წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
ღირსი ეფთვიმე გაენათელი (შერვაშიძე)
ღირსი ეფთვიმე გაენათელი (შერვაშიძე) დაიბადა 1746 წელს. მამამისი ქრისტეფორე შერვაშიძე გურიის მთავარი იყო. ეფთვიმეს წინაპრები დაახლოებულნი იყვნენ იმერეთის სამეფო კარზე და ყოველთვის საქართველოს გაერთიანებისა და დამოუკიდებლობისთვის იბრძოდნენ. ეფთვიმე თორმეტ წლამდე გურიაში იზრდებოდა, შემდეგ კი იმერეთის მეფემ სოლომონ პირველმა და დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსმა იოსებმა, იმერეთში წაიყვანეს. ეფთვიმე ოცი წლის განმავლობაში სულ თან ახლდა მეფესა და კათოლიკოსს და მათი ყველა ბრძანება და წესები სრულიად იცოდა. ბრწყინვალე საერო კარიერას ეფთვიმემ სასულიერო მოღვაწეობა არჩია და მონაზვნად აღიკვეცა. ეფთვიმე მალევე აკურთხეს მღვდლად. 1778 წლის ახლო ხანებში კი მღველმთავრად დაასხეს ხელი და ამ დროიდან 1820 წლამდე, გაენათის კათედრას განაგებდა მიტროპოლიტის ხარისხით. ეფთვიმეს მოღვაწეობის დროს საქართველოს წინაშე მწვავედ იდგა ქვეყნის ყოფნა-არყოფნის და პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხი. წმიდა ეფთვიმეს მთელი სულიერი და ფიზიკური ძალები დედა ეკლესიის სიწმინდისა და ქვეყნის გასაძლიერებლად იყო მიმართული.
1787 წელს, ეფთვიმემ საფუძვლიანად განაახლა წმიდა ნიკოლოზის ეკლესია გელათის კომპლექსში, იგი აქტიურად მონაწილეობდა საეკლესიო და სახელმწიფოებრივი საკითხების გადაწყვეტაში. ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიის მფარველობაში შესვლის შემდეგ (1783 წელს), იმერეთის სამეფოსა და რუსეთს შორის ურთიერთობები თანდათან დაიძაბა. 1790 წელს ეფთვიმე ტფილისში ჩავიდა იმერეთის წარმომადგენლებთან ერთად და ცდილობდა მეფე ერეკლე საქართველოს გაერთიანების აუცილებლობაში დარწმუნებინა, მაგრამ სამწუხაროდ მცდელობა უშედეგოდ დამთავრდა.
1801 წელს ქართლ-კახეთში მეფობისა და საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმების შემდე, რუსეთის მთავრობამ 1810 წელს იმერეთის სამეფო ტახტიც გააუქმა და იმერეთის მეფე სოლომონ მეორე მთებში გაიხიზნა. წმიდა ეფთვიმეს შუამავლობითა და დიდი ავტორიტეტით მოხერხდა სოლომონ მეორისა და რუსეთის გენერლის სვიმონოვიჩის პირისპირ შეხვედრა ფერსათში, რომელმაც არსებითად ვერაფერი სასიკეთო შედეგი ვერ გამოიღო. რუსეთის იმპერიის სასტიკი პოლიტიკის შედეგად ხალხის მასობრივმა უკმაყოფილებამ მთელი საქართველო მოიცვა. 1819 წელს აჯანყდა იმერეთიც, რომელშიც აქტიურად მონაწილეობდა სამღვდელოებაც. რუსეთის მთავრობის ბრძანებით 1820 წლის 4 მარტს საღამოს, გელათის მონასტერში მიტროპოლიტი ეფთვიმე შეიპყრეს, ამავე დროს შეიპყრეს ქუთათელი მიტროპოლიტი დოსითეოზი. ორივე მღვედლმთავარს წინასწარ შედგენილი გეგმის მიხედვით ტომრები ჩამოაცვეს თავზე და მშიერ-მწყურვალნი მათრახების ცემით წაიყვანეს. სურამში ერთ-ერთ დედაკაცს წყალი მიუტანია მღვდელმთავრებისთვის დასალევად. სიცხითა და ცემით გატანჯულმა წმიდა ეფთვიმემ პირის გაღების დროს სისხლი აღებინა, ცემისაგან მას მთლიანად დასცვენოდა კბილები.
