილი მოიყვანე ერთაზროვნებასა და ერთსულოვნებაში, რათა ყველამ აღიაროს შენ, ჭეშმარიტი ღმერთი. გახადე ყველა ადამიანი სიკეთის მოყვარული და შენი მსახურების მოშურნე, რათა ყველაში განდიდდეს მამისა, ძისა და სულიწმიდის სახელი, ახლა და ყოველთვის, უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
ლოცვის დასრულების შემდეგ, წმინდანმა ჩაეხუტა და ამბორს უყო ელპიდიფორს და ორივე დიაკვანს, მიმართა მათ იმავე სიტყვებით, რომლებითაც ერთხელ დიდმა მოციქულმა პავლემ მიესალმა ეფესელ მღვდლებს (იხ. საქმეები 20:28–36):
– კურთხეულ არს ღმერთი, რომელმაც არ დაუშვა, რომ უხილავი მტრების ნადავლი გავმხდარიყავით, არამედ შემუსრა მათი მზაკვრობა და გვიხსნა ჩვენ; ახლა მტრები ვერ გაბედავენ ჩვენს ცდუნებას. მოიკითხეთ ჩემგან ჩემი ძმები და სულიერი შვილები. უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტეს მადლი იყოს ყოველთა თქვენგანთა თანა. ამინ.
შემდეგ წმინდა მოწამემ, ჯალათს უთხრა: „მეგობარო! გააკეთე, რაც გიბრძანეს“, – კვლავ მუხლებზე დადგა და სიხარულით გაიწოდა კისერი მახვილის დასარტყმელად, რითაც დაასრულა თავისი კეთილმსახური ღვაწლი.
როდესაც წმინდანს თავი მოჰკვეთეს, ელპიდიფორი, ჯარისკაცებს ოქროს აძლევდა, ევედრებოდა, მოწამის ცხედარი ზღვაში არ ჩაეგდოთ, არამედ მისთვის მიეცათ დასაკრძალად. მაგრამ ჯარისკაცები არ დათანხმდნენ და თქვეს, რომ ეშინოდათ მეფის, რომელიც ამისთვის სიკვდილით დასჯიდა მათ. მაშინ ელპიდიფორმა მხოლოდ ეპისკოპოსის თავის მიცემა ითხოვა, მაგრამ კვლავ უარი მიიღო. და აი, ჯარისკაცებმა მეთევზეთა ნავში ჩაასვენეს მოწამის ცხედარი და თავი, ნაპირიდან შორს გაცურეს და წყალში ჩააგდეს – ერთ ადგილას ცხედარი, მეორეში – თავი.
ნაპირიდან ქრისტიანები უყურებდნენ და მწარედ ტიროდნენ, მათ შორის ნიკომიდიელი მღვდელი იოანე, რომელმაც იხილა და მოგვიანებით აღწერა წმინდა მოწამის მთელი ღვაწლი. ქრისტეს ერთგულმა მონამ, ელპიდიფორმა, ორივე დიაკვანი უკან, თავის სახლში წაიყვანა და ნუგეშს სცემდა, რამდენადაც შეეძლო.
იმავე ღამეს სიზმარში მას ღვთაებრივი ხილვა ჰქონდა; მას ანგელოზი გამოეცხადა და უთხრა:
– ეპისკოპოსი ბასილი ახლა სინოპშია და იქ გელოდებათ. წაიყვანე მისი დიაკვნები და გაემგზავრე მასთან გემით.
ხილვა ღამით სამჯერ განმეორდა. ელპიდიფორმა ეს ამბავი დიაკვნებს უამბო და ჰკითხა, იცოდნენ თუ არა, რა ადგილმდებარეობა ან ქალაქი იყო სინოპი. პართენიამ უპასუხა:
– სინოპი ზღვისპირა ქალაქია, სადაც წმინდა მოციქული ანდრია ქრისტეს სწავლებას ქადაგებდა. მე სიზმარში ვიხილე წმინდა ბასილი. მეჩვენებოდა, რომ ის მოციქულს ხელს ართმევდა, მასთან ერთად ეკლესიაში შედიოდა და მეუბნებოდა: „შესრულდება ის, რასაც ხედავ“.
მაშინ ელპიდიფორემ, თან წაიღო საკმარისი ოქრო და გზისთვის საჭირო ყოველივე, დიაკვნებთან ერთად გემზე ავიდა და ქალაქ სინოპში გაემგზავრა მხურვალე ლოცვით, რათა ღმერთს მისთვის აეხსნა სიზმრისეული ხილვა.
როდესაც გემი სინოპს უახლოვდებოდა, ელპიდიფორემ სიზმარში კვლავ ანგელოზი იხილა, რომელმაც უთხრა:
– ქალაქის მარჯვენა მხარეს ზღვაში ბადე ჩააგდეთ და იპოვით იმ ძვირფას განძს, რომელსაც ეძებთ.
ანგელოზმა თითით მიუთითა ადგილზე და ასევე ნიშნებზე, თუ როგორ უნდა ეპოვათ იგი. ელპიდიფორეს ეგონა, რომ ხედავდა ნათელ სასახლეს, ხოლო მასში ბასილისას უამრავ ბრწყინვალე მეომართან ერთად. „ხედავ, – განაგრძობდა ანგელოზი, – მას, ვისაც ეძებდი? დილით წაიყვანე იგი.“ ძილისგან გაღვიძებულმა ელპიდიფორემ თავის თანამგზავრებს ხილვის შესახებ უამბო.
დილით ადრე ისინი ქალაქის მარჯვენა მხარეს გაემართნენ და ანგელოზის მიერ მითითებული ნიშნების მიხედვით იპოვეს ადგილი. იქ მათ მეთევზეები დაინახეს, რომლებიც ბადეებს ამზადებდნენ თევზაობისთვის. ელპიდიფორემ ამ მეთევზეებს უთხრა:
– ჩვენ გადაგიხდით, რამდენიც გინდათ, თუ თითოეული ჩვენგანის ბედნიერებაზე ჩააგდებთ ბადეებს და მოგვცემთ, რასაც დაიჭერთ.
მეთევზეები დათანხმდნენ და ფასზე შეთანხმდნენ. ელპიდიფორემ და დიაკვნებმა წილი ჰყარეს, ვისი ბედნიერებაზე უნდა ჩაეგდოთ პირველი ბადე. წილი თეოტიმზე დაეცა. ბადე ჩააგდეს, მაგრამ ვერაფერი დაიჭირეს. შემდეგ პართენიუსის ბედნიერება გამოსცადეს და ისევ უშედეგოდ. მაშინ ელპიდიფორემ შესძახა:
– გიბრძანებთ, ბადე ჩააგდოთ არა ჩემს სახელზე, არამედ ჩემი ღმერთის სახელით და მასზე ვამყარებ იმედს, რომ თევზაობა უნაყოფო არ იქნება.
როდესაც ბადის ამოღება დაიწყეს, მეთევზეებმა სიმძიმე იგრძნეს და ერთმანეთში დაიწყეს ლაპარაკი:
– ამ კაცის ღმერთი სხვა ღმერთებზე ბედნიერია.
ბადის ამოღების შემდეგ მეთევზეებმა მიცვალებულის სხეული დაინახეს და უკვე, პირიქით, დაიწყეს ლაპარაკი, რომ ელპიდიფორეს თევზაობა ყველაზე უბედური იყო. მათ გვამის წყალში გადაგდება სურდათ, მაგრამ ელპიდიფორე და მისი თანამგზავრები შეეწინააღმდეგნენ და მოითხოვეს, რომ მეთევზეებს სხეული ღირსეული დაკრძალვისთვის მიეცათ და აეღოთ შეთანხმებული თანხა. მეთევზეები უარს ამბობდნენ ფულზე, ამბობდნენ, რომ გვამი დაიჭირეს და არა თევზი, მაგრამ, ბოლოს, ელპიდიფორეს დაჟინებული მოთხოვნით აიღეს. წმინდანის სხეული ნაპირზე გამოასვენეს, რა დროსაც დიაკვნები და ელპიდიფორე მოწიწებით, სიხარულის ცრემლებით ეხებოდნენ მას. ისინი სასწაულზე გაოცდნენ, დაინახეს რა, რომ ჯალათის მიერ ტანიდან მოკვეთილი და ზღვაში ცალკე გადაგდებული თავი თავის ადგილზე აღმოჩნდა, და ხმლის კვალი მხოლოდ ნაიარევად დარჩა კისერზე. მოწამის სხეულიდან საოცარი კეთილსურნელება გამოდიოდა. ქრისტიანებმა წმინდანის ნეშტი სუფთა სამარხი სამოსით შეახვიეს, ეტლი დაიქირავეს, ამასიაში გადაასვენეს და იქ, ტირილით, პატივით დაკრძალეს მის მიერ აშენებულ ტაძარში. ასეთი მოწამეობრივი ღვაწლი აღასრულა წმინდა ბასილიმ, ამასიის ეპისკოპოსმა.
