წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმიდა მღვდელმოწამე სვიმეონ სპარსელი ეპისკოპოსის ვნება
როცა სპარსეთში ქრისტიანთა რიცხვი დიდად გამრავლდა და მათ ჰყავდათ ეკლესიები, ეპისკოპოსები, მღვდლები და დიაკვნები, წარმართი მოგვები, ამის შემყურენი, დიდ რისხვაში მოვიდნენ ქრისტიანთა მიმართ. ეს მოგვები, უძველეს მოგვთაგან მომდინარე, უსჯულო სპარსული ცრუმორწმუნეობის დამცველნი და მცველნი იყვნენ. მათთან ერთად ქრისტიანებს აუჯანყდნენ იუდეველნიც, ქრისტიანობის მარადჟამული მტრები. მოგვებთან შეთანხმებით, მათ სპარსეთის მეფე შაპური დაარწმუნეს ქრისტიანთა დევნა დაეწყო. მანამდე კი მათ მეფესთან წმიდა სვიმეონი ცილი დასწამეს, რომელიც სელევკიის-კტესიფონის ეპისკოპოსი იყო, თითქოსდა ეს ქრისტიანი ეპისკოპოსი სპარსეთის სამეფოს მტრად ექცა და ბერძენ მეფეს უმეგობრდებოდა, რომელსაც, ვითომდა, ყველაფერს ატყობინებდა, რაც სპარსეთში ხდებოდა.
მაშინ მეფე შაპურმა უპირველესად ქრისტიანებს დიდი და მეტად მძიმე ხარკი დაადო და მკაცრ კაცებს დაავალა, თვალყური ედევნებინათ ხარკის გადახდისთვის. შემდეგ მან ღიად დაიწყო მღვდლებისა და ღვთის მსახურთა მოკვდინება, ეკლესიის ქონების ძარცვა და თავად ეკლესიების მიწასთან გასწორება; ხოლო ეპისკოპოსი სვიმეონი, სპარსეთის სამეფოს მოჩვენებითი მტრად და სპარსული უსჯულო ცრუმორწმუნეობის წინააღმდეგად გამოცხადებული, ბრძანა შეეპყროთ და სამსჯავროზე მიეყვანათ.
მეფის ბრძანებისამებრ, მეფესთან მიიყვანეს წმიდა სვიმეონი ორ მღვდელთან, აბდელასთან და ანანიასთან ერთად. ეპისკოპოსი, მეომრების მიერ შეპყრობილი და რკინის ბორკილებით შებოჭილი, არა თუ არ შეუშინდა მეფის რისხვას, არამედ თაყვანიც არ სცა მას. ამიტომ მეფე, მეტად განრისხებული, ჰკითხა წმიდანს:
– რატომ არ მცემ თაყვანს, როგორც უწინ მცემდი?
წმიდანმა უპასუხა:
– უწინ შენთან ისე არ მოუყვანივარ, როგორც ახლა მომიყვანეს, – და მე ქედს ვიხრიდი შენ წინაშე, პატივს ვცემდი შენს წოდებას. ახლა კი, როცა მოყვანილი ვარ, რათა უარვყო ჩემი ღმერთი და განვუდგე ჩემს სარწმუნოებას, მე არ მეკადრება თაყვანი გცე შენ, ჩემი ღმერთის მტერს.
მეფემ მისი დარწმუნება დაიწყო, რათა მზისთვის ეცა თაყვანი და ამის სანაცვლოდ მრავალ საჩუქარსა და პატივს შეპირდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი დაემუქრა, რომ მის სამეფოში ქრისტიანობას სრულიად მოსპობდა. როდესაც მეფემ დაინახა, რომ წმიდანი მტკიცე იყო და არც ალერსით და არც მუქარით არ ემორჩილებოდა მის უსჯულოებას, ბრძანა, საპყრობილეში ჩაეგდოთ იგი.
იმ დროს, როცა წმიდანს სამეფო პალატებიდან საპყრობილეში მიჰყავდათ, იგი იხილა ევნუქმა უსთაზანმა, უკვე მოხუცებულმა, რომელსაც მეფე შაპური ბავშვობიდან ჰყავდა აღზრდილი და ყველა მხრიდან დიდ პატივს სცემდნენ, რადგან მეფესთან ყველაზე ახლოს მყოფი პიროვნება იყო. ეს ევნუქი მაშინ სამეფო პალატებთან იჯდა და, როცა დაინახა, რომ წმიდა ეპისკოპოს სვიმეონს გამოჰყავდათ, მაშინვე ადგა თავისი ადგილიდან და მდაბლად თაყვანი სცა ღვთის მღვდელმთავარს. მაგრამ წმიდა სვიმეონმა ზურგი აქცია მას და ხმამაღლა შეაგონებდა მას განდგომილების გამო, ვინაიდან იგი ჯერ ქრისტიანი იყო, შემდეგ კი მეფის შიშით მზეს ეცა თაყვანი. უსთაზანმა ამის შემდეგ დიდად დაიწყო წუხილი, ატირდა და აქვითინდა, გაიხადა ძვირფასი სამოსი, უბრალო და უხეში სამოსი ჩაიცვა და, სამეფო სასახლის კარებთან მჯდარი, ცრემლებით ეუბნებოდა საკუთარ თავს: „ვაი მე, საწყალს! როგორ წარვდგები ჩემი ღმერთის წინაშე, რომელსაც უარვყავი? აჰა, სვიმეონმაც კი ზურგი მაქცია ჩემი განდგომილების გამო; როგორ შემომხედავს ჩემი შემოქმედი?“
ასე ლაპარაკობდა და დაუცხრომლად აქვითინდა. ამის შეტყობისთანავე მეფე შაპურმა მაშინვე თავისთან მოუწოდა მას და, როცა დაინახა, რომ ტიროდა, ჰკითხა:
– რა არის შენი მწუხარების მიზეზი? რა მწუხარება შეგემთხვა სამეფო სასახლეში?
უსთაზანმა უპასუხა:
– არა, შენს სასახლეში არაფერი ცუდი ან სამწუხარო არ შემემთხვა, თუმცა მსოფლიოს ყოველგვარი უბედურება, მწუხარება და განსაცდელი გადამეტანა მერჩივნა, ვიდრე ის ერთი რამ, რაზეც ახლა გული მეკუმშება და ვტირი – კერძოდ, რომ დღემდე დედამიწაზე ვცხოვრობ: მე ისეთი ხნიერი ვარ და დიდი ხანია, რაც უნდა მოვმკვდარიყავი, ახლა კი ისევ ვუყურებ მზეს, რომელსაც ღმერთივით ვცემ თაყვანს. სჯობდა მოვმკვდარიყავი, ვიდრე განვუდგებოდი ღმერთს, მთელი ქმნილების შემოქმედს, და ქმნილებისთვის ვცემდი თაყვანს შემოქმედის ნაცვლად. მაგრამ ეს გავაკეთე არა გულწრფელი სურვილით, არამედ თვალთმაქცურად, რადგან მინდოდა შენთვის მოსაწონი ვყოფილიყავი, ამიტომ სიკვდილით დასჯას ვიმსახურებ ორი მიზეზის გამო: პირველი, მე უარვყავი ქრისტე, ჩემი ღმერთი, და მეორე, სიბერეში შენდამი არამტკიცე აღმოვჩნდი. მაგრამ ვფიცავ ღმერთს, ცისა და მიწის შემოქმედს, რომ ასეთ ცოდვას აღარ ჩავიდენ. აღარ განვარისხებ უფალს და ჩემს ღმერთს, იესო ქრისტეს, უკვდავ მეფეს, მოკვდავი მეფის გულისათვის; აღარ მოვიდრეკ მუხლებს მზის, ღვთის ქმნილების წინაშე, არამედ ამ დღიდან სიკვდილამდე თაყვანს ვცემ თავად შემოქმედს.
უსფაზანის მოსმენის შემდეგ მეფე შაპურს ძალიან გაუკვირდა მასში ასეთი მოულოდნელი ცვლილება და კიდევ უფრო გაბრაზდა ქრისტიანებზე, ფიქრობდა რა, რომ მათ რაიმე ჯადოქრობით აცდუნეს უსფაზანი. მოხუცს კი თანაუგრძნობდა, მან, როგორც მამას, სთხოვა, რათა არ მიეყენებინა მათი ღმერთებისთვის ასეთი დამცირება, საკუთარი თავისთვის შეურაცხყოფა და სამეფო სახლისთვის მწუხარება, და დაარიგებდა მას ამისკენ ხან ალერსით, ხან მუქარით. მაგრამ უსფაზანმა უპასუხა მეფეს:
– საკმარისია ის უგუნურება, რაც ადრე ჩავიდინე; ახლა კი ასე აღარ მოვიქცევი, აღარ ვცემ პატივს ქმნილებას შემოქმედის ნაცვლად.
ხანგრძლივი და მრავალფეროვანი შეგონებების შემდეგ მეფემ, დაინახა რა, რომ უსფაზანი ურყევი იყო, მას მახვილით თავის მოკვეთა მიუსაჯა.
სიკვდილით დასჯაზე მიმავალმა, ნეტარმა უსფაზანმა დაიბარა თავისი ერთგული მეგობარი, საჭურისი და სამეფო კუბიკულარიუსი, და სთხოვა მას, წასულიყო მეფესთან და გადაეცა მისთვის უკანასკნელი სიტყვები. მან ასე თქვა:
– მეფეო, – ასე ამბობს უსფაზანი, – გაიხსენე ჩემი სამსახური, გაიხსენე, როგორ ვემსახურებოდი ჩემი სიყრმის დღეებიდან ჯერ შენს მამას, შემდეგ კი შენ, ბოლო დრომდე, ყოველგვარი გულმოდგინებით. ამის დასადასტურებლად მოწმეები არ არის საჭირო, რადგან შენ თვითონ კარგად იცი ეს. მთელი ამ სამსახურის სანაცვლოდ ერთ ჯილდოს გთხოვ: ყველასთვის ცნობილი გახადე, რისთვის ვკვდები. უბრძანე მაცნეს, ხმამაღლა გამოაცხადოს ამის შესახებ, რათა ყველა თავადმა, დიდებულმა და მთელმა ხალხმა იცოდეს, რომ უსფაზანი არ კვდება რაიმე დანაშაულის ან მეფის წინაშე ბრალის გამო, არამედ ის კვდება იმიტომ, რომ ქრისტიანია და არ მოისურვა თავისი ღმერთის უარყოფა.
როდესაც ეს თხოვნა მეფე შაპურს გადასცეს, მან დათანხმდა მის შესრულებას, რადგან იმედოვნებდა, რომ დიდ შიშს მოჰგვრიდა ყველა ქრისტიანს, თუ გაიგებდნენ, რომ მოხუცი უსფაზანიც კი, პატიოსანი და მშვიდი კაცი, მეფის აღმზრდელი, მეფემ არ დაინდო, არამედ ქრისტეს სახელის აღიარებისთვის უმოწყალოდ სიკვდილით დასაჯა. წმინდა უსფაზანი კი სხვაგვარად ფიქრობდა: ის ფიქრობდა, რომ ქრისტიანები, რომლებიც მან შეაშინა და დაამწუხრა ქრისტიანობისგან განდგომით, როდესაც გაიგებდნენ მის მოქცევასა და ქრისტესთვის მოწამეობრივ სიკვდილს, გახარებდნენ და განმტკიცდებოდნენ მსგავსი ტანჯვების მტკიცედ გადასატანად.
ამგვარად, წმინდა მოწამეს თავი მოკვეთეს, მაცნეს ხმამაღალი ძახილის თანხლებით, რომ უსფაზანი სიკვდილით დასჯაზე წავიდა არა სხვა რაიმე დანაშაულისთვის, გარდა იმისა, რომ ის ქრისტეს აღიარებდა.
უსფაზანის ასეთი აღსასრულის შესახებ შეიტყო წმინდა ეპისკოპოსმა სვიმეონმა, რომელიც საპყრობილეში იმყოფებოდა მღვდლებთან და სხვა ქრისტიანებთან ერთად. ისინი აუწერელი სიხარულით აივსნენ და ადიდეს ღმერთი, რომელმაც უსფაზანი შეცდომისგან მოაქცია და მოწამეობრივი გვირგვინით დააგვირგვინა.
გარკვეული დროის შემდეგ, მეორედ რომ დაიბარეს მეფესთან, წმინდა სვიმეონმა გაბედულად ბევრი ისაუბრა მის წინაშე ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე და არ სურდა მზისთვის თაყვანისცემა, არც მეფის წინაშე ქედის მოხრა.
მაშინ, განრისხებულმა მეფემ ბრძანა, ყველა ქრისტიანი, ვინც საპყრობილეებსა და ბორკილებში იმყოფებოდა, სიკვდილით დაესაჯათ ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მხსნელი ვნების დღეს. სიკვდილით დასასჯელად გამოყვანილთა რიცხვი ასი იყო, მათ შორის ბევრი მღვდელი, დიაკონი და კლირიკოსი. ყველა მათგანი მეფემ მახვილით სიკვდილით დასაჯა სიმონის თვალწინ, ხოლო ყველას შემდეგ თავად სიმონიც უნდა მოეკლათ. როცა შეკრულ ქრისტიანებს სიკვდილით დასასჯელად მიჰყავდათ, მოგვთა უხუცესმა ხმამაღლა შესძახა: „თუ რომელიმე თქვენგანს სურს ცოცხალი დარჩეს, დაე, მეფესთან ერთად მზეს თაყვანი სცეს და მაშინვე გათავისუფლდება“.