ეფთვიმე ქალაქ ნოვგოროდში წაიყვანეს. რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრემ მღვდელმთავრისთვის შესაფერისი პატივით მიიღო წმიდანი. ეფთვიმემ იმპერატორს ახალი ნერონი უწოდა და უშიშრად ამხილა საქართველოს ეკლესიისა და ერისათვის თავისუფლების წართმევასა და სამშობლოს დამცველთა წამებისათვის. წმიდა ეფთვიმე სვირის მონასტერში გაგზავნეს ოლოვენცკის გუბერნიაში. წმიდა ეფთვიმეს ახლო ურთიერთობა ჰქონდა რუსეთში მოღვაწე ქართველ ბატონიშვილებთან, ახერხებდა წერილობითი ურთიერთობა ჰქონოდა მის მოძღვართან, ცნობილ სასულიერო მოღვაწესთან, მღველმონაზონ იონა ხელაშვილთან. 1822 წლის 21 აპრილს, საღამოს 9 საათზე წმიდა ეფთვიმი გარდაიცვალა. 23 აპრილს მის დაკრძალვას უამრავი ხალხი დაესწრო. წესის აგების დროს მეუფე ეფთვიმე წამოიწია „დასწერა ჯვარი ვითარცა ცოცხალმან და კუალად მიწვა კუბოსავე და მიიძინა, დაეცათ შიში დიდი მუნ მყოფთა ყოველთავე და აქებდეს ღმერთსა“. ეფთვიმე დაასაფლავეს სვირის მონასტერში სამების ტაძრის საკურთხეველში. 2004 წლის 1 აპრილს წმიდა ეფთვიმეს ნეშტი საქართველოში გადმოასვენეს და დაკრძალეს გელათის მონასტერში.
წმიდა მღვდელმოწამე იანუარის ვნებანი
იმ დროს, როდესაც უღმრთო იმპერატორები დიოკლეტიანე და მაქსიმიანე სასტიკად დევნიდნენ ქრისტიანებს, შეიპყრეს და კამპანიის მმართველ ტიმოთესთან დაკითხვაზე წარადგინეს ეპისკოპოსი იანუარი. როდესაც მხედართმთავარმა დაინახა, რომ იანუარი, სხვადასხვა ხერხით აიძულებდნენ რა კერპების თაყვანისცემას – ხან ლმობით ხიბლავდნენ, ხან მუქარით აშინებდნენ – ქრისტიანულ სარწმუნოებაში ურყევი რჩებოდა, მაშინ ბრძანა, იგი გასახურებელ ღუმელში ჩაეგდოთ დასაწვავად. მაგრამ წმიდა, ბაბილონის ღუმელში მყოფი სამი ყრმის მსგავსად, ცეცხლისგან დაუზიანებელი დარჩა, ვინაიდან მასთან ღვთის ანგელოზი გარდამოვიდა, რომელმაც ცეცხლის ძალა გააქარწყლა, და წმიდა ცეცხლში მოხარული იყო, გალობდა და ადიდებდა ღმერთს.
როდესაც იგი ღუმელიდან გამოვიდა, ყველამ შენიშნა, რომ ცეცხლი მის სამოსსაც კი არ შეხებოდა, და დიდად უკვირდათ ეს ამბავი. მხედართმთავარმა კი, ფიქრობდა რა, რომ ქრისტიანი ეპისკოპოსი ცეცხლიდან უვნებლად გამოვიდა რაიმე ჯადოსნური ძალით დაცული, წმიდის მიმართ უძლიერესი რისხვით აღივსო და ბრძანა, იგი საწამებელ სარტყელზე ისე მჭიდროდ გაეჭიმათ, რომ მისი სხეულის კიდურები სახსრებიდან მოწყვეტილიყო, შემდეგ კი ბრძანა, წმიდა დაუნდობლად ეცემათ მანამ, სანამ მთელი მისი სხეული არ დასახიჩრდა და მისი შიშველი ძვლები არ გამოჩნდა, მის ირგვლივ მიწა კი სისხლით შეიღება.