მისი გარდაცვალებიდან მალევე დიდმა მეფე კონსტანტინემ, როდესაც დის საიდუმლო წერილებიდან ლიკინიუსის გარყვნილების, განდგომილებისა და სისასტიკის შესახებ შეიტყო, დიდი ჯარით გაილაშქრა მის წინააღმდეგ და ღვთის შეწევნით დაამარცხა იგი. ლიკინიუსი ცოცხლად ჩავარდა ტყვედ და გალიაში დაატყვევეს, სადაც ბოროტი სიკვდილით მოკვდა. მთელი აღმოსავლეთი განთავისუფლდა მტანჯველთა ძალადობისგან და თავისუფლად ემსახურებოდა ქრისტე ღმერთს. მთელ სამყაროში გავრცელდა მამის, ძისა და სულიწმიდის დიდება, სამებაში ერთი ღმერთის, რომელსაც პატივი და თაყვანისცემა იყოს ყოველთაგან ყოველთა საუკუნეთა მიმართ. ამინ.
ცხოვრება წმინდა მამა ჩვენისა სტეფანე პერმელისა, ეპისკოპოსისა
წმინდა სტეფანე დაიბადა ქალაქ უსტიუგში. მისი კეთილმსახური მამა სვიმეონი, წარმოშობით რუსი, მკითხველი იყო ღვთისმშობლის სახელობის საკათედრო ტაძარში. მისი მეუღლე მარიამიც სამაგალითო ქრისტიანი იყო, რომლის ძარღვებშიც ასევე რუსული სისხლი მოედინებოდა. შესანიშნავ მშობლებს შესანიშნავი ძეც ჰყავდათ, რომელიც ადრეული ბავშვობიდანვე სიხარულსა და აღფრთოვანებას ანიჭებდა მათ. მათ მიერ სწავლაში მიცემული ჯერ კიდევ პატარა ბავშვი, თავისი ცოცხალი მეხსიერების, მახვილი გონებისა და გამორჩეული გულმოდგინების წყალობით, საოცარი სისწრაფითა და იშვიათი სიმტკიცით ითვისებდა სწავლებას. მის სწავლა-განათლებას ჯერ ერთი წელიც არ გასულიყო, რომ მან უკვე ღირსეულად დაიკავა კანონარქისა და მკითხველის თანამდებობა იმავე ტაძარში, სადაც მამამისი მსახურობდა. იგი მრავალ ნათესავსა და თანატოლზე მეტად იცნობდა საღმრთო წერილს და კიდევ უფრო მეტად აღემატებოდა მათ კეთილმსახური ცხოვრებით. იგი იზრდებოდა ქალწულებაში, სიწმინდეში, უმანკოებასა და შრომისმოყვარეობაში და არიდებდა თავს გარყვნილებთან და ამაო თამაშებითა თუ გართობებით გატაცებულებთან ურთიერთობას.
მის მიერ წაკითხულმა ძველი და ახალი აღთქმის მრავალმა წიგნმა მის გონებაში შობა აზრი ამჟამინდელი ხანმოკლე ცხოვრების ამაოების შესახებ, რომელიც სწრაფად მიედინება როგორც მდინარე და მალე ჭკნება ბალახის ყვავილივით. ამასთან ერთად, საღმრთო წიგნებმა მის გულში ღვთისადმი ჩაუქრობელი სიყვარული აანთეს. გაბატონებული აზრის გავლენით მან ბერობა მიიღო იღუმენ მაქსიმესგან როსტოვის წმინდა გრიგოლ ღვთისმეტყველის მონასტერში. მონასტერში წიგნების მდიდარი კოლექცია იყო. აქ სტეფანე ჭეშმარიტად ბერულ ცხოვრებას ეწეოდა, ამავე დროს თავის ცოდნის წყურვილსაც იკმაყოფილებდა. მარხვა, ლოცვა, ცრემლი, სინანული, სიმდაბლე, მოთმინება, უბოროტობა, მორჩილება, სიყვარული, დღე და ღამე უფლის სჯულის შესწავლა – აი, ის სათნოებები, რომლებიც ამშვენებდა ახალნაკვეც ბერს. გარდა ამისა, მან თავად დაწერა მრავალი წიგნი, რომელიც დღემდე მოწმობს მის ღვთისმოსაობასა და შრომისმოყვარეობაზე. თავისი სათნო ცხოვრების გამო იგი როსტოვის ეპისკოპოს არსენის მიერ დიაკვნად იქნა ხელდასხმული. სწორედ მის დროს აღიკვეცა იგი ბერად. რამდენიმე წლის შემდეგ, მთელი რუსეთის მიტროპოლიის მმართველის, მიხეილის, მეტსახელად მიტიაის ბრძანებით, იგი კოლომენის ეპისკოპოს გერასიმეს მიერ მღვდლად იქნა ხელდასხმული.
ახალხელდასხმულმა მღვდელმონაზონმა გაიგო, რომ პერმის მხარე, რომელიც უხსოვარი დროიდან მოსკოვის სახელმწიფოს მფლობელობაში იმყოფებოდა, ჯერ კიდევ არ იყო განათლებული წმინდა ნათლობით და მთლიანად კერპთაყვანისმცემლობას იყო მიცემული. ჭეშმარიტი ღმერთის შეუცნობლობის სიბნელეში დაღუპული ამდენი ადამიანის სულის წარმოდგენაზე, წმინდა სტეფანეს დაუოკებელი სურვილი დაეუფლა, წასულიყო პერმელებთან და ეხსნა ისინი საუკუნო დაღუპვისგან. მაგრამ, რათა ღირსეულად გაენათებინა ეს სიბნელე სამყაროს შემოქმედი ღმერთის შეცნობის ჭეშმარიტი ნათლით, ახალ მოციქულს უმნიშვნელოვანესი წმინდა წიგნების პერმულ ენაზე თარგმნა სჭირდებოდა. სტეფანემ საფუძვლიანად შეისწავლა ეს ენა და შეადგინა პერმული ანბანი. წმინდა წერილის უკეთ გასაგებად და მისი პერმულ ენაზე ყველაზე ზუსტად გადმოსაცემად, მოციქულებრივი ღვაწლის გამგრძელებელი კარგად გაეცნო ბერძნულ ენასაც. ახლა მან მოიპოვა შესაძლებლობა, სრულყოფილად გააზრებულად წაეკითხა წმინდა წიგნები სამ ენაზე: რუსულ-სლავურ, ბერძნულ და პერმულ ენებზე.
რაკი კარგად უწყოდა, რომ ადამიანი ვერანაირ კეთილ საქმეს ვერ მოიმოქმედებს ღვთის მადლმოსილი დახმარების გარეშე, იგი დიდხანს და ცრემლმორეული ევედრებოდა ღმერთს, რომ გზა მისი ეკურთხებინა.
როგორც ეკლესიის მორჩილი ძე, რომელიც არც ერთ მნიშვნელოვან საქმეს არ იწყებს მისი სულიერი ხელისუფალთა ნებართვის გარეშე, წმინდა სტეფანე გაემართა რუსეთის მიტროპოლიის მაშინდელ მოსაყდრეს, კოლომენის ეპისკოპოს გერასიმესთან. მის წინაშე წარდგომისას მან გაუმხილა თავისი მხურვალე სურვილი: ან პერმელთა ქრისტეზე მოქცევა, ან მათგან ვნებათა დათმენა და საკუთარი სიცოცხლის დადება ჩვენი მხსნელისთვის, სამოციქულო სიტყვების აღსასრულებლად: „ვინაიდან თქვენ მოგეცათ ქრისტესთვის არა მარტო ის, რომ გწამდეთ მისი, არამედ ისიც, რომ ევნოთ მისთვის“ (ფილიპელთა 1:29).
