წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმიდა მღვდელმოწამე არტემონის მარტვილობა
დიოკლეტიანეს მეფობის ჟამს ქრისტიანთა დიდი დევნა დაიწყო: რომის სახელმწიფოს ყველა ქალაქსა და ოლქში მტანჯველები გაგზავნეს, რათა ქრისტიანები აიძულებინათ, მსხვერპლი შეეწირათ და კერპებისთვის ეცა თაყვანი, ხოლო მოწინააღმდეგენი სიკვდილით დაესაჯათ.
სხვათა შორის, ასეთი მოციქული, სახელად პატრიკი, ლაოდიკიის ოლქშიც ჩავიდა, სადაც დაუყოვნებლივ შეუდგა მეფის ბრძანების აღსრულებას. პატრიკის ჩამოსვლამდე, მისი მოახლოების შეტყობისთანავე, ლაოდიკიის ეპისკოპოსი, ნეტარი სისინიოსი, წმიდა პრესვიტერ არტემონთან და რამდენიმე ქრისტიანთან ერთად, ღამით შეიჭრა ქალღმერთ არტემიდას საკერპოში და, წინასწარ დამსხვრეული, დაწვა ყველა იქ მყოფი კერპი. შემდეგ, თავის ქრისტიანულ ეკლესიაში დაბრუნებულმა, რომელიც ქალაქიდან ხუთი ვერსის დაშორებით იყო, აღასრულა ჩვეული ღვთისმსახურება და მორწმუნეებს ასეთი დარიგებით მიმართა:
– შვილებო ჩემო, ქალაქთან ანტიქრისტეს მოახლოების შესახებ ხმები დადის, რათა ქრისტიანები მოკლას: ნუ შეშინდებით, რათა არაფერმა – არც ცეცხლმა, არც მახვილმა, არც მხეცებმა, არც სხვა სასტიკმა სიკვდილმა ვერ განგაშოროთ ქრისტეს სიყვარულს.
როდესაც პატრიკი ქალაქში ჩავიდა, უპირველესად აპოლონის საკერპოში შესწირა მსხვერპლი; იმავე დღეს მან ხალხისთვის სანახაობები მოაწყო და გამოაცხადა მეფის ბრძანება, რომელიც ქრისტიანობის აღიარებას კრძალავდა. ხუთდღიანი სანახაობებითა და ნადირობით გართობის შემდეგ, პატრიკს არტემიდასთვის მსხვერპლის შეწირვა მოუნდა, მაგრამ მის საკერპოში შესვლისას, თავისდა გასაოცრად, იქ კერპები ვერ იპოვა.
– სად არიან ისინი? – იკითხა მან.
მის ირგვლივ მყოფმა ზოგიერთმა ბერძენმა უპასუხა, რომ არტემიდას ქანდაკება და სხვა კერპები ეპისკოპოსმა სისინიოსმა გაანადგურა, თავის მღვდელ არტემონთან და სხვა ქრისტიანებთან ერთად. პატრიკის შეკითხვაზე, თუ სად იმყოფებოდა ეპისკოპოსი ქრისტიანებთან ერთად, უთხრეს, რომ ყველა ქრისტიანი თავის ეკლესიაში იყო შეკრებილი. პატრიკი მაშინვე ცხენზე შეჯდა და შეიარაღებული მეომრების თანხლებით ქრისტიანული ეკლესიისკენ გაემართა, განზრახული ჰქონდა ქრისტიანები მოეკლა, ხოლო სისინიოსი და არტემონი ნაწილებად დაჭრით სიკვდილით დაესაჯა. მაგრამ როდესაც პატრიკი თავისი მოგზაურობის მიზანთან ახლოს იყო და ეკლესიამდე არაუმეტეს ერთი ვერსი რჩებოდა, უეცრად ისეთმა ძლიერმა ჟრჟოლამ მოიცვა, რომ ცხენიდან ჩამოვარდა; ეს ჟრჟოლა გადაჭარბებულმა სიცხემ შეცვალა, და პატრიკი იძულებულნი იყვნენ საკაცეზე შეესვენებინათ გზად შემხვედრ პირველ სახლში. ღამით, მეომრებით გარშემორტყმულმა, რომლებიც სანთლებით ისხდნენ და თავიანთი წინამძღოლის სიკვდილს ელოდნენ, მან თავის უახლოეს მსახურებს უთხრა:
– ქრისტიანებმა დამაწყევლეს და მათი ღმერთი მტანჯავს მე.
მათ უპასუხეს:
– ძლიერი ღმერთები და ნათელი ქალღმერთი არტემიდა დაგიბრუნებენ ჯანმრთელობას.
ძლიერ ტკივილებს განიცდიდა და ცოცხლად დარჩენაზე აღარ ფიქრობდა, პატრიკმა მეომრებს უთხრა:
– წადით ქრისტიანულ ეკლესიაში და უთხარით ეპისკოპოს სისინიოსს: ასე ამბობს მეფის მოციქული – პატრიკი: დიდია ქრისტიანთა ღმერთი! ილოცე მის მიმართ, რათა მე განვიკურნო ჩემი მძიმე სნეულებისგან; მაშინ მე შენს გამოსახულებას ოქროსგან გავაკეთებ და ქალაქის შუაგულში დავდგამ.
მეომრები წავიდნენ და პატრიკის სიტყვები ეპისკოპოსს გადასცეს. ამ უკანასკნელმა კი მას ასეთი პასუხი შეუთვალა:
– შენი ოქრო შენთან დარჩეს; თუკი ირწმუნებ ჩვენს უფალ იესო ქრისტეს, განიკურნები.
