წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
ცხოვრება ღირსი მამისა ჩვენისა თეოდორე სიკეოტელისა, ანასტასიოპოლელი ეპისკოპოსისა
გალატიის მხარეში არის სოფელი, რომელსაც სიკეა ეწოდება, ანასტასიოპოლიდან 12 სტადიონის დაშორებით, ანკირის ოლქის მთავარ ქალაქთან (მცირე აზიაში). ამ სოფელში დაიბადა ღირსი თეოდორე სიკეოტელი, დედის, მარიამისგან, და ცნობილი მეუღლისგან, კოსმასგან, რომელიც იმ დროს მსახურობდა მეფე იუსტინიანე დიდთან, როგორც მალემსრბოლი.
როდესაც თეოდორეს ჩასახვა მოხდა, მის დედა მარიამს იმ ღამით ძილში გამოეცხადა საოცარი ნიშანი: მან დაინახა მისი საშოსკენ ჩამოსული დიდი, კაშკაშა ვარსკვლავი. გამოღვიძებულმა, მან ეს ამბავი აუწყა თავის დედას, ელპიდიას, და დას, დისპენიას, რომლებიც მასთან ერთად ცხოვრობდნენ. შემდეგ წავიდა ერთ ხილვადმხილველ ბერთან, რომელიც მოღვაწეობდა განდეგილურ დუმილში, იმ სოფლიდან ექვსი სტადიონის დაშორებით, და უამბო მას თავისი უცნაური ხილვის შესახებ.
ბერმა, მიუძღვნა რა მას სულიერი დარიგებანი ღვთივსათნო ცხოვრების შესახებ, უთხრა:
– შენში ჩასახული ყრმა ჭეშმარიტად იქნება დიდი კაცი, არა მხოლოდ ადამიანთა შორის, არამედ ღვთის წინაშეც. ნათელი ვარსკვლავი კი სამეფო დიდებას მოასწავებს, როგორც ამას სიზმრების ბრძენი განმმარტებლები ხსნიან; მაგრამ შენთვის ნანახი არ უნდა ნიშნავდეს მიწიერ სამეფო ძალაუფლებას, არამედ ვარსკვლავი, რომელიც იხილე, წინასწარმეტყველებს იმ დიდებას სათნოებებისა და ღვთის მადლისა, რომლითაც ღმერთი დააჯილდოებს შენს შვილს. რადგან უფალი ჩვეულებრივ თავის მსახურებს დედის საშოშივე განწმენდს მათ დაბადებამდე.
ასე უწინასწარმეტყველა მარიამს ხილვადმხილველმა ბერმა და, რამდენიმე რჩევის მიცემის შემდეგ, მშვიდობით გაუშვა. ეს ყველაფერი ცნობილი გახდა ანასტასიოპოლელი ეპისკოპოსისთვის, თეოდოსისთვის, და მანაც ასე გაიგო ხილვა, რომ დაბადებული ყრმა იქნება სინათლე სამყაროსთვის.
მარიამი, ბერთან დაბრუნების შემდეგ, მის რჩევებს მიჰყვა და ღვთივსათნო ცხოვრებას ეწეოდა, უმანკოებით, თავის დედასა და დასთან ერთად. როდესაც მშობიარობის დრო დადგა, მარიამმა შვა ვაჟი და ქრისტიანული წესის მიხედვით იგი მოინათლა და თეოდორე ეწოდა (რაც ბერძნულიდან ნიშნავს „ღვთის ძღვენს“), მისი სახელითვე ცხადყოფდა, რომ ყრმა ღვთისგან დიდი ძღვენი იქნება მსოფლიოსთვის.
როდესაც მას ექვსი წელი შეუსრულდა, დედას სურდა მისი წინასწარ ჩაწერა სამხედრო სამსახურში და ამისათვის მოუმზადა მას ძვირფასი სამოსი, ოქროს სარტყელი და სხვა, ამ სამსახურისთვის საჭირო ნივთები. მას სურდა კონსტანტინოპოლში გამგზავრება, რათა იქ მეფისთვის სამსახურში მიებარებინა იგი; მაგრამ ძილისეულ ხილვაში გამოეცხადა მას წმინდა დიდმოწამე გიორგი და უთხრა:
– რატომ განიზრახე ასეთი რამ შენი შვილის მიმართ? ჰოი, დედაო, ნუ იშრომებ ამაოდ, – ზეციური მეფე თავისთვის ითხოვს შენს ძეს.
გამოღვიძებულმა მარიამმა დაიწყო ტირილი და ლაპარაკი, რომ მისი შვილის სიკვდილი ახლოვდებოდა, ფიქრობდა რა, რომ იგი მალე მოკვდებოდა; მაგრამ ყრმა იზრდებოდა წლობითა და გონებით. რვა წლის ასაკში დედამ იგი სასწავლებლად მიაბარა და, ღვთის მადლის შემწეობით, ის სხვა ბავშვებზე უკეთ სწავლობდა და ყველას უყვარდა თავისი კეთილი ზნეობის გამო. ბავშვთა თამაშებშიც კი ვლინდებოდა თეოდორეს ძლიერი გონება: ის თავს იკავებდა ფიცის, გმობისგან და აფრთხილებდა სხვა ბავშვებს ამ ყველაფრისგან, ურბენდა მათ კამათს და ჩხუბს.
ამ ქალების სახლში ცხოვრობდა ერთი ბერი სტეფანე, ღვთისმოშიში და კეთილმსახური, რომელსაც მისი სათნო ცხოვრების გამო უყვარდათ და მამასავით პატივს სცემდნენ. ყრმა თეოდორე, ხედავდა რა, რომ იგი დიდი მარხვის განმავლობაში საღამომდე მარხულობდა და მხოლოდ პურის პატარა ნაჭერს ჭამდა წყალთან ერთად, ღვთის სიყვარულით აენთო და მის მარხვას მიბაძა, ისიც საღამომდე იკავებდა თავს. როდესაც სადილის დროს სკოლიდან სახლში ბრუნდებოდა, დედა აიძულებდა მას მათთან ერთად ეჭამა, მაგრამ ის უარს ამბობდა და, რათა არ ეიძულებინათ, ჩვეულ დროს შეწყვიტა სახლში მოსვლა, და ცდილობდა მხოლოდ საღამოს მისულიყო. და მაშინვე სახლიდან სტეფანესთან ერთად მიდიოდა ეკლესიაში ჩვეულ საგალობელზე; მასთან ერთად ეზიარებოდა ქრისტე ღმერთის წმინდა სისხლსა და ხორცის უწმინდეს საიდუმლოებებს, გვიან ბრუნდებოდა სახლში და მხოლოდ პურის ნაჭრით იკვებებოდა წყალთან ერთად. დედა და ყველა შინაური ცდილობდნენ დაერწმუნებინათ იგი ეჭამა მოხარშული და სხვა ნებისმიერი საკვები, მაგრამ ის არ თანხმდებოდა ამაზე. მან სთხოვა მასწავლებელს, გაეშვა ყრმა სკოლიდან სახლში სადილის დროს, რათა თუნდაც ამ გზით იძულებული გაეხადა რამე ეჭამა, რადგან მუდმივი მარხვისგან ის ძალიან გამხდარიყო ტანით. თეოდორე კი, სკოლიდან გაშვებული, სახლში არ მიდიოდა, არამედ იმ ადგილიდან არც ისე შორს მდებარე მთაზე ადიოდა, რომლის მწვერვალზე აღმართული იყო ტაძარი დიდმოწამე გიორგის პატივსაცემად, სადაც წმინდა დიდმოწამე, როგორც ჩანს, ლამაზი ყმაწვილის სახით ეცხადებოდა მას და ტაძარში შეჰყავდა. იქ ახალგაზრდა თეოდორე ბევრს ვარჯიშობდა წიგნების კითხვაში და მთელ თავის სადილის დროს იქ ატარებდა; ეკლესიიდან ისე გამოდიოდა, როგორც სახლიდან, და ისევ სკოლაში მიდიოდა. საღამოს, დედის შეკითხვაზე, თუ რატომ არ მოვიდა სადილად, პასუხობდა, რომ ლექსი არ ჰქონდა ნასწავლი და ამიტომ დატოვეს. და ისევ დედა მიდიოდა მასწავლებელთან თხოვნით, გაეშვა იგი სახლში, მასწავლებელი კი ფიცით არწმუნებდა მას, რომ მისი პირველივე თხოვნით ის ათავისუფლებდა თეოდორეს სადილის საათზე სხვა მოსწავლეებთან ერთად. ერთხელ, როცა დაინახა, რომ ის სახლში არ მიდიოდა, არამედ ეკლესიისკენ, მთაზე ადიოდა, გაგზავნა მსახური, რომ ძალადობით მოეყვანა იქიდან და მრავალი მუქარით არწმუნებდა მოსულიყო სადილად, ის კი, არ უსმენდა მას, ინარჩუნებდა ჩვეულ თავშეკავებას.
როდესაც ათი წლის იყო, იმ სოფელში საშინელი ავადმყოფობა მოხდა, ისე რომ ბევრი კვდებოდა მისგან; ამ დაავადებით დაინფიცირდა ასევე ნეტარი ყრმა თეოდორეც. ყველა ახლობელი სასოწარკვეთილებაში იყო, რადგან ის უკვე სიკვდილის პირას იყო: მაშინ ნახევრადმკვდარი მიიყვანეს იოანე ნათლისმცემლის უახლოეს ეკლესიაში, სადაც საკურთხევლის წინ დააწვინეს. ეკლესიის ზემოთ, ჯვრის ქვეშ, მაცხოვრის სახის გამოსახულება იყო, საიდანაც ავადმყოფ ყრმაზე ორი წვეთი ნამი ჩამოვარდა და ის განკურნა; ის ადგა და სახლში წავიდა ჯანმრთელი, ადიდებდა ღმერთს.
ღამღამობით, როდესაც ის და ყველა მისი შინაური ეძინათ, მასთან მოდიოდა წმინდა დიდმოწამე გიორგი და აღვიძებდა მას, ეუბნებოდა: – ადექი, თეოდორე, განთიადმა იელვა და დადგა დილის ლოცვის დრო, წავიდეთ წმინდა გიორგის ეკლესიაში.
თეოდორე დაუყოვნებლივ, ნაჩქარევად და სიხარულით დგებოდა. თავდაპირველად მას წმინდა გიორგი ეცხადებოდა სტეფანეს სახით, რომელიც მათთან სახლობდა, შემდეგ კი თავად, საკუთარი სახით ევლინებოდა, აღვიძებდა ყოველ ღამე და თავის ეკლესიაში მიჰყავდა. გზაზე ეშმაკები ცდილობდნენ ყრმის შეშინებას, მას მგლებისა და სხვადასხვა მხეცების სახით ეცხადებოდნენ და პირდაპირ მისკენ მიიწევდნენ; მაგრამ წმინდა მოწამე, თეოდორეს წინ მიმავალი და ხელში შუბით, აფრთხობდა იმ საშინელ მოჩვენებებს და არწმუნებდა მას, არ შეშინებოდა. ეს ყოველ ღამე მეორდებოდა, და დედა და მასთან მყოფი სხვა ქალები, ძილისგან გაღვიძებულნი და თეოდორეს მის საწოლზე ვერ პოულობდნენ, გაოცებულნი იყვნენ; გაიგეს, რომ ის ღამით ეკლესიაში დადიოდა, და უკვირდათ, რომ არავის ესმოდა, როდის დგებოდა, თუმცა ის საღამოდან მათ შორის იწვა.
დედა მასზე შიშობდა, ვაითუ მხეცებს დაეგლიჯათ, რადგან იმ დროს ხმა გავრცელდა, რომ ერთი მგელი იტაცებდა არა მხოლოდ საქონელს, არამედ პატარა ბავშვებსაც; ამიტომ, მუქარით აუკრძალა მას სახლიდან ეკლესიაში გასვლა მზის ამოსვლამდე, რადგან ის ადგილი უკაცრიელი იყო. მუქარის მიუხედავად, ნეტარი ყრმა დედას სულ არ უსმენდა და ჩვეულებრივ ღამის საათებში, წმინდა გიორგის მიერ ლოცვისკენ აღძრული, ეკლესიაში მიდიოდა, არავისგან შეუმჩნეველი.
ერთხელ, განთიადისას, გაღვიძებულმა თეოდორეს დედამ და სხვა ქალებმა ყრმა თავის საწოლზე ვერ იპოვეს და, ძლიერ განრისხებულებმა, ეკლესიისკენ გაეშურნენ; იქ დედამ, თმებში ჩაავლო ხელი, გამოიყვანა იქიდან, სახლისკენ წაათრია ცემით და არსად არ გაუშვა, ხოლო ღამით მჭიდროდ მიაბა საწოლზე, რათა თეოდორეს არანაირი გზით არ შეძლებოდა წასვლა.
ამ ღამით წმინდა დიდმოწამე გიორგი გამოეცხადა მის დედას და დანარჩენ ქალებს სიზმრისეულ ხილვაში, გვერდზე შემორტყმული ხმალი ჰქონდა, რომლითაც დაემუქრა და მრისხანედ თქვა: – თქვენს თავებს მოგკვეთთ, თუ კიდევ სცემთ ყრმას და აუკრძალავთ მას ჩემთან მოსვლას.
ძილისგან შიშითა და საშინელებით გამოფხიზლებულმა ქალებმა ერთმანეთს მოუყვნეს მოწამის საშინელი გამოცხადება და მისი მუქარები, განსაკუთრებით უკვირდათ ის, რომ ყველამ ერთი და იგივე ხილვა ნახა, და მათ მაშინვე გაუხსნეს წმინდა ყრმა, ალერსიანად მოეპყრნენ და თავმდაბლად სთხოვეს, რომ არ განრისხებოდა მათზე იმის გამო, რომ სცემეს. ეკითხებოდნენ მას, როგორ ხერხდებოდა, რომ სახლიდან დღის სინათლეზე ადრე გასული, მხეცების არ ეშინოდა? მან უპასუხა მათ, რომ ყოველ ღამე ნათელი ჭაბუკი აღვიძებდა მას და ეკლესიაში მიჰყავდა, გზაზე იცავდა საშინელი მოჩვენებებისგან. მაშინ მიხვდნენ ქალები, რომ წმინდა დიდმოწამე გიორგი, რომელიც მათ ხილვაში ნახეს, მას ეცხადებოდა და იცავდა. მას შემდეგ არაფერში უშლიდნენ თეოდორეს და ის ღვთის განგებას მიანდეს, ამბობდნენ: – იყოს ნება უფლისა.
ამ წმინდა ყრმას ჰყავდა პატარა და, სახელად ვლატა, რომელიც თეოდორეს დედის მეორე ქმრისგან შეეძინა, რომელიც ნათესავების დაყოლიებით ახალგაზრდა ასაკში მეორედ გათხოვდა. ამ ყმაწვილ ქალს ძალიან უყვარდა თავისი ძმა თეოდორე და ხშირად დღისით მას მიჰყვებოდა ეკლესიაში, მასთან ერთად ლოცულობდა და მის ცხოვრებას ცდილობდა მიბაძავდა. ღვთის სული მასშიც ისევე მოქმედებდა, როგორც თეოდორეში.
მათ სახლთან ახლოს იყო წმინდა მოწამე ემილიანეს ეკლესია, რომელიც გალატიის ქვეყანაში, ქალაქ ანკირაში, უკანონო იულიანე განდგომილის მეფობის დროს, ხანგრძლივი წამების შემდეგ ჯვარზე აცვეს.
ნეტარი თეოდორე შევიდა ამ მოწამის ეკლესიაში და აქ ღამე ლოცვაში გაატარა. შუაღამისას ჩათვლიმა და ასეთი ხილვა ჰქონდა: თეოდორეს მოეჩვენა, რომ იდგა მეფის წინაშე, რომელიც დიდებულად იჯდა ტახტზე, გარშემორტყმული მრავალი მეომრით, ხოლო მეფის გვერდით იყო უბრწყინვალესი ქალი, პორფირში გამოწყობილი, და მოესმა მას მეფის ხმა, რომელიც ეუბნებოდა: – იღვაწე, თეოდორე, რათა ზეციურ სასუფეველში სრულყოფილი საზღაური მიიღო, მე კი შენ მიწაზეც ღირსეულად შეგამკობ პატივით და განგადიდებ ადამიანთა წინაშე.