ეპისკოპოსი გაოცდა მისი გულმოდგინებით ქრისტეს მიმართ და ადამიანთა სულების გადარჩენის სურვილით. შეიცნო რა მასში ღვთის მოწოდება და სულიწმინდის მოქმედება, ეპისკოპოსმა განადიდა უფალი ქრისტე და აკურთხა ნეტარი სტეფანე მისი მომავალი ღვაწლისთვის. ამასთან ერთად, მან მისცა მას წმინდა ნაწილები, ანტიმინსები, წმინდა მირონი და ყველაფერი, რაც საჭირო იყო ეკლესიის კურთხევისთვის.
სულიერი ხელისუფლებისგან ნებართვის მიღების შემდეგ, სტეფანემ, როგორც სამაგალითო მოქალაქემ, იზრუნა თავისი საქმის განმტკიცებაზე სამოქალაქო ხელისუფლების კანონიერი ხელშეწყობით და მიიღო დიდი მთავრისგან მფარველობითი სიგელები.
ყოვლისმომცველი მომზადების შემდეგ, სტეფანე გზას გაუდგა. უღმერთო პერმის მიწაზე ჩასვლისას მან გულმოდგინედ შესწირა უფალს ლოცვები და დაიწყო, როგორც კრავი მგლებს შორის, სიარული ურჩი და გარყვნილი ხალხის შუაგულში და ასწავლიდა მათ ქრისტიანულ სარწმუნოებას. ზოგიერთი, მისი ქადაგების მოსმენისას, თავიდან უკვირდა ამ ახალ მოძღვრებას. შემდეგ კი ნელ-ნელა იწყებდნენ ჭეშმარიტების შეცნობას, იღებდნენ წმინდა სარწმუნოებას, ნათლავდნენ და იცავდნენ მქადაგებლის მითითებებს. მრავალს კი არათუ არ სურდა მისი მოსმენა, არამედ უამრავ უსიამოვნებას უქმნიდნენ მას. ზოგიერთი ყოველნაირად ლანძღავდა მას. სხვები თავს ესხმოდნენ მას ჯოხებით, მისი მოკვლის განზრახვით. მესამეებს მისი დაწვა სურდათ. მაგრამ უფლის ხელი იცავდა ღვთის მსახურს მკვლელთა ხელებისგან და სიკვდილისგან თავისი წმინდა სახელის უდიდესი განდიდებისთვის.
რამდენიმე სულის მონათვლისა და ქრისტიანული ჭეშმარიტებების სწავლების შემდეგ, მან ქრისტეს სიტყვიერი კრავების მცირე სამწყსოსთვის ააგო მშვენიერი ეკლესია მდინარე ვიმის შესართავთან, რომელიც დიდ მდინარე ვიჩეგდაში ჩაედინება, სადაც მოგვიანებით მისი სავანე მოეწყო. ახლად აგებული ეკლესია მან ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის პატიოსანი და დიდებული ხარების ხსოვნას მიუძღვნა. ამ მიძღვნით მან გამოხატა აზრი, რომ როგორც ხარება იყო ჩვენი ხსნის დასაწყისი, ასევე პირველი პერმის ეკლესია გაჩნდა პერმის მიწის განათლების დასაწყისში.
ამ ეკლესიაში იგი დღედაღამ ცრემლებით ევედრებოდა ღმერთს ურწმუნოთა მოქცევისთვის, ამბობდა რა:
– შეკრიბე, უფალო, შენი გაფანტული ხალხი და გზააბნეული ცხვრები, შეიყვანე ისინი შენს წმინდა ეკლესიაში და მიუჩინე ადგილი შენს რჩეულ სამწყსოს შორის.
თვითონ კი განუწყვეტლივ, მოციქულებრივად ასწავლიდა მათ, მიუთითებდა სწორ გზაზე და ევედრებოდა, მიეტოვებინათ თავიანთი ცთომილებები. მაგრამ რაც უფრო გულმოდგინედ ცდილობდა მათი სულებისთვის სიკეთის მოტანას, ისინი უფრო და უფრო რისხდებოდნენ მასზე.
ერთხელ სტეფანე, უფლისადმი ლოცვის შემდეგ, მათ მიერ განსაკუთრებულად თაყვანისმცემელ კერპთმსახურების ადგილს მიუახლოვდა და ცეცხლი წაუკიდა. ვინაიდან ამჯერად იქ არავინ იყო კერპთმსახურთაგან, ის მიწასთან გასწორდა ყველა კერპთან ერთად. წმინდანი იჯდა დამწვარი შენობის გვერდით და ელოდა, თუ რას უზამდნენ მას ურწმუნონი.
ეს უკანასკნელნი, დაინახეს რა, რომ მათი ძვირფასი კერპთმსახურების ადგილი იწვოდა, სასწრაფოდ მივარდნენ მასთან ცულებითა და ბერკეტებით. მასთან მისვლისას მათ დაინახეს მის გვერდით მჯდომი წმინდა სტეფანე და გააფთრებით დაეტაკნენ მას, გარს შემოერტყნენ ყველა მხრიდან და მისი მოკვლა უნდოდათ.
წმინდანს მათთვის არაფერი უთქვამს საწინააღმდეგო, მაგრამ ხელები ლოცვისთვის აღაპყრო და სიკვდილისთვის მზადყოფნით, ცრემლებით შესძახა ღმერთს:
– შენს ხელში, უფალო, ვაბარებ ჩემს სულს, დამიფარე შენი სიკეთის ფრთებით.
და მოულოდნელად უკიდურესად გაღიზიანებული ხალხის რისხვა კრავის სიმშვიდით შეიცვალა. ღვთის სათნო დარჩა უვნებელი, – არავის დაუჭრია იგი და არც კი დაურტყამს, რადგან ხალხი ნაწილობრივ დამარცხდა წმინდანის სიმშვიდით, ნაწილობრივ კი მოსკოვის მთავრობის შიშით, ეშინოდათ მოეკლათ ადამიანი, რომელიც მათთან მოსკოვიდან სიგელებით მოვიდა, მაგრამ, უპირველეს ყოვლისა, წარმართებს ღვთის ძალა აკავებდა, რომელიც არ აძლევს ცოდვილთა კვერთხს მართალთა ხვედრს.
მაშინ ნეტარი სტეფანე, განსაკუთრებულად ხილულ ადგილას დადგა, შესძახა, მიმართა რა ურწმუნო ხალხს:
– როდემდე, ჰოი ხალხო, არ განუდგებით ეშმაკის ცდუნებას, რათა ამით თავი აარიდოთ განსჯასა და საუკუნო ცეცხლს? რატომ ეთაყვანებით კერპებს და თქვენ ღმერთებს უწოდებთ, მაშინ როცა ისინი თქვენივე ხელების ქმნილებაა, და თუ აქვთ ბაგეები, მაინც ვერ ლაპარაკობენ, აქვთ ყურები და ვერაფერს ისმენენ, აქვთ თვალები და ვერ ხედავენ; მათი ნესტოები ვერ ყნოსავენ, ხელები ვერ ეხებიან, ფეხები ვერ დადიან და ყელი ვერ გამოსცემს ხმას; ისინი არ იღებენ მათთვის შეწირულ მსხვერპლს – არ ჭამენ, არ სვამენ მათ; არავის არ ეხმარებიან, რადგან საკუთარ თავსაც ვერ უშველეს, როდესაც ცეცხლი წვავდა და ფერფლად აქცევდა მათ. თუ ისინი ნამდვილად ღმერთები არიან, რატომ ვერ ჩააქრეს ცეცხლი, ვერ აირიდეს ალი, ვერ მიმართეს შეურაცხმყოფელი სიტყვით მათ მწვავს და ვერაფრით დასაჯეს იგი? და საერთოდ, რას გააკეთებს უგრძნობი ხე? თქვენ კი ეთაყვანებით მათ – მუნჯებს, ბრმებს, ყრუებს – თქვენივე ხელების ნამუშევარს. გაიგეთ მაცდური შეცდომა, რომელიც გაცდუნებთ, და მიატოვეთ ეს დამღუპველი ამაოება. შეიცანით ერთადერთი ჭეშმარიტი ღმერთი, რომლისაც ქრისტიანებს სწამთ. მიუახლოვდით მას და განათლდით. ვინაიდან მან განამტკიცა ცა, დააფუძნა დედამიწა, მხარს უჭერს ქმნილების არსებობას და მართავს მთელ სამყაროს. მან იცის ყოველი ადამიანის საჭიროება. ის არის ყველასთვის განმგებელი, შემწე და მფარველი, და არ არსებობს სხვა ღმერთი მის გარდა. ამიტომ, პერმელო კაცებო, ძმებო, მამებო და შვილებო! მომისმინეთ მე, ვინც თქვენს სიკეთეს გისურვებთ, და ირწმუნეთ ჩემ მიერ ნაქადაგები უფალი ჩვენი იესო ქრისტე; ჭეშმარიტებას გეუბნებით, რომ თუ ირწმუნებთ და მოინათლებით, გადარჩებით და მიიღებთ ცათა სასუფეველს. თუ არ ირწმუნებთ და არ მოინათლებით, მაშინ განისჯებით საუკუნო ტანჯვისთვის.