პატრიკმა მეორედ გაგზავნა ეპისკოპოსთან ელჩები, და თქვა:
– მწამს შენი ღმერთი, ოღონდ კი განვიკურნო.
ეპისკოპოსმა მისთვის ილოცა, და პატრიკი მაშინვე განიკურნა, სნეულებისგან სრულიად განთავისუფლდა.
მისი გამოჯანმრთელებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ პატრიკი პალესტინის ქალაქ კესარიაში გაემგზავრა. როდესაც ლაოდიკიას დაახლოებით სამი ვერსით დაშორდა, გზად შეხვდა წმიდა პრესვიტერ არტემონს, რომელიც ლოცვიდან ბრუნდებოდა: ის ქრისტეს სიტყვით იჭერდა გარეულ მხეცებს, და მას ორი ირემი და ექვსი გარეული ვირი მოსდევდა. წმიდა არტემონს ისინი მიჰყავდა ეპისკოპოს სისინიოსთან, რომელსაც ძალიან სურდა თავის ბაღში გარეული მხეცები ჰყოლოდა. ეტლის გაჩერება უბრძანა, პატრიკმა ღვთის მონა არტემონს ჰკითხა:
– როგორ დაიჭირე ეს მხეცები?
– ჩემი ქრისტეს სიტყვით დავიჭირე ისინი, – უპასუხა მან.
– მე მგონი, – კვლავ იკითხა პატრიკმა, – რომ შენ, მოხუცო, ქრისტიანი ხარ?
წმიდა არტემონმა ამაზე თქვა:
– ჩემი სიყრმიდან ქრისტიანი ვარ.
მაშინ პატრიკიმ ბრძანა, წმიდანი ორი ჯაჭვით შეეკრათ და ორ მეომარს გადასცა, რათა წმიდა არტემონი კესარიისკენ ეტარებინათ. რადგან გზის გაგრძელების შესაძლებლობა არ ჰქონდა, წმიდა არტემონი მიჰბრუნდა მას უკან მიმავალ მხეცებს და უბრძანა, ეპისკოპოს სისინიოსთან წასულიყვნენ. ისინი წავიდნენ და ეკლესიის გალავნის კართან გაჩერდნენ. ეპისკოპოსმა მეკარეს ჰკითხა: – საიდან მოვიდნენ ეს მხეცები?
ერთ-ერთმა ირემმა, რომელსაც ღმერთმა მეტყველების ნიჭი მიანიჭა, თქვა: – ღვთის მსახური არტემონი უსჯულო მეფის ელჩმა შეიპყრო და მას ახლა კესარიისკენ მიჰყავთ, ბორკილდადებული; ჩვენ კი მან შენთან გამოგვიგზავნა. ეპისკოპოსი შეკრთა, როდესაც ირმისგან ადამიანის საუბარი მოისმინა, და ამავდროულად დამწუხრდა, წმიდა არტემონის შეპყრობის ამბის გაგების შემდეგ. მოუხმო დიაკონ ფილეას და უთხრა მას: – ახალი სასწაული მოხდა! აი, ამ მხეცებიდან, რომლებსაც ახლა ხედავ, ერთმა ირემმა ადამიანური ენით მითხრა, რომ ღვთის მსახური არტემონი უსჯულო პატრიკიმ შეიპყრო და შებორკილი კესარიაში გაგზავნა; მე ვერ ვიკავებ თავს შიშისგან, როდესაც ვხედავ ირემს, რომელსაც მეტყველების ნიჭი აქვს, და – მწუხარებისგან, არტემონისთვის მომხდარზე ფიქრისას. აიღე სეფისკვერი და მსახურთან ერთად წადი კესარიაში; გაიგე, მართალია თუ არა ირმის მიერ ნათქვამი.
დიაკონმა აიღო სეფისკვერი და, ილოცა რა, მსახურის თანხლებით გზას დაადგა. კესარიაში მისულმა, მან მართლაც იპოვა იქ წმიდა არტემონი, საპყრობილეში გამომწყვდეული. გულითადად მიესალმა მას და უთხრა: – ყოვლადუსრულესი ღმერთის მსახურო და გონიერი ცხვრების მწყემსო, ჩვენ ამ დრომდე ვერ გავიგებდით, როგორ დაგვშორდი და მტანჯველის ხელში ჩავარდი, ირემს რომ არ მოეყოლა ეპისკოპოსისთვის ამის შესახებ; ამ მიზეზით მან გამომგზავნა აქ, რათა შემემოწმებინა მისი ნათქვამის სისწორე; ეპისკოპოსი ძალიან წუხს შენთვის.
წმიდა არტემონმა უპასუხა: – წადი, ღვთის მსახურო, და ჩემს მეუფეს, წმიდა ეპისკოპოსს, ამცნე, რომ ქრისტესთვის წამებისთვის ვარ შეპყრობილი და საპყრობილეში ვზივარ; დაე, ილოცოს ჩემთვის, რათა შევძლო ქრისტეს მოძულე მტანჯველის მზაკვრობების დაძლევა და ამგვარად ქრისტეს თანამონაწილეობის ღირსი გავხდე.