ეს ხილვა მას თორმეტი წლის ასაკში ჰქონდა. იმ დროიდან იგი ღვთის მიმართ დიდი სურვილითა და სიყვარულით აინთო და უფრო მეტად დაიწყო შრომა. თავისი სახლის ერთ-ერთ ოთახში განმარტოებით ჩაიკეტა და იქ რჩებოდა ნათლისღების დღესასწაულიდან ბზობის კვირამდე, ვარჯიშობდა მარხვაში, ლოცვაში, წიგნების კითხვაში და მხოლოდ ღმერთს ესაუბრებოდა. დიდმარხვის პირველ და შუა კვირებში ის არავის ელაპარაკებოდა და ღრმა დუმილში იმყოფებოდა, მთელ თავის გონებას ღვთის აზრში აღრმავებდა.
ასე დასრულდა დიდმარხვის წმინდა დღეები და დადგა ქრისტეს აღდგომის დღესასწაული; მოძულე ეშმაკმა ვეღარ აიტანა ასეთი სათნო ყრმის ხილვა, ფიქრობდა, როგორ დაეღუპა იგი და ასეთი მზაკვრობა ჩაიფიქრა: ერთ დღეს, ჭაბუკ გერონტიად გარდაიქმნა, რომელიც თეოდორესთან ერთად სასწავლებელში სწავლობდა, მივიდა მასთან და, ვითომდა სასეირნოდ გაიწვია, მიიყვანა მაღალ ბორცვზე, რომელსაც „ციდრამა“ ერქვა, თავად კი დიდ ქვაზე დადგა და დაიწყო მისი ცდუნება ისევე, როგორც ეშმაკი ცდიდა ქრისტეს უდაბნოში (მთ. 4:1–11), ეუბნებოდა:
– თუ გინდა, კეთილო თეოდორე, შენი სიმამაცე აჩვენო, აქედან ძირს გადმოხტი.
თეოდორემ მიუგო:
– მეშინია, რადგან ძალიან მაღალია.
ეშმაკმა უთხრა:
– შენ ჩვენზე გაბედული იყავი სასწავლებელში, ახლა კი ამისაც გეშინია? აჰა, მე არ მეშინია და მაშინვე გადმოვხტები ძირს.
თეოდორემ უპასუხა:
– ნუ იზამ ამას, რათა დაცემისას არ დაიმსხვრე.
ეშმაკი აგრძელებდა დარწმუნებას, რომ არანაირი ზიანი არ იქნებოდა; მაშინ თეოდორემ უთხრა:
– თუ შენ პირველი გააკეთებ ამას და მთელს გიხილავ, მეც გადავხტები.
ეშმაკი გადახტა სიმაღლიდან საშინელ უფსკრულში და, იქ დადგა რა, თეოდორეს ეძახდა. შეძრწუნდა თეოდორე, როცა ის მთელი იხილა და იფიქრა, როგორ შეძლო გერონტიმ, არასოდეს რომ არ ჰქონია ამდენი სიმამაცე, უეცრად ასეთი მაღალი ბორცვიდან უვნებლად გადმოხტომა. როგორც კი ეს აზრი თავში მოუვიდა, – ეშმაკი კი ქვემოდან ყვიროდა და თეოდორეს ეძახდა, – მაშინვე გამოეცხადა წმინდა დიდმოწამე გიორგი და, ხელი მოჰკიდა რა თეოდორეს, უთხრა:
– წადი აქედან და მომყევი! ნუ უსმენ მაცდურს, შენი სულის მაძიებელს, ეს გერონტი კი არა, ჩვენი მოდგმის მტერია.
და მიიყვანა იგი თავის ეკლესიაში, სადაც თეოდორე დიდხანს დარჩა, ისე რომ მოვიდნენ მასთან დედა და ბებია, ევედრებოდნენ ნეტარს, სახლში წასულიყო, რადგან მრავალი ნათესავი და მეზობელი, მათთან პურობისთვის შეკრებილი, მას ელოდა. იცოდა რა წერილი: „ვინაიდან წუთისოფლის მეგობრობა ღვთის მტრობაა... და ვინც წუთისოფლის მეგობრობას ნებავს, ღვთის მტერი ხდება“ (იაკ. 4:4), არ მოუსმინა მათ, არამედ მოიხსნა თავისი ოქროს ქამარი 2700, ძვირფასი ზედა სამოსელი და გრივნა 2701, თქვა:
– ვიცი, გეშინიათ, რომ მე მათ არ შევინახავ, წაიღეთ ეს ყველაფერი, მე კი დამტოვეთ.
და არ წავიდა პურობაზე.
თეოდორემ გაიგო ერთი სათნო ბერის, სახელად გლიკერიის შესახებ, რომელიც ათ მილზე, უკაცრიელ ადგილას ცხოვრობდა, და გაემართა მასთან, რათა მისგან ესწავლა და კურთხევა მიეღო. გლიკერი იყო წინასწარმეტყველი ადამიანი, ყრმაში ღვთის სულის არსებობა იცნო და, სიხარულით მიიღო რა, ღიმილით ჰკითხა:
– შვილო, გიყვარს სამონაზვნო ცხოვრება?
ყრმამ მიუგო:
– ძალიან მიყვარს, მამაო, და გულმოდგინედ მსურს მისი ღირსი გავხდე.
მაშინ იმ მხარეში იყო უწვიმობა და ძლიერი გვალვა.
ორივენი გამოვიდნენ კელიიდან და წავიდნენ, დადგნენ წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის წინ; და თქვა ღირსმა გლიკერიმ, ნეტარ ყრმა თეოდორეს მიმართა რა:
– შვილო, მუხლი მოვიდრიკოთ და უფალს ვევედროთ, რათა შეგვიწყალოს და წვიმა გამოგზავნოს გამხმარ მიწის მოსარწყავად, და ამგვარად გავიგებთ, მართალთა რიცხვში ვართ თუ არა.
ბერმა ეს იმიტომ კი არ გააკეთა, რომ უფლის ცდუნება სურდა, არამედ იმიტომ, რომ იმედი ჰქონდა, თეოდორეს ლოცვები განსაკუთრებით სათნო იყო ღვთის წინაშე. მუხლი მოიდრიკეს და დაიწყეს ლოცვა, და მაშინვე ცა ღრუბლებით დაიფარა, ხოლო როდესაც ლოცვა დაასრულეს, ძალიან ძლიერი წვიმა მოვიდა და საკმარისად მორწყა მშრალი მიწა. სიხარულით აღივსო ბერი უფლის მადლით და უთხრა სიყვარულით თეოდორეს:
– ამიერიდან, შვილო, ყველაფერს, რასაც ღმერთს შესთხოვ, მოგცემს, რადგან ის შენთან იქნება და გაგაძლიერებს, რათა შენც სხეულებრივი ასაკითაც და სულიერი, ღვთისადმი ცხოვრებითაც ძლიერდებოდე ძლიერდებოდე; შენ კი შეასრულე სასურველი, როდესაც ამის დრო მოვა.
თეოდორე, ბერისგან კურთხევის მიღების შემდეგ, თავის სახლში დაბრუნდა.
დაბადებიდან თოთხმეტი წლისა საბოლოოდ გადაწყვიტა სახლის დატოვება, რათა წმინდა გიორგის ეკლესიასთან ახლოს მთაზე ეცხოვრა, და დედას და ყველა შინაურს შეეხვეწა, არ შეეფერხებინათ მისი განზრახვა და არ მისულიყვნენ მის შესაწუხებლად. მათ ვერ გაუბედეს აკრძალვა, რადგან იცოდნენ, რომ მასთან ღმერთი იყო. თეოდორემ წავიდა, მთაში საკურთხევლის ქვეშ გამოქვაბული გათხარა და იქ ცხოვრობდა, მუდმივად დადიოდა ეკლესიაში სალოცავად. დედა უგზავნიდა მას სუფთა პურს და სხვადასხვა მოხარშულ და გამომცხვარ ფრინველს, მაგრამ ის ყველაფერს ეკლესიისკენ მიმავალ გზაზე ქვებზე აწყობდა, რათა ისინი ფრინველებს, მხეცებს ან გამვლელ ხალხს შეეჭამა ან წაეღო, თავად კი ეკლესიაში მიტანილი სეფისკვერებით იკვებებოდა, საღამოს მხოლოდ ერთს ჭამდა.
გამოქვაბულიდან რვა ასპარეზის დაშორებით იყო ადგილი, რომელსაც დემონები აფარებდნენ თავს, სახელად „არეა“, რომელზეც ამბობდნენ, რომ იქ უღმერთო ქალღმერთი დიანა უამრავ ბოროტ სულთან ერთად ცხოვრობდა, ისე, რომ ვერავინ შეძლებდა ამ ადგილის უვნებლად გავლას, განსაკუთრებით კი შუადღისას, ივლისსა და აგვისტოში, და მრავალი ადამიანი იმ ბოროტ სულთაგან სიკვდილამდე იტანჯებოდა. ნეტარმა თეოდორემ ეს რომ გაიგო, იმ თვეებში ყოველდღე მიდიოდა ამ ადგილას და მთელ დღეს იქ ატარებდა, საღამოს კი ბრუნდებოდა, ბოროტი სულებისგან არანაირი უბედურება არ განუცდია, რადგან ისინი, როგორც კი დაინახავდნენ, გარბოდნენ, ღვთიური ძალით განდევნილნი.
იანვრის თვეში, ნათლისღების დღესასწაულზე, ის სხვა ხალხთან და მღვდლებთან ერთად დადიოდა წყლის კურთხევაზე, ფეხშიშველი შედიოდა წყალში და ასე იდგა უძრავად მთელი გალობის დასრულებამდე. დღესასწაულის შემდეგ თავის გამოქვაბულში იკეტებოდა და უძრავად რჩებოდა სიჩუმეში, ბზობის კვირამდეც კი. მისი ბებია ელპიდია, რომელსაც ის თავის ორ ქალიშვილზე მეტად უყვარდა, ნუგეშს პოულობდა მისი ასეთი ცხოვრებით და მოჰქონდა მისთვის საჭმელად ბოსტნეული და საგაზაფხულო პური, რომლებსაც ის ყოველ კვირა შაბათ-კვირას ჭამდა. ყველას უკვირდა ღვთის ასეთი მადლი ასეთ ყმაწვილში და, ღმერთს ადიდებდნენ რა, ამბობდნენ: – „დაუმალე ეს ბრძენთა და გონიერთა და გაუმხილე ჩვილებს“ (მთ. 11:25).
ასევე ანასტასიოპოლის ეპისკოპოსი თეოდოსი, თეოდორეს შესახებ ამ ყველაფერს რომ ისმენდა, ხარობდა და, ყველასთან მის ქება-დიდებით, ამბობდა: – ღმერთისგან სწავლობს ეს ყმაწვილი ასეთ ცხოვრებას.
ერთხელ თეოდორი სიცივისგან ავად გახდა და, როცა ჩაეძინა, გამოეცხადა მას წმინდა დიდმოწამე გიორგი და უთხრა: – რა არის შენი ავადმყოფობის მიზეზი, შვილო? თეოდორემ გაიხედა და დაინახა შორს მდგარი უწმინდური სული და, მოწამეზე მისი ჩვენებით, თქვა: – აი, იმ ბილწმა და საძაგელმა შემამთხვია ეს ავადმყოფობა. წმინდა გიორგიმ, ბოროტი სული რომ შეიპყრო, ძლიერ აწამა და განდევნა, თეოდორეს კი, ხელში ჩაავლა რა, უთხრა: – ადექი და ჯანმრთელი იყავი; ახლა ის ბილწი და მზაკვარი აღარ გამოგიჩნდება წინაშე. მაშინვე თეოდორი ადგა და თავი სრულიად ჯანმრთელად იგრძნო.
კაცთმოყვარე ღმერთმა, რომელმაც თავის წმინდა მოციქულებს მისცა ძალაუფლება უწმინდურ სულებზე, რათა განედევნათ ისინი და განეკურნათ ყოველგვარი სნეულება ადამიანებში, მსგავსი ძალაუფლება მიანიჭა თავის საყვარელ ყმაწვილ თეოდორესაც, და მან ღვთის სადიდებლად სასწაულების მოხდენა დაიწყო.
ერთმა კაცმა მიუყვანა მას ეკლესიაში თავისი ეშმაკეული ვაჟი, ევედრებოდა რა მის განკურნებას. თეოდორემ, ჯერ კიდევ მეტისმეტად ყმაწვილი რომ იყო, არ იცოდა რა ექნა და უარს ამბობდა; მაშინ მოსულმა ტირილი დაიწყო და, თეოდორეს ხელში შოლტი მიაწოდა რა, უთხრა: – ღვთის მონავ, აიღე ეს შოლტი და, მუქარით, ცემე ჩემი ვაჟი, შემდეგი სიტყვებით: განვედ, უწმინდურო სულო, ყმაწვილისგან ჩემი უფლის სახელით.
ნეტარმა თეოდორემ ისე მოიქცა, როგორც ამ კაცმა ასწავლა, და ბოროტმა სულმა ყმაწვილში დაიწყო ყვირილი: – წავალ, წავალ, ოღონდ ერთი საათით დამტოვე. როდესაც თეოდორი საკურთხევლისკენ წავიდა, ბოროტმა სულმა დაიყვირა: – ო, ტანჯვა! ო, ნაზარეველის დიდო ძალაო! იმ დროიდან, რაც დედამიწაზე ჩამოვიდა, მან ჩვენზე ადამიანები შეაიარაღა და ახლა ამ უმნიშვნელო ყმაწვილს ჩვენზე ძალაუფლება მისცა. ო, ვაი მე! ასეთი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა ყმაწვილი მდევნის მე, რადგან არ ძალმიძს ავიტანო მისთვის ზეციდან მოცემული მადლი. დიდი უბედურება ელის ჩვენს მოდგმას ამ უმცირესისგან, რადგან ბევრ ჩვენგანს განდევნის ადამიანთა სხეულებიდან, ჩემთვის კი ყველაზე საშინელი უბედურება ის არის, რომ მისთვის მოცემული ძალაუფლების გამოცდას ჩემზე იწყებს და ვერ ვბედავ დავუბრუნდე ჩემს მამას, ეშმაკს, ამ პატარა ბავშვის მიერ განდევნილი. რომელიმე მოხუცი ადამიანისგან რომ დამმართნოდა ეს, არ იქნებოდა ჩემთვის ამისთვის ასეთი საყვედური და სირცხვილი. დაწყევლილი იყოს დღე, რომელშიც დაიბადა ეს ჩვენთვის საშინელი ყმაწვილი!
ამ დროს, როცა ეშმაკი ღრიალებდა, წმინდა თეოდორემ ლამპრიდან ზეთი აიღო, სცხო ბოროტეული ყრმის თავს, ჯვარი გადასახა მასზე და შეჰრისხა ეშმაკს, უთხრა: „გამოდი ახლა, მზაკვარო სულო, და ნუღარ იტყვი მსგავს სიტყვებს“. ეშმაკმა ხმამაღლა იყივლა და ყრმა თეოდორეს ფეხებთან დააგდო, ისე გავიდა; ყრმა კი ღვთის მადლით განიკურნა. ამ სასწაულის შესახებ შეიტყვეს იმ ქვეყანაში მცხოვრებმა ყველამ და ადიდეს ღმერთი.
თეოდორეს სურდა, უდაბნოში ცხოვრებით მიებაძა წმინდა იოანე ნათლისმცემლისთვის და წმინდა ილია წინასწარმეტყველისთვის და ფიქრობდა, სად დაემალებოდა ადამიანებს. ამისთვის ის ავიდა მთის მაღალ ნაწილში და იპოვა იქ განმარტოებული ადგილი, სადაც დაინახა დიდი ქვა, რომლის ქვეშაც თავისთვის გამოითხარა გამოქვაბული, და შემდეგ სთხოვა ერთ-ერთ კლირიკს, სათნო დიაკონს, მოეტანა მისთვის განსაზღვრულ დროს ცოტა პური და წყალი, და დააფიცა ღვთის სახელით, არავისთვის ეთქვა მის შესახებ.