როდესაც წმინდა სტეფანე ასე ასწავლიდა, ნათქვამს სხვა სწავლებებსაც უმატებდა, ბევრი რწმუნდებოდა და, რწმენის დაწყებით, ნათლობას ეზიარებოდა; და დღითიდღე მრავლდებოდა მორწმუნეთა რიცხვი, და იზრდებოდა ქრისტეს ეკლესია პერმიაში.
ღირსი სტეფანე, როგორც კი სადმე შეკრებილ წარმართებს შენიშნავდა, მაშინვე უახლოვდებოდა მათ და, ბრბოს შორის დადგომილი, ქრისტეზე ქადაგებდა. ზოგჯერ კი ისინიც თავიანთ უხუცესებთან, მოგვებთან და ყველა უმნიშვნელოვანეს პერმელ მამაკაცთან ერთად იკრიბებოდნენ და მიდიოდნენ ღირს მამასთან სარწმუნოებაზე კამათისთვის და ყოველმხრივ მარცხდებოდნენ ღვთისმოსაობის სიტყვებით, რომლებიც გამოდიოდა მქადაგებლის ღვთისმეტყველი ბაგეებიდან. განსაკუთრებით ხშირად მოდიოდნენ ურწმუნო პერმელები ახლადაგებულ ეკლესიაში არა გადამრჩენელი ლოცვისთვის, არამედ იმ სურვილით, რომ ენახათ საეკლესიო შენობის სილამაზე და მისი შიდა ბრწყინვალება: არასოდეს ენახათ რაიმე მსგავსი, ისინი გაოცებულნი იყვნენ წმინდა ტაძრის მორთულობით და, წასვლისას, ერთმანეთში ამბობდნენ:
– როგორც ვხედავთ, ქრისტიანთა ღმერთი დიდია – ჩვენს ღმერთებზე გაცილებით დიდი.
ზოგჯერ კი, შეკრებილნი, ერთმანეთში მსჯელობდნენ და ამბობდნენ:
– თუ არ დავასახიჩრებთ სტეფანეს და არ განვდევნით მას ჩვენგან, ის მთელ ჩვენს ქვეყანას თავისი სწავლებით აავსებს და დაანგრევს ჩვენი ღმერთების ძველ ტაძრებსა და საკურთხევლებს; ჩვენ ვერ შევძლებთ მასთან სიტყვიერად შეჯიბრებას, და რჩება მხოლოდ ძალით განდევნა იგი აქედან.
სხვები კი ეწინააღმდეგებოდნენ:
– როგორ ვცემოთ და განვდევნოთ ის, როდესაც მოსკოვიდან არის და სიგელები აქვს?
ზოგიერთები ამატებდნენ:
– კიდევ, ნეტავ ის თუ დაიწყებდა პირველი ბრძოლას, მაშინ ჩვენთვის ბრძოლის დროს მოსახერხებელი იქნებოდა მისთვის ჭრილობების მიყენება, მაგრამ ის ეშმაკურ ჩვეულებას იცავს – თვითონ არ იწყებს და ელოდება, როდის დავიწყებთ ჩვენ ბრძოლას, რათა მოსკოვში ჩვენზე ჩივილის საბაბი ჰქონდეს; თუ გაბედავდა და რომელიმეს ჩვენგანს დაარტყამდა, ჩვენ მაშინვე დავგლეჯდით მას და შეგვეძლო თავის მართლება – ვინაიდან ის პირველი დაგვესხა თავს. მაგრამ რადგან ის, ჩვენს შეურაცხყოფებზე პასუხად, არ იტყვის განრისხებულ და საყვედურის სიტყვას, ყველაფერს მოთმინებით იტანს, ჩვენ არ ვიცით, რა ვუყოთ მას.
ასე მსჯელობდნენ ისინი მრავალჯერ და, ვერანაირ შეთანხმებამდე რომ ვერ მიდიოდნენ, იშლებოდნენ; ამით სრულდებოდა წინასწარმეტყველის სიტყვა:
„თქვით სიტყვა, მაგრამ ის არ აღსრულდება: რადგან ჩვენთან არის ღმერთი“ (ესაია 8:10).
ასე რომ, მთელი პერმის ქვეყანა გაიყო: მისი ზოგიერთი მკვიდრი ახლად განათლებული ქრისტიანი იყო, სხვები კი წარმართულ სიბნელეში რჩებოდნენ, უფრო მეტიც, კერპთაყვანისმცემლებს სძულდათ მორწმუნეები: ისინი ლანძღავდნენ მათ უხამსი და საყვედურის სიტყვებით, შეურაცხყოფდნენ და ამით არღვევდნენ მათ სიმშვიდეს. როდესაც ხედავდა, რომ მორწმუნეები ურწმუნოთაგან შეურაცხყოფას იტანდნენ, წმინდა სტეფანე ძლიერ წუხდა და ხშირად დღე და ღამე, ცრემლებით ევედრებოდა კაცთმოყვარე ღმერთს, რათა დაეცვა თავისი ახლად შეკრებილი სამწყსო თავისი საღვთო საფარველით, ხოლო უკეთურნი თავისი ყოვლადძლიერი მარჯვენით ეხსნა ეშმაკის მახეებიდან და მიეყვანა ჭეშმარიტების შემეცნებამდე.
ისმინა რა თავისი სათნომყოფელის ეს შეუწყვეტელი ცრემლიანი ლოცვები და იხილა რა მისი შრომა და მოთმინება, კაცთმოყვარე ღმერთმა, რომელსაც სურს, რომ ყველანი გადარჩნენ და ჭეშმარიტების შემეცნებამდე მივიდნენ, ისურვა პერმის მიწის განათლება წმინდა სარწმუნოების შუქით. მან პერმის ხალხს მოწყალების სული მოუვლინა, როგორც ოდესღაც მოციქული პეტრეს ქადაგების მომსმენთ; რის შესახებაც წერია საქმეებში:
„როდესაც ეს მოისმინეს, გულში ჩაწყდათ და უთხრეს პეტრესა და სხვა მოციქულებს: რა ვქნათ, ძმებო?“ (საქ. 2:37).
ასე რომ, პერმის ხალხის სიმრავლე – მოხუცები და ახალგაზრდები, დიდები და პატარები – შეიკრიბნენ და ერთმანეთს ეუბნებოდნენ.
– ხედავთ, ძმებო, ამ კაცს, რუსეთიდან რომ მოვიდა! გსმენიათ მისი სიტყვები? ამჩნევთ მის მოთმინებას? გაგიგიათ მისი დიდი სიყვარული ჩვენდამი? აი, რა გასაჭირშია და მაინც არ მიდის აქედან! რამდენი წყენა, დამცირება, შეურაცხყოფა მიიღო ჩვენგან და მაინც ამის გამო არ განრისხებულა და არავისთვის უთქვამს შეურაცხმყოფელი სიტყვაც კი, ყველაფერი უპასუხოდ დაუტოვებია. არანაირი ბოროტება არ აქვს ჩვენდამი, არავისთვის არ დაურტყამს, არამედ ყველაფერს სიმტკიცით იტანს, დიდი უკმაყოფილების გარეშე და მეტიც: უხარია, როცა ჩვენ მას შეურაცხყოფას ვაყენებთ, ამავდროულად კი არ წყვეტს ჩვენთვის ზეციური სასუფევლის, მარადიული სატანჯველისა და თითოეულის საქმეთა მიხედვით მიზღვის შესახებ საუბარს, ყოველთვის გვასწავლის, თუ როგორ განვთავისუფლდეთ ტანჯვისგან და მოვიპოვოთ სასუფეველი. მართალი რომ არ ყოფილიყო ის, რასაც ამბობს, ამდენს არ ითმენდა და არ იშრომებდა! ჭეშმარიტად ის არის მონა იმ დიდი და ცოცხალი ღმერთისა, რომელსაც ქადაგებს, რომელმაც შექმნა ცა და მიწა და მოამზადა კეთილთათვის სასუფეველი, ბოროტთათვის კი – სატანჯველი, და მისი ყველა სიტყვა – ჭეშმარიტია!