ერთმანეთის ამბორყოფის შემდეგ, ისინი დაშორდნენ: დიაკონი თავისთან დაბრუნდა, ხოლო წმიდა არტემონი საპყრობილეში დარჩა. როდესაც დიაკონმა დაბრუნების შემდეგ ეპისკოპოსს წმიდა არტემონის სიტყვები გადასცა, ეს უკანასკნელი ცრემლებით ლოცულობდა და ამბობდა:
– უფალო იესო ქრისტე, რომელმაც დანიელი ლომების ხახიდან იხსენი, სამი ყრმა ნაბუქოდონოსორის ცეცხლოვანი ღუმელიდან დაიცავი, იხსენი შენი მსახური არტემონიც მტრული პატრიკისგან, მიეცი მას ძალა, რათა დაძლიოს მტანჯველის მზაკვრობები და წმიდა მოწამეთა დასს მიათვალე იგი.
ერთ დღეს, როდესაც კესარიაში სანახაობებს აწყობდა, პატრიკიმ ბრძანა, წმიდა არტემონი მასთან მიეყვანათ და ჰკითხა: – გვითხარი, მოხუცო, რა გქვია? მან უპასუხა: – მე ჩემი ღმერთის, ქრისტეს მსახურად ვიწოდები და არტემონი ვარ.
– შენ დაამსხვრიე დიდი ქალღმერთის ქანდაკება? – თქვა პატრიკიმ. – სწორედ მე, – უპასუხა წმიდანმა. – მითხარი, – ისევ ჰკითხა პატრიკიმ, – როგორ დაძლიე ქალღმერთის ძალა და არ დაინდე მისი გამოსახულება? როგორ არ შეგეშინდა სასჯელის: ხომ მისი სიმშვიდის გამო ჯერ კიდევ არ წაურთმევია შენთვის სიცოცხლე?
– ჩემი ღმერთისთვის ლოცვით, – შეეპასუხა წმიდა არტემონი, – მე გავიმარჯვებ შენზე და შენს წამებებზეც კი; მით უმეტეს, შემეძლო დამემარცხებინა მკვდარი და უხმო კერპი.
პატრიკიმ თქვა: – შენი სახელის – არტემონის – გაგონებისას, ვიფიქრე, რომ ქალღმერთ არტემიდას მსახური იყავი; ვვარაუდობ, რომ მან სიცოცხლეც იმიტომ შეგინარჩუნა, რომ მასთან თანასახელოვანი ხარ.
წმიდა არტემონმა ამაზე შესძახა: – უსჯულო, უღმერთო და გონებადაბნელებულო ეშმაკის შვილო, თუ გსურს ჩემი სახელის შესახებ იცოდე, მაშინ დაე, იცოდე, რომ ის ღმერთმა მომანიჭა ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც დედის მუცელში ვიყავი.
პატრიკიმ შეგონება განაგრძო: – შეიბრალე შენი სიბერე და ჭაღარა, შესწირე მსხვერპლი ამ ქალაქის დიდ ღმერთ ასკლეპიოსს.
– თექვსმეტი წელი, – უპასუხა წმიდანმა, – ჩემი ღმერთის ეკლესიაში მედავითნე ვიყავი, ოცდარვა წელი დიაკვანი ვიყავი, წმიდა სახარებას ვკითხულობდი; ოცდაცამეტი წელი მღვდლის ხარისხი მეკავა, ქრისტეს შემწეობით ხალხს ხსნის გზაზე ვასწავლიდი და ვმოძღვრავდი, და ახლა შენ ითხოვ, რომ მე, შენი მიბაძვით, მსხვერპლი შევწირო ეშმაკს, რომელიც უგრძნობელ კერპშია, მაგრამ მაინც მსურს ვნახო შენი ღმერთი და გამოვცადო მისი ძალა. პატრიკიმ თქვა:
– დიდებული ძალითა და დიდებით არის აღჭურვილი ღმერთი ასკლიპი: ვინც არ მიუტანს საკმეველს ლოცვით მისი ტაძრის კარებთან, ის ვერ შევა შიგნით.
ასკლიპის სამლოცველოში გველები ცხოვრობდნენ, რომლებსაც წელიწადში ერთხელ ქურუმები ტკბილ საკვებს მიართმევდნენ.
– წავიდეთ ასკლიპის ტაძართან, – თქვა წმინდა არტემონმა, – და თუ ის არ მომცემს შიგნით შესვლის ნებას, მაშინ მე მივუტან მას საკმეველს.
აი, როდესაც წმინდანი პატრიკიუსისა და ხალხის თანხლებით ასკლიპის სამლოცველოს უახლოვდებოდა, გველებმა, უფრო სწორად, მათში მცხოვრებმა ბოროტმა სულებმა, ვერ აიტანეს ქრისტეს ძალით დაჯილდოებული მოწამის მოახლოება, საშინელი სტვენა და არეულობა ატეხეს სამლოცველოში, ისე რომ ის ქარისგან ხესავით ირყეოდა; ამის დანახვისას, პატრიკიუსი და ხალხი შიშისგან გაიქცნენ. პატრიკიუსმა უთხრა წმინდანს:
– შეხედე, რა დიდია ასკლიპის ძალა, რომელიც არავის უშვებს თავისთან წინასწარ მისთვის საკმევლის შეწირვის გარეშე.
– უბრძანე ქურუმს ტაძარი გააღოს, რომ მე იქ შევიდე, – სთხოვა წმინდა არტემონმა პატრიკიუსს.
მან ერთ-ერთ ქურუმს უბრძანა ეს გაეკეთებინა. ქურუმმა, სახელად ვიტალიმ, პატრიკიუსს მიმართა და უთხრა:
– მოვახსენებ შენს ნათელ უდიდებულესობას, რომ მე ვერ გავაღებ ტაძარს, სანამ საკმეველს ლოცვით არ შევწირავ, რადგან დიდია ღმერთ ასკლიპის რისხვა.