ამ საშინელ სანახაობაზე მოვიდა ორი კლირიკოსი – დიაკონი ფესტოსი და მედავითნე დეზიდერი, რომლებიც, ხალხის ბრბოში მდგარნი, მოწიწებით შეჰყურებდნენ თავიანთი ეპისკოპოსის ვნებას. რადგანაც ისინი ხან სულით ხარობდნენ მოწამის მიერ გამოვლენილი მოთმინების გამო, ხანაც ტიროდნენ მისთვის მიყენებული სასტიკი ტანჯვის გამო, ამ ნიშნებით წარმართები მიხვდნენ, რომ ისინი ქრისტიანები იყვნენ. მაშინ უღმრთოებმა შეიპყრეს ორივე და, შეკრულნი, წმიდა მოწამე ეპისკოპოს იანუართან ერთად, გაიყვანეს მხედართმთავრის უკან ქალაქ პუტეოლში, სადაც საპყრობილეში ჩააგდეს.
ამავე საპყრობილეში იყვნენ ქრისტეს აღსარებისთვის აქ გამომწყვდეულნი პუტეოლის ქალაქის დიაკვნები პროკლე და სოსიოსი და ორი ერისკაცი – ევტიქი და აკუტიონი, რომლებიც მხეცებისთვის დასაგლეჯად იყვნენ განწირულნი.
დღის დადგომასთან ერთად, ისინი ყველა, ეპისკოპოსთან ერთად, მოედანზე გაიყვანეს და მხეცებს გადასცეს. თავის წმიდათა შორის განდიდებულმა ღმერთმა კი მხეცებს პირი აუკრა, ისევე, როგორც ერთხელ ლომებს პირი აუკრა ხაროში, სადაც დანიელი იყო ჩაგდებული. არცერთ მხეცს არ შეუხებია ხელი წმიდა მოწამეთათვის, არამედ ყველა, დროებით შეცვალა რა თავისი ბუნებრივი სისასტიკე კრავის სიმშვიდით, მიუახლოვდა წმიდა ეპისკოპოს იანუარს და მის ფეხებთან დაემხო. ამ უჩვეულო შემთხვევამ იქ მყოფი ყველა ადამიანი გააოცა და შეაძრწუნა. ამასობაში მხედართმთავარი, ამასაც ქრისტიანთა მოჩვენებით ჯადოსნურ ძალას მიაწერდა რა, ფიქრობდა, რა ხერხით მიეცა სიკვდილისთვის ღვთის მღვდელმთავარი და ყველა, ვინც მასთან ერთად იყო.
სანამ იგი, სულიერი თვალებით დაბრმავებული, ამაზე ფიქრობდა, უეცრად სხეულებრივი მხედველობაც დაკარგა და კედლებს ხელით სინჯავდა რა, მეგზურის საჭიროება იგრძნო. როდესაც ქრისტეს მღვდელმთავარმა და მოწამემ იანუარმა თავისი უბოროტობის გამო ილოცა თავისი მტანჯველი მხედართმთავარი ტიმოთესთვის, ეს უკანასკნელი მაშინვე სხეულებრივად განიკურნა, მაგრამ არა სულიერად. ხალხი, რომელიც ამ ყველა სასწაულს უყურებდა, ქრისტეში მოექცა დაახლოებით ხუთი ათასი კაცის ოდენობით. მოწამის ლოცვებით უეცარი სიბრმავისგან განკურნებული, უმადურმა და გულქვა მხედართმთავარმა არა მხოლოდ ჭეშმარიტება არ შეიცნო, არამედ კიდევ უფრო მეტ სიგიჟეში ჩავარდა და იმის ნაცვლად, რომ ქრისტეს, ჩვენს უფალს, ქება შეესხა, მის მიმართ გმობებს წარმოთქვამდა; ასეთი რაოდენობის ხალხის ქრისტეში მოქცევის გამო ბოროტებით აღვსილმა, ბრძანა, წმიდა მოწამეები მახვილით მოეკვეთათ. ამგვარად, მღვდელმოწამე, ღვთის მღვდელმთავარმა იანუარმა თავის თანამტანჯველებთან – დიაკვნებთან ფესტოსთან, პროკლესთან და სოსიოსთან, მედავითნე დეზიდერთან და ერისკაცებთან ევტიქისთან და აკუტიონთან ერთად – მოწამეობრივი გვირგვინი მიიღო, როდესაც ისინი მახვილით მოკლეს ქალაქ პუტეოლის კედლებს მიღმა.