ამიტომ, მივედით მასთან და ვთხოვოთ, სრულყოფილად გვასწავლოს თავისი სარწმუნოება და ქრისტიანებად გაგვხადოს.
და მივიდნენ დიდი სიმრავლით წმინდა მქადაგებელთან კაცები, ქალები და ბავშვები.
ღირსმა სტეფანემ კი, იხილა რა ამდენი ხალხი, რომელიც ქრისტე ღმერთისკენ მიდიოდა, გამოუთქმელად გაიხარა: სიხარულის ცრემლებს ღვრიდა, გამოუთქმელ მადლობას სწირავდა კაცთმოყვარე უფალს, რომელსაც არ სურს ცოდვილთა სიკვდილი. მან სიყვარულით მიიღო ისინი, როგორც მამა შვილებს, და ღვთივშთაგონებული ბაგეები გააღო რა, დიდხანს ასწავლიდა მათ წმინდა სარწმუნოების ყველა საიდუმლოს. ღმერთმა კი გაუხსნა მათ გონება, რათა გაეგოთ წმინდანის სწავლება: ისინი ნებით იღებდნენ მის სიტყვებს და ნათლობას სთხოვდნენ, და მან მონათლა ისინი სახელითა მამისა, ძისა და სულისა წმინდისა.
ამგვარად, ღვთის მადლით, ღირსი სტეფანეს შრომითა და ლოცვებით განათლდა პერმის მიწა.
ახლად განათლებულები ანადგურებდნენ თავიანთ ძველ კერპებს, რომლებიც სახლებში, სოფლებში, გზებზე, ტყეებსა და ჭალებში იდგნენ, და ანგრევდნენ მათ საკერპოებს. განსაკუთრებით ამაში შრომობდა თავად ნეტარი სტეფანე; ის დადიოდა ყველგან, ცულით ჩეხავდა კერპებს და წვავდა მათ ურწმუნოთა ძღვენთან ერთად.
უნდა აღინიშნოს, რომ პერმელ წარმართებს ჰქონდათ ჩვეულება, თავიანთ ღმერთებისთვის შეეწირათ ნადირობისას დაჭერილი ცხოველების ტყავები, როგორიცაა: სვიები, კვერნები, ყარყუმები, თრიები, თახვები, მელიები, დათვები, ფოცხვერები და სხვები, და ჩამოეკიდებინათ ისინი კერპებზე. გარდა ამისა, ისინი კერპებს ზემოდან ფარავდნენ საუკეთესო ტილოებით და ახვევდნენ სახვევებით. ეს და სხვა ძღვენი არავის არ სურდა აეღო, რადგან თუ ვინმე გაბედავდა რომელიმეს შეხებას, ის მძიმე სნეულებაში ვარდებოდა: სატანის მოქმედებით, მას აკანკალებდა და ამტვრევდა. წმინდა სტეფანე კი, ღვთისმოშურნეობით და დემონური ძალის შიშის გარეშე, ყველაფერს, რაც კერპებისთვის იყო შეწირული, აგროვებდა ერთ გროვად მის მიერვე დანაწევრებულ კერპებთან ერთად და წვავდა, ფერფლად აქცევდა; ამასთან, ის თვითონ არაფერს იღებდა ძღვენიდან, არც სხვებს, მორწმუნეებს, აძლევდა ამის ნებას, რადგან ძღვენს ბოროტი სულების ნაწილად მიიჩნევდა. მხოლოდ თავის ყრმას 2798
ახალმონათლულ პერმელ მათეს უბრძანა, კერპთა თეთრეულისა და სამოსელისგან ონუჩები გაეკეთებინა, წარმართული ღმერთების შესარცხვენად. პერმელები ძლიერ, ორმაგად გაოცდნენ, რომ ღირსი მამა არაფერს იღებდა თავისთვის ძვირფასი ნივთებიდან, არამედ ყველაფერს ცეცხლს აძლევდა, და რომ არანაირ ზიანს არ იღებდა დემონებისგან. ამან მათში კიდევ უფრო განამტკიცა რწმენა ქრისტეს ძალის მიმართ, რომელიც ამარცხებს ეშმაკისეულ ძალას, და განამტკიცებდა მათ კეთილმსახურებაში. წმიდა სტეფანემ, რომელმაც მრავალი კერპი დაამსხვრია სხვადასხვა ადგილას, კიდევ ორი ეკლესია ააშენა, რადგან ყოველდღიურად სულ უფრო მრავლდებოდა ქრისტეს მორწმუნეთა რიცხვი, ხოლო ურწმუნოთა რიცხვი ყოველდღიურად მცირდებოდა. პერმელთა განმანათლებელმა ტაძრებთან სკოლები მოაწყო, სადაც აგროვებდა ახალგაზრდებს, ყმაწვილებსა და მცირეწლოვან ბავშვებს, ასწავლიდა მათ პერმულ ანბანს და კითხვას ჟამნის, ფსალმუნისა და სხვა წიგნების მიხედვით, რომლებიც მან პერმულ ენაზე თარგმნა, რათა პერმელებისთვის მოემზადებინა მღვდლები, დიაკვნები და სხვა სასულიერო პირები, აგრეთვე მასწავლებლები, მათივე ტომიდან და ენიდან. ასე ყვაოდა და ბრწყინავდა პერმში წმიდა ქრისტიანული სარწმუნოება.
წმიდა სტეფანეს ამ მოღვაწეობის დროს, რომელიც მიმართული იყო ახალმონათლულთა რწმენაში განმტკიცებისკენ, მასთან მივიდა ერთი მოგვი, ანუ ჯადოქარი, გრძნეულთა და მოგვების მეთაური; მას პერმელები ნათლობამდე ყველა მოგვზე მეტად სცემდნენ პატივს, მამად და მასწავლებლად მიიჩნევდნენ, რომელიც თავისი ჯადოსნური ძალით მართავდა მთელ პერმის მიწას. მან დაიწყო ახალმონათლულთა არევა და თქვა: „პერმელო კაცნო და ძმანო, რატომ ტოვებთ მამაპაპისეულ ღმერთებსა და სარწმუნოებას? რატომ წყვეტთ მათთვის მსხვერპლის შეწირვას, როგორც ამას თქვენი მამები აკეთებდნენ? ვის უსმენთ? განა მოსკოვიდან მოსულ ადამიანს არა? და განა შეიძლება მოსკოვიდან ჩვენთვის რაიმე სიკეთე მოვიდეს? განა იქიდან არ გვეკისრება მძიმე გადასახადები, არ გვადგება ძალადობა და არ გვინიშნავენ მსაჯულებსა და მეთაურებს? ნუ მოუსმენთ ამ რუსს, თანაც მოსკოველს, უცხო ადამიანს. არამედ მომისმინეთ მე, თქვენსას, ვისაც თქვენი სიკეთე მინდა. მე ხომ თქვენთან ერთ ტომისანი ვარ, ერთი ქვეყნიდან, და ერთ ენაზე ვლაპარაკობ თქვენთან, და უფრო მეტად შეგშვენით, მოუსმინოთ მე, თქვენს მოხუცსა და მამას, ვიდრე ამ ახალგაზრდას, რომელიც თავისი ასაკით ჩემი ვაჟი ან შვილიშვილი შეიძლება იყოს.“
ამის საპასუხოდ ახალმონათლულებმა თქვეს:
– წადი, მას ეკამათე და არა ჩვენ.