აიღო საცეცხლური და ჩვეული საკმეველი აღავლინა, მან გააღო სამლოცველოს კარები, თავად კი მაშინვე გაიქცა მოშორებით. მაშინ პატრიკიუსმა, შორს მდგომმა, უთხრა წმინდანს:
– მოხუცო, თუ შეგიძლია შესვლა, შედი!
წმინდა არტემონი მიუახლოვდა კარებს და, ჯვრის ნიშნის გამოსახვის შემდეგ, უშიშრად შევიდა შიგნით, და გველები უძრავად იქცნენ. წმინდანმა კი ჭეშმარიტ ღმერთს ასეთი ლოცვით მიმართა:
– უფალო ღმერთო ჩემო, რომელმან შენი მონის, დანიელის მეშვეობით შემუსრე ბაბილონის ბელი და გველი მოკალი, შენ ახლაც შენი ძალით ჩემი, ცოდვილის ხელით შემუსრე ამ გველების თავები, რათა განდიდდეს შენი წმინდა სახელი!
ამის შემდეგ მან აუკრძალა გველებს ვინმესთვის ზიანის მიყენება და, უბრძანა რა მათ გაჰყოლოდნენ, გამოვიდა მათთან ერთად. ტაძრიდან გამოსული გველების დანახვისას, ხალხი და პატრიკიუსი შეძრწუნდნენ და გაიქცნენ. წმინდა არტემონმა კი მათ უკან დაუძახა:
– რატომ გარბიხართ? ნუ გეშინიათ, შეჩერდით და ნახეთ ახლა, როგორ ჭეშმარიტი ღმერთის ძალით, რომლისაც მე მწამს, მოკვდებიან თქვენს თვალწინ ეს გველები.
შემდეგ მან შეუბერა მათ, და ისინი მაშინვე მკვდრები დაეცნენ, მის ფეხებთან გაშოტილნი, ვითარცა ელვით განგმირულნი. და უთხრა წმინდა არტემონმა პატრიკიუსს:
– ხედავთ, როგორ მოკვდნენ თქვენს მიერ თაყვანცემული ღმერთები ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს ღმერთისა და მამის ძალით.
ხალხი და პატრიკიუსი შეძრწუნებულნი იყვნენ, ხედავდნენ რა გველების მოკვლას ყოველგვარი იარაღის გარეშე; მათგან ერთი იმდენად დიდი იყო, რომ ხუთი წყრთა სიგანეში და ოცდახუთი სიგრძეში ჰქონდა. ქურუმმა ვიტალიმ კი ხმამაღლა შესძახა:
– დიდია ქრისტიანთა ღმერთი და დიდია ამ კაცის ძალა, რომელმაც ერთი შებერვით დახოცა ეს გველები!
შემდეგ, წმინდანის ფეხებთან დავარდნილი, ის ამბობდა:
– უზენაესი უფლის მონავ, მე არ დაგტოვებ, ვევედრები: ნიშანი დამადე შენი ღმერთის ძალით, რათა გავხდე შენი სამწყსოს სრულყოფილი ცხვარი; აქამდე მე ცდუნებაში ვიყავი, მჯეროდა კერპებისა და ამ გველების, ახლა კი ჭეშმარიტ ღმერთს შევიცნობ.
უბოროტესმა პატრიკიუსმა კი, სულით ბრმა რომ იყო, თუმცა ხედავდა ასეთ დიდ სასწაულს, არ ისურვა ჭეშმარიტი ღმერთის შეცნობა: მას ეგონა, რომ წმინდა არტემონმა გველები არა ღვთიური ძალით, არამედ ჯადოქრობის ძალით დახოცა. სირცხვილის აუტანლად და თავისი შერცხვენისა და გველების მოკვლის გამო რისხვით სავსემ, მან კვლავ ბრძანა წმინდა მოწამის შეპყრობა და მის უსამართლო სამსჯავროზე წარდგენა წამებისთვის. აქ მან რისხვით უთხრა წმინდანს:
– თუ არ გამიმხელ, რა ძალით დახოცე დიდი ქალღმერთ არტემიდასა და მანათობელი აპოლონის გველები, მაშინ ნაწილებად დაგკეპავ.
– ქრისტეს ძალით, ღვთისგან გამოგზავნილი მთავარანგელოზის რაფაელის დახმარებით დავხოცე თქვენი გველები, – უპასუხა წმინდა არტემონმა.
– შეიძლება თუ არა ებრაელების მიერ ჯვარცმულს ასეთი ძალა ჰქონდეს? – დაეჭვდა პატრიკიუსი.
მაშინ წმინდანმა შესძახა:
– ბოროტებისგან გაგიჟებულო, ჯოჯოხეთის მემკვიდრევ და ძველო გველო, შენ უკვე მოისმინე, ახლა კიდევ მოისმინე, რომ ჩემი ღმერთის ძალით მოკვდნენ თქვენი გველები.
ამ სიტყვების შემდეგ პატრიკიუსი გააფთრდა და ბრძანა რკინის ტაფის გახურება; შემდეგ მან ბრძანა, გაეჭიმათ მასზე გაშიშვლებული მოწამე და ეჩხვლიტათ მისთვის გახურებული რკინის წნელებით, მჭრელი რკინით კი წევრები დაეჭრათ; ამ დროს ის ეუბნებოდა წმინდა არტემონს:
– ხედავ, ურჩო ბერი, როგორ გტანჯავს შენი სხეული წამებისგან.