მან კლირიკისგან უხეში ძაძის სამოსელი აიღო, მანამდე კი ყოველთვის რბილი სამოსით დადიოდა, რომელსაც დედა აძლევდა, და ჩაიკეტა ამ გამოქვაბულში. კლირიკმა მისი თხოვნით შესასვლელი მიწით ამოქოლა, დატოვა მხოლოდ მცირე ხვრელი, რათა შესაძლებელი ყოფილიყო პურის ნატეხისა და წყლის ჭიქის მიწოდება. ასე გაატარა წმინდა თეოდორემ ორი წელი სრულ განმარტოებაში, როგორც დამარხულმა მიცვალებულმა, და ამის შესახებ არავინ იცოდა, კლირიკის გარდა.
იმ სოფლის ხალხი მოდიოდა ეკლესიაში და, თეოდორეს იქ ვერ ხედავდნენ, უკვირდათ და გაოცებულნი იყვნენ, სად გაუჩინარდა იგი. ამ დროს შემთხვევით იქ სამხედრო პოლკებმა გაიარეს, და ზოგიერთს ეგონა, რომ მეომრებმა თეოდორე თან წაიყვანეს, და სთხოვეს თავიანთ მთავარს, გაეგზავნა მისი მსახური პოლკებში მის მოსაძებნად, მაგრამ, იქ გულმოდგინედ ძებნის შემდეგ, ვერ იპოვეს და ეგონათ, რომ მხეცებმა შეჭამეს. დედა და მისი მთელი სახლეული უნუგეშოდ ტიროდნენ მასზე, როგორც მკვდარზე, და იმ სოფლის ყველა ადამიანი გლოვობდა მას.
ორი წლის გასვლის შემდეგ კლირიკმა, ნაწილობრივ თეოდორეს დედის უნუგეშო ტირილით აღძრულმა, ნაწილობრივ კი შიშმა, რომ ასეთი სივიწროვისგან არ მომკვდარიყო, მის შესახებ უამბო. მაშინ ყველანი სასწრაფოდ და სიხარულით წავიდნენ და, გამოქვაბულის გაღების შემდეგ, თითქმის მკვდარი გამოიყვანეს იქიდან. მან კი, როგორც კი დღის სინათლე იხილა, მრავალი საათის განმავლობაში უხმოდ იყო. მისი თავი ფუფხითა და მატლებით იყო დაფარული, და ტიროდნენ მასზე მისი ოჯახის წევრები, მიიყვანეს წმინდა გიორგის ეკლესიაში.
დედას სურდა თეოდორე სახლში წაეყვანა სამკურნალოდ, მაგრამ მას არანაირად არ სურდა და ისევე რჩებოდა მოწამის ეკლესიასთან; მისი თავი კი რამდენიმე დღეში სრულიად განიკურნა.
ამის შესახებ შეიტყო ანასტასიოპოლის ეპისკოპოსმა თეოდოსიმ და ჩამოვიდა სამღვდელოებასთან ერთად ამ სოფელში, რათა ენახა ღვთის მსახური თეოდორე, და, ნახვის შემდეგ, გაოცდა მისი ცხოვრებით. წმინდა სულის შთაგონებით აღძრულმა, მან ჯერ თეოდორე კლირის ქვედა ხარისხებში აკურთხა, შემდეგ კი მღვდლად აკურთხა, თუმცა მას მხოლოდ ჩვიდმეტი წელი ჰქონდა. ეპისკოპოსი მასზე ასე ამბობდა: „ასეთი ადამიანი, რომელშიც ღვთის მადლი მკვიდრობს, დროის ნაკლოვანების მიუხედავად, ღირსია ხელდასხმულ იქნას სათანადო დროზე ადრეც კი, რადგან წმინდა მოციქულმა პავლემ წმინდა ტიმოთე, ჯერ კიდევ სრულიად ახალგაზრდა, მღვდლის ხარისხით დააჯილდოვა“.
თეოდორეს კი ასეთი სიტყვებით მიმართა: „უფალი, რომელმაც შენ მღვდლობის ღირსი გაგხადა, მოგმადლებს შენ მღვდელმთავრობასაც, რათა მწყემსო მისი სულიერი სამწყსო; უპირველესად კი მიიღე სამონაზვნეო წესი, იზარდე რწმენით, კეთილი საქმეებით და ილოცე ჩემთვის“.
ეს თქვა და თეოდორეს დალოცვის შემდეგ, ეპისკოპოსი თავისთან გაემგზავრა, ნეტარმა თეოდორემ კი დაიწყო უსისხლო მსხვერპლშეწირვა, ღირსეულად იდგა ღვთის ტახტის წინაშე. იერუსალიმში წმინდა ადგილების ხილვის სურვილით აღძრულმა და კეთილი თანამგზავრის პოვნის შემდეგ, იქ წავიდა და მიაღწია იერუსალიმს.
იქ მან დიდი გულმოდგინებითა და მოწიწებით თაყვანი სცა ცხოველმყოფელ ჯვრის ხეს, წმინდა უფლის საფლავს და, სხვა წმინდა ადგილების შემოვლის შემდეგ, თაყვანი სცა მათ და ილოცა. მოინახულა იქ განმარტოებასა და უდაბნოს განდეგილობაში მცხოვრები წმინდა მამები, დაიმსახურა მათგან ლოცვები და კურთხევები. ამის შემდეგ მივიდა ხოზევითის ლავრაში, რომელიც მდებარეობს ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიასთან, იორდანეს მახლობლად, რომელშიც თეოდორეს შესახებ უკვე ეცნობებინა ღმერთს არქიმანდრიტისთვის. ლავრაში, ღვთის ბრძანებით, იგი ბერად აღკვეცეს და კურთხევით გაუშვეს თავისთან.
დაბრუნების შემდეგ, მან განაგრძო ცხოვრება წმინდა დიდმოწამე გიორგის ეკლესიასთან, წმინდად ემსახურებოდა ღმერთს, ბრწყინავდა, როგორც დიდებული წინასწარმეტყველი მოსე უფლის მადლით, რომელიც უხვად იყო მასში. მისი მეშვეობით ის კურნავდა ადამიანთა ყოველგვარ სნეულებას და, როგორც ძალაუფლების მქონე, განასხამდა უწმინდურ სულებს. მისი ბებია ელპიდია, დეიდა დისპენია და ყმაწვილი და ვლატა არ სურდათ მასთან განშორება, არამედ, უყურებდნენ რა მის ღვთისმოსავ ცხოვრებას, თავიანთი ძალისამებრ, ცდილობდნენ მიებაძათ მისთვის, როგორც მარხვით, ისე ლოცვით, და საკუთარი ხელის შრომით ღარიბებს მოწყალებას აძლევდნენ.
მოკლე ხანში ღვთისადმი კეთილი აღსარებით გარდაიცვალა მისი დეიდა დისპენია, რომლის დაკრძალვის შემდეგ მან თავისი თორმეტი წლის და ვლატა მიიყვანა ქალწულთა მონასტერში და იქ დატოვა, ქრისტეს მიათხოვა იგი, ხოლო ნეტარი ელპიდია ჯერ თავის ახლოს, სახლში მოათავსა. წმინდა და უბიწო ცხოვრების შემდეგ, ქრისტეს ქალწულმა ვლატამ სამი წლის გასვლის შემდეგ გადაინაცვლა თავისი უკვდავი საქმროს სასახლეში. მისი გარდაცვალების შესახებ შეიტყო რა, წმინდა თეოდორემ სიხარულით მადლობა შესწირა ღმერთს. ელპიდია კი წმინდანის რჩევით განმარტოვდა ახლომდებარე დედათა მონასტერში, წმინდა მოწამე ქრისტეფორეს ეკლესიასთან, სადაც ღირსი მამა უგზავნიდა მასთან მოსაყვანად მიყვანილ ეშმაკეულ და სნეულ ქალწულებს, რათა ელპიდიას მიეცა მათთვის დარიგება, როგორ ელოცათ, ემარხულათ და ესწავლებინა მათთვის კეთილმორჩილება. ნეტარი დედის მონასტერში წასვლის შემდეგ, მას არავინ ჰყავდა მოსამსახურედ, ამიტომ დაიქირავა მსახური, რათა ემსახურა მისთვის. ღვთის განგებას სურდა თეოდორე გაეხადა ადამიანთა მებადურად (მთ. 4:19) და დაიწყო მისთვის ზოგიერთი ადამიანის გაგზავნა თანაცხოვრებისთვის. პირველ რიგში, მასთან მივიდა ერთი ეპიფანე, ახალგაზრდა წლებით, ღვთისმოყვარე სწრაფვით აღძრული. ნეტარ თეოდორეს გაუხარდა, რომ ღმერთმა მარტო არ დატოვა იგი. ეპიფანეს მიღების შემდეგ, მან ბერული სამოსელი შეამოსა მას და ასწავლა ისეთი წმინდა ცხოვრება, რომ მას ეშმაკებზეც კი ჰქონდა ძალაუფლება, განასხამდა მათ ადამიანებიდან. ასევე, ერთმა ღვთისმოსავმა ქალმა, რომელმაც ღირსი თეოდორესგან განკურნება მიიღო თავისი სნეულებისგან, მიუყვანა მას თავისი მცირეწლოვანი ვაჟი, სახელად ფილუმენი, ჭკვიანი და კარგად მცოდნე წერა-კითხვისა. და ეს სამი თანატოლი, ქრისტეს მონები, მსგავსნი იყვნენ ძველი სამი ყრმისა ბაბილონში (იხ.: დან. 3), გაერთიანებულნი ერთი სიყვარულითა და გულმოდგინებით ღვთისადმი, მათ შორის კი თვით უფალი იყო, რომელიც ამბობდა: „სადაც ორი ან სამი შეიკრიბება ჩემი სახელით, იქ ვარ მე მათ შორის“ (მთ. 18:20).
რამდენიმე წლის შემდეგ, როდესაც უფალში გარდაიცვალა ნეტარი ეპიფანე, მის ნაცვლად მოვიდა სიკეთეში ძალიან გულმოდგინე იოანე. იმ დროს ღირსი მამასთან მივიდნენ ადამიანები სოფლიდან, რომელსაც პროტომარია ერქვა, და ევედრებოდნენ, მისულიყო მათთან, რადგან არც ისე შორს იყო ადგილი, სადაც უამრავი უწმინდური სული ბინადრობდა, და არავის შეეძლო მისი უვნებლად გავლა, არც ადამიანებს, არც პირუტყვს, განსაკუთრებით კი შუადღისას და მზის ჩასვლის შემდეგ. ღვთის მსახური თეოდორე მივიდა ამ ადგილას და უბრძანა, იქ პატარა გამოქვაბული გაეთხარათ, ჩაიკეტა მასში მთელი ზამთრით და დარჩა იქ, მარხვასა და ლოცვაში მყოფი, აღდგომამდე. ეშმაკები, ვერ გაუძლეს რა მის იქ ყოფნას, გაიქცნენ, წმინდანის ლოცვებით დევნილნი, როგორც იარაღით, და მრავალჯერ ბევრი ადამიანისგან ისმოდა ეშმაკთა საცოდავი ყვირილი, რომლებიც გოდებდნენ იმაზე, რომ თეოდორემ განდევნა ისინი. იმ სოფლის ხალხს იმდენად ძლიერი რწმენა ჰქონდა მისდამი, რომ მოდიოდნენ, იღებდნენ მიწას გამოქვაბულიდან, სადაც ღირსი მამა ცხოვრობდა, და, ურევდნენ რა მას საჭმელში ან სასმელში, აძლევდნენ სნეულ ადამიანებსა და პირუტყვს, როგორც უტყუარ წამალს, და თავიანთი რწმენისამებრ იღებდნენ განკურნებას.
იქ ცხოვრობდა ერთი მორწმუნე მამაკაცი, მჭედელი პროფესიით, რომელსაც ღირსმა უბრძანა, გაეკეთებინა რკინის გალია უსახურავოდ, იმდენად ვიწრო, რომ მხოლოდ ერთი ადამიანი შეძლებოდა დგომას, და მასში მან მოიფიქრა უჩვეულო ტანჯვა თავისი სხეულისთვის. ამის შესახებ ბევრმა ადამიანმა გაიგო და მჭედელთან რკინის იარაღების მიტანა დაიწყეს, ისე რომ რკინა საკმარისი გახდა საქმისთვის, და როდესაც გალია გაიკეთა, ის ჯვრებით სიკეაში, ღირს მამასთან მიიტანეს. მან ის თავის გამოქვაბულზე დადგა და ხშირად იკეტებოდა მასში ხანგრძლივი დროით, იდგა იქ, როგორც უძრავი სვეტი, ყოველგვარ უამინდობას ითმენდა. რადგანაც ის გალია უსახურავო იყო, ზაფხულში მცხუნვარე მზე წვავდა მას, ზამთარში კი სასტიკი ყინვები წაჰყინავდნენ და აკავშირებდნენ წმინდანის სხეულს. ქარიშხლები და ქარები ეხვეოდნენ მას, თოვლი და წვიმა ასველებდნენ მას, მაგრამ ის უგრძნობელი ქვა და მტკიცე, როგორც ალმასი, რჩებოდა. ყოვლისშემძლე ღმერთმა მას ისეთი დიდი მოთმინება მოუვლინა, რომელიც ადამიანის გონებასა და ბუნებას აღემატება, ადამიანების გასაოცრად და ღვთაებრივი წმინდა სახელის სადიდებლად.
თეოდორემ არა მხოლოდ ის რკინის გალია აირჩია თავისთვის ნებაყოფლობით საპყრობილედ, არამედ მთელი სხეული რკინის ბორკილებში ჩასვა: ფეხებს ჭედურ ჩექმებს აცვამდა და იმავეგვარ მკლავის დამცავებს ატარებდა, მძიმე რკინის ჯავშანს იცვამდა, სქელი ბორკილებით ირტყამდა თავს და რკინის კვერთხი ეჭირა, რომლის თავზე ჯვარი იყო გამოსახული. მან თავისი ცხოვრება ასე მოაწყო: ქრისტეს შობის დღესასწაულის შემდეგ, ნათლისღებამდე, შედიოდა გამოქვაბულში, შემოსილი მძიმე რკინის ბორკილებით, რჩებოდა მასში განუწყვეტლივ აღდგომამდე, ხოლო აღდგომის შემდეგ იკეტებოდა გალიაში. ასეთი რკინის სიმძიმითა და ნებაყოფლობითი საპყრობილით ტანჯავდა ის თავის ხორცს, აწამებდა და ჩაგრავდა მას, როგორც მონასა და ტყვეს, რათა მას შინაგანი ბრძოლა არ აღეძრა.
წმინდა ორმოცდღიანი მარხვის დროს არაფერს ჭამდა, გარდა ბოსტნეულისა და საზაფხულო პურისა, და ისიც მხოლოდ შაბათ-კვირას. ღმერთმა დაუმორჩილა მას უდაბნოში მყოფი ველური ცხოველები; ასე, მაგალითად, საშინელი დათვი სამი წელი მიდიოდა მასთან და მის ხელებიდან იღებდა საკვებს, ასევე მგელიც იკვებებოდა მისგან. წმინდანთან მოსული და წამსვლელი მხეცები არავის არაფერს ვნებდნენ, არც ადამიანებს, არც ცხოველებს, მაშინაც კი, თუ ვინმე მათ შეხვდებოდა. ეს იყო ღვთის სასწაულებრივი მოქმედებით, რომელიც ადიდებდა თავის მოსაწონს, მის განმადიდებელს.
ერთხელ თეოდორესთან, რომელიც გალიაში იყო გამოკეტილი, მოვიდა სხეულით სრულიად კეთროვანი ადამიანი, რომელსაც სურდა განკურნება მისი წმინდა ლოცვებით. ღირსმა მამამ უბრძანა ავადმყოფს, გაეხადა სამოსი, აიღო წყალი და ასე ილოცა ღმერთს:
– უფალო იესო ქრისტე ღმერთო ჩვენო, რომელმან განწმინდე წინასწარმეტყველისა შენისა ელისეს მიერ ნაამანი სირიელი კეთრისგან და თვითონ შენი კაცთმოყვარეობით ჩვენთან მოსულმა და ადამიანად ქცეულმა, სიტყვით განკურნავდი კეთროვნებს: მოიხედე ახლა ჩვენზე და ამ წყალზე და, მისი კურთხევით, მიეცი მას სამკურნალო ძალა, რათა შეძლოს განწმენდა კეთრისგან ამა წინამდებარე ადამიანისა, შენი წმინდა სახელის სადიდებლად. ილოცა და წყალზე ჯვრის ნიშანი გადასახა, მან წყალი დაასხა კაცის თავზე და მთელ სხეულზე, რის შემდეგაც ავადმყოფი მაშინვე განიკურნა კეთრისგან და წავიდა ჯანმრთელი, ადიდებდა რა ღმერთს.