ამ წმიდა მოწამეთა ცხედრები კი მიმდებარე ქალაქების მცხოვრებლებმა წაიღეს, თანაც, თითოეულმა ქალაქმა თითო მოწამე აიღო, რათა ღვთის წინაშე საკუთარი მეოხი ჰყოლოდათ. მღვდელმოწამე იანუარიუსის ცხედარი ნეაპოლის მცხოვრებლებმა წაიღეს; პატივით მიასვენეს თავიანთ ქალაქში და თავიანთ ეკლესიაში დაასვენეს. იმ დროს, როდესაც წმიდანის ცხედარს პუტეოლის ქალაქიდან იღებდნენ, მიწიდან იქვე გამხმარი წმიდანის სისხლი შეაგროვეს, შუშის ჭურჭელში ჩადეს და მოწიწებით ინახავდნენ. როდესაც ამ სისხლიან ჭურჭელს მოწამის თავზე დადებდნენ, ის მაშინვე იხსნებოდა და ცხელდებოდა, თითქოს ახლად დაღვრილიყო. ნეაპოლში ასევე სხვადასხვა სასწაული აღესრულებოდა მღვდელმოწამე იანუარიუსის ლოცვებით. განსაკუთრებით კი იქ შემდეგი სასწაული განდიდდა.
ერთხელ ვეზუვის მთამ იმდენი ცეცხლოვანი ლავა ამოანთხია, რომ შიშმა და ძრწოლამ მოიცვა არა მხოლოდ ახლომდებარე, არამედ შორეული ქალაქების მცხოვრებლებიც. მაგრამ როდესაც ხალხი, წმიდანის საფლავთან მისული, ცრემლებით შეჰღაღადებდა მას დახმარებისთვის, ცეცხლოვანი ლავა მაშინვე გაქრა იმ მთაში და ადამიანებისთვის არანაირი ზიანი არ მიყენებულა. აღესრულა კიდევ ერთი ბრწყინვალე სასწაული გარდაცვლილ ყრმაზე.
ერთი ქვრივი ქალი, სახელად მაქსიმილია, ერთადერთ ვაჟს ფლობდა და როდესაც ის გარდაიცვალა, უნუგეშოდ გლოვობდა მას. ეკლესიაში მისულმა, მან საეკლესიო კარების თავზე შენიშნა ხატი, რომელზეც გამოსახული იყო წმიდა ეპისკოპოსი იანუარიუსი; გაიხსენა რა ძველ აღთქმაში ოდესღაც მომხდარი სასწაული, კერძოდ, როგორ აღადგინა წმიდა წინასწარმეტყველმა ელისემ შუნამელი ქალის ვაჟი (იხ.: 4 მეფ. 4), მან მტკიცე იმედი დაამყარა ღმერთზე და ღვთის სათნოზე და ელისეს მაგალითით მოიქცა: აიღო რა წმიდა მოწამე იანუარიუსის ხატი, დაადო იგი თავის გარდაცვლილ ყრმას, მიუახლოვა თვალები თვალებს, ბაგეები ბაგეებს და გამოსახული სხეულის დანარჩენი მსგავსება მიცვალებულის სხეულს, და ილოცა გოდებითა და მწველი ცრემლებით, თქვა რა:
– ღვთის სათნოო! შემიწყალე მე და დააწყნარე ჩემი მწუხარება: აღადგინე ჩემი ერთადერთი ვაჟი.