მოწამემ კი, ზეცისკენ აღაპყრო რა თვალები, ილოცა:
– უფალო იესო ქრისტე, ნუ დაუშვებ, რომ წარმართმა დამცინოს მე, შენს მონას; შენთვის ცნობილია, რომ შენთვის ვიტანჯები; მომეცი მოთმინება, რათა დავითმინო ეს ყოველივე, რათა მტერი შერცხვეს. შეისმინე, ღმერთო, ჩემი ლოცვა და მიიღე ჩემი ვედრება, ღმერთო საბაოთ! შენ შექმენი ცა და მიწა და სასწაულებით აავსე მთელი სამყარო; შენ ხარ ყოვლისა უფალი და ვერავინ აღუდგება წინ შენ; შენი წყალობით მიხსენი მე, უფალო. შენ აჩვენე უკანონოდ მოკლული უბოროტო ყრმა აბელის უდანაშაულობა, შენ დააჯილდოვე შენი მოსაწონი ენოქი, ზეცად აიყვანე რა იგი, შენ დაიცავი ნოე კიდობანში და კურთხევით ამაღლე მღვდელი მელქისედეკი, შენ განადიდე აბრაამი მსხვერპლის გამო, გაუმრავლე შვილები იაკობს, სოდომის ცეცხლისგან იხსენი ლოტი, განადიდე იობი მოთმინებისთვის. შენი შემწეობით იოსებმა დაამარცხა ხორციელი ვნებები და გაიმარჯვა მტრებზე. მოსე, შენი მონა, და ყველა მართალი, რომლებზედაც შენ გამოაჩინე შენი ძალა, რაც მათ ღვთისმოსაობას ცხადყოფს, გაქებენ შენ, მათ განმადიდებელ ღმერთს. და მეც, უფალო, შენი მონა, გევედრები შენ: შემიწყალე მე შენი წყალობით და შემეწიე შენი ძალით.
წმინდანის ლოცვის დროს კესარიაში გამოჩნდა ირემი, რომელიც ლაოდიკიაში ეპისკოპოსს ადამიანური ხმით ესაუბრებოდა; ხალხით სავსე მოედანზე გამოსვლის შემდეგ იგი მოწამის პატიოსან ფეხებთან დაეცა და ლოკდა მათ. შემდეგ, კვლავ მიიღო რა ღვთის ბრძანებით სიტყვის ნიჭი უკეთურის მხილებისა და მისი შერცხვენისთვის, იგი პატრიკიუსის პირისპირ დადგა და დაიწყო საუბარი:
– შეიცან, უკეთურო, რომ ღვთისთვის არაფერია შეუძლებელი: თავისი ძალის გამოსაჩენად, მას შეუძლია მეტყველება მიანიჭოს უტყვებსაც. იცოდე, რომ ღვთის მსახური არტემონი მალე განთავისუფლდება ტანჯვისგან, შენ კი ორ ფრინველს ჩაუვარდები ხელში და ჩაგაგდებენ მდუღარე ქვაბში იმისთვის, რომ არაადამიანურად ტანჯავ მართალ ადამიანს და განუდექი ღმერთს, რომელიც ჭეშმარიტად აღიარე და ირწმუნე.
გარეული ცხოველის მხილებაში ჯადოქრობის მეტს ვერაფერს ხედავდა, უკეთური პატრიკიუსი გააფთრდა და მეომრებს უბრძანა ირმის მოკვლა; ერთმა მათგანმა აიღო შუბი და ძალით ესროლა ირემს, მაგრამ ირემი გვერდზე გაიწია, შუბი კი პატრიკიუსის ერთ-ერთ მიახლოებულს მოხვდა და მუცელი გაუგმირა, ისე, რომ იგი მაშინვე მოკვდა. პატრიკიუსს შეეცოდა იგი და სამსჯავროდან თავის სახლში გაბრუნდა, მოწამის კვლავ საპყრობილეში ჩაგდება ბრძანა.
დილით კი მან ბრძანა, რომ დიდი ქვაბი ფისით აევსოთ და მოედუღებინათ, რათა მასში მოწამე თავდაყირა ჩაეგდოთ. როდესაც ბრძანება შესრულდა, პატრიკიუსს აცნობეს, რომ ყველაფერი მზად იყო; მან კი, სურდა რა თავად ეხილა წმინდა არტემონის სიკვდილით დასჯა, ცხენზე შეჯდა და ქვაბისკენ გაემართა, მაგრამ იმ დროს, როდესაც იგი უკვე მიუახლოვდა ქვაბს, ორი ანგელოზი, რომლებიც ზეციდან არწივების სახით ჩამოვიდნენ, ხელი სტაცეს პატრიკიუსს და მდუღარე ფისში ჩააგდეს, რომელშიც მისი ძვლებიც კი ჩაიხარშა. მეომრები და ხალხი ამის დანახვისას საშინლად გაიფანტნენ; წმინდანი კი, ქვაბთან მიყვანილი, მარტო დარჩა და ადიდებდა ღმერთს; მუხლი მოიდრიკა, ილოცა და მიწიდან, სადაც იდგა, წყარო აღმოაცენა. აქ მასთან მივიდა ქურუმი ვიტალი და მრავალი სხვა წარმართი; ქრისტეს რწმენით განათლებულნი, ყველანი მოინათლნენ წმინდა არტემონისგან.