ასევე, ერთი კეთროვანი მღვდელი, სახელად კოლირი, მივიდა წმინდანთან და როგორც კი მისი სამოსი ჩაიცვა, იმავე წუთს მიიღო განკურნება. თეოდორეს ასეთი ცხოვრებისა და სასწაულების ხილვით, ნეტარი ელპიდია სულით ხარობდა. მან მრავალი ქალი მიიყვანა მონაზვნობაში და ღვთისმოსავ ცხოვრებაში დაარიგა, რადგან თავადაც მეტად სათნო იყო და თავის შვილიშვილს ბაძავდა სულიერ ღვაწლში. თავისი აღსასრულის მოახლოების შესახებ ელპიდიამ გამოცხადებიდან შეიტყო, რომელიც მას ჰქონდა, და მივიდა უკანასკნელი მოგზაურობისა და გამოსამშვიდობებელი მისალმებისთვის თავის ღირს შვილიშვილთან და მოუყვა მას თავისი ხილვა, თქვა რა:
– შვილო ჩემო და თვალთა ჩემთა ნათელო! მე ხილვაში ვიხილე უმშვენიერესი ჭაბუკი, შემოსილი ნათელი სამოსით, ოქროსფერი თმებით და მსგავსი წმინდა დიდმოწამე გიორგისა, როგორც ვხედავთ მას ხატზე გამოსახულს. ის მოვიდა ჩემთან, შენზე მეკითხებოდა, სურდა ჩემგან შეეტყო შენი ცხოვრების წესი და ფსალმუნთა გალობა. მე მას ყველაფერი დეტალურად ვუამბე. მან მითხრა:
– ო, ქალო, შენ დიდი წყალობა მიიღე ღვთისგან, რომ ღირსი გახდი შენი შვილიშვილის ასეთ მდგომარეობაში ხილვისა; მე კი, მის დამხმარეს, ბევრს მიმაღებ, მაგრამ ყველაზე მეტად მადლობა საერთო მეუფესა და შემოქმედ ღმერთს შეეფერება, რომელმაც შენი შვილიშვილი მისი წმიდა მონების რიცხვში ყოფნის ღირსი გახადა. დაწყნარდი, რადგან აქამდე იშრომე.
ნეტარი ელპიდია, მას შემდეგ, რაც თავისი ხილვის შესახებ უამბო ღირს თეოდორეს და ბოლო ამბორი მისცა, თავის სენაკში დაბრუნდა; იქ, ცოტა ხნის ავადმყოფობის შემდეგ, უფალს მიებარა და ღირსმა პატივით დაკრძალა. მისი დაკრძალვის შემდეგ ანკირის ქალაქიდან ვიღაც ჩამოვიდა და ღირსს ამბავი მოუტანა, რომ მისი დედა მარიამი გარდაიცვალა და ურჩია, გაეგზავნა ვინმე მისი ქონების წამოსაღებად, რადგან იგი მემკვიდრის გარეშე აღესრულა. წმიდანმა უპასუხა მას:
– ტყუილს ამბობ, რადგან დედაჩემი არ მომკვდარა.
მაგრამ მიგზავნილი არწმუნებდა, რომ ის მკვდარი საკუთარი თვალით ნახა, მან კი ისევ თქვა:
– ეს ტყუილია, ის ჩემთვის არ მომკვდარა, სულით არ მოკვდება, არამედ ახლაც ცოცხალია და მარადიულად იცოცხლებს.
და არანაირი ყურადღება არ მიაქცია დარჩენილ ქონებას, თავად კი, მთელი კვირის განმავლობაში მარხვით, ღმერთს გულმოდგინე ლოცვებს აღუვლენდა მისი სულისთვის. ღირსის გამოქვაბულში ყოფნის დროს მასთან გალატიის ილიოპოლიდან საეკლესიო ეკონომოსი მივიდა და თავისი მსახურის მეშვეობით მას თავისი ცრემლიანი თხოვნა გადასცა და უთხრა:
– შემიწყალე მე, ღვთის მონავ, ჩემს თავს დატეხილ მწუხარებაში: მე ეკლესიისთვის ფულის შესაგროვებლად მსახური გავგზავნე, მან კი, ფული შეაგროვა თუ არა, გაიქცა; მე ყველგან დავდევდი მას, ვეძებდი და ვერ ვიპოვე, ილოცე უფალს, რათა მიჩვენოს ის, რადგან მთელი ჩემი ქონება არ მეყოფა, რომ ეკლესიას დავუბრუნო ყველაფერი, რაც ჩემმა მსახურმა წაიღო.
წმიდანმა უპასუხა მას:
– თუკი აღუთქვამ, რომ შენს მსახურს არ დასჯი და არაფერს წაართმევ მეტს, გარდა იმისა, რაც მან წაიღო, მაშინ უფალი ნუგეშს გცემს და მას შენს ხელში მოგცემს. თუ არ აღუთქვამ, მაშინ მას ვერ იპოვი.
ეკონომოსმა აღუთქვა, რომ არა მარტო არ სცემდა მას და მეტს არ წაართმევდა, არამედ თავისი თავიდანაც მისცემდა, ოღონდ საეკლესიო ქონება დაბრუნებულიყო, და თქვა:
– მე და ჩემი შვილები შიშვლები დავრჩებით, თუკი ვერ შევძლებ ეკლესიას მისი მოპარული ქონება დავუბრუნო.
მაშინ წმიდანმა უპასუხა მას:
– მშვიდობით წადი სახლში და ნუ მწუხარებ, მიენდე ღმერთს, რადგან ის მალე ნუგეშს გცემს.
დამშვიდებული ეკონომოსი სახლში გაემგზავრა, ღირსის სიტყვებისადმი სრული ნდობით. გაქცეული, რომელმაც საეკლესიო ქონება მოიპარა, გზაზე დადგა, თითქოს შებოჭილი, სოფელ ნიკეასთან ახლოს მდებარე ადგილას, და ერთი ნაბიჯის გადადგმაც კი არ შეეძლო; მას ეგონა, რომ სწრაფად გარბოდა, მაშინ როდესაც სინამდვილეში იმავე ადგილას რჩებოდა. შემთხვევით იმ გზაზე მიმავალმა ადამიანებმა ამოიცნეს დამნაშავე, შეიპყრეს იგი და ეკონომოსთან მიიყვანეს. ამგვარად დაუბრუნდა ეკლესიას ყველაფერი, რაც მან წაიღო, და ეკონომოსმა შეასრულა დაპირება, რომ არავითარ ბოროტებას არ ჩაიდენდა, გაუშვა იგი და კვლავ მივიდა ღირსთან და მადლობა შესწირა.
ერთხელ, წმიდა ორმოცდამეათე დღის დღეებში, ერთმა კაცმა თავისი ეშმაკეული ცოლი მიიყვანა, და როდესაც ღირსი თეოდორე უწმინდურ სულს განასხამდა, ეშმაკი ყვიროდა:
– ო, ვაი! რატომ მრისხანებ ჩემზე, რკინის შემმუსვრელო, განა მე ვარ დამნაშავე, რადგან ჩემი ნებით არ შევსულვარ მასში. მე გამომგზავნა მოგვმა თეოდორემ, მეტსახელად კარაპოსმა, რომელიც მაზამიაში ცხოვრობს.
ხოლო ღვთის სათნომ, იესო ქრისტეს სახელით უკრძალა ბოროტ სულს და განდევნა იგი იმ ქალიდან. და იმავე ზაფხულს, ივნისის თვეში, სოფელ მაზამიის მცხოვრებლები, რომლებსაც გაგონილი ჰქონდათ ღირსი თეოდორეს მიერ აღსრულებული სასწაულების შესახებ, მივიდნენ მასთან, ცრემლებით ევედრებოდნენ, მისულიყო მათთან და გაეძევებინა კალიები, რომლებიც ღრუბელივით დაესხნენ თავს მათ ყანებსა და ბაღებს. წმიდა წავიდა მათთან, შევიდა მათ ტაძარში და იქ მთელი ღამე ლოცვაში გაატარა, დილით კი წავიდა მინდორზე, ყანებში, აღასრულა იქ საზოგადო ლოცვა და, ხელში სამი კალია აიღო, ღმერთს ლოცვები შესწირა ხალხისთვის, და ლოცვის დროს კალიები მის ხელში მკვდარი გახდნენ. მან კი, ღმერთს მადლობა შესწირა და ხალხს უთხრა:
– დაბრუნდით, შვილებო, ეკლესიაში, რადგან უფალი მალე გამოგვიჩენს თავის წყალობას.
ეკლესიაში დაბრუნებულმა წმინდანმა საღმრთო ლიტურგია აღასრულა, დილით კი ხალხმა დაინახა, რომ მთელი კალია ამოწყდა. თეოდორე კარაპოსი, რომელიც იმ ადგილებში ცხოვრობდა, შურით აენთო წმინდა თეოდორეს მიმართ, რადგან უკვე ადრეც განრისხებული იყო მასზე ქალიდან ეშმაკის განდევნის გამო, რომელიც იმ მოგვმა ჩაასახლა მასში. წმინდანზე განრისხებული და მასში მოქმედი ღვთის სასწაულმოქმედი ძალით მოშურებული მოგვმა, მას დაქვემდებარებული ეშმაკების მოხმობით, უბრძანა წასულიყვნენ წმინდა თეოდორე სიკეოტელთან და სასიკვდილოდ ეწამებინათ იგი. მაგრამ ისინი ვერ მიუახლოვდნენ მას, რადგან ღირსს ყოველთვის ლოცვა ედო ბაგეზე და ეშმაკებს უნდა დალოდებოდნენ, სანამ ის დაიძინებდა, მაგრამ როდესაც წმინდანი იძინებდა, ღვთის მადლი, როგორც მისგან გამომავალი ცეცხლი, სწვავდა და განდევნიდა ეშმაკებს; ისინი ისევ ბრუნდებოდნენ და მიილტვოდნენ ღირსისკენ და ისევ, დამწვარნი და განდევნილნი, სირცხვილით უბრუნდებოდნენ გამგზავნს, ის კი გაბრაზებული საყვედურობდა მათ და ეუბნებოდა:
– ჭეშმარიტად უმნიშვნელოა თქვენი ძალა; თუ მძინარესთან ვერ მიხვედით, მაშინ რას უზამთ მას ფხიზელს?
და ადასტურებდნენ ეშმაკები და ამბობდნენ:
– როგორც კი ვუახლოვდებით მას, ცეცხლოვანი ალი გამოდის მისი ბაგეებიდან და გვწვავს, რის ატანასაც ვერ ვახერხებთ.
მოგვმა, კიდევ უფრო დიდი ბოროტებითა და შურით ანთებულმა, თევზში მომაკვდინებელი საწამლავი ჩადო და ის თევზი ძღვნად გაუგზავნა ღირსს. ღვთის სათნომ, ქრისტეს მადლით დაცულმა, თავისი ჩვეულებრივი ტრაპეზის დროს გასინჯა ის თევზი და უვნებლად დარჩა. მოგვი თეოდორე კარაპოსი ამით ძალიან გაოცდა და, ღვთის ძალისა და ეშმაკთა უძლურების გაგებისას, სულით მოიცა სინანული, მივიდა ღირსთან, მის წმინდა ფეხებთან დაემხო, ცრემლებით აღიარა თავისი ცოდვები და, ჯადოსნური წიგნების დაწვის შემდეგ, უარყო სატანური საქმეები და მიიღო წმინდა ნათლობა.
სავანეში დაბრუნების შემდეგ ღირსი მძიმე სნეულებაში ჩავარდა და სიკვდილს ელოდა, რადგან ხედავდა მასთან მოსულ წმინდა ანგელოზებს და ეგონა, რომ მათ უკვე მისი სულის წაყვანა სურდათ; ის ტიროდა და გოდებდა იმის გამო, რომ სიკვდილისთვის მზად არ იყო. მასთან იყო უვეცხლო წმინდა მკურნალების, კოზმასა და დამიანეს, ხატი; ისინი ხილვაში გამოეცხადნენ მას და სამკურნალო ჩვეულებისამებრ მისი ხელების ძარღვებს ეხებოდნენ და ერთმანეთში საუბრობდნენ, თითქოს მის სიცოცხლეზე სასოწარკვეთილნი, რადგან მისი ძალები უკვე დასუსტებულიყო. მათ უთხრეს მას:
– რატომ ტირი და წუხხარ, ძმაო?
ავადმყოფმა უპასუხა:
– იმიტომ, რომ ღვთის წინაშე არ მოვინანიე, მამებო ჩემო, და იმიტომ, რომ ვტოვებ ამ მცირე სამწყსოს, რომელიც ჯერ კიდევ სრულად არ არის ჭეშმარიტ გზაზე მიმართული და ჯერ კიდევ მრავალ დარიგებას საჭიროებს.
უთხრეს მას წმინდანებმა:
– გინდა, ღმერთს შევევედრებით შენთვის, რათა მან გაგიხანგრძლივოს სიცოცხლე?
უპასუხა ავადმყოფმა:
– თუ ამას გააკეთებთ და სინანულისთვის დროს გამომითხოვთ, მაშინ მრავალი სიკეთის მიზეზი იქნებით ჩემთვის და ჯილდოს მიიღებთ ჩემი მონანიებისთვის.
წმინდანებმა, ანგელოზებს მიუბრუნდნენ და სთხოვეს, ცოტა შეფერხებულიყვნენ, სანამ ისინი, მეფე-ღმერთთან წასვლისას, მისთვის თეოდორეს შესახებ ეთხოვათ. ანგელოზებმა პირობა დადეს, და წმინდა ვნებულნი კოზმა და დამიანე მიდიან ყოვლისშემძლე მეფე ქრისტე ღმერთთან ჩვენსას, რომელმაც ერთხელ ეზეკიას თხუთმეტი წელი შეჰმატა სიცოცხლეს, და, მისთვის თეოდორეს სიცოცხლის წლების შემატების ვედრებით, მალე ბრუნდებიან, მათ შორის ჰყავთ ჭაბუკი, იმ ანგელოზების მსგავსი, მაგრამ უფრო დიდი დიდებით მბრწყინავი. ამ ჭაბუკმა ანგელოზებს ასე უთხრა:
– დატოვეთ თეოდორე ცოცხალი, მისთვის ყველას მბრძანებელ დიდების მეფეს შეევედრნენ, და მან უბრძანა, ხორციელად დარჩენილიყო.
და მაშინვე წმინდა ანგელოზები იმ უნათლეს ჭაბუკთან ერთად ზეცად ამაღლდნენ. წმინდა კოზმამ და დამიანემ კი უთხრეს თეოდორეს:
– აღდექ, ძმაო, და დაუკვირდი საკუთარ თავს და შენს სამწყსოს: კეთილმა და მოწყალე მეუფემ მიიღო შენთვის ჩვენი ლოცვები და სიცოცხლე გიბოძა, რათა ქმნა საზრდელი, რომელიც არ იხრწნება, არამედ მარადიულ სიცოცხლეში რჩება, რათა მრავალი სულისთვის ხსნა მოამზადო.
ეს რომ უთხრეს, წმინდა მკურნალები უხილავნი გახდნენ. ნეტარი თეოდორე გონს მოეგო და, თავი სრულად ჯანმრთელად იგრძნო, მაშინვე ადგა, ადიდა ღმერთი და დიდი გულმოდგინებით მიეცა ფსალმუნის გალობასა და მარხვას.