როდესაც ის ასე ლოცულობდა, მისი ვაჟი მაშინვე გაცოცხლდა და ჯანმრთელი წამოდგა. ყველა, ვინც მის დაკრძალვაზე იყო შეკრებილი, ასეთი ბრწყინვალე სასწაულის ხილვისას გაოცდა, ადიდებდა და მადლობას უხდიდა ღმერთს, რომელიც თავისი წმიდანების მეშვეობით საკვირველ სასწაულებს ახდენს, და ქებით განადიდეს წმიდა მოწამე იანუარიუსი, როგორც მათი სწრაფი შემწე, რომლის წმიდა ლოცვებითაც უფალმა მოგვივლინოს ჩვენც თავისი წყალობა უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
წმინდა მოწამე თეოდორეს ვნება
იმპერატორ ანტონინეს ზეობისას, როდესაც პამფილიის პერგიაში მხედართმთავარი თეოდოტე მმართველობდა, აქ სამხედრო სამსახურისთვის ლამაზ და ძლიერ ჭაბუკებს იყვანდნენ. სხვა კეთილშობილ ჭაბუკებთან ერთად აიყვანეს ახლადაღნიშნული, უმშვენიერესი კურთხეული თეოდორეც, რომელიც მხედართმთავარ თეოდოტესთან მიიყვანეს. მხედართმთავარმა მასაც, სხვა ჭაბუკების მსგავსად, სამხედრო ნიშანი დაადო. მაგრამ წმინდა თეოდორემ მაშინვე მოიშორა ის და თქვა: – დედის საშოდანვე ჩემი ზეციური მეფის, უფალ იესო ქრისტეს ნიშანი მადევს და სხვა მეფის ჯარისკაცობა არ მსურს.
მაშინ მხედართმთავარმა ჰკითხა წმინდანს: – რომელი მეფის მეომარი ხარ? – მე იმ მეფის მეომარი ვარ, რომელმაც შექმნა ცა და მიწა!
მხედართმთავარმა მიხვდა რა, რომ თეოდორე ქრისტიანი იყო, ჰკითხა მას: – ჩვენს ღმერთებს მსხვერპლს არ შესწირავ? – მე არასოდეს შემწირავს და არც შევწირავ მსხვერპლს უწმინდურ ეშმაკებს, – უპასუხა წმინდანმა.
მაშინ მხედართმთავარმა ბრძანა, სასტიკად ეცემათ იგი, რის შემდეგაც კვლავ მოუხმო დასაკითხად და ჰკითხა: – მოგივიდა ჭკუაზე? მომისმენ და თაყვანს სცემ ღმერთებს? – შენ რომ, – უპასუხა წმინდანმა, – შენი შემქმნელი ღმერთი შეგეცნო, თავადაც ისურვებდი მის თაყვანისცემას.
ამის შემდეგ მხედართმთავარმა ბრძანა კოცონის დანთება, უზარმაზარი რკინის ტაფის მოტანა, დიდი რაოდენობით ფისის, გოგირდისა და ცვილის გადნობა, მოწამის შიშვლად ტაფაზე დადება და მდუღარე ფისით მისი გადასხმა. როდესაც ეს ყოველივე მზადდებოდა, ღმერთმა მოულოდნელად საკვირველი სასწაული მოახდინა: გაისმა გამაყრუებელი ხმაური და მიწისძვრა მოხდა იმ ადგილას, სადაც ცეცხლი და ტაფა იყო; შემდეგ იმ ადგილას მიწა გაიხსნა და მიწის ნაპრალიდან უხვად გადმოვიდა წყალი, რომელმაც ჩააქრო ცეცხლი და ტაფა. წმინდა მოწამე კი სრულიად უვნებლად დარჩა და მხედართმთავარს უთხრა: – აი, ხედავ, რომ ეს საქმე ჩემ მიერ კი არ აღსრულდა, არამედ ქრისტეს, ჩემი ღმერთის მიერ, რომელსაც მე ვემსახურები. თუ გსურს შეიცნო შენი ღმერთების ძალა, მაშინ მოამზადე სხვა კოცონი, კვლავ გაახურე ტაფა და შენი ღმერთების სახელით ბრძანე, დაადონ მას შენი ერთ-ერთი ჯარისკაცი, მაშინ იხილავ შენი ღმერთების უძლურებას და შეიცნობ ჩემი ღმერთის ყოვლადძლიერებას.
ეს რომ მოისმინეს, იქ მყოფმა ჯარისკაცებმა მმართველს უთხრეს: – არა, ბატონო, ჩვენთან ეს არ გააკეთო, არამედ ასე მოექეცი ჩვენი ღმერთების ქურუმებს. ტაფა ქურუმსაც ისევე დაემორჩილება, როგორც თეოდორეს და არც მას დასწვავს.
მხედართმთავარმა მაშინვე ბრძანა ქურუმის მოხმობა და ჰკითხა: – რა გქვია? – დიოსკორე, – უპასუხა ქურუმმა, – მქვია მე.