ეს ჯადოქარი აღმოჩნდა ღირსი მამის ყველაზე მძვინვარე მოწინააღმდეგე, და მათ შორის დიდი ბრძოლა ატყდა; მოგვი ცდილობდა ღირსი მამა თავისი ჯადოქრობით დაეღუპა: ის ეშმაკებს იხმობდა და შელოცვებს აკეთებდა, მაგრამ უშედეგოდ: მისი მოგვობა ინგრეოდა, რადგან ეშმაკები ვერ მიუახლოვდებოდნენ ღვთის სათნოს. თუმცა, ბოროტებით სავსე ჯადოქარი არ ჩერდებოდა, ყოველდღიურად აგრძელებდა ღირსი მამისთვის უსიამოვნებების მიყენებას: ის ღიად გმობდა წმიდა ქრისტიანულ სარწმუნოებას, რითაც აღელვებდა რწმენაში განუმტკიცებელთ და კვლავ იზიდავდა მათ წინანდელი უღმერთოებისკენ; ზოგიერთს სიტყვებით აცდუნებდა, ზოგიერთს კი საჩუქრებით იზიდავდა თავის მხარეს. ხშირად მიდიოდა ღირსი მამასთან სადავოდ, რა დროსაც ლანძღვითა და საყვედურებით ყოველნაირად ცდილობდა დაემარცხებინა ქრისტეს უძლეველი მეომარი. ერთხელ მან წმ. სტეფანეს უთხრა:
– ჩვენი ღმერთები, შენ მიერ შეურაცხყოფილნი, მხოლოდ თავიანთი მოწყალების გამო არ გაგანადგურეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ისინი დიდი ხნის წინ განგგანადგურებდნენ ან გაგხევდნენ. მაგრამ ისინი გინდობენ თავიანთი უბოროტობის გამო, რათა შენ, შეიცნობდი რა მათ სიკეთეს, შეწყვეტდი მათთვის უსიამოვნებების მიყენებას. ხოლო ის, რომ ჩვენი რწმენა თქვენს ქრისტიანულზე უკეთესია, ამას ნათლად დაგიმტკიცებ: თქვენ ერთი ღმერთი გყავთ, ჩვენ კი – მრავალი ღმერთი, შემწეები და მფარველები, და ისინი გვაძლევენ ყველაფერს, რაც წყლებშია – თევზებს, და ჰაერში – ფრინველებს, ტყეებსა და მდელოებზე – წავებს, კვერნებს, ფოცხვერებს და სხვა მხეცებს, რომლებიც ჩვენი ნანადირევით თქვენამდეც აღწევს. მათი მეშვეობით მდიდრდებიან თქვენი მთავრები, ბოიარები და დიდებულები, იმოსებიან და დადიან მათში ამაყი დიდებულებით, ჩუქნიან ერთმანეთს და ვაჭრობენ, გზავნიან მეზობელ ქვეყნებსა და შორეულ მიწებში, ურდოში, საბერძნეთში, გერმანელებთან და ლიტვაში, და ეს ყველაფერი ჩვენი ნანადირევიდან მოდის, რომელსაც ჩვენი მრავალი ღმერთი გვიგზავნის. ჩვენი რწმენა თქვენსაზე გაცილებით უკეთესია და აი, კიდევ რატომ. ჩვენთან ერთი ან ორი ადამიანი მიდის დათვთან საბრძოლველად და კლავს მას ღმერთების დახმარებით, რომლებსაც ამისთვის ტყავს ჰპირდებიან. თქვენ კი ერთ დათვზე გამოდის ასი ან ორასი და მეტი ადამიანი, და ამხელა რაოდენობა ძლივს ამარცხებს ერთ მხეცს, ზოგჯერ კი ვერც ახერხებენ და, თავად დანაწევრებულნი მისგან, არაფრით ბრუნდებიან ნადირობიდან. ჩვენი რწმენა თქვენსაზე უკეთესია იმიტომაც, რომ ჩვენთან იმავე დღეს ხდება ცნობილი მოვლენები, თუნდაც შორეულ მხარეში მომხდარი, თქვენთან კი ასე არ არის, არამედ მრავალი დღის შემდეგ იღებთ რაიმე ცნობას. ყოველივე ამის გამო, ჩვენი რწმენა თქვენსაზე უკეთესია.
ამაზე საპასუხოდ, წმინდა სტეფანე ამბობდა, რომ ერთიანი ქრისტიანული ღმერთი ჯობია მრავალ წარმართულ ღმერთს, რადგან ისინი – არა ღმერთები, არამედ ეშმაკები არიან, ციდან უფსკრულში გადმოგდებულნი და უგუნურ ადამიანებს აცდუნებენ უსულო კერპებში. ისინი არა მხოლოდ არ ეხმარებიან ადამიანებს, არამედ, პირიქით, ვნებენ და ყოველთვის ბოროტების კეთებისკენ ისწრაფვიან; რადგანაც ბოროტები, უმოწყალოები, მრისხანეები, სიბრაზით სავსენი, შურიანი მოძულეები არიან, ისინი მზად იქნებოდნენ, დაუყოვნებლივ გაენადგურებინათ კაცობრიობა, თუკი მათ არ შეაკავებდა და არ შეაჩერებდა ღვთიური ძალა. ყოველგვარი ნადირობა კი ადამიანებს ეძლევათ არა კერპებისგან, რომლებიც უძრავად დგანან ერთ ადგილას, არც ეშმაკებისგან, რომლებსაც არანაირი ძალაუფლება არა აქვთ ღვთის ქმნილებაზე, არამედ ყოველივე სიკეთის მომნიჭებლისგან – ღვთისგან, რომელიც თავის ძღვენს ურიგებს ყველას თავისი შრომის მიხედვით. მხეცებთან ბრძოლა ხდება არა მხოლოდ პერმში, არამედ ყველა მიწასა და ქვეყანაში. ადამიანის გამარჯვება მხეცებზე კი ხდება არა თქვენი ღმერთების დახმარებით, არამედ ან ფიზიკური ძალით, ან მებრძოლის ოსტატობით, მთავარი კი ის არის, რომ ზეციურმა ღმერთმა დაუმორჩილა ადამიანს ყოველგვარი მხეცი, საქონელი, ფრინველი და თევზი. მრავალი ქრისტიანი მოიძებნა, რომლებმაც ქრისტეს სახელით დაიმორჩილეს სასტიკი მხეცები, დაულოცეს ლომებს პირი, სიტყვით შეკრეს დათვები და ლეოპარდები, ფეხქვეშ თელავდნენ ასპიტს, ვასილისკს და ყოველგვარ გველს.
რაც შეეხება ცნობებს, რომლებიც ღმერთების მიერ სწრაფად მიეწოდებათ ქურუმებს, წმინდანმა ასე უპასუხა: ქრისტიანულ ეკლესიაში ბევრი ისეთი წინასწარმეტყველი აღმოჩნდა, რომლებიც თავიანთი სულიერი თვალებით, როგორც საკუთარი თვალწინ, ხედავდნენ არა მხოლოდ შორს მიმდინარე მოვლენებს, არამედ წინასწარმეტყველებდნენ იმასაც, რაც მათი გარდაცვალებიდან მრავალი წლის შემდეგ უნდა მომხდარიყო. ასევე, ძველი აღთქმის წმინდა წინასწარმეტყველებმა მრავალი წლით ადრე იწინასწარმეტყველეს ის, რაც შემდეგ ახალი აღთქმის ქრისტიანულ ეკლესიაში აღსრულდა.
სარწმუნოებაზე ხანგრძლივი და არაერთგზის კამათის შემდეგ, წმინდა სტეფანე და ქურუმი მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ უკეთესი იყო საქმით გამოეცადათ, ვის მხარეს იყო ჭეშმარიტება. ქურუმის არჩევანით, ისინი შეთანხმდნენ შემდეგზე – გაევლოთ ცეცხლსა და წყალში, და ვინც ცეცხლში არ დაიწვებოდა და წყალში არ დაიხრჩობოდა, მისი რწმენა იქნებოდა ჭეშმარიტი, და მას უნდა გაჰყოლოდა ხალხი. ეს შეთანხმება სასურველი იყო მთელი პერმელი ხალხისთვის, რომელიც შეიკრიბა კამათის მოსასმენად.
წმინდა სტეფანემ უთხრა ქურუმს:
– შენ ის მოისურვე, რაც ჩემს თავმდაბალ ძალებს აღემატება, მაგრამ მე ვენდობი ყოვლისშემძლე ღმერთის სიკეთესა და წყალობას, რომელიც ყველას გადარჩენას ეძიებს. ის თავისი წმინდა სახელის სადიდებლად სასწაულებრივად შეძლებს ჩემი ცოცხლად და უვნებლად შენარჩუნებას ცეცხლსა და წყალში. ამ სასწაულით განმტკიცდეს სარწმუნოებაში აქ მდგომი ხალხი, შენ კი შერცხვები შენს ეშმაკებთან ერთად, რომლებსაც ენდობი.