ღვთის მიერ მისთვის მინიჭებული მადლით, იგი სასწაულებს აღასრულებდა, სხვადასხვა სნეულებას კურნავდა და სიტყვით ეშმაკებს განასხამდა. მისი სასწაულების ამბავი ყველგან გავრცელდა, მრავალნი უკვირდათ და გულმოდგინედ ეკიდებოდნენ, ტოვებდნენ საკუთარ სახლებს და მასთან მიდიოდნენ სამონასტრო ღვაწლისთვის. ასევე მრავალნი, ვინც მისგან განკურნება მიიღო, არ შორდებოდნენ მას, არამედ აქ რჩებოდნენ და მონასტრის საჭიროებებს ემსახურებოდნენ, რადგან როდესაც მრავალი ძმა შეიკრიბა, მაშინ დიდი მონასტერი შეადგინა და თეოდორე თავის მონასტერში არქიმანდრიტი იყო. მაგრამ რადგან წმინდა დიდმოწამე გიორგის ეკლესია ზედმეტად პატარა იყო და ვერ იტევდა ყველას, ვინც ჩვეულებრივი გალობისთვის მოდიოდა, ამიტომ ღირსმა მამამ იზრუნა სხვა ეკლესიის აშენებაზე, ძველისგან არც თუ ისე შორს, წმინდა მთავარანგელოზ მიქაელის სახელზე, უფრო ვრცელი, და იქ ძმების მოწყობის შემდეგ გაგზავნა თავისი მოწაფე ფილუმენი ანასტასიოპოლის ეპისკოპოსთან, რათა მიეღო მღვდლად ხელდასხმა, და ის ამ მონასტრის წინამძღვრად დანიშნა; თვითონ კი დაჟინებით მიეცა მდუმარებას.
საჭიროება იყო ვერცხლის ჭურჭლისა საღვთო ლიტურგიის აღსასრულებლად, რადგან მანამდე საიდუმლოს აღასრულებდნენ ქვის მარმარილოს ჭურჭელში. ღირსმა მამამ გაგზავნა თავისი დიაკონი კონსტანტინოპოლში, რათა შეეძინა ვერცხლის ჭურჭელი საღმრთო მსახურებისთვის. როდესაც შეძენილი და მასთან მიტანილი იქნა ჭურჭელი, სუფთა, შესანიშნავად გაკეთებული, მაშინ წმინდანმა უარყო იგი, არ სურდა მასში საღმრთო მოქმედების აღსრულება, რადგან მან განჭვრიტა, რომ ჭურჭელი უვარგისი იყო, შავი და მყრალი. დიაკონი აქებდა მის კარგ ნამუშევარს და სუფთა ვერცხლს, მაგრამ ღირსმა მამამ თქვა:
– მეც ვხედავ, შვილო, რომ ჭურჭელი ლამაზად არის გაკეთებული და კარგი ვერცხლისაა, მაგრამ იგი შებილწულია უხილავი უწმინდურებით, და თუ არ მერწმუნები, მაშინ ვილოცოთ, რათა უფალმა შენი სულიერი თვალები ახილოს და შენ იხილავ.
როგორც კი მათ, მუხლებზე დაჩოქილებმა, ილოცეს, მაშინვე არა მხოლოდ დიაკონმა, არამედ იქ მყოფმა ყველა ძმამ იხილა ჭურჭელი შავი, როგორც ღუმელიდან გამოღებული ნახშირი, და გაუკვირდათ. როდესაც დიაკონმა ხელში აიღო იგი, ჭურჭელი მაშინვე კვლავ სუფთა და ნათელი გახდა. აიღო იგი, წაიღო კონსტანტინოპოლში ოქრომჭედელთან, ვისგანაც იყიდა, და უამბო, რატომ არ მიიღო იგი ღირსმა თეოდორემ. ოქრომჭედელმა დაიწყო ვერცხლის გახსენება, თუ საიდან იყო იგი, და გაიხსენა, რომ ის ერთი მეძავის ნივთებიდან და მისი უსამართლო ქონებიდან იყო, გაუკვირდა ღირსი მამის წინასწარმეტყველება და შენდობა ითხოვა, ჭურჭელი კი უკან მიიღო და სხვა, უწმინდესით შეცვალა, და მისთვის წმინდა ლოცვებს ითხოვდა.
დიაკონი დაბრუნდა, მოიტანა ჭურჭელი მონასტერში, უამბო მამასა და ძმებს, თუ რა ვერცხლისგან იყო პირველი გაკეთებული, და ყველამ ადიდეს ღმერთი და უკვირდათ წმინდანის წინასწარმეტყველება.
ერთხელ ვუზიის სოფლიდან, გრაციანოპოლის მახლობლად, ხალხი მივიდა ღირს თეოდორესთან შემდეგი მიზეზით: ისინი თავისთან აშენებდნენ ქვის ხიდს მდინარეზე, და როდესაც თხრიდნენ მიწიდან მეზობელ გორაზე ქვებს და თლიდნენ ფიცრებს, მაშინ ხედავდნენ ორმოდან გამომავალ უამრავ ეშმაკს, რომლებიც თავს ესხმოდნენ ადამიანებსა და ცხოველებს და აწამებდნენ მათ; სხვები კი, როგორც ყაჩაღები, გზაზე ჩასაფრებულები, ჭრიდნენ გამვლელებს. მოსულებმა შეევედრნენ ღირს მამას, რომ მოსულიყო მათ სოფელში და გაეთავისუფლებინა ისინი ეშმაკეული თავდასხმისგან, და თეოდორე წავიდა მათთან, ღმერთზე მინდობილი. და როგორც კი ის მიუახლოვდა მათ სოფელს, ეშმაკები, რომლებიც ადამიანებში იყვნენ, მისი მოახლოების შეგრძნებით, გამოდიოდნენ მის შესახვედრად, ყვიროდნენ:
– ოჰ, ვაი, ოჰ, უბედურება! რატომ, დატოვე რა გალატია, აქ მოდიხარ, რკინის შემმუსვრელო? ვიცით, რისთვის მოხვედი, მაგრამ არ დაგემორჩილებით, როგორც ეს გალატიაში გააკეთეს სულებმა; ჩვენ გაცილებით ბოროტები და ძლიერები ვართ მათზე!
ღირსმა მამამ, მათთვის აკრძალვისას, დუმება უბრძანა, დილით კი შეკრიბა ხალხი, მოიარა ჯვრით მსვლელობით მთელი სოფელი და, გორაკის მწვერვალზე ასვლის შემდეგ, დიდი ხნის განმავლობაში აღუვლენდა მხურვალე ლოცვებს ღმერთს. და მაშინვე ეშმაკები, რომლებიც იქიდან გამოვიდნენ, ღვთის ძალით კვლავ იქ გამოჩნდნენ ბუზების, თაგვების, კურდღლების სახით, და ყველა ისინი ორმოში განდევნა, ჯვრის ნიშნით აღბეჭდა და მიწითა და ქვებით დაფარვა უბრძანა, და ასე გაათავისუფლა მან სოფელი ეშმაკეული უბედურებისგან. მსგავსად ამისა, მან მრავალი სხვა სოფელი, ქვეყანა და სახლი იხსნა ეშმაკებისგან, ასევე უამრავი ადამიანიდან განდევნა ბოროტი სულები, რომლებიც მისი სახელის ხსენებაზე კანკალებდნენ.
ღირსის მრავალი მოწაფე ცნობილი და დიდი იყო თავისი სათნოებებით. ასე, მაგალითად, ნეტარი არსინ განდეგილი, რომელიც ვიწრო კელიაში ცხოვრობდა, მდუმარებაში იმყოფებოდა და საკვებს მხოლოდ მესამე დღეს იღებდა: ცოტაოდენ პურს, უმწვანილს ან მოხარშულ ბოსტნეულს და წყალს ზომიერად; წმინდა დიდმარხვაში კი მხოლოდ შაბათ-კვირას იკვებებოდა და ისიც მშრალად. მსგავს ცხოვრებას ეწეოდნენ სხვა ორი კაციც, ევაგრი და ანდრეი, რომელთაც თავიანთი განდეგილობის ადგილები არსინისგან არცთუ ისე შორს ჰქონდათ. მათ პატიოსან ცხოვრებაზე ძალიან ხარობდა ღირსი თეოდორე და მადლობდა ღმერთს. სამივე მათგანი შეთანხმდა, რომ წასულიყვნენ იერუსალიმში წმინდა ადგილების მოსალოცად და მამას სთხოვეს, კურთხევით გაეშვათ ისინი. მან ნება დართო და ისინი იქ ჩავიდნენ, მოინახულეს ყველა მიმდებარე ლავრა და განდეგილთა სავანე. ევაგრიმ იქ დარჩენა ისურვა და, ღირსი სავას ლავრაში მისულმა, წმინდად ცხოვრობდა, საქმეებით აჩვენებდა თავს თეოდორეს მოწაფედ. არსინი და ანდრეი კი მამასთან დაბრუნდნენ გალატიაში და სთხოვეს, გაეშვათ ისინი სხვადასხვა ადგილას საცხოვრებლად, მდუმარებისთვის.
ანდრეი მამის კურთხევით დასახლდა ბრიანას ბორცვზე, მონასტრიდან რვა ვერსის დაშორებით. არსინი კი პოტამიის მთიან ნაწილში განმარტოვდა, სადაც ადამიანთა დასახლებებისგან შორს აირჩია ადგილი, რომელზეც ამბობდნენ, რომ იქ ეშმაკების სამყოფელი იყო. იქ მან ილოცა და თქვა: – ღმერთო, მამაჩემის თეოდორეს ლოცვებით, დამიცავი მე, ცოდვილი, და მიხსენი ეშმაკის მზაკვრობისგან და დამეხმარე, ამ ადგილას სათნო გეყო შენ.
უპირველეს ყოვლისა, მან ააშენა ხის კელია და იქ გამოიზამთრა, შემდეგ აღმართა მაღალი სვეტი და, ორმოცი წელიწადი მასში დიდ მოთმინებაში გატარების შემდეგ, უფალთან მივიდა. ასევე ელპიდიმ, ღირსი თეოდორეს დარიგებით, დიდად წარმატებას მიაღწია სათნოებაში. მამასთან რამდენიმე წლიანი ყოფნის შემდეგ, ის მისი კურთხევით აღმოსავლეთით გაემართა, დასახლდა სინაის მთასთან ახლოს და, დიდხანს იცხოვრა რა მდუმარებაში, მართლად აღესრულა; მის შემდეგ ამ ადგილს სინაის წმინდა მამებმა ელპიდიეს მდუმარება უწოდეს.
ასევე ლეონტი, ჩვენი მამის თეოდორეს მოწაფე, საკვირველი იყო განდეგილობაში; ის მდუმარებაში იმყოფებოდა პერმატიასთან ახლოს და, წინასწარმეტყველების ნიჭის ღირსი გამხდარმა, მომავალს წინასწარმეტყველებდა. ასე, მან იწინასწარმეტყველა სპარსელთა შემოსევა, მისი მოკვლა მათ მიერ, რაც აღსრულდა კიდეც, რადგან როდესაც არ ისურვა გამოსვლა თავისი მდუმარე კელიიდან, ის სწორედ იქ მოკლეს სპარსელებმა. შემდეგ თეოდორე, რომელიც დრაკონიის მთაზე მარხულობდა, და სტეფანე მდინარე ფსიასთან და მრავალი სხვა მოწაფე ღირსი თეოდორესი გაბრწყინდნენ კეთილი საქმეებით; ზოგი მასთან ცხოვრობდა, ზოგი კი სხვადასხვა უდაბურ ადგილას სახლდებოდა.
ღირს თეოდორეს სურვილი გაუჩნდა, კიდევ ერთხელ მოენახულებინა იერუსალიმის წმინდა ადგილები, და მან, ორი მოწაფე წაიყვანა რა, გაემართა. იმ დროს პალესტინაში, სადაც ქალაქი იერუსალიმია, უწყლობა და გვალვა იყო, და ადამიანებიც და ცხოველებიც წყლის ნაკლებობის გამო იტანჯებოდნენ, ყველა თხრილი და წყალსაცავი, რომლებშიც წყალი გროვდებოდა, დაშრა. ხალხი ბევრს ლოცულობდა, ღმერთს წვიმას სთხოვდა, მაგრამ არ ღებულობდა, რადგან უფალი იმ მადლს თავისი სათნო მოღვაწე თეოდორესთვის ინახავდა და ამიტომ მოიყვანა ის პალესტინაში. იქ იყვნენ გალატიის მხრიდან ზოგიერთები, რომლებიც იცნობდნენ ღირს თეოდორეს და სმენოდათ მისი სასწაულების შესახებ; ისინი ეუბნებოდნენ ხალხს: – ჩვენ ვიცით ერთი წმინდა მამა ჩვენს ქვეყანაში, რომელსაც შეუძლია ერთი ლოცვით წვიმით აავსოს მთელი სამყარო, როგორც ოდესღაც წინასწარმეტყველმა ელიამ.
როდესაც ღირსი იერუსალიმში მივიდა, თაყვანი სცა მაცოცხლებელ ჯვრის ხესა და მაცოცხლებელ ქრისტეს საფლავს, გალატიიდან მოსულებმა იცნეს იგი და მალე გავრცელდა მისი ამბავი წმინდა ქალაქსა და მიმდებარე მონასტრებსა და ლავრებში. უამრავი ბერი შეიკრიბა, და ყველა კლირიკოსმა შემოარტყა წმინდანს გარს, ხარობდნენ მისი მათთან მოსვლით, და პატრიარქის სახელით სთხოვდნენ, უფლისგან წვიმა ეთხოვა გამხმარ მიწაზე. წმინდანი უარობდა, თავს ცოდვილად და უღირსად მიიჩნევდა, მაგრამ ისინი ევედრებოდნენ მას და ეუბნებოდნენ: – ჩვენ იმედი გვაქვს, მამაო, რომ როდესაც შენს ლოცვებს სხვა მამების ლოცვებს შეუთავსებ, მაშინ ღმერთი შეგვიწყალებს ჩვენ და წვიმას მოავლენს დედამიწაზე. და უთხრა მათ წმინდანმა: – თუ ასე გწამთ, მაშინ იყოს თქვენი რწმენისამებრ.
ლიტიის აღსრულების შემდეგ, როდესაც ხალხი ლიტანიობით მიდიოდა, ღირსმა მიმართა მათ და თქვა: – გამოიცვალეთ სამოსელი, შვილებო, თქვენ დასველდებით, რადგან თქვენი რწმენის გამო უფალი მალე გამოაჩენს თავის წყალობას.
ქალაქგარეთ გასულებმა, ერთ ადგილას გაჩერება ბრძანა და, ხელები ცისკენ აღაპყრო რა, გულმოდგინედ დაიწყო ლოცვა; და უმალვე დასავლეთიდან პატარა ღრუბელი გამოჩნდა, რომელიც თანდათან იზრდებოდა და ერთ საათში მთელი ცა დაფარა. წმინდანმა, ლოცვის დასრულების შემდეგ, მლოცველ ხალხს უბრძანა, სწრაფად დაბრუნებულიყვნენ, რათა წვიმას გაქცეოდნენ. მოულოდნელად უზომოდ დიდი წვიმა წამოვიდა და ყველა ქალაქში, ეკლესიისკენ გაიქცა, რადგან ყველა ძლიერად დასველდა. წვიმა არ შეწყვეტილა მანამ, სანამ მთელი მიწა არ მორწყა და ყველა თხრილი, წყალსაცავი და ჩაღრმავება არ აავსო. ღირსი თეოდორე, ეშინოდა რა, რომ ასეთი სასწაულისთვის ხალხი არ დაეწყო მისი განდიდება და პატივისცემა, ორ მოწაფესთან ერთად ყველასგან დაიმალა ქალაქიდან და თავის გალატიის სიკეოტულ მონასტერში წავიდა. მაგრამ თავის ქვეყანაშიც, მრავალ მიმდებარე ადგილას, ხალხის თხოვნით, მსგავს სასწაულებს ახდენდა: წვიმებს მოჰყავდა, ჰაერს წმენდდა, ყანებისა და ბაღების ნაყოფს ამრავლებდა, ადიდებას, წყალდიდობას აჩერებდა და მომავალს წინასწარმეტყველებდა.