მაგრამ არცერთმა ქრისტიანმა არ უპასუხა მის მოწოდებას – არავინ არაფერი უპასუხა, რადგან არავის სურდა დროებითი სიცოცხლის მარადიულისთვის უპირატესობის მინიჭება, არამედ ყველას უნდოდა სიხარულით მომკვდარიყო ქრისტე-სიცოცხლის მომნიჭებლისთვის. წმიდა ეპისკოპოსი კი ყველას ამხნევებდა, უშიშრად აეტანათ წამება და სიკვდილი, ყველას ასწავლიდა წმინდა წერილის სიტყვებით და ამხნევებდა, აეტანათ ტანჯვა მარადიული სიცოცხლის იმედით ზეციურ სასუფეველში. და ყველა მათგანი მახვილით სიკვდილით დასაჯეს. შემდეგ კი წმიდა სიმონმაც, თავისი სიტყვიერი სამწყსოს მწყემსმა, რომელმაც თავისი სამწყსო ქრისტესთან, მწყემსთა უფროსთან, წარგზავნა, ყველას შემდეგ თავადაც დადო თავი მახვილის ქვეშ და უფალთან მივიდა. მასთან ერთად მოკლეს ორი პრესვიტერიც, რომლებიც მასთან ერთად აიყვანეს, ავდელაი და ანანია, ორივე ხანში შესული.
როცა ანანიას რიგი დადგა, თავი მახვილის ქვეშ დაედო, მან შიშით კანკალი დაიწყო. იქვე მდგომმა ერთმა დიდებულმა კაცმა, სახელად ფუსიკმა, რომელიც სასახლეში ყველა დაბალი რანგის მსახურის უფროსი იყო და ფარულად აღიარებდა ქრისტიანობას, დაინახა რა, რომ მღვდელი ანანია შეშინდა მახვილით სიკვდილით დასჯის, შესძახა, მიმართა რა მას: „ნუ შეშინდები, ბერიკაცო! დახუჭე თვალები და იყავი მტკიცე, რადგან მაშინვე იხილავ ღვთაებრივ ნათელს.“ როგორც კი ამ კაცმა ეს თქვა, მაშინვე ქრისტიანად აღიარეს; ის შეიპყრეს და მეფეს მიუყვანეს. მან კი უშიშრად აღიარა თავი ქრისტიანად მეფის წინაშე და უარყო უღმერთო სპარსული სარწმუნოება.
მისი სიტყვების გაგონებაზე მეფე დიდად განრისხდა და ბრძანა, მოეკლათ იგი, მაგრამ არა მახვილით, არამედ სხვა რაიმე მტანჯველი ხერხით. ყელი უკნიდან გაუჭრეს, იქიდან ენა ამოუღეს და მოაჭრეს, შემდეგ კი წმიდანს მთელი სხეულიდან კანი გააძრეს; ასეთ წამებაში მოკლეს წმიდანი.
ამავე დროს მტანჯველებმა მისი ასულიც, ქალწული, სახელად ასკვიტრეა, შეიპყრეს და მტანჯველი წამების შემდეგ ისიც მოკლეს. ამასთან ერთად მრავალი სხვაც, უფალ იესოს სარწმუნოების აღმსარებელი, სიკვდილით დასაჯეს. ამ მოვლენიდან ერთი წლის შემდეგ, ასევე დიდ პარასკევს, მოკლეს წმიდა აზატ, საჭურისი, მეფის უსაყვარლესი მსახური, და მასთან ერთად ათასი წმიდა მოწამე. წმიდა ეკლესია ქრისტესთვის ამ დროის განმავლობაში მოწამებულთა რიცხვს ათას ას ორმოცდაათ ადამიანად ითვლის. საეკლესიო ისტორიკოსები, სოზომენი და ნიკიფორე კალისტე, თავიანთ ნაშრომებში გადმოგვცემენ, რომ ამ დროს ურიცხვი ქრისტიანი მოკლეს, თავად ქრისტეს ვნების დღესა და წმიდა აღდგომის დღეს. რადგან როგორც კი გამოვიდა უღმერთო მეფე საპორის ბრძანება – მოეკლათ ყველა ქრისტიანი მის ქვეყანაში, მაშინვე ორივე სქესის მორწმუნეები, მოხუცები და ახალგაზრდები, თავად ნაჩქარევად გამოდიოდნენ თავიანთი სახლებიდან და უშიშრად მიდიოდნენ სიკვდილზე, სიხარულით კვდებოდნენ თავიანთი უფლისთვის.
როცა წმიდა აზატ-საჭურისი მოკლეს, მეფეს ძალიან შეეცოდა იგი, რადგან დიდად უყვარდა, და ამიტომ ბრძანა, შეეწყვიტათ მკვლელობები; მხოლოდ თავის მოგვებს დაავალა, ეძიათ და აწამებინათ ქრისტიანი მასწავლებლები და მოძღვრები, ეპისკოპოსები და პრესვიტერები, ხოლო დანარჩენი ქრისტიანები დაინდო.
წმიდა მამა აკაკი, მელიტინელი ეპისკოპოსის ცხოვრება
წმიდა აკაკი, ღვთის სათნო მოღვაწე, წარმოშობით სომხური ქალაქ მელიტინიდან იყო. მისი მშობლები კეთილმსახურნი და ღვთისმოშიშნი იყვნენ, შვილის უქონლობის გამო, ლოცვითა და მარხვით გამოითხოვეს ღვთისგან ეს კურთხეული ნაყოფი. შვილი წიგნიერებით აღზარდეს, მშობლებმა ის იმ ქალაქის ეპისკოპოსს მიუყვანეს და ღვთის სამსახურში ჩააბარეს, რამეთუ ასე აღუთქვეს, როდესაც ღმერთს შვილს სთხოვდნენ.
ქალაქ მელიტინის ეპისკოპოსი მაშინ ნეტარი ოტრიოსი იყო. ეს ის ოტრიოსი გახლდათ, რომელიც თეოდოსი დიდის მეფობის ჟამს სულიწმიდის მგმობელი მაკედონიუსის წინააღმდეგ მოწვეულ წმიდა მამათა მეორე მსოფლიო კრებაზე, ას ორმოცდაათ მამათაგან, განსაკუთრებით მტკიცე დამცველი იყო კეთილმსახურებისა. წმიდა გრიგოლ ღვთისმეტყველთან და მართლმადიდებლობის სხვა მოშურნეებთან და დამცველებთან ერთად, ის მტკიცედ იცავდა მას და ერესის წინააღმდეგ იბრძოდა. სწორედ ასეთ კეთილმსახურ მამაკაცს, წმიდა ოტრიოსს მიაბარეს მშობლებმა ნეტარი ყრმა აკაკი.
წმიდა ეპისკოპოსმა ოტრიოსმა, ყრმაში ღვთაებრივ მადლს ჭვრეტით, ის ეკლესიის კლირიკოსად დაადგინა. აკაკი კი ძლიერდებოდა ძალით ძალისკენ, წინ მიიწევდა სათნოებებში, მოშურნეობით ასრულებდა საეკლესიო შრომებს, სრულყოფდა თავს სათნოებასა და სიწმიდეში, ცდილობდა, ყოველივესთვის სასარგებლო ყოფილიყო. მასთან სწავლობდა მეცნიერებებს ღირსი ექვთიმე დიდი, ჯერ კიდევ ყრმა. მაგრამ წმიდა აკაკი იყო მასწავლებელი არა მხოლოდ ბავშვებისთვის, არამედ მოზრდილებისთვისაც, ყველას დამოძღვრავდა როგორც სიტყვით, ისე თავისი კეთილმსახური ცხოვრების მაგალითით, განსაკუთრებით კი, როდესაც სამღვდელო ხარისხს მიაღწია და ვალდებული იყო, ეზრუნა მისთვის მინდობილი ადამიანური სულების გადარჩენაზე. როგორც სულიწმიდის რჩეული ჭურჭელი, ის თავის დროზე აღყვანილ იქნა მღვდელმთავრის ხარისხში, როგორც სრულიად ამის ღირსი. როდესაც წმიდა ოტრიოსი, მელიტინელი ეპისკოპოსი, ამ ცხოვრებიდან უფალთან გადავიდა, მის ნაცვლად ყველამ ერთხმად აირჩია ნეტარი აკაკი და წესისამებრ აღყვანილ იქნა მღვდელმთავრის ტახტზე, როგორც ანთებული სანთელი, რომელიც ოქროს შანდალზეა დადგმული მთელი სამყაროს გასანათებლად. ეს ეპისკოპოსი ისე სათნო ეყო ღმერთს და ისეთი დიდი იყო თავისი სიწმიდით, რომ სასწაულთმოქმედების ნიჭი მიენიჭა. აქ მოკლედ მოვყვებით მის მრავალ სასწაულთაგან რამდენიმეს.
ერთხელ დიდი გვალვა მოხდა, რის გამოც დიდი შიმშილობა იყო მოსალოდნელი. მთელი ხალხი დიდ მწუხარებაში იყო. ქრისტეს მღვდელმთავარი, მშიერ ხალხთან ერთად, წმიდა დიდმოწამე ევსტათის ეკლესიისკენ წავიდა, რომელიც ქალაქგარეთ მდებარეობდა. იქ ის ქრისტეს მოწამეს სთხოვდა, მათთან ერთად ელოცა უფლისთვის და მისგან წვიმა გამოეთხო დაშრობილი მიწის გასაჯერებლად. შემდეგ მან ეკლესიასთან ახლოს, შემაღლებულ და ღია ადგილას, სამსხვერპლო და ღვთაებრივი ტრაპეზი დადგა და დაიწყო აქ უსისხლო მსხვერპლის შეწირვა, ცრემლებით ლოცულობდა რა უფლისადმი. ამ დროს ღირსმა წმიდა ბარძიმში ღვინო წყლით არ შეზავა, როგორც ეს ჩვეულებრივად ხდება, არამედ გონება ღვთისკენ მიაპყრო და გულმოდგინედ ლოცულობდა, რათა თავად ღმერთს გამოეგზავნა წყალი ზეციდან და ამ წვიმის წყლით შეეზავებინა ბარძიმში ღვინო, თანაც დაერწყო დაშრობილი მიწაც. და წმიდის ლოცვა ისე ძლიერი და ქმედითი იყო, რომ მაშინვე ძლიერი წვიმა წამოვიდა, რომელმაც არა მარტო ბარძიმში ღვინო შეზავა, არამედ საკმარისად დაარწყა მიწაც. იქ მყოფი ყველა ადამიანის მწუხარება სიხარულად იქცა და ყველანი ადიდებდნენ და მადლობდნენ ღმერთს. ამ წელს ნაყოფის უხვი მოსავალი იყო, ღვთის სათნო მოღვაწე აკაკის ლოცვებით.
იმავე მხარეში იყო ერთი დიდი მდინარე, რომელიც ხშირად გადმოდიოდა კალაპოტიდან და ტბორავდა მიმდებარე სოფლებს. ერთხელ ეს მდინარე ისე უჩვეულოდ ადიდდა, რომ მის მახლობლად მდებარე დიდი შენობებიც კი მთლიანად დაიტბორა, ზოგი კი დაინგრა; საათიდან საათამდე უფრო და უფრო იმატებდა, მდინარე ემუქრებოდა მრავალი მიმდებარე საცხოვრებლის დატბორვას. მაშინ ქრისტეს მღვდელმთავარი აკაკი, ხედავდა რა, რომ ხალხი დიდად იტანჯებოდა ამ წყალდიდობის გამო, მიუახლოვდა მდინარეს და, ღვთისადმი ლოცვის აღვლენის შემდეგ, ნაპირთან ახლოს ქვა დადო, თან მდინარეს აუკრძალა მის მიერ დადებული ზღვარის გადალახვა. დაუყოვნებლივ წყალი თავის კალაპოტში ჩადგა; მიუხედავად იმისა, რომ წყალი მასში მნიშვნელოვნად მომატებულიყო, რადგან მისი კალაპოტი შევიწროვდა, ეს მდინარე არ გადმოდიოდა ნაპირებიდან იმ ქვაზე იქით, რომლითაც, თითქოს რაღაც დაბრკოლებით, მღვდელმთავარმა მდინარე თავის კალაპოტში მოაქცია.
აღნიშნული ქალაქიდან თვრამეტი სტადიის მანძილზე იყო ერთი ადგილი, რომელიც ბერძნებს ეკუთვნოდათ და მიასინა ერქვა – მეტად ლამაზი და სწორი. ამ ადგილის შუაგულში გადაჭიმული იყო დიდი ვაკე, რომლის გავლითაც აღმოსავლეთისკენ მოედინებოდა სწრაფი და სუფთა მდინარე, სახელად აზორი, ან აზური; ეს მდინარე რამდენიმე ტბას გაივლიდა. ყველაზე ლამაზ და მაღალ ადგილას კი იქ მდებარეობდა კერპთაყვანისმცემლობის სამლოცველო, რომელიც გარშემორტყმული იყო ხეხილის ბაღით, მორწყული აზურის მდინარის ერთ-ერთი ტბის წყლებით. ეს ადგილი შებილწული იყო ეშმაკისეული სისაძაგლეებით, რადგან აქ ხშირად იკრიბებოდნენ ბერძნები, რომლებიც თაყვანს სცემდნენ კერპებს და თავიანთ ღმერთებს უღმერთო მსხვერპლს სწირავდნენ.