შემდეგ მხედართმთავარმა ქურუმს ჰკითხა: – რა ჯადოსნური ბალახებით იცხებენ ქრისტიანები, როდესაც უშიშრად მიდიან ცეცხლში და უვნებლად რჩებიან, როგორც ეს დღეს თეოდორესთან მოხდა?
– ქრისტიანები გრძნეულები არ არიან, – უპასუხა ამაზე დიოსკორემ, – არამედ ქრისტეს სახელი იმდენად ძლიერია, რომ სადაც ის რწმენით მოიხმობა, იქ ყოველგვარი ჯადოქრული გრძნობები ნადგურდება და ეშმაკები თრთიან.
– ნუთუ, – ჰკითხა მხედართმთავარმა, – ქრისტე ჩვენს ზევსზე ძლიერია? – ზევსი და ყველა სხვა ღმერთი უგრძნობი და ყრუ კერპები არიან, – უპასუხა დიოსკორემ, – და გევედრები, ნუ მაიძულებ ტაფაზე დაწოლას, არამედ თუ ზევსის ძლიერების შეცნობა გსურს, სჯობს თავად ის დაადო ცეცხლს.
– ვინ შეძლებს ამას, – განაგრძო მხედართმთავარმა, – ვინ გაბედავს ღმერთის კოცონზე დადებას? – მიბრძანე, – უპასუხა დიოსკორემ, – და მე ამას შევასრულებ. თუ ზევსი წინააღმდეგობას გამიწევს, მაშინ დავიჯერებ, რომ ის ღმერთია და შეუძლია თავი ცეცხლიდან დაიხსნას.
– შენ მართლაც აღარ ხარ ქურუმი მას შემდეგ, რაც ღმერთების მიმართ ასეთ სიტყვებს ამბობ, – აღნიშნა მხედართმთავარმა.
– მე, – უპასუხა დიოსკორემ, – შენს მსგავსად უღმერთო სარწმუნოებაში ვიყავი ქურუმი, მაგრამ ახლა, ვხედავ რა კურთხეულ თეოდორეს, დაუმარცხებელს შენგან დადებული წამებებისგან, ვხედავ რა მას ცეცხლისგან უვნებელს, შევიცანი ქრისტეს ძალა და შევიცანი ცრუ ღმერთების უძლურება, განვმტკიცდი ქრისტეს სარწმუნოებაში და მსურს ახლა მივბაძო თეოდორეს.
– თუ ასე ამბობ, დიოსკორე, – თქვა მხედართმთავარმა, – მაშინ ადი ტაფაზე, როგორც თეოდორე.
მაშინ დიოსკორე, მიუახლოვდა რა ქრისტეს მოწამეს, უთხრა მას: – ჭეშმარიტი ღმერთის, ქრისტეს მონავ, თეოდორე, ილოცე ჩემთვის.
წმინდანმა ილოცა დიოსკორესთვის. როდესაც დიოსკორე გააშიშვლეს და გაცხელებულ ტაფაზე დააწვინეს, მან ხმამაღლა შესძახა: „გმადლობ შენ, უფალო იესო ქრისტე, რომ შენს მსახურთა რიცხვს მიმაკუთვნებ. ამიტომ, მშვიდობით მიიღე ჩემი სული.“ ამ სიტყვებით მან სული განუტევა, ასე მოკლე ხანში მიიღო მოწამეობრივი გვირგვინი, ისევე როგორც ჯვარზე მყოფმა ავაზაკმა მიიღო სამოთხე.
ნეტარი დიოსკორეს გარდაცვალების შემდეგ წმინდა თეოდორე საპყრობილეში ჩასვეს. შემდეგ იქიდან ის კვლავ გამოიყვანეს სხვა საწამებლად: მას ფეხები შეუკრეს და ველურ ცხენებზე მიაბეს, რომლებსაც მოწამე ქალაქის ქუჩებში დაათრევდნენ, თანაც ძლიერად აჭენებდნენ. განრისხებული ცხენები ქალაქის კედელთან ერთ ადგილას დაეცნენ და დაიმტვრნენ, მოწამე კი ამასობაში ღვთის უხილავი ძალით გადარჩა და, გახსნილი, უვნებელი დარჩა ყველას გასაოცრად.