იმავე ღამეს წმინდა მოწამეს ზეციდან ხმა მოესმა:
– დატოვე ქალაქი და წადი ასიაში, ადგილას, რომელიც ცნობილია ვულის სახელით და რომელიც ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს; იქ იპოვი ალექსანდრეს და მის დედას, პირონიას: მათთან ერთად მრავალს იხსნი ეშმაკებისგან და განკურნავ სნეულებებისგან, და მრავალნი, შენ მიერ ქრისტეს მოძღვრების შუქით განათლებულნი, განადიდებენ ღმერთს.
დილით ყველა ახლადმოქცეული წმინდანთან შეიკრიბა; მან კი, აიღო რა საღვთო საიდუმლოებები, მისცა მათ ქრისტეს პატიოსანი სხეული და პატიოსანი სისხლი, თქვა რა:
– ეს პური არის ქრისტეს სხეული, ხოლო ეს ბარძიმი არის ქრისტეს სისხლი, დაღვრილი თქვენი სულებისთვის; იფრთხილეთ, შვილებო, რათა არავინ არ განშორდეს ქრისტეს სიყვარულს, დარჩით ურყევნი რწმენაში, მე კი ნაბრძანები მაქვს ასიაში წასვლა.
კესარიის ეპისკოპოსმა კი, როდესაც მოისმინა ყოველივე, რაც წმინდა არტემონს შეემთხვა, და შეიტყო, რომ მან მრავალი მონათლა და ასწავლიდა სახარების ქადაგებით, მივიდა მასთან ქრისტიანებთან ერთად და მიესალმა მას ამბორით; შემდეგ, ილოცა, მონიშნა ადგილი, სადაც მოწამე იტანჯებოდა, და მოგვიანებით აქ ეკლესია ააგო; წმინდა არტემონის მიერ მონათლულებიდან ზოგი პრესვიტერად დაადგინა, ზოგი დიაკვნად, ხოლო ვიტალი ეპისკოპოსად დაადგინა და მას დაუქვემდებარა პალესტინის მხარე. წმინდა არტემონი კი, დაემშვიდობა რა ეპისკოპოსს და ხალხს, გაემართა მისთვის მითითებულ ასიის ქვეყანაში; გზაზე იგი ანგელოზმა აიტაცა და დააყენა იმ ადგილას, რომელიც მას ხილვაში გამოეცხადა; აქ, ღვთის შეწევნით, მან მრავალი დიდი სასწაული მოახდინა და მრავალი მოაქცია უფლისკენ, ასწავლა რა მათ სახარებისეული ჭეშმარიტება. თავისი ქადაგების დროს წმინდა არტემონი შეიპყრეს წარმართებმა და, მახვილით თავის მოკვეთის შემდეგ, მარადიულ სამყოფელში გადავიდა, რათა მიეღო გვირგვინი ქრისტე ღმერთისგან ჩვენისა.
წმინდა მოწამე თომაიდეს ხსენება
წმინდა მოწამე თომაიდე დაიბადა ქალაქ ალექსანდრიაში კეთილმსახური მშობლებისგან, რომლებმაც თავიანთ ქალიშვილს ჭეშმარიტი ქრისტიანული აღზრდა მისცეს და წიგნის კითხვა ასწავლეს. თხუთმეტი წლისა ის ერთ ქრისტიან ყმაწვილზე გაათხოვეს. ქმრის სახლში წმინდა თომაიდე პატიოსნად ცხოვრობდა, ყველასგან პატივდებული სიწმინდის, სიმშვიდის, უბოროტობისა და სხვა კეთილი თვისებების გამო. მათთან ერთად, ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობდა წმინდა თომაიდეს ქმრის მამა, მისი მამამთილი. საკუთარი რძლის სილამაზით მოხიბლული და ხორციელი ვნებით ანთებული, სატანის მოქმედებით, იგი ბოროტს განიზრახავდა მის მიმართ: ის ეძებდა ხელსაყრელ დროს მასთან ცოდვილი ყოფისთვის და, ვერ პოულობდა რა, იმით კმაყოფილდებოდა, რომ ყოველდღიურად, მამობრივი ალერსის საბაბით, ეხუტებოდა და კოცნიდა მას. წმინდა თომაიდე კი, თავისი სიწმინდის გამო, არც კი იფიქრებდა მამამთილის უწმინდურ ზრახვებზე და ამიტომ არაფერს მიიჩნევდა საყვედურის ღირსად მისი მხრიდან ასეთ მოპყრობაში: იგი დარწ0მუნებული იყო, რომ ეს გამომდინარეობდა მისი ქალიშვილური სიყვარულიდან მის მიმართ და, მამამთილის, როგორც მამის, პატივისცემით, განსაკუთრებული სიფრთხილით და მოკრძალებით ეპყრობოდა მას.
წმინდა თომაიდეს ქმარი მეთევზე იყო და, აი, ერთ ღამეს მისი ამქრის მეგობრები მოვიდნენ და სათევზაოდ წაიყვანეს. შვილის წასვლით ისარგებლა მისმა მამამ, მივიდა წმინდა თომაიდესთან და ცოდვისკენ მის დაყოლიებას შეუდგა. ასეთმა მოულოდნელმა საფრთხემ შეაძრწუნა იგი და მან ჭკუიდან შეშლილ მოხუცს წინააღმდეგობა გაუწია და უთხრა:
– რას აკეთებ, მამაო? ჯვარი გადაიწერე და წადი: შენი განზრახვა სატანისგანაა შთაგონებული.