წმინდა აკაკიმ, ქრისტესთვის მოშურნემ, მოინდომა ამ ადგილის განწმენდა და განწმინდა იგი ჭეშმარიტი ღმერთის სადიდებლად. ამ საქმისთვის მას დიდად მოუწია გარჯა, ვინაიდან წარმართი ქურუმები ძლიერ ეწინააღმდეგებოდნენ მის განზრახვას, არ თმობდნენ თავიანთ კერპთმსახურების ადგილს. და როდესაც წმინდანი იქ ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სახელზე ეკლესიის მშენებლობას შეუდგა, ის ბოროტი ადამიანები ყველანაირად უშლიდნენ ხელს: რაც მორწმუნეებს დღისით აუშენებიათ, ღამით უღმერთო კერპთაყვანისმცემლებს უნგრევიათ. მაგრამ ქრისტეს წმინდა მსახურმა აკაკიმ, მათ წინააღმდეგ ლოცვით აღჭურვილმა, დაამარცხა თავისი მტრები. მან, ღვთის შეწევნით, დაანგრია კერპთაყვანისმცემლობის სამლოცველო და ღვთისმშობლის პატივსაცემად ააგო ტაძარი. ამ ტაძრის კურთხევის შემდეგ, მან წმინდა ანგელოზთა სამყოფელად აქცია ის ადგილი, რომელიც მანამდე ეშმაკთა სადგომს წარმოადგენდა, და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ტაძართან სავანე დააარსა სათნო ბერ-მონაზონთა საცხოვრებლად. ამგვარად, იქ, სადაც მანამდე ეშმაკისთვის სისხლიანი უღმერთო მსხვერპლი აღევლინებოდა, ახლა ჭეშმარიტ ღმერთს უსისხლო წმინდა მსხვერპლი და ყოველდღიური სადიდებელი და ლოცვა მიეფინებოდა. ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მადლით და სასწაულთმოქმედი აკაკის ლოცვებით ამ ადგილას აღესრულებოდა სასწაულები, რომელთა ხილვისას ბერძნები ტოვებდნენ თავიანთ უღმერთოებას და ქრისტე ღმერთის რწმენას უბრუნდებოდნენ. გავიხსენოთ ერთ-ერთი იქ მომხდარი უდიდესი სასწაული.
მოხდა ისე, რომ აღნიშნული ეკლესიის მშენებლებმა, თავიანთი დაუდევრობის გამო, არამყარად ააგეს საეკლესიო კამარა, და როდესაც ქრისტეს მღვდელმთავარი აკაკი საკურთხეველში საღვთო ლიტურგიას აღასრულებდა, ეს კამარა ეკლესიის შიგნით გადაიხარა და უკვე მზად იყო ჩამონგრევისთვის. ამის დანახვისას, ეკლესიაში მყოფმა მთელმა ხალხმა უწესრიგოდ დაიწყო ტაძრიდან გამოსვლა; მღვდელმთავარმა კი შეჰღაღადა:
– უფალია ჩემი სიცოცხლის სიმტკიცე: ვის უნდა მეშინოდეს? (ფს.26:1).
და დაუყოვნებლივ შეჩერდა საეკლესიო კამარის ჩამონგრევა, და ის, წმინდანის ლოცვით, თითქოს ჰაერში ჩამოკიდებული, წმინდანის ლოცვით იყო გამყარებული, თითქოს რაღაც მყარი საძირკვლით. და ასე იყო მანამ, სანამ მღვდელმთავარმა მთელი მსახურება არ დაასრულა და თავის სამღვდელოებასთან ერთად ეკლესიიდან არ გამოვიდა. როგორც კი ის იქიდან გამოვიდა, კამარა დიდი გრუხუნით ჩამოინგრა მიწაზე, არავისთვის ზიანის მიყენების გარეშე.
ერთხელ, სხვა ტაძარში, სოფელ სამურიაში, ისევ იგივე კეთილი მწყემსი სიტყვიერი ცხვრებისთვის სულიერ საზრდოს სთავაზობდა თავის სამწყსოს, ღვთის სიტყვას ქადაგებდა. ხალხთან მისი საუბრის დროს, იქ მყოფი უამრავი მერცხალი თავიანთი ხმამაღალი კივილით ახშობდა წმინდანის ხმას და ხელს უშლიდა ხალხს მისი სიტყვების მოსმენაში, ისე რომ ზოგჯერ თითქმის სულ არ ისმოდა სიტყვები, რომლებიც ეპისკოპოსის ღვთივსიტყვიერი ბაგეებიდან გამოდიოდა. მაშინ, ხალხთან საუბრის შუაგულში მცირე ხნით შეჩერდა, წმინდანი მერცხლებს მიუბრუნდა და შემოქმედის სახელით უბრძანა, რომ ყველა გაჩუმებულიყო და თავისი კივილი შეეწყვიტა. და იმწამსვე მერცხლები გაჩუმდნენ, ვერ შეძლეს ვერც ერთი ბგერის გამოცემა, და სრულიად გაფრინდნენ იქიდან, დატოვეს რა თავიანთი ბუდეები. იმ დროიდან მერცხლებს იქ ბუდეები აღარ უკეთებიათ და თუ რომელიმე მათგანი შემთხვევით მოფრინდებოდა იმ ტაძართან, იქ ვერ ჭიკჭიკებდა, არამედ, როგორც მუნჯი, ტაძრის გარშემო ცოტა ხანს ფრენის შემდეგ, იქიდან მიფრინავდა, თითქოს ვინმეს მიერ დევნილი.
ქალაქიდან არც თუ ისე შორს წმინდა აკაკის ჰქონდა სახლი, სადაც ის ეპისკოპოსად კურთხევამდე ცხოვრობდა. ხოლო როდესაც ის საღმრთო ტახტზე ავიდა, თავისი სახლი საავადმყოფოდ და თავშესაფრად აქცია გლახაკთა და უძლურთა. მღვდელმთავარი ხშირად სტუმრობდა თავის საავადმყოფოს, ავადმყოფებს საჭიროს მოჰქონდა და თვითონვე ემსახურებოდა მათ. ერთხელ, მოსავლის აღების დროს ავადმყოფებთან მისულმა, ჰკითხა მათ, ყველაფრით კმაყოფილები იყვნენ თუ რაიმე აკლდათ. მათ უპასუხეს, რომ ყველაფერი უხვად ჰქონდათ, და მხოლოდ ერთი რამ აწუხებდათ – ბევრი ბუზი, რომლებიც დიდ ტანჯვას აყენებდნენ, ეფინებოდნენ მათ წყლულებსა და ფუფხებზე და მტკივნეულად კბენდნენ მათ სხეულებს. წმინდანი მაშინვე ღმერთს შეევედრა, ლოცვით განდევნა იქიდან ბუზები და უბრძანა ბუზებს, რომ იქ აღარასოდეს გამოჩენილიყვნენ. და ასე იყო ღვთის სათნოყოფილის სიკვდილამდე: იმ დროიდან იმ სახლში არც ერთი ბუზი აღარ ჩანდა. ასეთია სასწაული, რომელიც ამ საკვირველმა კაცმა ღვთის მადლით მოახდინა.
ანალოგიურად, მან უბრძანა გომბეშოებს, რომლებიც ტბაში ხმამაღლა ყიყინებდნენ და ავადმყოფთა სმენას აღიზიანებდნენ, გაჩუმებულიყვნენ. მცირე ხნის შემდეგ მან შეუნდო გომბეშოებს და კვლავ მისცა მათ ხმის ამოღების ნება, მაგრამ არა სრულად. ვინაიდან მან ნება დართო მათ, ჩუმად ეყიყინათ და არა ისე ხმამაღლა, როგორც ადრე ყიყინებდნენ. უწყლო ადგილას მღვდელმთავარმა მშრალი ქვიდან ცივი წყარო ამოიყვანა და მწყურვალნი დააპურა; მრავალი სხვა სასწაულებრივი მოქმედებით განაცვიფრა სამყარო ამ დიდმა სასწაულმოქმედმა.
წმინდა აკაკი ესწრებოდა მესამე მსოფლიო კრებას, რომელიც გაიმართა ქალაქ ეფესოში იმპერატორ თეოდოსი უმცროსის მეფობის დროს. იქ, წმინდა კირილესთან, ალექსანდრიელ პატრიარქთან, და სხვა წმინდა მამებთან ერთად, აკაკიმ დაამხო უღმერთო ნესტორი, კონსტანტინოპოლის პატრიარქი, უბიწო ქალწულ ღვთისმშობლის მგმობელი, და ანათემას გადასცა იგი. წმინდა აკაკი უყვარდათ და აქებდნენ ყველა წმინდა მამას და თავად იმპერატორის პატივისცემითაც სარგებლობდა.
ქრისტეს ეკლესიის მრავალი ხნის განმავლობაში გონივრულად მართვისა და მრავალი სასწაულის მოხდენის შემდეგ, წმინდა აკაკი მშვიდობით მიიცვალა უფლისადმი. მისი პატიოსანი სხეული წმინდა მოწამე პოლიევქტოსის სხეულის გვერდით დაკრძალეს. მასთან ერთად ის დღესაც უფლის წინაშე დგას და სხვა წმინდანთა დასთან ერთად ადიდებს მამასა და ძესა და სულიწმიდას, ერთიან ღმერთს, მთელი ქმნილების მიერ მარადის განდიდებულს. ამინ.
წმინდა მოწამე ადრიანეს ვნება
წმინდა მოწამე ქრისტესი ადრიანე იყო ერთ-ერთი იმ ქრისტიანთაგანი, რომლებიც ჯერ კიდევ სასამართლომდე შეიპყრეს და სხვადასხვა საპყრობილეში გამოამწყვდიეს. იგი საპყრობილიდან მაშინ გამოიყვანეს, როცა წარმართულ ღმერთებს მსხვერპლი სწირავდნენ და მსხვერპლშეწირვაში მონაწილეობდნენ ყველა კერპთაყვანისმცემელი წარმართი. წმინდა მოწამესაც დაუწყეს იძულება, მიახლოებოდა საკურთხეველს და ზედ ხელი დაედო, მაგრამ მან არა თუ არ დათანხმდა ამის გაკეთებას, არამედ გაბედულად და მამაცურად მივიდა საკურთხეველთან, დაანგრია იგი, გადმოყარა მასზე დადებული შესაწირავები და ცეცხლი გაფანტა. ასეთი საქციელით მან მმართველის რისხვა გამოიწვია, იქ მყოფი კერპთაყვანისმცემლები კი ისე განრისხდნენ, რომ შეიპყრეს წმინდანი და უმოწყალოდ დაუწყეს ცემა. ზოგი მათგანი ჯოხებით სცემდა, ზოგი რკინის წნელებით, ზოგმა კი ქვები აიღო, კბილები ჩამოუმტვრია და, ბოლოს, გაახურეს უზარმაზარი ღუმელი და მასში ჩააგდეს წმინდა მოწამე. მტარვალებმა დაწვეს მისი სხეული; სულით კი ის ამაღლდა ზეცად, ღმერთთან.
ღირსი მამისა ჩვენისა ზოსიმე სოლოვეცკის, იღუმენის ცხოვრება
ღირსი სავატის მიცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ, ინება უფალმა განედიდებინა სოლოვეცის კუნძულზე ის ადგილი, სადაც ეს წმიდა მამა მოღვაწეობდა, დიდებული და ვრცელი სავანის მოწყობით. ამ საქმისთვის უფლის მიერ არჩეულ იქნა ღირსი სავატის მოღვაწეობით მსგავსი მამაკაცი – ღირსი ზოსიმე, რომლის შესახებაც იქნება ჩვენი სიტყვა.
ღირსი ზოსიმე ნოვგოროდის მხრიდან იყო; მისი მშობლიური სოფელი იყო ტოლვუია, რომელიც ონეგას ტბის ნაპირზე მდებარეობდა. მისი მშობლები, გაბრიელი და ვარვარა, რომლებიც მკაცრად კეთილმსახურ ცხოვრებას ეწეოდნენ, ყრმა ზოსიმე ქრისტიანულ სათნოებებში აღზარდეს და წერა-კითხვაც ასწავლეს. ყრმა ზოსიმე ხასიათით მშვიდი, გულით მდაბალი და თავმდაბალი იყო და ერიდებოდა ყოველგვარ ცუდ ყმაწვილურ ჩვევას. სხეულითა და სულით ზრდაში, ზოსიმე გულმოდგინედ შეისწავლიდა წმიდა წიგნებს, მათგან შეიმეცნებდა ღვთის სიკეთის სიმდიდრეს.
სულისმიერი და ხორციელი სიწმიდის შენარჩუნების სურვილით, უმანკო ყრმამ გადაწყვიტა არ დაქორწინებულიყო; თუმცა ის არ ზიზღებდა ქორწინებას, როგორც თავისთავად რაიმე ბილწს, არამედ გადაწყვიტა თავი აერიდებინა მისთვის, როგორც ღვთივსათნოებაში ხელის შემშლელისთვის, მოციქულის სიტყვისამებრ, რომელიც ამბობს: „დაუქორწინებელი უფლისას ზრუნავს, როგორ აამოს უფალს. დაქორწინებული კი ქვეყნისას ზრუნავს, როგორ აამოს ცოლს“ (1 კორ. 7:32-33). ამრიგად, ერთადერთი ღმერთისთვის საამებლად, მან გადაწყვიტა უარი ეთქვა საკუთარი ხორცის სიამოვნებაზე. როდესაც მისმა მშობლებმა დაიწყეს მისი დაყოლიება ქორწინებაზე, ღირსმა, ამაზე ღრმად დამწუხრებულმა, დატოვა მამობრივი სახლი, განეშორა წუთისოფელს და, ბერული სქემის შემოკაზმვის შემდეგ, დასახლდა განმარტოებულ ადგილას, მამობლიური სახლიდან არცთუ ისე შორს, როგორც განდეგილი, სადაც დაიწყო მოღვაწეობა ლოცვასა და მარხვაში.
ღირსს სურდა ჰყოლოდა თავისთვის მოძღვარი, რადგან თავად ჯერ კიდევ არასაკმარისად ჰქონდა შეთვისებული წმიდა წერილი და არ იყო ნასწავლი მკაცრად მოღვაწეობითი ცხოვრებისთვის, ამიტომაც სჭირდებოდა მას ისეთი დახელოვნებული მოძღვარი, რომელიც საქმით უჩვენებდა მას, თუ რა უნდა შეესწავლა ყრმას, რომელიც გულმოდგინედ მიილტვოდა სათნოებისკენ. გარდა ამისა, ღირსს ეშინოდა, რომ მისი ნათესავები, ვისთანაც ახლოსაც იმყოფებოდა, მის ღვაწლს რაიმე დაბრკოლებას შეუქმნიდნენ. ამიტომაც გადაწყვიტა აქედან წასულიყო უფრო განმარტოებულ ადგილას, სადაც შეძლებდა მთლიანად მიეძღვნა თავი მკაცრად მოღვაწეობითი ცხოვრებისთვის, მით უმეტეს, რომ მის გულში უფრო და უფრო ენთებოდა ღვთაებრივი სიყვარულის ცეცხლი და უბიძგებდა მას კიდევ უფრო დახვეწილიყო სათნოებებში.