სარდალ მავრიკს, რომელიც სპარსეთის ომის შემდეგ გალატიის გავლით კონსტანტინოპოლში ბრუნდებოდა და ღირს მამასთან ლოცვისა და კურთხევის სათხოვნელად მივიდა, უწინასწარმეტყველა, რომ ის მეფე გახდებოდა. და როდესაც ეს ახდა, მავრიკმა მის წინასწარმეტყველს, ამ წმინდა მამას, მისწერა და სთხოვა, ელოცა მისთვის და მისი სამეფოსთვის, და კიდევ დაამატა: „მთხოვე, რაც გინდა“. ღირსმა თეოდორემ მასთან ნეტარი ფილუმენი გაგზავნა და მისწერა, რომ მეფეს მონასტრისთვის პური მიეცა მრავალი ღარიბისთვის, რომლებიც მასთან ყოველდღე მოდიოდნენ. მაშინ მეფემ თავის განმგებელთ გალატიაში მისწერა, რომ ყოველწლიურად მიეცათ თეოდორეს მონასტრისთვის ექვსასი საწყაო ხორბალი, და ამის გარდა, ძვირფასი ჭურჭელი შესწირა ეკლესიას.
ხედავდა რა დღითი დღე გამრავლებულ თავის სამწყსოს და ხალხის სიმრავლეს, რომელიც მის მონასტერში ლოცვისა და განკურნებისთვის მოდიოდა, მან დაშალა წმინდა დიდმოწამე გიორგის ეკლესია, რომელიც ძალიან პატარა იყო, და სასწაულებრივად ააშენა უფრო დიდი: მან ბრძანა, რომ უზარმაზარი, უძრავად მდგარი ქვა დაძრულიყო და ადგილიდან სხვაგან გადასულიყო. ხოლო როდესაც ახლომდებარე ადგილობრიობიდან, ევარზიიდან, ტაძრის ასაშენებლად გაუხსნელ კირი მიჰქონდათ, მოულოდნელად წვიმის ღრუბელი მოვიდა, და მუშებს ეშინოდათ, რომ კირი არ აენთო და ურმები და ცხოველები არ დაეწვა, მაშინ ღირსმა თეოდორემ თავისი ლოცვით შუაზე გაყო ღრუბელი, და ძლიერი წვიმა გზის ორივე მხარეს მოდიოდა, ხოლო კირზე და ურემზე არც ერთი წვეთი არ დაცემულა მანამ, სანამ ყველაფერი საეკლესიო შენობის ადგილას არ მიიტანეს და ურმებიდან არ გადმოტვირთეს.
როდესაც ეკლესიის მშენებლობა დასასრულს უახლოვდებოდა, გარდაიცვალა ანასტასიოპოლის ეპისკოპოსი ტიმოთე, რომელიც თეოდოსის შემდეგ იყო, და მოქალაქეები ანკვირის მიტროპოლიის მთავარეპისკოპოს პავლესთან მივიდნენ სათხოვნელად, რომ მათ ქალაქში ეპისკოპოსად დაედგინათ ღირსი თეოდორე, სიკეოტული ლავრის არქიმანდრიტი. მთავარეპისკოპოსი გახარებული იყო და ნეტარ თეოდორესთან გაგზავნა, რათა იგი მასთან პატივით მიეყვანათ. იმ დროს ღირსი მამა, გამოქვაბულში განმარტოებული, მდუმარებაში იმყოფებოდა და გულმოდგინედ ასრულებდა თავის ჩვეულ ლოცვებს. როდესაც კლერიკოსები და ანასტასიოპოლის მოქალაქეები მივიდნენ მასთან სათხოვნელად, რომ დათანხმებულიყო მათთან ეპისკოპოსად ყოფნაზე, მას მოსმენაც კი არ უნდოდა, მაგრამ მათ ძალით გააღეს მისი კელია, გამოიყვანეს ღირსი მამა, დასვეს მღვდელმთავრულ ეტლზე და სიხარულითა და მხიარულებით მიიყვანეს ანკვირაში. როდესაც მის ძმებს ტირილი და გოდება აუტყდათ თავიანთ მამაზე, რომ იგი მათგან შორდებოდა, მან მათ შეუთვალა: – ნუ სწუხართ, ძმანო, არამედ მერწმუნეთ, რომ არ მიგატოვებთ. არ არსებობს დედამიწაზე არაფერი, რაც ჩემს თქვენგან განშორებას შეძლებს.
ამგვარად, ღირსი მამა ანკვირიელმა მიტროპოლიტმა პავლემ ანასტასიოპოლის ეპისკოპოსად დაადგინა, თუმცა მას არ სურდა ასეთი წოდების მიღება. როდესაც მან ის მიიღო, ერთ ცნობილ კაცს ასეთი ხილვა ჰქონდა: ცათაგან ეკლესიაზე უბრწყინვალესი, უდიდესი ვარსკვლავი ჩამოეშვა და თავისი სხივებით არა მარტო ქალაქი და ქვეყანა, არამედ ყველა მიმდებარე ქვეყანაც და ქალაქიც გაანათა. ჭეშმარიტად, ეს ღირსი მამა, საეპისკოპოსო ტახტზე სანთელივით სასანთლეზე, გამოჩნდა სინათლედ სამყაროსთვის, ურიცხვი სასწაულითა და თავისი საოცარი ცხოვრების წესით ანათებდა და აოცებდა სამყაროს. ის ხშირად სტუმრობდა თავის სიკეოტსკის ლავრას და ანუგეშებდა ძმობას, ხოლო წმინდა დიდმოწამე გიორგის ტაძარი, რომელიც მისი გულმოდგინებით იყო აშენებული, აკურთხა. რამდენი და რა სასწაული მოახდინა მან ეპისკოპოსობისას, დეტალურად თქმა შეუძლებელია; იგი დიდ შრომას ეწეოდა, რადგან გულმოდგინედ ზრუნავდა მისთვის მინდობილ სამწყსოზე. თუმცა, ღირსი მამა არცთუ მცირედ წუხდა იმის გამო, რომ მისი მდუმარება შეწყდა და სულში ყოველთვის ეკეთა მტკიცე სურვილი, დაეტოვებინა ეპისკოპოსობა და კვლავ დაბრუნებულიყო მონასტერში მდუმარებისთვის.
რამდენიმე წლის შემდეგ, ნეტარ თეოდორეს კვლავ გაუჩნდა სურვილი, თაყვანი ეცა წმინდა ადგილებისთვის იერუსალიმში და, თავისი მონასტრიდან ორი ძმა, არქიდიაკონი იოანე და მარტინი, თან წაიყვანა და მათთან ერთად გაემგზავრა; წმინდა ადგილების შემოვლისას, მან არ აჩვენა თავისი საეპისკოპოსო წოდება, არამედ დადიოდა როგორც უბრალო ბერი.
მას აზრი მოუვიდა, რომ არ დაბრუნებულიყო უკან, არამედ ეცხოვრა იქ, რომელიმე მონასტერში, რადგან ხედავდა, რომ საეპისკოპოსო წოდების გამო იძულებული იყო დაეტოვებინა სამონასტრო ღვაწლი. ამგვარად, ის წავიდა წმინდა სავას ლავრაში, გამოითხოვა თავისთვის სენაკი და ცხოვრობდა მასში მდუმარებით ქრისტეს შობის დღესასწაულიდან აღდგომამდე.
აღდგომის შემდეგ, მასთან ერთად მოსული ორი ძმა, იოანე და მარტინი, განუწყვეტლივ ელაპარაკებოდნენ მას სახლში დაბრუნებაზე, მაგრამ მან არ მოისურვა მათი მოსმენა. ერთ ღამეს, ძილისეულ ხილვაში გამოეცხადა მას წმინდა დიდმოწამე გიორგი, მისცა მას ხელში კვერთხი და უთხრა: – იჩქარე აქედან გასვლა და დავბრუნდეთ სამშობლოში; არ გჭირდება შენ, სამშობლოს დატოვებით, აქ გაჩერება. თეოდორემ თქვა: – ვერ წავალ ჩემსკენ, რადგან არ მსურს ეპისკოპოსობა. მოწამემ უპასუხა მას: – მე მალე გაგათავისუფლებ ამ წოდებისგან; მხოლოდ დაბრუნდი, რადგან ბევრი გლოვობს შენზე.
ასეთი შეგონების შემდეგ, ღირსმა მამამ თავისი ორი მოწაფე წაიყვანა და თავის ქვეყანაში წავიდა. გალატიისკენ მიმავალმა, გზად შეხვედრილ დრუინიის მონასტერში შევიდა და თავის თანამგზავრებს უბრძანა, არ ეთქვათ, ვინ იყო იგი. ამ მონასტრის ბერებს დიდი ხანია სმენოდათ ღირსი თეოდორეს შესახებ, როგორც არაჩვეულებრივი ადამიანის შესახებ, და სურდათ მისი ნახვა. იმ ბერების მიერ ამოუცნობი, ღირსი მამა მშვიდად იმყოფებოდა მონასტრის სასტუმროში, მიღებული იყო სტუმართმოყვარე ანიკიტას მიერ, და როდესაც თეოდორეს მოწაფეებს ეკითხებოდნენ მოხუცზე, ვინ იყო იგი, ისინი ამბობდნენ, რომ ის შორეული მხრიდან მოგზაურობდა. საღამოს ტრაპეზის დროს მან შეხედა მოწაფეებს, რომლებიც განსაკუთრებული სიამოვნებით ჭამდნენ საჭმელს, რადგან მშივრები იყვნენ, და უთხრა მათ: – ჭეშმარიტად, შვილებო, გალატელებივით ვჭამთ. ერთი საათის შემდეგ კი იგივე გაიმეორა. ეს რომ მოისმინა, ანიკიტამ თავისთვის იფიქრა, ხომ არ იყო ეს მოხუცი გალატიიდან. საღამოს, როდესაც ჩვეულებისამებრ მოხუცი დასაძინებლად მიწაზე დაწვა, ანიკიტამ ცალკე წაიყვანა ორივე მოწაფე და დაარწმუნა ისინი ეთქვათ, ვინ იყო ეს მოხუცი; მაშინ მათ გაუმჟღავნეს მას, რომ ეს იყო თეოდორე, სიკეოტელი სასწაულთმოქმედი, ანასტასიოპოლის ეპისკოპოსი, და ანიკიტამ მაშინვე იჩქარა, რომ ეს ამბავი იგუმენ სტეფანესა და ძმებისთვის ეუწყებინა. დიდი იყო მათი სიხარული, რომ ნახეს ის, ვისი ნახვაც ასე ძალიან სურდათ. დადგა დრო დილის გალობისთვის, და როდესაც მოხუცი ადგა და ეკლესიისკენ გაემართა, კარებთან მას იგუმენი ძმებთან ერთად შეხვდა და, მის ფეხებთან დაცემით, თაყვანი სცეს მას, როგორც სასწაულთმოქმედსა და ეპისკოპოსს, კურთხევის თხოვნით. მათ წმინდანს სთხოვეს, დარჩენილიყო მათთან რამდენიმე დღით, რათა დატკბებოდნენ მისი ანგელოზის მსგავსი სახის ჭვრეტით, დანაყრებულიყვნენ ტკბილი საუბრებით, და ღირსი მამა მათთან საკმაოდ დიდხანს დარჩა. მალე მის შესახებ ხმა გავრცელდა მთელ ქვეყანაში, და მრავალი ადამიანი მოდიოდა მონასტერში, მოჰქონდათ თავიანთი ავადმყოფები წმინდანთან, და ის ქრისტეს მადლით ყველას კურნავდა.
ამის შემდეგ დაბრუნდა ღირსი მამა თავის სამწყსოსთან და, ჩვეულებრივ სამწყსო შრომაში ყოფნისას, არ წყვეტდა იმაზე ფიქრს, თუ როგორ დაეტოვებინა ეპისკოპოსობა. გარდა ამისა, ნეტარი ანტიოქე მეუდაბნოე, რომელიც კონსტანტინოპოლიდან ბრუნდებოდა თავისკენ, მასთან შემთხვევით ყოფნისას, იგივეს ურჩევდა, რადგან ეს ანტიოქე აღმოსავლეთის ქვეყნიდან იყო გაგზავნილი იმპერატორ მავრიკიუსთან, რათა ქალაქ სინოფრინისთვის მტრებისგან დაცვა ეთხოვა. ანტიოქე მოხუცი კაცი იყო, ასი წლისა, სამოცი წელი არ დაულევია არც ღვინო, არც ზეთი, ოცდაათი წელი პური არ უჭამია და მხოლოდ მწარე ბალახეულით, მარილითა და ძმრით იკვებებოდა და წყალს სვამდა. ეს ნეტარი მამა, რომელიც გალატიასა და ანასტასიოპოლს გადიოდა, ღირსმა მამამ პატივითა და სიხარულით მიიღო თავისთან, დაასვენა იგი და დიდად განუგეშდა მასთან სულიერი საუბრებით. ნეტარმა ანტიოქემ თეოდორეს შესახებ თავის მოწაფეებს უთხრა:
– მსგავსი წმინდა კაცი ამ დრომდე არ მინახავს. უფალმა გამიცხადა მისი ცხოვრება.
ასევე, თეოდორე თავის ძმებს ანტიოქეს შესახებ ეუბნებოდა:
– მთელ აღმოსავლეთის უდაბნოში მსგავსი ღვთის მსახური არ მინახავს და არც გამიგია.
ღირს ანტიოქეს წმინდა თეოდორემ სასარგებლო რჩევა სთხოვა, უთხრა რა მას თავისი განზრახვის შესახებ, დაეტოვებინა ეპისკოპოსობა; ანტიოქემ კი შეაქო იგი ასეთი განზრახვისთვის და ურჩია, მალე აღესრულებინა სასურველი.
როდესაც ანტიოქე წავიდა, ღირსი თეოდორე დამწუხრებული იყო საეკლესიო ქონების გაფლანგვით; გარდა ამისა, მას ჰყავდა ზოგიერთი ფარული მტერი ეპარქიაში, რომლებსაც უხილველი მტერი აღუძრავდა შურსა და სიძულვილს; მათ მას ერთხელ, ღვთის დაშვებით, შხამი მისცეს, და ღირსი მამა სამი დღე უხმოდ და უძრავად იწვა, როგორც მკვდარი, ისე რომ ქალაქში უკვე გავრცელდა ხმა წმინდანის სიკვდილის შესახებ. სამი დღის შემდეგ გამოეცხადა მას ყოვლადწმინდა ჩვენი დედოფალი ღვთისმშობელი და აუწყა მას ფარულად მიცემული შხამისგან გამოწვეული ავადმყოფობის მიზეზი, მიუთითა შხამის მიმცემ მოძულეებზე, და აიღო რა თავისი ხელში მყოფი მანდილიდან სამი მარცვალი, მისცა მას და უთხრა:
– შეჭამე ეს, და ამიერიდან აღარ იტანჯები არანაირი ბოროტებისგან.
ამ მარცვლების შეჭმის შემდეგ, ღირსი მამა გონს მოეგო, თავი სრულიად ჯანმრთელად იგრძნო და, ადგა რა, მადლობა შესწირა ქრისტე ღმერთს და მის უწმინდეს დედას. თავისი მრისხანე მტრები არ ამხილა და არავის უთხრა მათ შესახებ, არამედ ილოცა მათთვის ღმერთს, რათა ცოდვად არ ჩათვლილოდათ ეს. წმინდა დიდმოწამე გიორგის ყოველთვის ევედრებოდა, რათა გაეთავისუფლებინა იგი ეპისკოპოსობისგან, როგორც ამას დაჰპირდა ხილვაში, როდესაც ღირს მამას არ სურდა პალესტინიდან გალატიაში დაბრუნება.