წმინდანის ცხენებზე მიმბმელ ორ მეომარს, სოკრატეს და დიონისეს, ამ დროს ყველას უამბეს თავიანთი მომდევნო საოცარი ხილვის შესახებ: სანამ ცხენები მიჭენებდნენ, მათ დაინახეს ზეციდან მოწამისკენ ჩამოსული ცეცხლოვანი ეტლი, რომელმაც ის აიყვანა და უვნებლად დააყენა სამსჯავროს ადგილას. ამის შესახებ ყველას უამბობდნენ, მეომრები შესძახოდნენ: „დიდია ქრისტიანთა ღმერთი!“
ამ სიტყვების გაგონებისას, მხედართმთავარმა ბრძანა, ეს მეომრებიც წმინდა თეოდორესთან ერთად საპყრობილეში ჩაესვათ და მათ საწამებლად ღუმელს ამზადებდა, სამი დღის განმავლობაში ძლიერი ცეცხლით ანთებდა მას. შემდეგ მან ამ ღუმელში ჩააგდო მოწამე და ორივე, ქრისტეს მორწმუნე მეომარი — სოკრატე და დიონისე. და მაშინვე ზეციდან გადმოვიდა რაღაც ღვთაებრივი ნამი, რომელმაც მოწამეები დაასველა და ალი გააგრილა. წმინდანები ღუმელის შუაგულში იმყოფებოდნენ, თითქოს რაღაც გრილ ადგილას, და ერთმანეთში საუბრობდნენ.
ამასთან ერთად წმინდა თეოდორემ გაიხსენა თავისი ნეტარი დედა, რომელიც სამი წლით ადრე უცხოტომელებს ჰყავდათ ტყვედ აყვანილი და სხვა ტყვეებთან ერთად ეთიოპიაში წაყვანილი, და ილოცა მისთვის ღმერთს, თქვა: „უფალო იესო ქრისტე, ღმერთო, სასწაულთმოქმედო! მიჩვენე მე, შენ თვითონ რომ იცი რა გზებით, შენი ღვთაებრივი ძალით, დედაჩემი, რადგან მისი ხილვა მწადია. შენთვის კი ყველაფერი შესაძლებელია. მაჩვენე ის, რათა სხვებმაც შეიცნონ შენი სიდიადე.“
როდესაც წმინდანი ასეთი სიტყვებით ლოცულობდა, ალი ნელ-ნელა ქრებოდა და, ამასთანავე, მოწამის ლოცვებით, წვიმა გადმოვიდა და სრულიად გააცივა გავარვარებული ღუმელი, წმინდანები კი მასში ძილისთვის მომზადებას შეუდგნენ, რადგან უკვე ღამე იყო. შემდეგ ანგელოზი გამოეცხადა სიზმარში წმინდა თეოდორეს და უთხრა მას: „ნუ სწუხარ, თეოდორე, შენს მშობელზე: შენ მას იხილავ.“
ძილიდან გამოღვიძებულმა წმინდანმა თავის მეგობრებს უამბო სიზმარი; და ჯერ კიდევ მაშინ, როცა ის ამას ჰყვებოდა, ღუმელის შუაგულში გამოვიდა დედამისი, სახელად ფილიპია, და, თავისი საყვარელი ძის დანახვისას, გაიხარა, სიყვარულით გადაკოცნა იგი და მასთან მყოფი მეომრები, და აცნობა, საიდან და როგორ მოვიდა აქ, უხილავი ხელით მოყვანილი. ამ დროს წმინდა მოწამე თეოდორემ, ხელები ზეცისკენ აღაპყრო და ღმერთს სათანადო მადლობა შესწირა.