მაგრამ თავდაპირველად ღირსმა არ იცოდა, სად და როგორ დაეარსებინა მონასტერი, და გულმოდგინედ ევედრებოდა ღმერთს, ეჩვენებინა მისთვის ადგილი სავანისთვის, ასევე მოევლინა მისთვის ყველა საშუალება თავისი განზრახვის განსახორციელებლად.
ღვთის განგებით, ღირსი ზოსიმე შეხვდა ერთ სათნო ბერს, სახელად გერმანეს, რომელიც ადრე ცხოვრობდა ღირს სავატთან ერთად სოლოვეცის კუნძულზე. ამ ბერმა გადასცა ღირს ზოსიმეს ღირსი სავატის ცხოვრებისა და ღვაწლის ისტორია, ასევე აცნობა მას, რომ სოლოვეცის კუნძული დაშორებულია საერო დასახლებებისგან და მოხერხებულია ბერების დასასახლებლად, რადგან უხვადაა ტყეებითა და თევზით სავსე ტბებით.
ამის გაგებისთანავე, ღირსმა ზოსიმემ დიდად გაიხარა სულით და ინება ყოფილიყო იმ კუნძულის მკვიდრი და ღირსი სავატის მემკვიდრე, ამიტომაც გულმოდგინედ სთხოვდა გერმანეს, წაეყვანა იგი იმ უკაცრიელ კუნძულზე და იქ ბერული ცხოვრება ესწავლებინა მისთვის.
დაახლოებით ამ დროს ღირსი ზოსიმეს მშობლებმა დაასრულეს სიცოცხლე. მათი ცხედრების დაკრძალვისა და ქონების გლახაკებისთვის დარიგების შემდეგ, ნეტარი ზოსიმე გერმანესთან ერთად გაემართნენ სოლოვეცის კუნძულზე. ღვთის შეწევნით, მათ უვნებლად მიაღწიეს კუნძულს და გადმოვიდნენ იმ ადგილას, სადაც ჩვეულებრივ მეზღვაურები ჩერდებოდნენ; აქ ზღვა მშვიდი იყო და წყალი მტკნარი. ნაპირიდან არცთუ ისე შორს წმიდანებმა კარავი დაიდგეს და მასში აღასრულეს ღამისთევის მსახურება, დავითის ფსალმუნებს გალობდნენ და ლოცულობდნენ ქრისტე ღმერთისა და ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლისადმი, რომ ზეციდან მოვლენოდათ შემწეობა და კურთხევა იმ უკაცრიელ კუნძულზე მათი დამკვიდრებისთვის.
მეორე დილით ღირსმა ზოსიმემ, კარვიდან გამოსულმა, დაინახა კაშკაშად მოციმციმე სინათლის სხივი, რომელმაც გაანათა ისიც და მთელი ის ადგილიც; ხოლო აღმოსავლეთისკენ ახედვისას, მან ღრუბლებზე დიდი და მშვენიერი ეკლესია იხილა; რადგანაც ღირსი ჯერ არ იყო შეჩვეული ღვთის ასეთ გამოცხადებებს, დიდხანს ვერ უყურებდა ამ ეკლესიას და მალევე შევარდა კარავში. გერმანმა, მისი სახის შეცვლილი გამომეტყველების დანახვისას, იფიქრა, რომ მან რაღაც განსაკუთრებული იხილა და ჰკითხა მას: „რატომ შეიცვალე სახე, საყვარელო? რა შეგაშინებს? ნუთუ რაიმე ახალი და უჩვეულო იხილე?“
გერმანის ამ სიტყვების საპასუხოდ ზოსიმამ უამბო მას, როგორ იხილა სინათლის სხივი, რომელიც ზემოდან ეშვებოდა და ანათებდა იმ ადგილს, ასევე ეკლესია, რომელიც ღრუბლებზე იყო დამკვიდრებული. ამ ხილვაზე ფიქრისას, გერმანს გაახსენდა ერისკაცების ამ კუნძულიდან განდევნა (რაც მოხდა იღუმენ სავატის დროს) და სავატის წინასწარმეტყველება კუნძულზე სამონასტრო სავანის დაფუძნების შესახებ და უთხრა ზოსიმეს: „ნუ შეშინდები და ნუ გეშინია, საყვარელო, არამედ გულისყურით იყავი, რადგან მეჩვენება, რომ უფალს შენი ხელით სურს აქ მრავალი ბერი შეკრიბოს.“
შემდეგ გერმანმა უამბო მას იმ შემთხვევის შესახებ, რომელიც მოხდა მეთევზის ცოლთან და კარელიის ნაპირიდან მოსულ ქმართან, რომლებიც ამ კუნძულზე მოვიდნენ, რათა შურის გამო თავისთვის დაეკავებინათ ის – კერძოდ, უამბო, როგორ სცემეს ის ქალი ორმა ნათელმა ყმაწვილმა, რომლებმაც უთხრეს: „თქვენთვის ადგილი არ არის ამ კუნძულზე; წადით აქედან, რადგან ეს ადგილი ღვთისგან არის განკუთვნილი აქ ბერების დასასახლებლად.“ ხოლო წმინდა ზოსიმა, გერმანისგან ამ სიტყვების მოსმენისას, სულიერი სიხარულით აღივსო და კიდევ უფრო განმტკიცდა თავის განზრახვაში, აქ მონასტრის მოწყობის თაობაზე.
ღვთისადმი გულმოდგინედ ლოცვის შემდეგ, რათა შეეწყოთ ხელი მათ საქმისთვის და დახმარებოდათ მისი ბოლომდე მიყვანაში, მოღვაწეებმა საქმეს მოკიდეს ხელი: უპირველეს ყოვლისა, მათ დაიწყეს ხეების მოჭრა, რომლებიც საჭირო იყო სენაკების ასაშენებლად, შემდეგ ააშენეს სენაკები და ეზო გალავნით შემოღობეს, მოღვაწეობდნენ რა ერთდროულად როგორც სხეულებრივ, ისე სულიერ შრომაში – კერძოდ: სხეულით მონასტრის მშენებლობაში მოღვაწეობდნენ, სულით კი ებრძოდნენ ეშმაკებს მარხვისა და ლოცვის სრული საჭურვლით. ღირსები საზრდოს თავიანთი პირის ოფლით მოიპოვებდნენ, მიწას ამუშავებდნენ და თესლს თესავდნენ. ღმერთი კი ამაგრებდა თავის მსახურებს, ზემოდან მოწყალედ გადმოჰყურებდა მათ და ეხმარებოდა მათ ყველა საქმეში.
გარკვეული დროის შემდეგ გერმანი გაემგზავრა სასიცოცხლო საჭიროებების შესაძენად ზღვის მეორე მხარეს; აქ რამდენიმე დღის გატარების შემდეგ, მას უკვე სურდა უკან დაბრუნება, მაგრამ ამის გაკეთება ვერ შეძლო, რადგან შემოდგომა დადგა, ჰაერი გაცივდა, წამოვიდა თოვლი, დაიწყო ქარიშხლები, ზღვა ღელავდა და ყინულებით იყო დაფარული; ამგვარად, ნავით უკვე შეუძლებელი იყო სოლოვეცკის კუნძულზე დაბრუნება. ამიტომ ნეტარი გერმანი მთელი ზამთარი იმ ნაპირზე დარჩა, ხოლო ღირსი ზოსიმა მარტო დარჩა კუნძულზე.
თავდაპირველად ღირსი, მარტოობისას, ძლიერ წუხდა მოხუც გერმანზე, მაგრამ შემდეგ მთელი თავისი იმედი ღმერთზე დაამყარა, დავითის მსგავსად ამბობდა: „შენზე მიტოვებული ვარ საშოდან; დედაჩემის მუცლიდანვე შენა ხარ ჩემი ღმერთი. ნუ განმეშორები მე“ (ფს. 21:11–12). და კიდევ: „შენზე დავემყარე საშოდან; შენ გამომიყვანე დედაჩემის მუცლიდან“ (ფს. 70:6). ღირსმა კიდევ უფრო გულმოდგინედ დაიწყო მოღვაწეობა, შრომებს შრომებს უმატებდა, განუწყვეტლივ ეძლეოდა მარხვისა და ლოცვის ღვაწლს.
ხოლო ეშმაკებს, რადგან თავიანთი სიბოროტისა და შურის გამო ვერ იტანდნენ მოღვაწის წმინდა ცხოვრებას, ებრძოდნენ მას, თანაც ზოგჯერ სასოწარკვეთილებას ჰგვრიდნენ, ზოგჯერ კი აშინებდნენ სხვადასხვა მოჩვენებებითა და ველური ყვირილით, მიზნად ჰქონდათ ქრისტეს მამაცი მეომრის შეშინება და ურყევის შერყევა; სხვა დროს, გარეული მხეცებისა და გველების სახეს იღებდნენ და მძვინვარებით ესხმოდნენ თავს, თითქოს მის დასაგლეჯად. ხოლო ღვთის მსახური ჯვრის ნიშნითა და ლოცვით ეწინააღმდეგებოდა მათ და, დასცინოდა რა მათ, ამბობდა: „ო, უმნიშვნელო მტრის ძალავ! თუ ღვთისგან გაქვთ ძალაუფლება, მაშინ გამიკეთეთ, რაც გინდათ; თუ არ გაქვთ, ამაოდ შრომობთ.“ – და დავითის ფსალმუნებიდან გალობდა ლექსს: „შემომერტყნენ, გარემომიცვეს; მაგრამ უფლის სახელით დავამხე ისინი“ (ფს. 117:11); და კიდევ: „აღდგეს ღმერთი, და განიბნინენ მტერნი მისნი“ (ფს. 67:2).
– მარადიულო ღმერთო, დაუსაბამოო მეფეო, ყოველი ქმნილების შემოქმედო და მბრძანებელო! შენ ხარ მეფე მეფეთა და უფალი უფლებათა; შენ ხარ სულთა მხსნელი და შენდამი მორწმუნეთა განმათავისუფლებელი; შენ ხარ მშრომელთა იმედი და ზღვაზე მცურავთა სასოება; შენ ხარ შენს მონათა წინამძღვარი; შენ ხარ ყოველი სიკეთის მფარველი, მტირალთა ნუგეშისმცემელი, წმინდანთა სიხარული; შენ ხარ მარადიული სიცოცხლე და დაუვალი ნათელი; შენ ხარ სიწმინდის წყარო; შენ ხარ მამა ღმერთის დიდება, სულიწმინდის სისავსე; შენ ზიხარ მამასთან ერთად და მეფობ მარადის. შენ გევედრები, შენი მონა, თავმდაბლად შენთან მოვარდნილი: ისმინე ჩემი ვედრება, ყოვლადწმინდაო მეფეო, ყოვლადსახიერო უფალო, და ნუ მოაქცევ პირს შენსას ჩემი ლოცვისაგან, არამედ მიხსენი ყოვლის გამანადგურებელი გველის ბაგეთაგან, რომელიც მზად არის ჩამყლაპოს, დამიფარე უვნებლად ეშმაკის მაქინაციებისაგან, რათა შენი წმინდა ანგელოზებით გარშემორტყმულმა და დაცულმა, გადავრჩე მისი რისხვისაგან და მივიღო ხსნა შენთან, ჩემს მბრძანებელთან და უფალთან, რომლისაც მწამს, ვისზეც სასოებას ვამყარებ და ვისაც ვადიდებ მამასთან და სულიწმინდასთან ერთად მარადის.
ასე ლოცვით, ღირსი მამა თამამად განდევნიდა საკუთარი თავისგან მტრის ყოველ თავდასხმას; მისი ლოცვისა და ჯვრის ნიშნისგან დემონები გარბოდნენ, როგორც მტვერი ქარისგან; ის კი უვნებელი რჩებოდა მათგან, აქებდა და ადიდებდა ღმერთს.
ღირს მამას კიდევ შემდეგი განსაცდელი შეემთხვა. მაშინ გაგრძელებული მკაცრი ზამთრის დროს, ზაფხულში მოგროვილი საკვების მარაგი თავდებოდა, და ღირსი მამა ფიქრებში შეწუხდა, არ იცოდა, რით იკვებებოდა ზაფხულამდე (ეს მისი უხილავი მტრები უნერგავდნენ მის სულს მწუხარებას, აბნევდნენ მას მოსალოდნელი შიმშილის შიშით და ნაადრევი სიკვდილის მოჩვენებით). ღირსმა მამამ კი, თავის თავში ფიქრით, გაიხსენა სიტყვები, რომლებიც თვით უფალმა თქვა თავის წმინდა სახარებაში:
„ნუ ზრუნავთ და ნუ ამბობთ: რა ვჭამოთ? ან რა ვსვათ? ეძიეთ უპირველესად ღვთის სასუფეველი და მისი სიმართლე, და ეს ყოველივე შეგემატებათ თქვენ: რადგან თქვენმა ზეციერმა მამამ იცის, რომ თქვენ ყოველივე ამის საჭიროება გაქვთ“ (მთ. 6:31, 34, 33, 32). მთელი თავისი სასოება ღმერთ-განმგებელზე დაამყარა, ღირსი მამა ნუგეშს პოულობდა მეფსალმუნის სიტყვებით: „უფალს მიანდე შენი საზრუნავი და ის შეგინარჩუნებს“ (ფს. 54:23). ასე ნუგეშისცემით, ღირსი მამა განდევნიდა საკუთარი თავისგან ყოველგვარ სასოწარკვეთილებას, რომელსაც ჩვენი ხსნის მტერი უნერგავდა მის გულში.