არ შეიძლება არ ითქვას ისიც, რომ ანასტასიოპოლში დაწესებული იყო გადასახადი, რომელიც წლის განმავლობაში საეპისკოპოსო ტრაპეზისთვის იხდებოდა საეკლესიო მამულებიდან, სამას სამოცდახუთი ოქროს მონეტის ოდენობით. ამ გადასახადიდან ღირსი თეოდორე წელიწადის ტრაპეზებზე მხოლოდ ორმოც ოქროს მონეტას ხარჯავდა, დანარჩენს კი წმინდა ეკლესიას აძლევდა, ხოლო სხვა წყაროებიდან შემოსულ შემოწირულობებს ღარიბებს ურიგებდა. ბოლოს, გადაწყვიტა რა საბოლოოდ დაეტოვებინა ეპისკოპოსის წოდება, ღირსი თეოდორე უპირველეს ყოვლისა მიმართა ღმერთს გულმოდგინე ხანგრძლივი ლოცვით მრავალი დღის განმავლობაში, რათა მისი განზრახვა ცოდვად არ ჩათვლილიყო, და მიიღო რა ღვთისგან გამოცხადებით სათხოვნის ნებართვა, მან შეკრიბა მთელი სამღვდელოება, ყველა მოქალაქე და უთხრა მათ:
– თქვენ იცით, ძმანო, რომ ძალით მომწყვიტეთ მონასტერს და მაიძულეთ მიმეღო ეპისკოპოსობის ტვირთი, და მე მაშინ გეუბნებოდით, რომ არ ვიყავი თქვენი მმართველობის ღირსი, მაგრამ არ მომისმინეთ და საკუთარი ნებით მოიქეცით. და აი, უკვე მეთერთმეტე წელია, რაც გაწუხებთ და მეც თქვენგან ვწუხვარ. გევედრებით, მოძებნეთ თქვენთვის მწყემსი, რომელსაც შეეძლება თქვენი კმაყოფილება; მე კი ახლა მეტად აღარ შემიძლია ვიყო თქვენთვის ეპისკოპოსი, და ვბრუნდები, როგორც უღირსი ბერი, ჩემს მონასტერში, რომელშიც სიცოცხლის ბოლომდე ღმერთს ვემსახურე.
ამ სიტყვების შემდეგ მან თავისი მონასტრიდან აიღო არქიდიაკონი იოანე და გაემართა ანკვირის მიტროპოლიტ პავლესთან თხოვნით, რომ ანასტასიოპოლისთვის სხვა ეპისკოპოსი დაენიშნათ. მათ შორის დიდი დავა მოხდა: მიტროპოლიტს არაფრით არ უნდოდა ღირსი თეოდორეს გაშვება, რადგან, როგორც ამბობდა, შეუძლებელი იყო ამ წოდების ღირსი სხვა კაცის პოვნა. თეოდორე კი დაჟინებით უარობდა და ამბობდა, რომ ეს ტვირთი მის ზომასა და ძალას აღემატებოდა. ამის შესახებ კონსტანტინოპოლში უნდა ეცნობებინათ უწმინდესი პატრიარქ კირიაკისთვის.
და ღვთისმოსავ მეფე მავრიკის. მათ, ღვთის შთაგონებით, მისწერეს ანკირის მიტროპოლიტს, რათა არ შეევიწროვებინა ღვთის მსახური, რომელიც მდუმარებისკენ ისწრაფვოდა, და გაეშვა იგი, როგორც თავად ითხოვდა.
ამრიგად, ღირსი თეოდორე, ეპისკოპოსობის ტვირთისგან გათავისუფლებული, სიხარულით აღივსო, როდესაც იხილა თავი მრავალი საზრუნავისგან თავისუფალი, და თავის მონასტერში დაბრუნების შემდეგ, თავის სენაკში მდუმარებაში იმყოფებოდა და ცხოვრებას სამარხვო ღვაწლში ატარებდა. ხშირად აღასრულებდა ღვთისმსახურებას, უსისხლო მსხვერპლს სწირავდა, და ლიტურგიის დროს ღირსი ხდებოდა თავისი თვალებით ეხილა სულიწმიდის მადლი ნათელი, ძოწისფერი პორფირის სახით, რომელიც ზემოდან ეშვებოდა და წმინდა ნაწილებს ფარავდა. ამის შესახებ მან უამბო თავის ერთ თანამსახურს, იერომონაზონ იულიანეს, კეთილმსახურ მამაკაცს, მისი დაჟინებული თხოვნით. როდესაც ის ამას ხედავდა, ენით აუწერელი სულიერი სიხარულით აღივსებოდა და მისი მშვენიერი სახე საკვირველი შუქით ნათდებოდა და იცვლებოდა, ისე რომ მასთან ერთად მსახური მღვდლები და დიაკვნები ღირსის სახეზე ღვთიურ ნათებას ხედავდნენ და განცვიფრდებოდნენ.
ერთხელ შემდეგი მოხდა: ივლისის თვის 16 რიცხვს, წმინდა მოწამე ანტიოქეს ხსენების დღეს, ტაძარში, როდესაც ღვთის მღვდელმთავარი თეოდორე ლიტურგიას აღასრულებდა და წმინდა ნაწილების აღმართვის დრო დადგა, მან, ჩვეულებისამებრ, დისკო წმინდა კრავით ზევით აღმართა და წარმოთქვა: „წმინდა წმინდათა“. ღვთაებრივი კრავი თავისით, დისკოზე, ჰაერში მაღლა ავიდა, უხილავი ხელით აღმართული, და შემდეგ ისევ დაეშვა დისკოზე თავის ადგილას. ამგვარი სასწაულის ხილვისას, ყველა, ვინც იმ დროს ღვთაებრივ ტრაპეზს აღასრულებდა, დიდი შიშითა და გაოცებით აღივსო, ხოლო ღირსი თეოდორე ცრემლების ნაკადს ღვრიდა და, ენით აუწერლად მოხარული, ადიდებდა ქრისტე ღმერთს, რომელიც ჭეშმარიტად იმყოფება თავის უწმინდეს საიდუმლოებებში.
ღვთისმოსავ მეფე მავრიკის და უწმინდეს პატრიარქ კირიაკს სურდათ ეხილათ ღირსი თეოდორე, რომლის შესახებ მრავალი რამ ჰქონდათ გაგებული, და მისწერეს მას, რათა ჩასულიყო მათთან კონსტანტინოპოლში, რათა ღირსი გამხდარიყვნენ მისი ლოცვებისა და კურთხევის. ღირსმა ვერ შეძლო არ დაჰმორჩილებოდა მათ და გაემგზავრა იქ, სადაც ყველამ დიდი პატივით მიიღო. ცოტა ხანი დაჰყო მან კონსტანტინოპოლში, მაგრამ ღვთის ძალით მრავალი სასწაული მოახდინა: დაუბრუნა მხედველობა უსინათლო ყმაწვილს, სარეცლიდან აღადგინა განრღვეული ქალი, მრავალი ეშმაკეული გაათავისუფლა ეშმაკის ტანჯვისგან, სისხლმდინარე ლოცვით განკურნა, მეფის ძე კეთრისგან განწმინდა, უნაყოფო წყვილებს თავისი კურთხევით შვილოსნობა მიანიჭა და მრავალი სხვა დიდებული საქმე აღასრულა და ყველა ნუგეშისცა უფლის მადლით; რის შემდეგაც თავის მონასტერში დაბრუნდა. მაგრამ შემდეგ მალევე, მეორედ მოუწოდეს მას კონსტანტინოპოლში იმპერატორ ფოკას 2710 მმართველობის დროს, უწმინდესი პატრიარქ თომას 2711 მოწვევით.
, – რომელმაც კვირიაკეს შემდეგ დაიკავა საყდარი. მისი გამოძახების მიზეზი ასეთი იყო: გალატიის ქვეყანაში უჩვეულო მოვლენა მოხდა: ერთ-ერთ ქალაქში, ჯვრებით საყოველთაო მსვლელობის დროს, ხის დიდი ჯვრები მოულოდნელად, რაღაც საკვირველი ძალით, ძლიერად შეირყა, ერთმანეთს ეჯახებოდა და იმსხვრეოდა. ამ სასწაულის ამბავი ყველგან, კონსტანტინოპოლშიც კი, გავრცელდა; მაშინ უწმინდესმა პატრიარქმა თომამ გაუგზავნა ღირს თეოდორეს, სთხოვდა, სასწრაფოდ მისულიყო მასთან, და როდესაც წმინდანი ჩავიდა, წმინდა პატრიარქმა გამოკითხა იგი ამ სასწაულზე და იმაზე, თუ რას შეიძლება ის მოასწავებდეს. წმინდანმა უპასუხა, რომ სასწაული ნამდვილად იყო, მაგრამ იმის თქმაზე, თუ რას მოასწავებდა ის, უარი განაცხადა, ამბობდა რა, რომ არ იცოდა ღვთის ის უცნობი საიდუმლო. მაშინ უწმინდესი პატრიარქი მის ფეხებთან დაემხო ვედრებით და ამ თავისი სიმდაბლით დაარწმუნა ღირსი, მომავალი ეწინასწარმეტყველა. მოხუცმა თქვა, რომ ჯვრების რყევა, ერთმანეთზე დაჯახება და მსხვრევა მოასწავებს მომავალ დიდ უბედურებებს ღვთის ეკლესიაზე და ბერძნულ სამეფოზე, ერთი მხრივ, გარე მტრებისგან და, მეორე მხრივ, შიდა მტრებისგან. გარედან მტრების საშინელი შემოსევაა მოსალოდნელი, შიგნიდან კი ქრისტიანებს შორის სარწმუნოების გაყოფა მოჰყვება, იქნება საყოველთაო დევნა, ადამიანები ერთმანეთს ყველაფერს გაუნადგურებენ, გაანადგურებენ, მრავალი ტაძარი დაინგრევა, გაპარტახდება, და ეს ყველაფერი მალე მოხდება. ამის მოსმენისას პატრიარქი შეძრწუნდა და სთხოვა ღირსს, ელოცა მისთვის უფლისადმი, რათა მიეღო მისი სული ადრე, ვიდრე დადგებოდა წინასწარმეტყველებული ნგრევა, რათა არ გამხდარიყო ეკლესიაზე მომავალი უბედურებების მოწმე.
ცოტა ხნის შემდეგ, როდესაც ღირსი თეოდორე ჯერ კიდევ კონსტანტინოპოლში, წმინდა სტეფანეს ეკლესიაში იმყოფებოდა, პატრიარქი დასნეულდა და გაუგზავნა ღირსს, იმ დროს განმარტოებულსა და მმარხველს, რათა ეცნობებინა თავისი ავადმყოფობის შესახებ, და სთხოვდა, ღმერთისთვის მისთვის სწრაფი აღსასრული ეთხოვა. წმინდანი უარს ამბობდა და არ სურდა; მაშინ პატრიარქმა მეორედ სთხოვა მას გულმოდგინედ, რომ მომკვდარიყო, ვიდრე ეკლესიაზე არეულობები დატყდებოდა. ღირსმა შეასრულა მღვდელმთავრის ნება, ილოცა ღმერთს მისი აღსასრულისთვის და გაუგზავნა მას, უთხრა რა:
– მიბრძანებ, მოვიდე შენთან, თუ იქ ერთად წარვდგებით ჩვენი უფლის წინაშე?
პატრიარქმა მაცნეს მეშვეობით უპასუხა:
– ნუ შეწყვეტ, მამაო, შენს დუმილს; საკმარისია ისიც, რაც თქვი – იქ ვიხილავთ ერთმანეთს ჩვენი უფლის წინაშე.
იმავე დღეს, საღამოს ჟამამდე, უწმინდესი პატრიარქი თომა, გახარებული, განეშორა სხეულს და მიიცვალა უფლისადმი. პატრიარქის გარდაცვალების შემდეგ ღირსი თეოდორე თავის მონასტერში დაბრუნდა, და რამდენიმე წლის შემდეგ მისი საკუთარი აღსასრულიც მოახლოვდა, რომლის წინაშეც მან მრავალი დიდი და დიდებული სასწაული მოახდინა და მრავალი რამ იწინასწარმეტყველა მომავალი მოვლენების შესახებ.
აღსასრულის წინ მან ორჯერ იხილა წმინდა დიდმოწამე გიორგი, რომელიც სიზმარში ეცხადებოდა: პირველად გამოეცხადა მას, გზის კვერთხს აწვდიდა და შორ გზაზე თან იწვევდა, შემდეგ კი გამოეცხადა ცხენზე მჯდარი, სხვა ცხენი მიჰყავდა და ამბობდა:
– დაჯექი, თეოდორე, ამ ცხენზე და გამომყევი.
ამისგან ღირსმა თეოდორემ გააცნობიერა თავისი სწრაფი წასვლა დედამიწიდან, სიხარულით აუწყა ამის შესახებ თავის მოწაფეებს და იწინასწარმეტყველა თავისი აღსასრული აღდგომის შემდეგ. ასეც მოხდა. როდესაც ის კვდებოდა, იხილა წმინდა ანგელოზები, რომლებიც მის წასაყვანად მოდიოდნენ, და გახარებული სახით ჩააბარა მათ ხელში თავისი სული.
მისი აღსასრული მოხდა ჰერაკლეს მეფობის მესამე წელს.
2712
მისი ცხოვრება და სასწაულები აღწერა მისმა მოწაფემ, ელევსიმ, რომელმაც ღირსისაგან ბერობაში გიორგის სახელი მიიღო. ის საკუთარ თავზე ჰყვება, რომ მის მშობლებს, რომლებიც დიდხანს ცხოვრობდნენ ქორწინებაში, შვილები არ ჰყავდათ და სთხოვეს ღირს თეოდორეს, რომ მისი ლოცვებითა და კურთხევით შესძლებოდათ შვილების ყოლა; ღირსმა, მათი სარტყლები აიღო, აკურთხა და უკან დაუბრუნა, წინასწარმეტყველა უნაყოფობისგან განკურნების შესახებ; მათ ნამდვილად შეეძინათ ელევსი, რომელიც აღზარდეს, მიუყვანეს ღირსს და ღმერთს შეაჭკირეს. თორმეტი წელი ღირსთან ცხოვრებისას, ის იყო ენით აუწერელი სასწაულების თვითმხილველი, რომელთა შესახებაც მან ვრცლად დაწერა, მაგრამ ჩვენ მისგან მხოლოდ მცირედი ვისესხეთ და მოკლედ გადმოვეცით, ჩვენი სულის სარგებლობისთვის.
ვადიდოთ საკვირველი ღმერთი, რომელიც თავის სასწაულმოქმედებში განდიდდება, მამა და ძე და სულიწმინდა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
ცხოვრება ღირსი მამისა ჩვენისა ვიტალისა
იმ დროს, როდესაც ალექსანდრიის საპატრიარქო ტახტზე იჯდა უწმიდესი პატრიარქი იოანე მოწყალე, ალექსანდრიაში მივიდა ერთი ბერი, სახელად ვიტალი, ღირსი სირიდის მონასტრიდან. ეს ბერი, სამოცი წლისა, ცხოვრების ისეთი გზა აირჩია, რომელიც ადამიანთათვის, რომელნიც მხოლოდ ადამიანის გარეგნულ მხარეს ხედავენ, არაწმიდად და ცოდვილად ეჩვენებოდა; ხოლო ღვთისთვის, რომელიც შინაგანს ხედავს და ადამიანთა გულებს გამოიკვლევს, მოსაწონი და სასურველი იყო. რამეთუ ეს მოხუცი, სურდა რა ფარულად მოენანიებინა ცოდვილნი და უღირსი ადამიანები, თავად ადამიანთა თვალში ცოდვილად და უღირსად ჩანდა. მან შეადგინა ყველა მეძავის სია, რომლებიც ალექსანდრიაში ცხოვრობდნენ, და თითოეულ მათგანზე განსაკუთრებული გულმოდგინებით ევედრებოდა ღმერთს, რათა უფალს ისინი ცოდვილი ცხოვრებისგან განერიდებინა. მოხუცი ქალაქში დილიდან საღამომდე მუშაობდა და თავის შრომაში თორმეტ სპილენძის მონეტას იღებდა. ერთი მონეტით ის ლობიოს ყიდულობდა და მზის ჩასვლის შემდეგ ჭამდა, რადგან მთელი დღე მუშაობდა და მარხულობდა. შემდეგ, საროსკიპოში მისული, დარჩენილ ფულს რომელიმე მეძავს აძლევდა და ეუბნებოდა: „გევედრები, ამ ფულით მთელი ეს ღამე სიწმინდე შეინარჩუნო, არავისთან არაფერი ცოდვილი არ ჩაიდინო.“ ასე რომ თქვა, მის ოთახში ჩაიკეტებოდა. იგი თავის საწოლზე იძინებდა, ხოლო მოხუცი, კუთხეში მდგარი, მთელი ღამე უძილოდ რჩებოდა, დავითის ფსალმუნებს ჩუმად კითხულობდა და დილამდე მისთვის ღმერთს ევედრებოდა. დილით, მისგან წასვლისას, ფიცის დადებით სთხოვდა, რომ არავისთვის მოეყოლა მისი საქციელის შესახებ.