ეს რომ უთხრა ქურუმს, წმინდა სტეფანე ხალხს მიუბრუნდა:
– კურთხეულ არს უფალი! აიღეთ ცეცხლი, მოიტანეთ აქ და აანთეთ ეს ცალკე მდგარი, ცარიელი, ღია შესასვლელიანი ქოხი, მე კი, კუდიანთან ერთად ხელჩაკიდებული, შევალ მასში.
შემდეგ მოიტანეს ცეცხლი და ნაგებობა აანთეს. ღირსმა სტეფანემ კი, ხელები ცისკენ აღაპყრო და ღმერთს ამ სიტყვებით ლოცვა დაუწყო:
– ვლადიკო მრავალმოწყალეო, „მოგვეც შეწევნა გასაჭირში, რადგან ამაოა ადამიანთაგან შემწეობა“ (ფს. 59:13), მოავლინე შენი წყალობა, გამოაჩინე შენი კაცთმოყვარეობა, აჩვენე შენი ძალა, რათა ამყოფმა ხალხმა გაიგოს ჭეშმარიტი სარწმუნოება და იცოდეს, რომ შენ ხარ ჭეშმარიტი და ერთადერთი ღმერთი, და მე შენი მონა ვარ: „რადგან, აჰა, მტრები შენი ღმუიან, და მოძულეებმა შენმა აღმართეს თავი“ (ფს. 82:3), „აღაპყრობენ ცისკენ ბაგეებს თავიანთს, და ენა მათი მიწაზე დადის“ (ფს. 72:9). ამიტომ „მიჩვენე კეთილი ნიშანი, რათა მიხილონ ჩემმა მოძულეებმა და შერცხვეს, რადგან შენ, უფალო, დამეხმარე და მანუგეშე მე“ (ფს. 85:17). შენ ხარ ღმერთი, რომელიც გვანუგეშებს ჩვენს ყოველგვარ მწუხარებაში შენი ნუგეშისმცემელი სულიწმიდით, რომელთან ერთადაც კურთხეულ ხარ უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.
ლოცვის დასრულების შემდეგ მან ხალხს უთხრა: – მშვიდობა თქვენდა, ძმანო, იხსენით თავი, ითხოვეთ და ილოცეთ ჩემთვის. რადგან წმიდა სარწმუნოებისათვის მზად ვარ მოვკვდე. მივემართები ჩემს წინაშე მდებარე ღვაწლისკენ, სასოებით მიენდობი რა სარწმუნოების წინამძღოლსა და სრულმყოფელს, იესოს.
კუდიანს მიუბრუნდა და უთხრა: – წავიდეთ ერთად, ხელჩაკიდებულნი, როგორც დავპირდით ერთმანეთს.
მაგრამ კუდიანს, ძლიერი, მძვინვარე ცეცხლის ტანჯვის შიშით, არ უნდოდა წასვლა. მაშინ ღირსმა, მაგრად მოჰკიდა ხელი მის სამოსს და ძალით მიათრევდა მასთან ერთად ცეცხლში. ის კი ეწინააღმდეგებოდა, უკან იხევდა და მიწაზე ეცემოდა, ყვიროდა, რომ მაშინვე დაიწვებოდა ცეცხლში, როგორც თივა და მშრალი ტოტები. მაშინ ხალხმა გაღიზიანებით დაუწყო ყვირილი, რომ წასულიყო ცეცხლში საკუთარი წინადადებისამებრ. მაგრამ ის ევედრებოდა, რომ თავი დაენებებინათ მისთვის.
მისი ვედრების საპასუხოდ ღირსმა სტეფანემ უთხრა: – განა შენ თვითონ არ აირჩიე ეს და არ მოისურვე ცოცხალი ღმერთის გამოცდა, რატომ ამბობ ახლა უარს?
კუდიანმა კი, მიწამდე ქედმოხრილმა და წმიდანის ფეხებზე დაცემულმა, ისაუბრა თავის უძლურებაზე და, თავისი დანაშაულის გაცნობიერებით, ამხილა თავისი ცდუნების ამაოება, და აღიარა, რომ წმ. სტეფანეს დაშინების სურვილით, ასეთი ხერხი მოიფიქრა დავის გადასაწყვეტად, რადგან დარწმუნებული იყო, რომ ცოცხალი ღმერთის მონას შეეშინდებოდა. მაგრამ კუდიანის მზაკვრობა მისსავე თავზე მოექცა და მისი ბოროტება მისსავე ქიმზე დაეცა (იხ.: ფს. 7:17). ზუსტად ასევე არ წავიდა პერმელი მოგვების უხუცესი წყალშიც, თუმცა მდინარეზე უკვე მოემზადებინათ ორი ნაფოტი: ერთი დინების ზემოთ, მეორე კი ქვემოთ; ვარაუდობდნენ, რომ ორივე, ხელჩაკიდებული, ერთ ნაფოტში შევიდოდა, და ყინულის ქვეშ გავლის შემდეგ, მეორეში გამოვიდოდა; როდესაც წმ. სტეფანემ დაუწყო კუდიანს იძულება, რომ მასთან ერთად ნაფოტში წასულიყო, ეს უკანასკნელი უარზე იყო. ასე გამოვლინდა მისი ყველა გრძნეულების უძლურება და მისი სიცრუე, რომელიც ადრე აცდუნებდა ხალხს, სწავლებებისა. ამის შემდეგ წმ. სტეფანემ ჰკითხა კუდიანს: – გსურს ირწმუნო და მოინათლო, რადგან უკვე დამარცხებული ხარ?
მაგრამ მან უარი თქვა ქრისტიანული სარწმუნოების მიღებაზე და წმიდა ნათლობაზე. მაშინ წმიდანმა ხალხს უთხრა: – თქვენ მოწმენი ხართ იმისა, რომ მან, წყეულმა, თვითონ მოიგონა ხერხი, რათა ცეცხლითა და წყლით დაედგინა ჭეშმარიტი სარწმუნოება, და არ მოინდომა თავისივე სიტყვის შესრულება, არ უნდოდა არც ცეცხლში წასვლა, არც წყალში. და ახლაც მაინც არ სწამს, არ ითხოვს ნათლობას. რას ფიქრობთ მასზე? თქვით.
ხალხმა კი შესძახა: – სასიკვდილო განაჩენს ექვემდებარება!
და, მოჰკიდეს რა ხელი, წმიდა სტეფანეს ხელში გადასცეს, რათა მას მისთვის სასურველი სასიკვდილო განაჩენი გამოეტანა. ამასთან ისინი ამბობდნენ: – თუ ცოცხლად გაუშვებ, ის კიდევ უფრო დიდ უსიამოვნებებს შეგიქმნის.
წმიდანმა კი უპასუხა მათ: – არა, ნუ იქნება ჩვენი ხელი ჩვენს მტერზე. ქრისტემ მე არა საცემლად, არამედ სახარებლად მომავლინა, არა საწამებლად, არამედ თვინიერებით სასწავლებლად და სიმშვიდით მოსაგებელად მიბრძანა. ასევე არ მიანდერძებია ჩემმა ვლადიკამ სიკვდილით დასჯა, არამედ წყალობით დასჯა ნათქვამის მიხედვით: „დამსჯოს მე მართალმა: ეს წყალობაა; ამხილოს მე“ (ფს. 140:5). და რაკი მას არ სურს რწმენა, სიბოროტით გამაგრებული და დაბრმავებული, მისთვის მარადიული სასჯელი იქნება. რადგან ჩვენი უფალი ამბობს: „ვინც ირწმუნებს და მოინათლება, გადარჩება; ხოლო ვინც არ ირწმუნებს, განიკითხება“ (მარკ. 16:16).
მას მკაცრად უნდა აეკრძალოს ღვთის ხალხის თავისი ცრუ სწავლებით გახრწნა. ნუღარ იცხოვრებს ქრისტეს სამწყსოს შორის. ნუ შეერევა წყვდიადი სინათლეს, არამედ განდევნილ იქნება ბოროტი ყველასგან. დაე, მოიკვეთოს დამპალი ასო სულიერი მახვილით, განდევნილი იქნება ამ საზღვრებიდან ეს მგელი. თუკი ის კვლავ გაბედავს აქ გამოჩენას და სწავლებას, მაშინ არ ასცდება სასიკვდილო განაჩენს.