მაგრამ მოხუცმა ყურად არ იღო მისი შეგონებები და ცდილობდა დაერწმუნებინა, უტიფარი სიტყვებითა და მოქმედებებით. წმინდა თომაიდე კი, ღვთის შიშითა და სიწმინდით აღსავსე, მამამთილს მტკიცე წინააღმდეგობას უწევდა: იგი ევედრებოდა და არწმუნებდა, დაეტოვებინა უკანონო და უღირსი სურვილი. მაგრამ რაც უფრო ძლიერად ეწინააღმდეგებოდა მას, მით უფრო დაჟინებით აიძულებდა იგი, როგორც ცეცხლით, უწმინდური ვნებით ანთებული. სარეცლის თავზე, კედელზე ხმალი ეკიდა; მოხსნა რა ის და ქარქაშიდან ამოიღო, მოხუცმა წმინდა თომაიდეს შეშინება დაიწყო, ასეთი მუქარით მიმართავდა მას:
– თუ არ დამიჯერებ, ამავე ხმლით მოგკვეთ თავს.
მან კი მიუგო:
– თუნდაც ნაწილებად დამჭრა, ასეთ უკანონო საქმეზე მაინც არასოდეს დავთანხმდები.
ამ სიტყვების შემდეგ, მოხუცი ძლიერ გააფთრდა, ისეთი ძალით დაარტყა ხმალი თავის რძალს, რომ მოკლა იგი, შუაზე გაკვეთა. ნეტარმა თომაიდემ თავისი სული ღვთის ხელს ჩააბარა და თავისი სიწმინდისა და უბიწოების გამო მოწამეობრივი გვირგვინი მიიღო: მან ცოდვას ებრძოდა საკუთარი სისხლის დაღვრამდე და თავისი სული ღვთის კანონისთვის დადო, თანახმა იყო სიკვდილზე, ვიდრე ღვთის განრისხებაზე და საკუთარი სხეულისა და ქმრის სარეცლის შებილწვაზე.
მკვლელს კი მაშინვე ღვთის სასჯელი ეწია: სულით დაბრმავებულმა, მხედველობა დაკარგა და, ხმალი დააგდო რა, კარებს ეძებდა, რათა სახლიდან გასულიყო და უკვალოდ გაქცეულიყო, მაგრამ კედლებს ხელით სინჯავდა, ვერანაირად ვერ პოულობდა გამოსავალს და ამიტომ იძულებული იყო ოთახში დარჩენილიყო. ამასობაში სხვა მეთევზეები მოვიდნენ და, კარზე აკაკუნებდნენ, მის შვილს თევზაობაზე ეძახდნენ. მამამ კი უპასუხა:
– ჩემი შვილი უკვე წავიდა თევზის დასაჭერად; კარები მიჩვენეთ, რადგან ვერ ვპოულობ მათ.
მათ, კარი გააღეს რა, შევიდნენ და დაინახეს მოხუცი სისხლიანი ხელებითა და სამოსით, რომელიც ცდილობდა ხელით ეპოვა გამოსავალი, და – მიწაზე სისხლში მწოლიარე, შუაზე გაკვეთილი, ქალი. ამ სანახაობამ ისინი შეძრა და ჰკითხეს:
– რას ნიშნავს ეს? ვინ და რატომ ჩაიდინა ასეთი ბოროტმოქმედება?
მაშინ მოხუცმა მათ თავისი ცოდვის შესახებ უამბო და სთხოვა, მოსამართლესთან მიეყვანათ, რათა თავისი საქმეების შესაბამისი სასჯელი მიეღო. როდესაც წმინდა თომაიდეს ქმარი სამსახურიდან დაბრუნდა და მომხდარის შესახებ შეიტყო, განუგეშებელი მწუხარება და სირცხვილი იგრძნო: იგი დასტიროდა თავის უმანკო მეუღლეს და რცხვენოდა თავისი უკანონო მამის გამო, რომელმაც, ღვთის არშეშინებით, საძაგელი დანაშაული ჩაიდინა და სირცხვილით დაფარა თავისი ჭაღარა თმები. მოხუცი სასამართლოს გადაეცა და ხმლით თავის მოკვეთით დაისაჯა. მოკლულის ცხედართან კი ალექსანდრიის მცხოვრებთა უამრავი ხალხი მოედინებოდა; ყველა გაოცებული იყო ასეთი წარმოუდგენელი და შემზარავი მოვლენით და ადიდებდა წმინდა თომაიდეს სიწმინდეს.
ამ დროს ალექსანდრიაში შემთხვევით იმყოფებოდა ღირსი დანიელ სკიტელი; მან თავის მოწაფეს უთხრა:
– შვილო ჩემო, წავიდეთ და ვნახოთ წმიდა ქალწული.
თავისი სურვილი შეასრულეს, ისინი ოქტოდეკატურ, ანუ ოთხმოცდამეათე, მონასტერში გაემართნენ. ამ მონასტრის ბერებმა პატივით მიიღეს ღირსი მამა, გულწრფელად მიესალმნენ მას. მათთვის წმიდა თომაიდას ტანჯვის შესახებ მოყოლის შემდეგ, მან ასეთი ბრძანება მისცა:
– წადით და აქ მოასვენეთ მისი პატიოსანი ცხედარი, რადგან ის არ უნდა ესვენოს საერო ადამიანებთან, არამედ პატიოსან მამებთან ერთად.
ზოგიერთი ძმა აღშფოთდა ამ ბრძანებით, რომ ქალის ცხედარი მამებთან დაესვენებინათ. ღირსმა უთხრა მათ ამაზე:
– ქალწული, რომლის აქ მოყვანა არ გსურთ, დედაა ჩემთვისაც და თქვენთვისაც: ის ხომ თავისი უბიწოებისთვის მოკვდა.