და მართლაც, ღმერთმა არ მიატოვა თავისი მსახური, რომელიც მასზე სასოებდა. მან მასთან გაგზავნა ორი კაცი, რომლებსაც თან ჰქონდათ კალათა პურებით, ფქვილით და ზეთით (ზღვის სანაპიროზე მცხოვრებ ხალხს ჩვეულება ჰქონდა ზამთარში თან წაეღოთ საკვების მარაგი, თუ სადმე ქვეყნის სიღრმეში მიდიოდნენ). ღირს მამას საკვების კალათა შესთავაზეს, ამ ორმა უცნობმა კაცმა უთხრეს მას:
– „აიღე და ჭამე ამ კალათიდან, პატიოსანო მამაო, რამდენიც გინდა; ჩვენ კი მოვალთ შენთან, როცა ღმერთი გვიბრძანებს.“
ეს რომ თქვეს, უცნობი კაცები მაშინვე გაუჩინარდნენ, ისე რომ ღირსმა მამამ ვერ მოასწრო ეკითხა მათთვის, ვინ იყვნენ ისინი და საიდან მოვიდნენ.
მრავალი დრო გავიდა, მაგრამ უცნობი კაცები არ მოსულან ღირს მამასთან. მაშინ ღირსმა ზოსიმემ გაიგო, რომ ეს ღვთის მოვლენა იყო მისთვის, და მთელი გულით შესწირა მადლობა უფალს მისი განგებულებისთვის და მოულოდნელი ზეციური ძღვენისთვის.
როდესაც ზამთული დამთავრდა, მოვიდა ბერი გერმანე და მოიყვანა თან ერთი ერისკაცი, სახელად მარკოზი, პროფესიით მეთევზე; ამასთან ერთად, გერმანემ მოიტანა საკმარისი რაოდენობის საკვები, ასევე ბადეები, რომლებიც თევზაობისთვის იყო საჭირო.
გარკვეული დროის შემდეგ მარკოზმა მიიღო ბერული წოდება; ამის შემდეგ ბევრმა ერისკაცმა დაიწყო მოსვლა მოღვაწეებთან და აქ აშენებდნენ თავიანთ ქენჯებს, იკვებებოდნენ თავიანთი ხელის შრომით.
ამის შემდეგ მალე ღირსმა ზოსიმემ ააშენა პატარა ეკლესია ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს სახელზე, მისი დიდებული ფერისცვალების მოსახსენებლად. ეს ტაძარი აშენდა იმავე ადგილას, სადაც ღირსმა მამამ ჰაერში დაინახა ეკლესია და მისი გამნათებელი სინათლის სხივი. შემდეგ ღირსმა მამამ ეკლესიას მიაშენა პატარა ტრაპეზი და ამგვარად დააარსა კუნძულზე საერთო ბერული ცხოვრება.
ამის შემდეგ ღირსმა მამამ ერთ-ერთი ძმა გაგზავნა ნოვგოროდში მთავარეპისკოპოს იონასთან
სთხოვოს მისგან კურთხევა ტაძრის კურთხევისთვის, ასევე ახლად დაარსებული სავანის იღუმენი. მთავარეპისკოპოსმა მალევე გაუგზავნა ღირს მამას კურთხევა და იღუმენი – იერომონაზონი პავლე. მთავარპასტორული კურთხევისა და იღუმენის მიღების შემდეგ, ღირსმა ზოსიმემ, ნეტარმა გერმანემ და მთელმა ძმობამ დიდად გაიხარეს. ამის შემდეგ მალევე ეკლესია ღვთის სადიდებლად აკურთხეს და ამგვარად დაიწყო არსებობა პატიოსანმა და სახელოვანმა სოლოვეცკის სავანემ.
თუმცა, გარკვეული ხნის შემდეგ იღუმენი პავლე, ვერ გაუძლო რა უდაბნოს შრომას, დატოვა სავანე და ნოვგოროდში დაბრუნდა. მის შემდეგ იღუმენი იყო თეოდოსი, მაგრამ მანაც გარკვეული ხნის შემდეგ დატოვა უდაბნო. მაშინ ძმობამ ღირს მამასთან შეთანხმდა, რომ იღუმენს სხვა მონასტრებიდან არ აიყვანდნენ, არამედ საკუთარი წრიდან აირჩევდნენ.
ამასთან, ძმობამ გადაწყვიტა იღუმენად ღირსი ზოსიმე აერჩია. ამასობაში ზოგიერთმა ძმამ ნოვგოროდში იმოგზაურა და სთხოვეს ნოვგოროდის მთავარეპისკოპოსს, მოეხმო მათ მიერ არჩეული იღუმენი და ხელი დაესხა მას ამ წმინდა ხარისხში აყვანით, თუნდაც მას არ სურვოდა ამ საპატიო მოვალეობის მიღება.
მთავარპასტორმა, ძმობის სურვილის აღსრულებით, გაუგზავნა წერილი ღირს მამას, რომლითაც მასთან იბარებდა; შემდეგ, როცა ზოსიმე მასთან მივიდა, დაარწმუნა იგი, მიეღო იღუმენის ხარისხი, რის შემდეგაც, გამოსათხოვარი სიტყვის თქმის შემდეგ, პატივით გაუშვა.
როდესაც ღირსი მამა ნოვგოროდიდან თავის სავანეში ბრუნდებოდა, ნოვგოროდის მრავალმა მოქალაქემ მას მიაწოდა ყველაფერი, რაც საჭირო იყო სამონასტრო საერთოცხოვრებისთვის: ჭურჭელი, სამოსი, ფული და საზრდო. თავის სავანეში იღუმენის ხარისხით მისულ ღირს მამას ძმობა დიდი სიხარულით შეხვდა.
ღირსი მამის მიერ სავანეში პირველი ლიტურგიის აღსრულების დროს მოხდა სასწაული, რომელიც ყველამ იხილა: ღირსი მამის სახე განათდა სულიწმიდის მადლით და გაბრწყინდა, როგორც ანგელოზის სახე; ამასთან ერთად, ტაძარი სურნელებით აივსო. ეს იყო თითქოს იმის დასტური, რომ ღირსმა მამამ ღირსეულად მიიღო სამღვდელოებისა და იღუმენობის ხარისხი. და მთელი ძმობა გაიხარა ასეთი მწყემსის გამო, რომელიც ღვთის მადლით იყო აღვსილი.
იმ დროს იმ ეკლესიაში რამდენიმე ვაჭარიც იმყოფებოდა. ღირსმა მამამ მათ თავისი წმინდა მსახურებიდან პროსფორა მისცა; მათ კი უყურადღებობის გამო მიწაზე დააგდეს იგი. ძმა მაკარიმ, გზაზე გავლისას, შენიშნა მიწაზე დაგდებული პროსფორა და დაინახა ძაღლი, რომელიც პროსფორის გვერდით იდგა და მის შეჭმას აპირებდა, მაგრამ ცეცხლით იყო ალმოდებული. აიღო რა პროსფორა, ძმამ მიუტანა იგი ღირს მამას და მოუყვა ყველაფერი ნანახის შესახებ ძმობას, რომელიც გაკვირვებული იყო მომხდარით და ადიდებდა ღმერთს.
ხედავდა რა, რომ ძმობის რიცხვი სულ უფრო და უფრო იზრდებოდა ისე, რომ ეკლესია ვეღარ იტევდა ყველას, ვინც ლოცვაზე იკრიბებოდა, ღირსმა მამამ ააშენა დიდი ეკლესია, რომელიც უკვე ყველას იტევდა, ასევე მრავალი ახალი სენაკი ააგო.
რამდენიმე წლის შემდეგ ღირს მამას გაახსენდა ნეტარი სავატი, რომელიც მრავალს მოღვაწეობდა იმავე კუნძულზე, და ნანობდა, რომ მისი პატიოსანი ნაწილები სხვაგან განისვენებდა, მდინარე ვიგასთან, სადაც ის აღესრულა, და არა იქ, სადაც ღირსმა ზოსიმემ უკვე მრავალი წელი გაატარა ძმებთან ერთად უდაბნოს ღვაწლში, და ამიტომ დაიწყო ძმებთან რჩევა-დარიგება იმის შესახებ, თუ როგორ გადმოეტანათ აქ ღირსი სავატის ნაწილები.
სანამ ღირსი მამა ამაზე ძმებთან რჩევას ატარებდა, მასთან მოვიდა წერილი ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სავანიდან, თეთრი ტბიდან, მოტანილი ღირსი კირილეს მონასტრის ერთ-ერთი ბერის მიერ, დაწერილი იღუმენ კირილესა და ძმობის სახელით. ეს წერილი შემდეგს იუწყებოდა:
– მადლი და წყალობა ღვთისაგან მამისა და უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესა, ქრისტეს მიერ საყვარელ სულიერ მწყემსს, ღვთისმოყვარე იღუმენ ზოსიმეს ძმებთან ერთად, ყოველთვის გიხაროდეთ. ჩვენ გვსმენია თქვენგან ჩვენთან მოსულ ხალხისგან, რომ სოლოვეცკის კუნძული, რომელიც არასოდეს, მას შემდეგ, რაც მზემ ცაზე გაანათა, არ ყოფილა დასახლებული ადამიანებით მასთან საზღვაო მოგზაურობის სირთულის გამო, ახლა დასახლებულია ბერებით ღვთის განგებითა და ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შუამდგომლობით; ჩვენ გვსმენია, რომ თქვენი შრომისმოყვარეობით კუნძულზე მოწყობილია მონასტერი უფლისა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩვენისა იესო ქრისტეს ფერისცვალების პატივსაცემად, რომელშიც უკვე მრავალი ძმა მოღვაწეობს; ჩვენ გვსმენია, რომ თქვენთან ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ლოცვებით ყველაფერი მოწყობილია; მხოლოდ ერთი გაკლიათ – თქვენთან ახლოს არ არის ღირსი მამა სავატის უხრწნელი ნაწილები, რომელიც თქვენზე ადრე მოღვაწეობდა მრავალ სამონასტრო შრომაში იმ კუნძულზე და ატარებდა მაღალ სათნო ცხოვრებას, ძველი მამა-მოღვაწეების მსგავსად; მთელი სულით შეიყვარა ქრისტე, განშორდა წუთისოფელს და უფალში ნეტარი აღსასრული ჰპოვა. ჩვენი მონასტრის ზოგიერთმა ძმამ, რომლებიც ნოვგოროდში იმყოფებოდნენ, ერთი ღვთისმოშიში კაცისგან, სახელად იოანესგან, გაიგეს, რომ როდესაც ის ზღვით ვაჭრობისთვის მიცურავდა და მდინარე ვიგაზე იყო, ღირსი მამა სავატი ცოცხლად იხილა და მისგან სულიერი სწავლება მოისმინა. იოანემ თქვა, რომ როდესაც ღირსი მამა სავატი სულით ღმერთთან წავიდა, მისი პატიოსანი სხეული იღუმენმა ნათანაელმა სათანადო პატივით დაკრძალა. იოანემ ასევე აუწყა ძმებს ზღვაზე მომხდარი სასწაულის შესახებ, როდესაც ღმერთმა, ღირსი სავატის ლოცვებით, ის და მისი ძმა თეოდორე დახრჩობისგან იხსნა; იოანემ მრავალი სხვა რამეც გადმოსცა, მათ შორის ისიც, რომ ღირსი მამის საფლავთან მრავალგვარი კურნება და სასწაული აღესრულება, ვინაიდან ღირსმა სავატიმ სათნო ეყო ღმერთს, და ჩვენ თვითონ ვართ მისი სათნო ცხოვრების მოწმენი, რადგანაც ეს ნეტარი მამა ჩვენთან ერთად საკმარისი რაოდენობის წლები ცხოვრობდა ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის სავანეში, კირილეს მონასტერში. ამიტომ, ჩვენ ახლა ვწერთ თქვენს უწმინდესობას და გირჩევთ – არ მოაკლოთ თავს ასეთი ძღვენი, არამედ გადმოიტანოთ თქვენთან მოწიწებით ღირსი მამა სავატის პატიოსანი უხრწნელი ნაწილები, რათა ისინი იქ დაიდოს, სადაც მან თავად იღვაწა მრავალი წელი. იხარეთ უფალ იესო ქრისტეში და ჩვენთვის ილოცეთ, რათა ღმერთმა ღირსი მამის შუამდგომლობით გვიხსნას ჩვენ ყველა იმ უბედურებისგან, რაც გარს გვახვევია.
როდესაც ნეტარმა ზოსიმემ, სოლოვეცკის იღუმენმა, ეს ეპისტოლე მთელი ძმობის წინაშე ხმამაღლა წაიკითხა, ისიც და მთელი ძმობაც სულით გაიხარეს და ყველამ ერთად, თითქოს ერთი პირით, თქვეს:
– ეს ადამიანებისგან კი არა, თვით ღვთისგანაა!
და მაშინვე მოამზადეს საცურაო ხომალდი, გაემგზავრნენ მასზე მეორე ნაპირზე, სადაც მალე მიაღწიეს ხელსაყრელი ქარის წყალობით. მდინარე ვიგის ნაპირზე აგებულ ტაძართან მისულმა ძმებმა გათხარეს ღირსი სავატის საფლავი და მაშინვე ჰაერი კეთილსურნელებით აივსო. როდესაც კუბო გახსნეს, დაინახეს, რომ ხრწნილებას არ შეხებია არც წმინდანის სხეული და არც სამოსელი. გაოცებულმა ძმებმა განადიდეს ღმერთი და პატიოსანი უხრწნელი ნაწილები ხომალდზე წაიღეს წმინდა საგალობლების გალობით. შემდეგ, თანმყოლი ქარის ქვეშ, ძმები გაემგზავრნენ ცურვაში და მალე მიაღწიეს თავიანთ სავანეს, უხაროდათ და მადლობდნენ ღმერთს, რომელმაც მათ ასეთი სულიერი საგანძური – ღირსი სავატის უხრწნელი ნაწილები – უბოძა. ისინი დაიდო ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესიის საკურთხევლის უკან, სპეციალურად მოწყობილ სამლოცველოში.