დილით მხედართმთავარმა, ძილიდან გამოღვიძებულმა, თავის მიახლოებულებს უთხრა: „ვფიქრობ, რომ თეოდორესგან და მასთან ერთად ღუმელში ჩაგდებული მეომრებისგან არც ერთი ძვალი არ დარჩა.“
სანამ ის ამას ამბობდა, ერთ-ერთი მცველი, რომელიც ღუმელს დარაჯობდა, მივიდა მხედართმთავართან იმ ამბით, რომ ღუმელში ჩაგდებული მოწამეები ცოცხლები იყვნენ და რომ ჯერ კიდევ საღამოდან ჩამქრალიყო მთელი ცეცხლი, ზეციდან გადმოსული წვიმით ჩამქრალი; შემდეგ თქვა, რომ ტყვეობიდან მოულოდნელად გამოჩენილი თეოდორეს დედა ღუმელში ზის, როგორც სასახლეში, და ქრისტიანულ ღმერთზე ესაუბრება თავის ძესა და მეომრებს. ეს რომ მოისმინა, მხედართმთავარი შიშმა და ძრწოლამ მოიცვა, თვითონ მიუახლოვდა ღუმელს და, ნეტარი ფილიპიას დაძახების შემდეგ, ჰკითხა მას: „შენა ხარ თეოდორეს დედა?“
— დიახ, მე ვარ, — უპასუხა მან.
მაშინ მხედართმთავარმა თქვა: „შენი ვაჟი დაარწმუნე, რომ ღმერთებს თაყვანი სცეს, რათა არ დაიღუპოს და უშვილოდ არ დაგტოვოს.“
— ჩემი ვაჟი, — უპასუხა მან, — როგორც მე მივიღე მის შესახებ ცნობა ჩემი უფლისგან მის ჩასახვამდე, შენს მიერ ჯვარს ეცმება და ღმერთს ქების მსხვერპლს შესწირავს.
— რადგან შენ თვითონ განუწესე შენს ვაჟს ჯვარცმითი სიკვდილი, — თქვა მხედართმთავარმა, — იყოს ასე.
შემდეგ მხედართმთავარმა ბრძანა, დაუყოვნებლივ ჯვარს ეცვათ წმინდა თეოდორე, წმინდა ფილიპიას კი მახვილით მოეკვეთათ თავი; ორივე მეომარს, სოკრატეს და დიონისეს კი მახვილებით თავი მოეკვეთათ.
ამგვარადვე მიიღეს წმიდა მოწამეებმა თავიანთი გვირგვინები. ხოლო წმიდა თეოდორე სამი დღის განმავლობაში ცოცხლად ეკიდა ჯვარზე, შემდეგ კი ასევე მიიცვალა უფალში.
მაშინ ზოგიერთმა ღვთისმოსავმა, აიღეს რა წმიდანთა ცხედრები, შეახვიეს ისინი ძვირფას ტილოებში და, სურნელოვანი ნელსაცხებლებით ცხოვის შემდეგ, პატივით დაასვენეს სპეციალურად ამისთვის გამზადებულ ადგილას, განადიდებდნენ რა მამას, ძეს და სულიწმიდას – სამებაში ერთ ღმერთს, რომელიც საუკუნოდ იდიდება. ამინ.
წმიდა მოწამეთა ისააკის, აპოლოსისა და კოდრატის ხსენება
თავდაპირველად ეს წმიდანი იმპერატორ დიოკლეტიანეს მსახურნი იყვნენ. რაჟამს იხილეს წმიდა დიდმოწამე გიორგის სასწაულნი, მათ, დედოფალ ალექსანდრას მსგავსად, რომელმაც მიატოვა მიწიერი დიდება და ქრისტეს მიმართ მოიქცა, თვითონაც მიმართეს უფალს.
წმიდა მოწამეებმა გაბედულად ამხილეს მეფე მისი უღმრთოებისა და სისასტიკისათვის, მიუთითეს რა იმაზე, რომ მან არც საკუთარი მეუღლე დაინდო, რომელმაც მას შვილი უშვა. უღმრთო იმპერატორის ბრძანებით, ეს წმიდა მოწამეები თავდაპირველად საპყრობილეში ჩააგდეს, სადაც შიმშილითა და წყურვილით იტანჯებოდნენ, ხოლო შემდეგ ქრისტეს აღსარებისათვის მახვილით მოჰკვეთეს თავი.
ამავე დღეს, ჩვენი წმიდა მამის, კონსტანტინოპოლელი პატრიარქის, მაქსიმიანეს ხსენებაა, რომელიც თეოდოსი უმცროსის მეფობის ჟამს ეკლესიას ორნახევარი წლის განმავლობაში განაგებდა და მშვიდობით მიიცვალა 431 წელს, 12 აპრილს.