ასეთი აკრძალვით განდევნეს გრძნეული პერმის საზღვრებიდან. ქრისტეს ეკლესია მშვიდობით იმყოფებოდა, ყველგან შენდებოდა ღვთის ტაძრები, ხოლო კერპთაყვანისმცემლობის სამლოცველოები საბოლოოდ ნადგურდებოდა.
მალევე პერმის მიწაზე ეკლესია იმდენად გამრავლდა, რომ მორწმუნეებს განსაკუთრებული ეპისკოპოსი დასჭირდათ – მით უმეტეს, რომ დიდი მანძილის გამო მოუხერხებელი იყო მოსკოვის მიტროპოლიტთან სამღვდელო პირთა ხელდასასმელად გაგზავნა. შორეული პერმი მოსკოვიდან იმდენადვე იყო დაშორებული, რამდენადაც მოსკოვი – კონსტანტინოპოლიდან.
ღირსი სტეფანე თავის სამწყსოსთან წინასწარი თათბირის შემდეგ გაემგზავრა მოსკოვში დიდ მთავარ დიმიტრი იოანეს ძესთან და მიტროპოლიტ პიმენთან. მან აცნობა მათ ყველაფერი, რაც ღვთის მადლით მოხდა პერმის მიწაზე, და სთხოვა მისთვის ეპისკოპოსის მიცემა, რადგანაც „სამკალი ბევრია, მუშაკი კი ცოტა“ (მათე 9:37).
დიდმა მთავარმა, მიტროპოლიტმა ეპისკოპოსებთან და წმინდა კრებასთან ერთად განიხილეს წმ. სტეფანეს თხოვნა და გადაწყვიტეს იგი პერმის ეპისკოპოსად დაედგინათ, როგორც ამ პატივის ჭეშმარიტად ღირსი კაცი.
– ვინ არის ყველაზე ღირსეული და ყველაზე შესაფერისი თავისი თვისებებით პერმის მიწის საეპისკოპოსო მსახურებისთვის, თუ არა ის, ვინც ქრისტეს მადლით გაანათლა ეს მიწა და ამასთანავე იმდენი დიდი ღვაწლი და შრომა გასწია, წმინდა წიგნები პერმულ ენაზე თარგმნა, კერპები შემუსრა და ტაძრები ააშენა, ამგვარად გამოჩნდა რა პერმისთვის მოციქულად?
და დადგინდა წმინდა სტეფანე 2804 პერმის ეპისკოპოსად. ამ დადგინებამ დიდად გაახარა დიდი მთავარი, რომელიც დიდი ხანია იცნობდა და უყვარდა წმ. სტეფანე. ახლადდადგინებულ ეპისკოპოსს ძღვენი უბოძეს, დიდმა მთავარმა და მიტროპოლიტმა ის პერმიაში გაუშვეს.
თავის ახლადდაარსებულ ეპარქიაში დაბრუნებისას მან მორწმუნეებს დიდი სიხარული მიუტანა. ეპისკოპოსის ხარისხში წმინდა სტეფანე ისევე გულმოდგინედ შრომობდა პერმის ეკლესიისთვის, როგორც ადრე: ქრისტეზე მოქცეულთ ამაგრებდა მართლმადიდებლურ სარწმუნოებაში; ურწმუნოდ დარჩენილებს რწმენისკენ მოუწოდებდა და ნათლავდა; აღმართავდა ღვთის ეკლესიებს, აკურთხებდა მღვდლებს, საუკეთესოდ აწყობდა მთელ საეკლესიო წესრიგს. ის აშენებდა მონასტრებსაც. უხვად გასცემდა მოწყალებას, აპურებდა ღარიბ-ღატაკთ, მოსავდა შიშვლებს, ანუგეშებდა მწუხარეებს და თავშესაფარს აძლევდა მგზავრებს 2805. ყველასთვის ის იყო მოწყალე მამა, დიდი ქველმოქმედი და ფხიზელი მწყემსი, რომელიც ზრუნავდა არა მხოლოდ თავისი სამწყსოს სულებზე, არამედ მათ ხორციელ საჭიროებებზეც: ასე, პერმიაში ძლიერი შიმშილობის დროს, წმინდა სტეფანე ძალიან ხშირად ნავებით ვოლოგდიდან აქ ჩამოჰქონდა უამრავი პური და უსასყიდლოდ ურიგებდა ღარიბ ხალხს.
ასე, ღვთის სათნომა, პერმის ეპისკოპოსმა სტეფანემ, მთელი პერმის მიწა ღმერთთან მიიყვანა. წმინდა ეკლესიაში კეთილმსახურებით მართავდა, მან შექმნა ყველაფერი აუცილებელი მის მიერ მწყემსილი სიტყვიერი სამწყსოსთვის. ამ მრავალწლიან შრომაში, რომელიც აღებული იყო ამდენი სულის გადასარჩენად და რომელმაც შეარყია მისი ჯანმრთელობა, წმინდა სტეფანე, უკვე ხანდაზმულ ასაკს მიღწეული, მიუახლოვდა აღსასრულს.
წმინდა სტეფანე გარდაიცვალა მიტროპოლიტ კვიპრიანეს 2806 დროს, დიდი მთავრის ვასილის 2807 დღეებში, დიდი მთავარ დიმიტრის ძის, რომელმაც თავი განადიდა მამაისთან გამარჯვებით.
სიცოცხლის მიწურულს მას კიდევ ერთხელ მოუწია მოსკოვში გამგზავრება ზოგიერთი საეკლესიო საქმის გამო. დედაქალაქში გამგზავრებამდე სტეფანემ მოიწვია თავისი სიტყვიერი სამწყსო და ასწავლიდა სამწყსოს საღმრთო წერილით, რათა დარჩენილიყვნენ სარწმუნოებაში და ერთმანეთისადმი უშფოთველ სიყვარულში. თავისი სიკვდილის მოახლოების შეგრძნებით, მან თავისი არქიპასტორული სწავლება სიტყვებით დაასრულა:
– ახლოა ჩემი აღსასრულის ჟამი, როგორც გამიცხადა მე უფალმა ჩვენმა იესო ქრისტემ, რომელსაც თქვენც შეგაბარებთ.
შემდეგ კი ლოცვის აღვლენის შემდეგ გზას გაუდგა. მოსკოვში ჩასვლისთანავე წმინდანი ავად გახდა და რამდენიმე დღის ავადმყოფობის შემდეგ მიიცვალა 2808 უფალთან, რომელიც მას ყველაზე პატარა ასაკიდანვე უყვარდა.
მის საზეიმო დაკრძალვაზე ესწრებოდნენ მთავრები, ბოიარები, მიტროპოლიტი ყველა სასულიერო დასთან ერთად და უამრავი ხალხი. ყველა პატივით მიაცილებდა მის ცხედარს წმინდა მაცხოვრის მონასტერში, სადაც ახლა სამეფო სასახლეა. მონასტრის ქვის ეკლესიაში, მარცხენა მხარეს, დაასვენეს ღვთის სათნოყოფილის ნაწილები.
პერმის სამწყსო მწარედ გლოვობდა თავისი ეპისკოპოსის სიკვდილს, რომელმაც ღვთის ანგელოზებიც კი აღავსო დიდი სიხარულით, ამდენი ცოდვილის სულის უფლისკენ მოქცევით. ამიტომ მისი წმინდა სული სიხარულით აიღეს ანგელოზთა ხელებმა და ზეიმით მიიტანეს მადლის ტახტთან. წმინდა იერარქთა დასთან ერთად უფლის წინაშე მდგომი, წმინდა სტეფანე ლოცულობს მისთვის არა მხოლოდ პერმის მიწისათვის, არამედ მთელი მსოფლიოსთვის.
წმიდა მართალი გლაფირა
უმანკო და ღვთისმოშიში ქალწული გლაფირა მსახურობდა იმპერატორ ლიკინიუსის მეუღლესთან, კონსტანციასთან. როდესაც შეიტყო გარყვნილი ლიკინიუსის უწმინდური ზრახვების შესახებ, იგი ნიკომიდიიდან ამასიაში გაშორდა და აქ ცხოვრობდა ეპისკოპოს ბასილის მფარველობისა და მეთვალყურეობის ქვეშ. ლიკინიუსის მიერ დასასჯელად მოთხოვნის შემდეგ, იგი ეპისკოპოს ბასილისთან ერთად გაემგზავრა მასთან, მაგრამ გზაში აღესრულა და ზეციურ სავანეებში გადავიდა.