მაშინ ბერებმა ვეღარ გაბედეს წმიდა მამასთან წინააღმდეგობის გაწევა, წავიდნენ და, წმიდა თომაიდას ცხედრის აღების შემდეგ, პატივით დაკრძალეს იგი მონასტრის საძვალეში. ამის შემდეგ ყველა მამას დაემშვიდობა, ღირსი თავის მოწაფესთან ერთად სკიტში განმარტოვდა.
მისი მონასტრის ერთ ძმას ძლიერი შემოტევები ჰქონდა ხორციელ ცდუნებათა მხრიდან; ღირს დანიელთან მისულმა, მან გაუმჟღავნა მას თავისი ძლიერი ბრძოლა ხორციელი ვნებების წინააღმდეგ. ღირსმა უთხრა მას:
– წადი ოქტოდეკატურ მონასტერში და იქ, მონასტრის საძვალეში ასე ილოცე: ღმერთო, მოწამე თომაიდას ლოცვით შემეწიე და მიხსენი სიძვის ვნებისგან! მიენდე ღმერთს და ცდუნებებისგან განთავისუფლდები, – დაამატა ღირსმა მამამ.
ძმა წავიდა და ზუსტად შეასრულა ყველაფერი, რაც ღირსმა დანიელმა უბრძანა, და მართლაც სრულად გათავისუფლდა ხორციელი ცდუნებებისგან. სკიტში დაბრუნებულმა, იგი ღირს დანიელის ფეხებთან დაეცა და უთხრა:
– წმიდა მოწამე თომაიდას ლოცვითა და შენი, მამაო, ღმერთმა მიხსნა სიძვის ვნებებისგან.
ბერმა ჰკითხა:
– რა სახით განთავისუფლდი მათგან?
ძმამ მიუგო:
– თორმეტი ლოცვის აღვლენის შემდეგ და წმიდა მოწამის საფლავთან მდგარი კანდელის ზეთით ცხებისას, თავი მის საფლავზე დავდე და ჩამეძინა, და აი, გამომეცხადა ნათელი ქალწული, წმიდა თომაიდა და მითხრა: „მამაო, მიიღე ეს კურთხევა და წადი მშვიდობით შენს კელიაში“; მე მივიღე კურთხევა და გამომეღვიძა, ვგრძნობდი სრულ განთავისუფლებას ხორციელი ვნებისგან; არ ვიცი, რა კონკრეტულად ნიშნავს სიზმარში წმიდის მიერ მოცემული კურთხევა, მაგრამ კარგად ვაცნობიერებ ჩემს განთავისუფლებას ვნებებისგან.
ღირსმა დანიელმა, ძმის მიერ თავისი მონათხრობის დასრულების შემდეგ, თქვა:
– ასეთი დიდი გაბედულება აქვთ ღვთის წინაშე უბიწოებისთვის მებრძოლთ.
თავისი ცხოვრების დარჩენილ ნაწილში ძმა არასოდეს განუცდია ხორციელი ცდუნებები და ადიდებდა ღმერთს და წმიდა მოწამე თომაიდას, თავის მკურნალს. ასე იქცეოდნენ სხვებიც, მსგავსი ვნებებით შეწუხებულნი: წმიდა მოწამე თომაიდას საფლავთან მისულნი, ისინი მისი წმიდა ლოცვებით იღებდნენ შვებასა და გათავისუფლებას ხორციელი ვნებებისგან; ისინი ადიდებდნენ წმიდა მოწამეს, და ამავე დროს ადიდებდნენ უფალ ქრისტეს, რომელსაც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად ეკუთვნის პატივი და თაყვანისცემა უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
წმინდა მოწამე კრესკენტის მარტვილობა
ეს წმინდა მოწამე ლიკიის ქალაქ მირაში დაიბადა, წარჩინებული გვარიდან იყო და მეტად ცნობილი პიროვნება გახლდათ. როდესაც ხედავდა, რომ მრავალი კერპებს სცემდა თაყვანს, ერთხელაც შევიდა კერპთაყვანისმცემელთა ბრბოში და დაუწყო მათ დაყოლიება, რათა დაეტოვებინათ წარმართული ცთომილებანი, ქრისტესკენ მოქცეულიყვნენ და გადარჩენილიყვნენ.
როდესაც ამის შესახებ მხარის მმართველმა შეიტყო, ბრძანა, შეეპყროთ იგი და სასამართლოზე მიეყვანათ. სასამართლოზე მმართველმა წმინდანს დაუწყო კითხვების დასმა მისი მამისა და სახელის შესახებ, მაგრამ კრესკენტი თავს მხოლოდ ქრისტიანად მოიხსენიებდა და სხვა არაფერს პასუხობდა.
მაშინ მმართველმა უთხრა მას: – შესწირე მსხვერპლი კერპებს მხოლოდ გარეგნულად, სულში კი შენი ღვთის თაყვანისმცემლად დარჩი.
მაგრამ წმინდა მოწამემ აღშფოთებით უარყო ასეთი წინადადება და ყველას წინაშე ჭეშმარიტების აღიარებით, მმართველს უპასუხა: – შეუძლებელია, რომ სხეულმა ის არ აკეთოს, რასაც სული ფიქრობს, რადგან სული მართავს და ამოძრავებს სხეულს.
ამის შემდეგ წმინდა კრესკენტი ჩამოკიდეს და მისი სხეული გახეხეს, შემდეგ კი ღუმელი გაახურეს და როდესაც იგი გავარვარდა, შიგ ჩააგდეს. ასე მიაბარა მან თავისი სული უფალს.