და ყველა ავადმყოფი, ვინც სარწმუნოებით მიდიოდა ღირსი მამის საფლავთან, იღებდა კურნებას თავიანთი სნეულებებისგან. ნეტარი ზოსიმე ყოველ ღამე მიდიოდა ღირსი სავატის საფლავზე და გულმოდგინედ ლოცულობდა იქ, მრავალ მეტანიას აღასრულებდა დილამდე. ხსენებულმა ვაჭარმა იოანემ, რომელიც ოდესღაც წმინდა სავატის დაკრძალვას ემსახურა, დიდი სიყვარულით მისდამი მისი და მისი ძმის თეოდორეს ზღვაში დაღუპვისგან გადარჩენის გამო, დაწერა ღირსი მამის ხატი და მიუტანა იღუმენ ზოსიმეს, შემოწირა რა ამასთან ერთად სავანეს მრავალი საჭირო ნივთი ძმებისთვისაც. იღუმენმა ზოსიმემ, მიიღო რა ღირსი სავატის პატიოსანი ხატი, ამბორს უყო მას და დადო იგი ღირსი მამის უხრწნელ ნაწილებზე. შემდეგ, მიმართა რა ხატს, როგორც თვით ღირს მამას, თქვა:
– ღვთის მსახურო! თუმცა დაასრულე ეს დროებითი სიცოცხლე, სხეულით განისვენე, მაგრამ სულით ჩვენგან ნუ განშორდები! გვიწინამძღვრე ქრისტე ღმერთისკენ, გვასწავლე, რომ ვიაროთ უფლის მცნებების გზაზე და მოთმინებით ვიტვირთოთ ჩვენი ჯვარი ჩვენი მეუფისა და უფლის კვალდაკვალ. შენ, ღირსო მამაო, რადგანაც გაქვს კადნიერება უფლის იესო ქრისტესთან და მის უწმინდეს დედასთან, იყავ ჩვენთვის, უღირსთათვის, ამ წმიდა მონასტერში მცხოვრებთათვის, რომლის დამაარსებელიც შენ იყავი, მეოხი და შუამდგომელი. იყავ ჩვენი შემწე და მფარველი ღვთის წინაშე, რათა ჩვენ, ამ ადგილას მცხოვრებნი, შენი ლოცვებით უვნებლად დავრჩეთ ეშმაკთაგან და ბოროტ ადამიანთაგან, ვადიდებდეთ რა წმიდა სამებას – მამას, და ძეს, და სულიწმიდას.
სოლოვეცკის სავანის აყვავებას ხედავდა ეშმაკი, ყოველგვარი სიკეთის მტერი, რომელიც დღითიდღე მრავლდებოდა ახალი მოსულებით და იმკობოდა ახალი, სათნო ბერებით, აგრეთვე ღირსი ზოსიმეს ღვაწლითაც, და შურით იწვოდა ბერებისადმი. მაგრამ რადგანაც თავად ვერაფერს ავნებდა სავანეს, ვინაიდან მუდამ განიდევნებოდა და სირცხვილდებოდა ნეტარი ზოსიმესა და სხვა მამაცი მოღვაწეების მიერ, ამიტომ ბოროტ ადამიანებს მიმართა და მათში წმიდა სავანისთვის ბოროტებისა და შეურაცხყოფის მიყენების სურვილი გააღვიძა. ეშმაკის წაქეზებით, სოლოვეცკის კუნძულზე დაიწყეს მოსვლა მრავალმა ბოიართა და დიდებულთა მსახურებმა და კარელიის მიწის მკვიდრებმა, რომლებიც ტბებში თევზს იჭერდნენ და ამავდროულად უკრძალავდნენ ბერებს მონასტრის საჭიროებისთვის თევზაობას. ეს ადამიანები საკუთარ თავს იმ კუნძულის ბატონებს უწოდებდნენ, ღირს ზოსიმესა და სხვა ბერებს კი საყვედურნარი სიტყვებით ლანძღავდნენ და მათთვის მრავალ უსიამოვნებას ქმნიდნენ, ჰპირდებოდნენ რა მონასტრის დანგრევას და ბერების აქედან სრულად განდევნას. ამიტომ ღირს ზოსიმესთვის აუცილებელი იყო ნოვგოროდში წასვლა მთავარეპისკოპოს თეოფილესთან, რათა მისგან მტრებისგან დახმარება და მფარველობა ეთხოვა. თან წაიყვანა რა რამდენიმე თავისი მოწაფე, მათთან ერთად გაემგზავრა ნოვგოროდში და მთავარეპისკოპოსთან მისულმა, თაყვანი სცა მას და გადასცა მას თავისი თხოვნა სავანიდან, რომელიც ბოროტი ადამიანებისგან გასაჭირს ითმენდა. მთავარეპისკოპოსმა უთხრა მას: „მე ღვთის შეწევნით, პატიოსანო მამაო, მუდამ მზად ვარ ყოველმხრივ დავეხმარო შენს სავანეს; მაგრამ უპირველეს ყოვლისა შენ უნდა სთხოვო დახმარება ბოიარებსა და დიდებულებს, რომლებიც განაგებენ ჩვენს ქალაქს“.
ღირსი ზოსიმე გაემგზავრა ბოიარებთან და, მათ სახლებს შემოვლით, გულმოდგინედ სთხოვდა მათ, დაეცვათ მონასტერი და არ მიეცათ ბოროტი ადამიანებისთვის მისი დანგრევის ნება. ყველა ბოიარმა, რომლებიც ქალაქს განაგებდნენ, თავიანთი დახმარება აღუთქვეს ღირს მამას.
ღირს ზოსიმეს მოუწია ერთი ბოიარი ქალის – ქვრივის, სახელად მარფას მონახულებაც, რადგან მისი მსახურები, აგრეთვე მის მიწებზე მცხოვრები გლეხები, ძლიერ ავიწროებდნენ ბერებს. როდესაც მისმა მსახურებმა უთხრეს, რომ ღირსი მამა მოვიდა მასთან, მან ბრძანა, სახლიდან სირცხვილით გაეგდოთ იგი. მდაბალმა ღვთის მსახურმა მოთმინებით დაითმინა ეს შეურაცხყოფა და თავის მოწაფეებს უთხრა: „დადგება დღეები, როდესაც ამ სახლის მკვიდრნი ვეღარ ივლიან თავიანთ ეზოში: დაიხურება ამ სახლის კარები და აღარ გაიღება, და ეს სახლი დაცარიელდება“.
თავის დროზე ასრულდა ის, რაც ღირსმა მამამ იწინასწარმეტყველა.
ამასობაში მთავარეპისკოპოსმა თავისთან მოიწვია ბოიარები და მათ გადასცა ყველა შეურაცხყოფისა და უსიამოვნების შესახებ, რომლებიც ღირსი ზოსიმეს სავანეს მიადგებოდა ბოიართა მსახურებისგან და მკვიდრებისგან. ბოიარებმა, ერთხმად გადაწყვიტეს რა ღირსი მამისთვის თავიანთი დახმარება და შეწევნა აღმოეჩინათ, მთელი ის კუნძული მის მფლობელობაში გადასცეს; კუნძულის ფლობის უფლება ბოიარებმა სიგელით დაადასტურეს, რომელსაც რვა ბეჭედი დაუსვეს: პირველი მთავარეპისკოპოსისგან, მეორე პოსადნიკისგან, მესამე ათასისთავისგან და კიდევ ხუთი ბეჭედი ქალაქის ხუთი უბნიდან. გარდა ამისა, ბოიარებმა ღირს მამას შესწირეს ყველაფერი, რაც სავანისთვის იყო საჭირო: ღვთისმსახურების ჭურჭელი, წმიდა შესამოსელი, ოქრო და ვერცხლი, აგრეთვე საკვების დიდი მარაგი, და მომავალშიც ყოველმხრივ დახმარებას აღუთქვეს მონასტერს.
ეს ყველაფერი რომ გაიგონა, ისევე როგორც წმინდა ზოსიმეს კეთილმსახური ცხოვრების შესახებ შეიტყო, ხსენებულმა ბოიარინმა მართამ მიხვდა, რომ ნამდვილი ღვთის მსახური ჰყავდა, და მოინანია, მოციქული გაუგზავნა წმინდანს და თავისთან ნადიმზე დაპატიჟა. როგორც კი წმინდანი მის სახლში შევიდა, მან თავის შვილებთან ერთად მისგან კურთხევა მიიღო და საპატიო ადგილას დასვა. მაშინ, როცა ნადიმზე მიწვეულნი ბევრს სვამდნენ და ჭამდნენ, მხიარულობდნენ, წმინდანი თავისი ჩვეულებისამებრ ძალიან ცოტა საკვებს იღებდა და სულ ჩუმად და თვინიერად იჯდა. როდესაც სუფრასთან მსხდომ ბოიარებს შეხედა, მეტად გაუკვირდა, რადგანაც საშინელი სანახაობა იხილა, შემდეგ სახე დახარა და არავის არაფერი უთხრა. მეორედ რომ შეხედა, წმინდანმა იგივე დაინახა და კვლავ დახარა სახე, ბოლოს კი, მესამედ, კვლავ იგივე საშინელი სანახაობა იხილა: უთავოდ დაინახა ექვსი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბოიარი, რომლებიც მასთან ერთად ისხდნენ სუფრასთან. წმინდანს გაუკვირდა ნანახი და გაოცდა, როგორ შეეძლოთ იმ ადამიანებს უთავოდ ქეიფი? მაგრამ მაშინვე მიხვდა, რას ნიშნავდა ეს ხილვა და თავი დახარა, ამოიოხრა, აცრემლიანდა და ამ დროიდან უკვე აღარაფერი მიუღია შეთავაზებული საკვებიდან, მიუხედავად მასპინძელთა დაჟინებული თხოვნისა.
ნადიმის შემდეგ მართამ წმინდანს პატიება სთხოვა მისთვის მიყენებული შეურაცხყოფის გამო, და მის სავანეს მდინარე სუმასთან მიწის ნაკვეთი შესწირა, შემდეგ კი მშვიდობით გაუშვა. როდესაც წმინდანი მისი სახლიდან გამოვიდა, მისმა ერთ-ერთმა მოწაფემ, სახელად დანიელმა, რომელიც განსაკუთრებით უყვარდა წმინდანს, დაჟინებით ჰკითხა მას:
– რატომ ნადიმის დროს, სუფრასთან მსხდომ ბოიარებზე სამჯერ შეხედვის შემდეგ, სახე დახარე, ამოიოხრე, აცრემლიანდი და შემდეგ უკვე არაფერი მიგიღია შემოთავაზებულიდან?
წმინდანმა უპასუხა: – შვილო! შენ მეტისმეტად დაჟინებით მთხოვ, ისევე როგორც წინასწარმეტყველი ელისე სთხოვდა წინასწარმეტყველ ელიას 2605; ამიტომ არ დაგიმალავ ღვთის გამოუთქმელ ბედისწერას, რომელიც მომავალში აღსრულდება, თუმცა ის, რასაც გეტყვი, საიდუმლოდ უნდა შეინახო მანამ, სანამ ღვთის ბედისწერა არ აღსრულდება. მე დავინახე ექვსი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბოიარი, რომლებიც ნადიმზე უთავოდ ისხდნენ; და ეს რომ დავინახე, შევძრწუნდი და ამიტომ ვერც ვჭამდი და ვერც ვსვამდი. ვფიქრობ, ეს კაცები მალე თავმოკვეთილნი იქნებიან. მაგრამ ნახე, შვილო, არავის მოუყვე, რაც ჩემგან მოისმინე.
შემდეგ წმინდანი თავის სავანეში ჩავიდა საბუთითა და მრავალი ძღვენით, რომელიც მას ნოვგოროდში შესწირეს.
გარკვეული დროის შემდეგ წმინდანმა გაიგო, რომ მოსკოვის დიდმა მთავარმა იოანე ვასილის ძემ 2606, ნოვგოროდში დიდი ლაშქრით ჩასვლისას, სიკვდილით დასაჯა რამდენიმე ბოიარი, რათა სხვები დაშინებოდა; კერძოდ, მახვილით მოკვეთეს თავი იმ ექვს ბოიარს, რომლებიც წმინდანმა ბოიარინ მართას ნადიმზე უთავოდ მჯდომარენი ნახა. თავად ბოიარინი მართა კი, დიდი მთავრის ბრძანებით, თავის შვილებთან ერთად ნიჟნი ნოვგოროდში გადაასახლეს; მისი ქონება გაძარცვეს. ამგვარად, მისი სახლი გაუკაცრიელდა წმინდა ზოსიმეს წინასწარმეტყველებისამებრ, როგორც ეს წმინდანმა იწინასწარმეტყველა იმ საათს, როდესაც ის სირცხვილით გააძევეს მისი სახლიდან.
როდესაც წმინდანმა საკმარისად იცხოვრა მიწაზე, ბევრი იღვაწა და ყოველგვარ სათნოებას მიეჩვია, მოახლოვდა მისი ნეტარი აღსასრულის ჟამი. წმინდანმა წინასწარ მოუმზადა თავისთვის კუბო და ხშირად შეჰყურებდა მას, ტიროდა, ყოველთვის სიკვდილზე ფიქრობდა და გამუდმებით ემზადებოდა მისთვის. ახლომდგომი აღსასრულის წინათგრძნობით, შრომისა და სიბერისგან დასუსტებულმა, წმინდანმა ძმები თავისთან მოუწოდა და უთხრა მათ:
– აჰა, მე, შვილნო და ძმანო, ამ დროებითი ცხოვრებიდან მივდივარ და თქვენ ყოვლადმოწყალე ღმერთსა და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელს განდობთ. მითხარით: ვინ გსურთ გყავდეთ იღუმენად ჩემს შემდეგ?
ყველა ძმამ კი, ხმამაღლა მოთქმით, ერთხმად თქვეს:
– ჩვენ გვსურს, მამაო და მწყემსო ჩვენო, შენთან ერთად მოვკვდეთ. მაგრამ ეს ჩვენს ძალაში არ არის, რადგან ღვთის სამართალი არ ჰგავს ადამიანურ სამართალს. ის, ვინც შენს ზეციურ სავანეებში წასვლა გიუწყა, უფალი ქრისტე, ღმერთი ჩვენი, მას შეუძლია მოგვცეს ჩვენც მოძღვარი, რომელიც გვიხელმძღვანელებს ხსნისკენ. დაე, შენმა ლოცვებმა დაგვიცვას ჩვენ, და შენი კურთხევა განისვენოს ჩვენზედა, რადგან შენ ხარ ჩვენი მამა უფალში. და როგორც ამ ცხოვრებაში ზრუნავდი ჩვენზე, ასევე, გევედრებით, შეგვეწიე ჩვენ ღმერთთან შენი წარსვლის შემდეგაც. არ დაგვტოვო ობლად.
ამ სიტყვების თქმის შემდეგ, ძმები დადუმდნენ, მაგრამ არ წყვეტდნენ ტირილს და გოდებას. ღირსმა მამამ კი კვლავ უთხრა მათ:
– შვილებო! კვლავ გიმეორებთ, რომ თქვენ გადმოგცემთ უფალს და მის ყოვლადწმიდა დედას, ხოლო იღუმენად გყავდეთ არსენი, რადგან ის უღირსესი მამაკაცია და ყველაზე უნარიანი მონასტრისა და ძმების სამართავად.
ამ სიტყვების თქმის შემდეგ, ღირსმა მამამ იღუმენობა არსენს გადასცა და უთხრა მას:
– აჰა, ძმაო, მე გირჩევ შენ ამ წმინდა სავანისა და აქ შეკრებილი მთელი ძმობის აღმშენებლად და ხელმძღვანელად. ყურადღებით დააკვირდი, რათა არ იქნას დავიწყებული მონასტრის არც ერთი კანონმდებლობა, რომელიც დაცულია სამოციქულო სწავლებისა და მამათა გადმოცემის მიხედვით, მაგალითად, საეკლესიო საერთო გალობის, ტრაპეზში ჭამა-სმის და საერთოდ, მთელი სამონასტრო წესდების შესახებ, რომელიც მე გადმოგეცი. დააკვირდი, რათა სავანეში ყველაფერი უვნებლად იყოს. უფალმა კი ყველა თქვენგანი მიმართოს თავისი მცნებების აღსრულებისკენ, ყოვლადწმიდა ქალწულისა და დედაკაც ჩვენი ღვთისმშობლისა და ყოველთა წმინდანთა ლოცვით, აგრეთვე თავისი მადლიანი მსახურის, ღირსი სავვატის ლოცვით. უფალმა ჩვენმა იესო ქრისტემ დაგიცვათ თქვენ ყოველგვარი მტრის მაქინაციებისგან და გაგაძლიეროთ თავის საღვთო სიყვარულში. მე კი, თუმცა სხეულით განგშორდებით, სიკვდილის ბუნებრივ ვალს ვიხდი, მაგრამ სულით განუყრელად ვიქნები თქვენთან. და ძალიან მინდა, თუკი ღვთის წინაშე მადლი ვპოვე, რომ ჩემი თქვენგან წასვლის შემდეგ ეს სავანე კიდევ უფრო გაიზარდოს, რომ აქ მრავალი ძმა შეგროვდეს, ქრისტეს სიყვარულით შეერთებულნი, რათა აქ უხვად იყოს როგორც სულიერი ნიჭები, ისე არ მოაკლდეს სხეულის არსებობისთვის აუცილებელი საგნებიც.
ასე თქმის შემდეგ, ღირსი მამა კიდევ საკმაო ხანს ასწავლიდა ძმებს სათნო ცხოვრებას. შემდეგ, ყოველი ძმის ამბორითა და კურთხევით, ნეტარმა აღაპყრო ხელები ცისკენ და დაიწყო ლოცვა სავანისთვის და მთელი თავისი სამწყსოსთვის, აგრეთვე საკუთარი თავისთვისაც. ამის შემდეგ, ჯვრის ნიშნით გადაიწერა პირჯვარი, ღირსმა მამამ ძმებს მიმართა და თქვა:
– მშვიდობა თქვენდა!
ამ სიტყვების თქმის შემდეგ, წმინდანი დაწვა სარეცელზე და თავისი წმიდა სული უფლის ხელს მიანდო, რომელიც მთელი სულითა და გულით უყვარდა და რომელსაც თავისი ყრმობიდანვე ემსახურებოდა, კეთილი საქმეების ღვაწლში შრომობდა.
ღირსი მამის აღსასრული მწარედ იგლოვეს მისი სავანის ძმებმა; ბოლოს, სამარხისათვის შესაფერისი საგალობლების გალობის შემდეგ, ძმებმა ღირსი მამის პატიოსანი სხეული საფლავში დაასვენეს, რომელიც მან, ჯერ კიდევ სიცოცხლეში, საკუთარი ხელით ამოთხარა უფლის ფერისცვალების ეკლესიის საკურთხევლის უკან. აქ შემდეგ ძმებმა სამლოცველოც ააგეს ღირსი მამის ნაწილებზე, დადგეს ხატები და სანთლები და, აქ მოსულნი, ღირსი მამის მიმართ ლოცულობდნენ. ღირსი მამის საფლავთან არაერთხელ აღესრულა სასწაულები და ნიშნები, რადგან თავად ღირსმა მამამ, სულით უფლისკენ წასვლისას, ძმებს უთხრა, რომ ის არ დატოვებდა იმ ადგილს, სადაც მოღვაწეობდა, არამედ აღუთქვა, რომ სულით დარჩებოდა თავის მოწაფეებთან; და მართლაც, ღირსმა მამამ შეასრულა თავისი აღთქმა, ზეციური სავანეებიდან სტუმრობდა თავის მიწიერ სავანეს და უხილავად იმყოფებოდა მის მახლობლად: ხანდახან კი წმინდანი ხილული სახით ეცხადებოდა ხმელეთზეც და ზღვაზეც, ეხმარებოდა ყველა გაჭირვებულს. მრავალჯერ გამოეცხადა ღირსი მამა მათ, ვინც ზღვაზე მიცურავდა, როდესაც ისინი საფრთხეში იყვნენ, აჩერებდა ქარიშხალს და იხსნიდა გემებს დაღუპვისგან; ხანდახან ღირსი მამა ტაძარში გამოეცხადებოდა მოლოცულებს დანარჩენი ძმების რიგებში. თავისი მიცვალებიდან მალევე, ღირსი მამა თავისი აღსასრულიდან მეცხრე დღეს გამოეცხადა ბერ დანიელს და მოუყვა, თუ როგორ, ღვთის წყალობით, უშიშრად განვლო საჰაერო სულების გვერდით, თავი დააღწია მათ მახეებს და წმინდანთა დასს შეუერთდა.
შემდეგ ღირსი მამა ხილულად გამოეცხადა ბერს ტარასის მისსავე საფლავზე, ასევე გერასიმეს, თავის მოწაფეს. ამ უკანასკნელს ღირსი მამა გამოეცხადა კვირა დღეს, ცისკრის შემდეგ და წარდგა, თითქოს ღირსი საბატის საფლავიდან მიდიოდა თავისი საფლავისკენ, თან წმინდანმა, გერასიმეს შეხედა და უთხრა:
– იღვაწე, შვილო, და მიიღებ საზღაურს შენი შრომისთვის.
იმავე გერასიმეს ღირსი მამა მეორედ გამოეცხადა ღვთის ლიტურგიისას დიდ ხუთშაბათს; თან ღირსი მამა ტაძარში მლოცველთა შორის იყო. როდესაც ძმებმა ზიარება დაიწყეს, ღირსმა ზოსიმემ გერასიმეს უთხრა:
– შენც წადი და ეზიარე.
შემდეგ ღირსი მამა სულ იდგა იმ ბარძიმთან, საიდანაც ძმები ეზიარებოდნენ, ხოლო როდესაც ყველამ ეზიარა, უეცრად უხილავი გახდა.
ერთხელ, როდესაც მღვდელ-ბერი დოსითე, საეკლესიო კარიბჭეში საღამოს ლოცვაზე მდგომი, ერთი ეშმაკეული ძმისთვის ლოცულობდა, მას გამოეცხადა ღირსი მამა და უთხრა:
– იმ ძმის განკურნება, ვისთვისაც ლოცულობ, მის სულიერ სარგებლობას არ მოუტანს; აუცილებელია, რომ ის ძმა კიდევ ცოტა ხანს დარჩეს იმავე ტანჯვაში.
ვიღაც ბერი თეოდულე, შემთხვევით დაცურდა, მიწაზე დაეცა და ძლიერ დაშავდა, ისე რომ ვეღარ ასრულებდა ჩვეულებრივ სამონასტრო კანონს, არამედ იძულებული იყო, სულ საწოლში დარჩენილიყო. ღირსი ზოსიმე ერთხელ გვიან საღამოს მივიდა მის სენაკში და, შესვლის შემდეგ, ლოცვით განკურნა იგი.
ამ და მრავალი მსგავსი შემთხვევიდან ძმები დარწმუნდნენ, რომ ღირსი მამა არ ივიწყებდა იმ ადგილს, სადაც მოღვაწეობდა თავისი მიწიერი ცხოვრების განმავლობაში, რადგან არ ტოვებდა უმწეოდ ყველა გაჭირვებულ ძმას, არამედ ყველას, ვინც მას რწმენით მოუწოდებდა, სწრაფად უწევდა დახმარებას.
სავანის ერთ-ერთმა ბერმა, სახელად მიტროფანემ, ძმებს თავის შესახებ უამბო, რომ როდესაც ის ჯერ კიდევ ერში იყო და, ვაჭრად მყოფი, ზღვაზე მიცურავდა, ერთხელ ისეთი ძლიერი ქარიშხალი ამოვარდა, რომ მის გემს თითქმის სულ ტალღები ფარავდა და მასზე მყოფმა ყველამ, უკვე სიცოცხლეზე ხელი აიღეს, ცრემლით დაიწყეს უფლისა და მისი ყოვლადწმიდა დედისადმი ლოცვა დახმარებისთვის. გემი ტალღებზე ოცდაათი დღე დაჰქონდა. მოგზაურებმა გაიხსენეს ღირსი ზოსიმე, სოლოვაკის სასწაულთმოქმედი, და დასახმარებლად მოუხმეს მას. მალევე მათ დაინახეს ღირსი მამა გემის კიჩოზე მჯდომარე და ტალღებზე მანტიით დამრტყმელი; ამის შედეგად ღელვა ჩერდებოდა. და მანამდე მართავდა ღირსი მამა გემს, სანამ ის ნაპირზე არ მიადგა. ამის შემდეგ საკვირველი მესაჭე გაქრა გემიდან.
მოხდა ისე, რომ ბერი ელისე ზღვაზე ცურვის დროს ძლიერ ავად გახდა და სქემის მიღება სურდა, მაგრამ ნაპირზე მისვლა ვერ მოასწრო და გარდაიცვალა. ღირსმა ზოსიმემ აღადგინა იგი მკვდრეთით და ის ბერი ცოცხალი იყო მანამ, სანამ სქემა არ მიიღო და არ ეზიარა წმინდა საიდუმლოებებს; შემდეგ ბერი კვლავ უფალში განისვენა.
ერთ საერო პირს, სახელად ნიკონს, ძლიერ სტანჯავდნენ ეშმაკები. როდესაც იგი მიიყვანეს ღირსის ნაწილებთან, ეს უკანასკნელი გამოეცხადა მას და, ავადმყოფობისგან გაათავისუფლა რა, სახლში ჯანმრთელი გაგზავნა.
ერთმა დაბრმავებულმა მიწათმოქმედმა, ღირსის საფლავზე მისულმა, განკურნება მიიღო და ხედვა დაიწყო. თუმცა, თავისი მცირედმორწმუნეობის გამო, ის მიწათმოქმედი მეორედ დაბრმავდა. კვლავ მისულმა ღირსის საფლავზე და მონანიებით ლოცვის შემდეგ, მიწათმოქმედმა განმეორებითი განკურნება მიიღო. მრავალი სხვა ავადმყოფიც განკურნა ღირსმა, რადგან არასოდეს ეტყოდა უარს დახმარებაზე ყველას, ვინც რწმენით მიმართავდა მას.
ღირსი ზოსიმე მრავალს ეცხადებოდა არა მხოლოდ მარტო, არამედ ღირს სავატითან ერთადაც; ასე, მაგალითად, ერთხელ ძმა იოსები, კუზოვის კუნძულზე (სოლოვეცკის კუნძულიდან ოცდაათ ვერსზე) ყოფნისას, ღამით მთაზე ავიდა სალოცავად; სოლოვეცკის მონასტრის მიმართულებით გახედვისას, მან მონასტრის შუაგულში ორი ცეცხლოვანი სვეტი იხილა, რომლებიც მიწიდან ცამდე აღწევდნენ; როდესაც ამ ძმამ ნანახი სხვა ძმებს მოუყვა, მათ თქვეს: „ესენი სოლოვეცკის მონასტრის დამაარსებლები და წინამძღვრები, ზოსიმე და სავატი არიან, რომლებიც თავიანთი საფლავებიდან აღმობრწყინდებიან, რადგან ისინი სულიერი სვეტები არიან, განათლებულნი ღვთის მადლის ცისკრით“.
ორი ძმა, სავატი და თერაპონტი, დიდი მარხვის გასვლის შემდეგ მონასტრის საჭიროებისთვის გაგზავნეს ვირმაში, რადგან აქ იყო მონასტრის ეზო, სადაც ინახებოდა სხვადასხვა მარაგები. ცურვისას, მოგზაურები მიუახლოვდნენ კუნძულ შუჟმუის, რომელიც სოლოვეცკის კუნძულიდან სამოც ვერსზე იყო დაშორებული; ამ დროს ერთ-ერთმა მგზავრმა, სავატიმ, იმ კუნძულზე ორი ცეცხლოვანი სვეტი დაინახა, არც ისე დიდი ზომის. კუნძულთან მიცურვისას, მოგზაურებმა პატარა ქოხი დაინახეს და მასში ორი ადამიანი, შიშველი და მშიერი, ძლიერად ფეხებდაავადებული, თითქმის ცოცხალ-მკვდარი. ზამთრის დასაწყისში ეს ორი ადამიანი ზღვაზე მიცურავდა, მაგრამ როდესაც ზღვაზე ქარიშხალი ამოვარდა, მათი გემი ტალღებმა დაამსხვრია; ნაპირზე მისულებმა, მათ გადმოსხდნენ და იქ გამოზამთრეს, რადგან არავინ შეხვედრიათ, ვინც მათ აქედან წაიყვანდა. როდესაც ამ უბედურებმა ბერები დაინახეს, ჰკითხეს მათ:
– ვინ ხართ თქვენ? ნუთუ სოლოვეცკის უხუცესებმა გამოგიგზავნეს ჩვენთან?
სავატიმ და თერაპონტმა კი ჰკითხეს მათ:
– რომელ სოლოვეცკელ უხუცესებზე საუბრობთ?
ავადმყოფებმა უპასუხეს მათ:
– აქ ორი პატიოსანი უხუცესი გვსტუმრობდა; ერთ მათგანს სავატი ჰქვია, მეორეს კი ზოსიმე. როდესაც ისინი მოდიოდნენ ჩვენთან, ჩვენი ტანჯვა მსუბუქდებოდა; არც შიმშილს ვგრძნობდით და არც სიცივეს. დღესაც ჩვენთან იყვნენ თქვენ მოსვლამდე და გვითხრეს: „ნუ სწუხართ, მალე გამოგიგზავნით ვინმეს თქვენს წასაყვანად“.
ეს რომ მოისმინეს, ბერები გაოცდნენ და, საჭმლით განამტკიცეს რა ავადმყოფები, თავიანთ ხომალდზე გადაიყვანეს ისინი, შემდეგ კი მონასტერში წაიყვანეს.
ღირსმა ზოსიმემ და სავატიმ განკურნეს ერთი ეშმაკეული ქალი, სახელად მარიამი, რომელსაც ქმარი ონისიმე ერქვა. ანალოგიურად, ღირსებმა აღადგინეს მეორე ქალი, ზოსიმეს ყოფილი მსახურის, იერემიას ქალიშვილი, რომელმაც ეშმაკების შთაგონებით თავი მოიკლა. მისი ჭრილობებიც კი სრულად განიკურნა, რადგან ღირსები მას სიზმარში გამოეცხადნენ, მას შემდეგ რაც აღადგინეს იგი, ხელში მისცეს ჭურჭელი ერთგვარი მალამოთი და უთხრეს:
– წაისვი შენს ჭრილობებზე, რადგან მამაშენისა და დედაშენის ცრემლების გამო მოვედით შენს განსაკურნებლად.
იმ ქალწულმა, წმინდანთა ბრძანების (რაც სიზმარში იყო) შესრულების შემდეგ, სამ დღეში სრულად გამოჯანმრთელდა.
ვიღაც ვასილი, რომელიც ადრე ყაჩაღი იყო, მოინანია, მივიდა სოლოვეცკის მონასტერში და იქ ბერული წოდება მიიღო. მაგრამ, გარკვეული დროის შემდეგ, ეშმაკისგან ცდუნებულმა, მან მონასტრიდან გაქცევა განიზრახა. მოამზადა რა ნავი, მან ფარულად ჩადო მასში მონასტრის ზოგიერთი ნივთი – წიგნები, სამოსი და ჭურჭელი – და ღამით მონასტრიდან გაქცევას აპირებდა. შემდეგ იგი მიადგა ანზერის კუნძულს, რომელიც მონასტრიდან თხუთმეტ ვერსზე იყო დაშორებული; აქ მას დაუძლეველმა ძილმა მოუარა; ნავი ნაპირზე მიაბა რა, იმ ბერმა მიწაზე დაწვა და ჩაეძინა. სიზმრისეულ ხილვაში მას ორივე ღირსი გამოეცხადა; ერთ-ერთმა მათგანმა – ზოსიმემ, მასზე განრისხებულმა შეხედა და უთხრა:
– საცოდავო! შენ მე მპარავ! მე ვაშენებ, შენ კი ანგრევ!
ვასილიმ კი იმ ხილვაში ღირსს პატიება სთხოვა, რის საპასუხოდაც ღირსმა უთხრა:
– პატიებას მიიღებ, მაგრამ ამ ადგილას სამი დღე დარჩები.
გამოღვიძებულმა ვასილმა ვერავინ დაინახა, ვერც ნაპირზე მიბმული ნავი იპოვა; შემდეგ, მიწაზე დაჯდა და მწარედ ატირდა, რადგანაც არ აპირებდა იქიდან წასვლას სამი დღის გასვლამდე.
ამასობაში, ზოგიერთმა ვაჭარმა, რომლებიც იმ კუნძულთან ჩაუვლიდნენ, ბერი იქიდან წაიყვანეს და მონასტერში მიიყვანეს, სადაც ამ უკანასკნელმა, მოინანია, ძმების წინაშე დაიტირა თავისი ცოდვა და უამბო მისთვის ღირს მამათა გამოცხადების შესახებ.
ამავე დროს, მონასტრის მეთევზეები თევზს იჭერდნენ მდინარე უმბაზე, კუნძულიდან დაახლოებით ხუთასი ვერსის დაშორებით. მათი წინამძღვარი იყო ბერი ფოტი. მას სიზმარში გამოეცხადნენ ღირსი მამები და უთხრეს:
– აჰა, ჩვენ მოგიტანეთ ნავი სათევზაოდ, რადგანაც ვიცით, რომ კიდევ ერთი ნავი გჭირდებათ თევზაობისთვის; მხოლოდ ნახეთ, არაფერი დაკარგოთ იმისგან, რაც მასშია, არამედ ყველაფერი მთლიანად მიიტანეთ მონასტერში.
გამოღვიძებულმა ფოტიმ თავისი ხილვის შესახებ სხვა მეთევზეებს უამბო. ნაპირისკენ წასულმა მეთევზეებმა მართლაც დაინახეს იქ ნავი და მასში ბევრი ნივთი, რომელიც მონასტერს ეკუთვნოდა. ეს ნივთები მეთევზეებმა მოგვიანებით მონასტერში მიიტანეს და იქ ღირსი მამების გამოცხადების შესახებ უამბეს.
ვიღაცამ, სახელად თეოდორემ, რომელიც ზღვის სანაპიროზე, მდინარე სუმას მახლობლად ცხოვრობდა, შემდეგი გადმოსცა:
«შემთხვევით, – თქვა მან, – ზღვაზე ვცურავდი ტვირთით. მოულოდნელად ძლიერი ქარიშხალი ამოვარდა; ღუზა ჩამოვუშვით და ადგილზე გავჩერდით, ძლიერ შეწუხებულებმა, ლოცვით მივმართეთ ღმერთს, იმავდროულად დახმარებას ვთხოვდით ღირს ზოსიმესა და სავატის. მე კი, გემში შევედი, ჩამთვლიმა და უცებ დავინახე ორი ბერი, სახით კეთილმოსურნენი, რომლებიც გემზე იდგნენ და მესაჭეს ეუბნებოდნენ: „გემი ქარისკენ მოაბრუნე ცხვირით.“ მაშინვე გამეღვიძა, მივედი ადამიანებთან, რომლებიც გემიდან წყალს ცლიდნენ. ერთ-ერთმა მათგანმა, ძლიერ დაღლილმა, ჩათვლიმა, ხოლო გამოღვიძებულმა მითხრა: „ახლახანს ვნახე ორი ბერი გემზე, რომლებიც ერთმანეთთან საუბრობდნენ, თანაც ერთმა მათგანმა მეორეს უთხრა: „მოუფრთხილდი, ძმაო, ამ გემს, მე კი სოლოვკში ვჩქარობ წირვაზე.“ ჩვენ კი, ეს რომ მოვისმინეთ, ძალიან გაგვიკვირდა და გავიხარეთ, რადგანაც ახლა დაღუპვისგან ხსნაზე დავიწყეთ იმედის ქონა. და მართლაც, მალე ქარიშხალი შეწყდა, დადგა სიჩუმე და ჩვენ გზას გავუდექით, ვადიდებდით და მადლობას ვწირავდით ღმერთს და მის წმინდა მადლმოსილებს».
ბერმა ფილიმონმა შემდეგი გადმოსცა:
«როდესაც უდაბნოში ვცხოვრობდი განმარტოებით, ზოგჯერ თავს დამესხმოდა, ეშმაკის მოქმედებით, ძლიერი სასოწარკვეთა; ამ სასოწარკვეთილების მიზეზი კი შემდეგი იყო: ერთ-ერთმა ძმამ ჩემთან შესანახად დატოვა თავისი ფული, თორმეტი მონეტა; გარკვეული დროის შემდეგ ის ფული, უცნობია როგორ, გაქრა. ამ ძმამ, ეს რომ შეიტყო, ძალიან დამწუხრდა; მეც დამწუხრდი და რამდენიმე დღე გულმოკლული ვიყავი. ერთხელ, მას შემდეგ რაც ჩემი კანონი დავასრულე და, დაჯდომისას, ცოტა ჩამთვლიმა, ჩემს კელიაში ორი ბერი შემოვიდა. მე ვუთხარი მათ: „რატომ შემოხვედით აქ ლოცვის გარეშე?“ მათ კი მიპასუხეს: „არა, ჩვენ ვილოცეთ; შესაძლოა შენ ვერ გაიგონე.“ მაშინ მე ვუთხარი მათ: „დაჯექით, ჩემო ბატონებო.“ შემდეგ ვთქვი: „ვინ ხართ თქვენ; ჩვენი მონასტრის ბერები ხომ არ ხართ? მე არ გიცნობთ.“ ერთმა მათგანმა მითხრა: „მე ზოსიმე მქვია, ეს კი – სავატი. ნუ სწუხარ, ძმაო, შენთვის დაკარგულ ნივთზე, რადგანაც ის მოიძებნება.“ ამ ღირსმა მამებმა ბევრი სხვა რამეც მითხრეს, მამშვიდებდნენ და შემდეგ უჩინარნი გახდნენ. მე კი, გამოღვიძებულმა, უკვე ვერავინ დავინახე, მაგრამ ჩემი მწუხარება გაქრა და გულში სიხარული ვიგრძენი. დაკარგული ფული კი იმავე ადგილას იპოვეს, სადაც დაიდო. მეც დავმშვიდდი და ჩემი ძმაც, და ჩვენ ერთად შევწირეთ ქება და მადლიერება ღმერთს და ღირს მამებს ზოსიმესა და სავატის».
ბევრი სხვა სასწაულიც აღესრულა ამ ღირსი მამების, სოლოვკის მონასტრის წინამძღვრების მიერ; აქ მოხსენიებულნი კი დაე იყოს ჩვენი სულიერი სარგებლობისთვის და ღვთის წმინდა მადლმოსილთა სადიდებლად, ასევე ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს სადიდებლად, რომელიც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად უკუნისამდე იდიდება. ამინ.
ღვთაებრივი გონების ნებით დამკვიდრდი უდაბნოში და იქ, შენი გონება ზეციურ სავანეებს მიაპყარი და მიწაზე ანგელოზთა სწორი ცხოვრებით იცხოვრე. ლოცვით, შრომითა და მარხვით შენს მოწაფეთათვის მაგალითი იყავი. ამიტომაც ღმერთმა, იხილა რა შენი კეთილი ნება, გაგიმრავლა შვილები უდაბნოში, რომელიც შენი ცრემლების ნაკადებით ირწყვებოდა. მაგრამ, რაკი ღვთის წინაშე გაბედულება გაქვს, მოიხსენიე სამწყსო, რომელიც შეკრიბე, ბრძენო, და არ დაივიწყო, როგორც აღგვითქვი, შენი შვილების მონახულება, ზოსიმე, ღირსო მამაო ჩვენო.
ჩვენი ღირსი მამა აღაპიტე, რომის პაპი
წმიდა აღაპიტე, რომის პაპი, გოთთა მეფე თეოდორიხ დიდმა, რომელიც იმ დროს იტალიას ფლობდა, კონსტანტინოპოლში გაგზავნა იმპერატორ იუსტინიანესთან მშვიდობის თაობაზე მოსალაპარაკებლად. გზად მიმავალს შეხვდა ადამიანი, რომელიც ორი სნეულებით იტანჯებოდა – იყო მუნჯი ენითა და კოჭლი ფეხებით. წმიდა აღაპიტემ ხელი მოჰკიდა მას და განკურნა კოჭლობისგან; ხოლო ქრისტეს წმიდა ხორცსა და სისხლს აზიარა რა, ენა გაუხსნა მას.
კონსტანტინოპოლში ყოფნისას წმიდა აღაპიტემ იქ იხილა ბრმა, რომელიც ე.წ. ოქროს კარიბჭესთან იჯდა და მოწყალებას ითხოვდა. შეებრალა იგი წმიდა აღაპიტეს და მარჯვენა ხელი დაადო თვალებზე, რის შემდეგაც ბრმას თვალი აეხილა.
წმიდა აღაპიტეს კონსტანტინოპოლში ყოფნის დროს, იმპერატორ იუსტინიანეს ბრძანებით, აქ შეიკრიბა საეკლესიო კრება, რომელზეც გადაყენებულ იქნა პატრიარქი ანთიმოზი, რომელიც საპატრიარქო ტახტზე უკანონოდ, საეკლესიო კანონების საწინააღმდეგოდ იყო აღყვანილი. გადაყენებული ანთიმოზის ნაცვლად აღყვანილ იქნა ვინმე მღვდელი, სახელად მინა, რომელიც წმიდა და მკაცრად მოსაგრე ცხოვრებას ეწეოდა. ამავე კრებაზე დაგმობილ იქნა სევერუსის ერესი.
ამ ამბიდან მალევე წმიდა აღაპიტე უფალთან მიიცვალა და კონსტანტინოპოლში დაკრძალეს.