ასე იქცეოდა იგი დიდი ხნის განმავლობაში, ყველა დღეს მარხვაში შრომობდა, ხოლო ღამით მეძავებთან შედიოდა და უძილოდ ლოცვებში რჩებოდა. ყოველ ღამით იგი სხვა ქალთან შედიოდა, სანამ, ყველას შემოვლის შემდეგ, თავიდან პირველთან არ იწყებდა.
უფალი ღმერთი, ხედავდა რა თავისი მონის ასეთ ღვაწლს, შემწეობას უწევდა მას, რამეთუ ზოგიერთი მეძავი, ვიტალის ასეთი სათნოებებით შერცხვენილი, თვითონ დგებოდა სალოცავად და მასთან ერთად, მუხლმოყრილნი, ლოცულობდნენ. წმინდანი არწმუნებდა მათ მონანიებას, ემუქრებოდა მათ ღვთის საშინელი სამსჯავროთი და სიკვდილის შემდეგ მარადიული გეენის ტანჯვით, და ანუგეშებდა მათ ღვთის მოწყალებითა და ზეცაში მარადიული სიკეთეების მიღების იმედით. მაშინ ისინი, ღვთის შიშში ჩავარდნილნი, მორჩილდებოდნენ და ცხოვრების გამოსწორებას ჰპირდებოდნენ. და მრავალმა მათგანმა დატოვა თავისი ძველი ცოდვილი ცხოვრება და კანონიერ ქმრებზე გათხოვდა. ხოლო სხვები, სრული სიწმინდით ცხოვრების სურვილით, ქალთა მონასტრებში შედიოდნენ და იქ მარხვაში და ცრემლებში ატარებდნენ ცხოვრებას. სხვები კი ქვეყნიერებაში უქორწინებლად ცხოვრობდნენ სიწმინდეში, თავიანთი ხელის შრომით ირჩენდნენ თავს. და არც ერთ მეძავს არავისთვის უამბია წმინდა ვიტალის უმანკო ცხოვრების შესახებ, რადგან როგორც კი რომელიმე მათგანი ხალხს ეუბნებოდა, რომ ვიტალი მათთან ცოდვისთვის კი არა, არამედ მათი გადარჩენისთვის მიდიოდა, ვიტალი, ამის გაგებისას, ძლიერ სწუხდა, რომ მისი უმანკო ცხოვრება მჟღავნდებოდა, და ღმერთს ევედრებოდა, რომ ის ქალი დაესაჯა, რათა ყველა დანარჩენიც შიშში ჩავარდნილიყო და მისი ღვაწლის შესახებ ხალხისთვის არ ეამბნა. მაშინვე, ღვთის ნებით, ის ქალი გაცოფდებოდა, რის დანახვაზეც სხვა ქალები შიშში ვარდებოდნენ და ვერ ბედავდნენ რაიმე გაემხილათ ხალხისთვის ვიტალის წმინდა ცხოვრების შესახებ. ხალხი კი გაცოფებულ ქალს ეუბნებოდა: „ხედავ, როგორ გიზღავს ღმერთი იმისთვის, რომ თავიდან ამბობდი, თითქოს ეს მონაზონი თქვენთან სიძვისთვის კი არა, შემოდიოდა; – აი, ნათლად ვლინდება, რომ ის მეძავია.“ და ყველა ცდუნდებოდა მის გამო და ყოველდღე აყვედრიდნენ მას, ეუბნებოდნენ: „წადი, შე ოხერო, – შენ, მეძავები გელოდებიან,“ – და აფურთხებდნენ მას.
წმინდანი კი, ყოველივეს სიმშვიდით დამთმენი, ხარობდა ხალხისგან ლანძღვისა და საყვედურების მოსმენისას, სულით ნუგეშცემული იმით, რომ ხალხი მას დიდ ცოდვილად მიიჩნევდა. ზოგჯერ კი მის მომყვედრებლებს ეუბნებოდა: „განა მე სხეული არა მაქვს, როგორც ყველა ადამიანს? განა ღმერთმა მონაზვნები უსხეულოდ შექმნა? ჭეშმარიტად, მონაზვნებიც იგივე ადამიანები არიან.“ ზოგიერთები ურჩევდნენ მას: „მამაო, – ეუბნებოდნენ ისინი, – მოიყვანე ერთი მეძავი ცოლად და მოიხსენი მონაზვნური კაბა, რათა შენით მონაზვნობა არ იგმობოდეს.“ ის კი, ვითომ გაბრაზებული, პასუხობდა მათ:
– არ მსურს თქვენი მოსმენა; რა სიკეთე მექნება, თუ ცოლს მოვიყვან და მასზე, შვილებზე, სახლზე ვიზრუნებ, და ყველა დღეს საზრუნავსა და შრომაში გავატარებ? რატომ მსჯით მე? ხომ თქვენ არ მოგიწევთ ჩემზე პასუხისგება ღვთის წინაშე. იზრუნეთ თითოეულმა თქვენს თავზე, მე კი დამტოვეთ. არსებობს ერთი მსაჯული ყველასი, ღმერთი, რომელიც ყველას მიუზღავს თავისი საქმეებისამებრ.
ასე მალავდა ღირსი ვიტალი თავის სათნოებას ადამიანთაგან.
ზოგიერთმა კლირიკოსმა ცილი დასწამა მას უწმინდეს ალექსანდრიელ პატრიარქ იოანე მოწყალესთან, თქვეს რა, რომ ერთი ბერი აცდუნებდა მთელ ქალაქს, ყოველ ღამე მეძავთა სახლებში შესვლით. მაგრამ უწმინდესმა პატრიარქმა არ დაუჯერა ცილისმწამებლებს, რადგან ადრე უკვე შეცდომაში შეიყვანეს იგი ცილისმწამებლებმა, როდესაც ერთი უმანკო და წმინდა ბერი, რომელიც თან ევნუქი იყო, ებრაელის მომნათლავი, უდანაშაულო, სცემა, რადგან დაუჯერა მის ცილისმწამებლებს. იმ შემთხვევის გახსენებით, პატრიარქმა არ მოუსმინა ვიტალიზე დამტარებლებს და უთხრა მათ:
– შეწყვიტეთ განსჯა, განსაკუთრებით კი ნუ განსჯით ბერებს. ნუთუ არ იცით, რა მოხდა პირველ მსოფლიო კრებაზე, როდესაც ნეტარი ხსოვნის იმპერატორ კონსტანტინე დიდს ზოგიერთმა ეპისკოპოსმა და კლირიკოსმა ერთმანეთზე დაწერილი ცოდვების შესახებ დასმენები გადასცეს. იმპერატორმა, ბრძანა რა ანთებული სანთლის მოტანა, დაწვა მათი ნაწერები, არც კი წაუკითხავს რა ისინი, და ამასთან თქვა: „თუკი მე ჩემი საკუთარი თვალებით ვიხილავდი ეპისკოპოსს ან ბერს, რომელიც სცოდავს, მაშინ დავფარავდი მას ჩემი სამოსით, რათა არავის ენახა იგი შემცოდედ.“
ასე შეარცხვინა უწმინდესმა პატრიარქმა დამტარებლები. ღვთის მსახური ვიტალი კი არ წყვეტდა ცოდვილი სულების ხსნაზე ზრუნვას, და არავინ იცოდა მისი ასეთი სათნო ცხოვრების შესახებ მის გარდაცვალებამდე.
ერთხელ, როდესაც ღირსი ვიტალი განთიადისას მეძავთა სახლიდან გამოდიოდა, მას შეხვდა ერთი მეძავი ყმაწვილი, რომელიც მეძავებთან მიდიოდა მათთან საცოდველად. ვიტალის დანახვისას, ყმაწვილმა ძლიერად დაარტყა მას სილა და უთხრა:
– საწყალო და უღირსო, როდემდე არ მოინანიებ და არ განეშორები შენს უწმინდურ ცხოვრებას, რათა კიდევ უფრო მეტად არ შეურაცხყო ქრისტეს სახელი?
წმინდანმა უპასუხა მას:
– დამიჯერე, ადამიანო, რომ ჩემთვის, თავმდაბლისთვის, შენც მიიღებ სილას ისეთს, რომ მთელი ალექსანდრია მოიყრის თავს შენს ყვირილზე.
მცირე ხნის შემდეგ ღირსი ვიტალი თავის პატარა და ვიწრო კელიაში ჩაიკეტა, რომელიც მან „მზის“ სახელწოდების კარიბჭესთან ააშენა, და იქ მშვიდობით განვიდა უფლისკენ. ქალაქში არავინ იცოდა ამის შესახებ. იმ დროს გამოეცხადა აღნიშნულ მეძავ ყმაწვილს, რომელმაც ღირს ბერს სილა გაარტყა, ეშმაკი, საშინელი ეთიოპელის სახით, ძლიერად დაარტყა მას სილა და უთხრა:
– მიიღე დარტყმა, რომელიც ბერმა ვიტალიმ გამოგიგზავნა.
მაშინვე ყმაწვილი ეშმაკეულობაში ჩავარდა და, მიწაზე დაცემით, ისტერიკულად ტრიალებდა მასზე, ისე რომ პირიდან ქაფი გამოსდიოდა; ამასთან ტანზე იხევდა სამოსს და ისე ხმამაღლა ყვიროდა, რომ მთელი ალექსანდრიის მცხოვრებნი მის საშინელ ყვირილზე მოცვივდნენ. ის დიდხანს იტანჯებოდა ეშმაკისგან. რამდენიმე საათის გასვლის შემდეგ კი, ოდნავ გონს მოსულმა, ყმაწვილმა ვიტალის კელიისკენ გაიქცა, შეძახილებით:
– შემიწყალე მე, ღვთის მსახურო, რადგან შევცოდე შენს წინააღმდეგ, ძლიერად შეურაცხგყავი სილის დარტყმით. ახლა მე, შენი წინასწარმეტყველებისამებრ, მივიღე ღირსეული საზღაური.
ასე ყვირილით, ის სწრაფად გარბოდა, ხალხის თანხლებით. როდესაც კი ის ბერის კელიას მიუახლოვდა, ეშმაკმა, ყმაწვილის მიწაზე დაგდებით, გაუჩინარდა.
ყმაწვილი, სრულად გონს მოსულმა, დაიწყო ხალხისთვის მოყოლა, თუ როგორ დაარტყა სილა ბერს და როგორ უწინასწარმეტყველა ბერმა, რომ ის ამის გამო საზღაურს მიიღებდა. შემდეგ დააკაკუნეს ბერის კელიის კარზე, მაგრამ არავითარი პასუხი არ მიიღეს. როდესაც კი კარი გატეხეს, დაინახეს ის კელიის შუაგულში მუხლებზე მდგომი, ვითარცა მლოცველი; ბერის წმინდა სული კი უფლისკენ განვიდა. ხელში მას ეჭირა ქარტია, რომელზეც ეწერა:
– ალექსანდრიელნო მამებო! ნუ განსჯით დროზე ადრე, ვიდრე არ მოვა უფალი, მართალი მსაჯული.
ამ დროს მივიდა იქ ერთი ეშმაკეული ქალი, რომელსაც ადრე სურდა ხალხისთვის მოეთხრო ვიტალის წმიდა ცხოვრების შესახებ, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული. ის მივიდა, რადგან ანგელოზმა გამოეცხადა და აუწყა ღირსი მამის აღსასრულის შესახებ, და წმიდანის პატიოსან ნეშტთან შეხებისთანავე, უმალვე განიკურნა ეშმაკეულობისაგან. ზუსტად ასევე, მრავალმა ბრმამ და კოჭლმა დაიწყო განკურნება ღირსი მამის სხეულთან შეხებით.
ღირსი მამის აღსასრულის შესახებ გაგონებისას, ყველა ის ქალი, ვინც მან თავისი შეგონებებით ცოდვების მონანიებისკენ მოაქცია, ანთებული სანთლებითა და კანდლებით მივიდა მის საფლავთან, ტიროდნენ და გლოვობდნენ თავიანთ მამასა და მოძღვარს. ამასთან, მთელი ხალხის გასაგონად ყვებოდნენ უხუცესის სათნოებაზე, რომელსაც არც ერთ მათგანთან არ შეხებია ხელითაც კი და მათთან მიდიოდა არა ცოდვისთვის, არამედ მათ გადასარჩენად. ხალხმა, მათი მონათხრობის მოსმენისას, განურისხდა მათ და თქვა:
– რატომ უმალავდით ჩვენ ამ პატიოსანი უხუცესის წმიდა ცხოვრებას, რადგან ჩვენ, უმეცრებაში მყოფნი, მის მიმართ ბევრს ვცოდავდით, ვგმობდით და ვკიცხავდით მას?
ქალებმა ხალხის საყვედურებს ასე უპასუხეს: – ჩვენ გვეშინოდა, რადგან ეს უხუცესი დიდი ფიცით გვიკრძალავდა ვინმესთვის მისი ცხოვრების შესახებ მოყოლას, და როგორც კი ერთმა ჩვენმა მეგობარმა დაიწყო მისი საიდუმლოს გაცხადება ხალხისთვის, ის გაცოფდა. ამიტომაც, თითოეული ჩვენგანი, ასეთი სასჯელის შიშით, დუმდა.
და მთელი ხალხი გაოცებული იყო ღვთის ასეთი მსახურით, რომელმაც ასე თავმდაბლად დაუმალა ადამიანებს თავისი ცხოვრების სიწმიდე. მაშინ როცა ყველა ფიქრობდა, რომ ის დიდი ცოდვილი იყო, ის ღვთის მეგობარი და სულიწმიდის წმიდა ჭურჭელი აღმოჩნდა. ხალხი საყვედურობდა ერთმანეთს, რცხვენოდათ თავიანთი უგუნურების გამო, რომ ისინი გმობდნენ ღვთის ასეთ სათნოს და შეურაცხყოფდნენ უდანაშაულო და გულით წმიდა ადამიანს.
როდესაც ყოველივე მომხდარის შესახებ დეტალური ცნობა მივიდა უწმიდეს პატრიარქ იოანე მოწყალემდე, მან მთელ თავის სამღვდელოებასთან ერთად მივიდა უხუცესის სენაკში და, ზემოხსენებული წერილის ნახვისას, რომელშიც უხუცესი შეაგონებდა, რომ არ განსჯილიყვნენ მას, ასევე სასწაულების ხილვისას, უთხრა იმ კლირიკოსებს, რომლებიც ღირსი მამის შესახებ მასთან დასმენდნენ:
– ხედავთ, მე რომ თქვენი სიტყვები მერწმუნა და უდანაშაულო წმიდა უხუცესი შემერაცხა, მეც მივიღებდი სახეში დარტყმებს, ისევე როგორც მიიღო წმიდანის დამგმობელმა ყმაწვილმა. მაგრამ მე, თავმდაბალი, მადლობას ვწირავ ღმერთს იმისთვის, რომ არ მოვუსმინე თქვენს დასმენებს და ამით თავიდან ავიცილე ცოდვა და შურისგება.
ყველა, ვინც ღირს მამას ცილს სწამებდა და გმობდა, ძლიერ შერცხა.
ამის შემდეგ, უწმიდესმა პატრიარქმა, ღირსი ვიტალის პატიოსანი ნეშტი აიღო, მთელ ქალაქში ჩაატარა და ყველა მონანიე ქალის თანდასწრებით, რომლებიც ტიროდნენ და მოთქვამდნენ, პატივით მიაბარა მიწას, ადიდებდა ღმერთს, რომელსაც მრავალი, ადამიანებისთვის უცნობი, ერთგული მსახური ჰყავს.
ის ადამიანი, რომელმაც ეშმაკისგან დარტყმები მიიღო, განუდგა ამქვეყნიურს და ბერად აღიკვეცა. და ალექსანდრიის მრავალმა მცხოვრებმა, ვიტალის სათნო ცხოვრებით ნასწავლმა, წესად დაუდო საკუთარ თავს – არასოდეს არავინ განსაჯონ. ამაში მივბაძოთ ჩვენც, ჩვენი ღირსი მამის ვიტალის ლოცვებით და ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლით.