წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
ღირსი მამაო ჩვენო იოანე კიბისაღმწერელის ცხოვრება
ღირსი იოანე კიბისაღმწერელი მოღვაწეობდა სინაის მთაზე, რომელიც ასე ცნობილია ძველაღთქმისეული თხრობებით. წმინდა მთა სინა მესამე საუკუნის შუა ხანებიდან ქრისტიანი მოღვაწეების თავშესაფარს წარმოადგენდა, რომლებიც აქ დევნას ემალებოდნენ; სხვებს კი სარკინოზები ტყვედ მიერეკებოდნენ. მეოთხე საუკუნეში, როდესაც ქრისტიანთა დევნა შეწყდა, აქ საბოლოოდ დამკვიდრდა ბერობა. განდეგილებს აქ იზიდავდათ როგორც აქ მომხდარი უდიდესი ძველაღთქმისეული მოვლენების წმინდა მოგონებები, ისე სინაის უდაბნოება. მოგზაურები ამბობენ, რომ მათ სინაის ნახევარკუნძულზე უფრო უდაბური ადგილი არ შეხვედრიათ. აქ დიდხანს არც ველური ცხოველები რჩებიან, არამედ შემთხვევით არაბეთის უდაბნოდან მოსულებიც კი, ცხოველთა თანდასწრებით გამხიარულებულ ადგილებში მიდიან. სინაის მთის მიდამოებში განსაკუთრებით უდაბური ადგილები იყო, რომლებიც მეტად მოსახერხებელი გახლდათ განმარტოებული მოღვაწეობისათვის, და ერთ-ერთ მათგანში (ფოლა) მრავალი წელი მოღვაწეობდა იოანე კიბისაღმწერელი. იუსტინიანე I-ის ტახტზე ასვლამდე, სინელ მოღვაწეებს მონასტერი არ ჰქონდათ – მათ მხოლოდ ერთი მტკიცე კოშკი და მის მახლობლად მცირე ტაძარი ჰქონდათ, რომლებიც მოციქულთასწორმა ელენემ ააგო. 557 წელს, იმპერატორ იუსტინიანეს დროს, ბერთა თხოვნით, აქ აიგო მონასტერი.
წმინდა იოანე სინაზე 16 წლის ასაკში მივიდა, სინელი განდეგილების ბერული ცხოვრების დიდებით მოზიდული. იოანეს წარმოშობის ადგილის შესახებ არ იცოდნენ მისმა თანამედროვე ბიოგრაფებმაც კი. ბერი დანიელი პირდაპირ ამბობს: „რომელმა ქალაქმა და ქვეყანამ აღზარდა და აღუშენა ეს მამაცი მოღვაწე მის მოღვაწეობამდე, ზუსტად და სარწმუნოდ თქმა არ შემიძლია“. და განაგრძობს: „ხოლო რომელი ქალაქი ჰყავს მას დღეს მკვიდრად და უკვდავი საზრდოთი ჰკვებავს ამ ყოვლად საკვირველ კამას, ეს სრულებით უცნობი როდია ჩემთვის. რამეთუ იგი დღესაც იმ ქალაქში მკვიდრობს, რომელზეც კეთილხმოვანი მომღერალი – წმინდა მოციქული პავლე ამბობს: „ჩვენი მოქალაქეობა ცაშია“ (ფილიპელთა 3:20). იქ მკვიდრობს იგი, უხრწნელი გრძნობით განუზომელ კეთილდღეობას ეზიარება, ღირსეული საზღაური მიიღო თავისი ღვაწლისა და შრომისათვის, დაიმკვიდრა ზეციური სასუფეველი მათთან ერთად, ვისი ფეხიც უკვე სწორ გზაზე დგას (ფსალმუნი 25:12). ხოლო თუ როგორ იღვწოდა იოანე, ამ უხრწნელი ნეტარებისათვის, მებრძოლ სხეულში, ამის შესახებ, – განაგრძობს დანიელი, – ყოველგვარი სიცხადით მოვყვები“.
„ეს ნეტარი იოანე, როდესაც მას 16 წელი შეუსრულდა სხეულებრივი ასაკით, – გონების სრულყოფილებით კი იგი მაშინაც ათასწლოვანს ემსგავსებოდა, – თავი მიუძღვნა დიდ მთავარმღვდელ-ღმერთს, როგორც უბიწო და ნებაყოფლობითი მსხვერპლი. თავისი სხეული სინაის მთაზე აღიტანა, სული კი – ზეციურ მთაზე; ხილულად მთაზე ასული, ზეციურ სიმაღლეს მიუახლოვდა, გონებით ჭვრეტდა რა უხილავ ღმერთს. სამყაროს განშორებული, თავიდანვე შეიყვარა სიმდაბლით შემკული სიმშვიდე, როგორც „გონებითი ქალწულების“ წინამძღვარი, როგორც სათნოებათა მასწავლებელი. მან მოიკვეთა თავნებობა და სიამაყე და, მშვენიერი თავმდაბლობის მიღებით, ჯერ კიდევ ბერულ ცხოვრებაში შესვლისას, ყურადღებიანი დაკვირვებით განდევნა თავისგან ეს მაცდური – თავისათვის მოსაწონობა და თავდაჯერებულობა. ქედის მოხრით, მან თავი გამოცდილ სულიერ მოძღვარს მიანდო, რათა მისი ხელმძღვანელობით უსაფრთხოდ გაევლო ვნებების საშიში უფსკრული. ამქვეყნიური ცხოვრებისგან განშორებული, იოანე ბერებს შორის ისე იქცეოდა, როგორც მცირეწლოვანი, მეტყველების უნარის არმქონე ყრმა, თითქოს მის სულს არც საკუთარი გონება ჰქონოდა, არც საკუთარი ნება, არამედ სრულიად მოკლებული იყო მისთვის ბუნებრივ თვისებებს. და რაც ყველაზე საკვირველია – თავისი ფართო განსწავლულობის მიუხედავად, იოანე თავმდაბალ ბერად რჩებოდა, ზეციური უბრალოება შეიყვარა და თავისი სიბრძნით არ ამაღლებულა, თავს დამდაბლებდა რა ღვთის წინაშე.
ღირსი იოანეს მოძღვარი და ხელმძღვანელი – როგორც ამის შესახებ სინქრონი გვაუწყებს – იყო აბბა მარტირი. როდესაც მისი ცხოვრების მე-20 წელს მარტირიმ იოანე მონაზვნად აღკვეცა, აბბა სტრატიგიმ იმ დღეს იწინასწარმეტყველა მის შესახებ, რომ იგი სამყაროს უდიდესი მნათობი იქნებოდა – რაც შემდეგ ასეც აღსრულდა.
ერთხელ აბბა მარტირი, თავის მოწაფე იოანესთან ერთად, დიდ ანასტასი სინელთან მივიდა; მათი დანახვისას, ანასტასიმ აბბა მარტირის უთხრა:
– მითხარი, მარტირი, საიდან გყავს ეს მოწაფე და ვინ აღკვეცა იგი მონაზვნად?
– შენი მონაა, მამაო, და მე აღვკვეცე იგი, – მიუგო მარტირიმ.
და ანასტასიმ გაკვირვებით თქვა:
– ო, ავა მარტირი! შენ აღკვეცე სინაის მთის წინამძღვარი.
სხვა დროს, ასევე თან წაიყვანა რა ეს იოანე, მისმა მოძღვარმა ავა მარტირიმ დიდ ბერს, იოანე საბაიტს, მიაკითხა, რომელიც მაშინ გუდდიის უდაბნოში ცხოვრობდა. როგორც კი ბერმა ისინი დაინახა, ადგა, წყალი დაასხა, იოანეს ფეხები დაბანა და ხელი უკოცნა; ავა მარტირის კი ფეხები არ დაუბანია. ამის შემდეგ ბერი საბაიტის მოწაფემ, სტეფანემ, ჰკითხა ბერს:
– რატომ მოიქეცი ასე, მამაო? არა მოძღვარს, არამედ მოწაფეს დაუბანე ფეხები და იმის ხელი უკოცნე?
ამაზე ბერმა უპასუხა:
– დამიჯერე, შვილო, არ ვიცოდი, ვინ იყო ეს ყმაწვილი მონაზონი; მე მივიღე სინაის წინამძღვარი და წინამძღვარს დავბანე ფეხები.
ასეთი იყო წმინდა სინაელი მამების წინასწარმეტყველებები ღირსი იოანეს შესახებ, როდესაც ის ჯერ კიდევ ყმაწვილი მონაზონი იყო, და ისინი შემდეგ თავის დროზე ასრულდა.
19 წლის განმავლობაში ღირსი იოანე თავისი სულის ხსნის ღვაწლს აღასრულებდა სულიერი მამის მორჩილებაში, რის შემდეგაც იძულებული გახდა დაეტოვებინა ეს ცხოველმყოფელი გზა, რადგან მისი სულიერი მამა საიქიო ცხოვრებაში გადავიდა. ისე, თითქოს შუამავლად და მეოხად გაუგზავნა იგი ზეციურ მეფეს, – როგორც ამის შესახებ მონაზონი დანიელი წერს, – იოანე უსიტყვობის ასპარეზზე გავიდა, შეიარაღებული თავისი მოძღვრის ლოცვებით, როგორც ძლიერი იარაღით სიმაგრეთა დასაქცევად (2კორ.10:4).
თავისი განმარტოებული მოღვაწეობისთვის იოანემ ერთი მეტად უკაცრიელი ადგილი აირჩია, სახელად ფოლა, რომელიც ტაძრიდან რვა ვერსის დაშორებით მდებარეობდა. თავის განმარტოებას ტოვებდა მხოლოდ დღესასწაულებზე, რა დროსაც ტაძარში მიდიოდა ღვთისმსახურებაზე. თავის უდაბნოში ღირსმა ორმოცი წელიწადი 2265 გაატარა შრომაში, ღვთაებრივი სიყვარულით ანთებული, განუწყვეტლივ აგიზგიზებული მისი ცეცხლით. მაგრამ ვის ძალუძს სიტყვებით გადმოსცეს ან დეტალურად აღწეროს ღირსი იოანეს ღვაწლი, რომელსაც ის იქ ფარულად აღასრულებდა? თუმცა, როგორც მცირე საგნებით შეიცნობა დიდი, ასევე მისი საქმეების ზოგიერთი საწყისით შევიტყობთ ამ ღირსის სათნოებებით მდიდარ ცხოვრებას.
ყველაფერს ჭამდა, რაც მონაზვნური აღთქმით არ იყო აკრძალული, მაგრამ უკიდურესად მცირე ზომით ჭამდა. და ყველაფრის ჭამით ბრძნულად ამსხვრევდა ამპარტავნებას, რადგან ის ყველაფერს ჭამდა, რათა გონება არ გაამაყებულიყო მარხვით, ხოლო მცირე ულუფის ჭამით ამდაბლებდა ტკბობისმოყვარე ვნებების დედასა და დედოფალს, ანუ სიმაძღრეს, ტრაპეზის უკიდურესი სიმწირეით ეძახდა მას: „დადუმდი, შეწყვიტე“ (მკ.4:39). უდაბნოში ცხოვრებითა და ადამიანებთან თანაცხოვრებისგან განშორებით კი ღირსი აქრობდა ხორციელი საზრდოს ალს, ისე რომ ბოლოს ფერფლით დაიფარა და სრულიად ჩაქრა.
ვერცხლისმოყვარეობას, რომელსაც წმინდა მოციქული პავლე კერპთაყვანისმცემლობას უწოდებს (ეფ.5:5), ეს გულადი მოღვაწე მამაცურად გაურბოდა, მოწყალებას გასცემდა და საკუთარ თავს ყველაზე აუცილებელშიც კი უარს ეუბნებოდა. უსაქმურობასა და სიზარმაცეს, რომელიც ასუსტებს და კლავს სულს, ის აღვიძებდა სიფხიზლისა და შრომისკენ, თითქოს ნესტრით, სიკვდილის ხსოვნით. ყოველგვარი მიდრეკილებისა და ყოველგვარი ხორციელი ვნებების ბადეებსა და ბორკილებს ის ხსნიდა, თავი უხილავი მწუხარებისა და ცრემლების ბორკილებით შეკრა; ხოლო გაღიზიანება მასში ჯერ კიდევ ადრე მორჩილებით იყო მკვდარი.
იშვიათად სტუმრობდა ვინმეს, და კიდევ უფრო იშვიათად ლაპარაკობდა რამეს, რითაც მოკლა, ობობას ქსელის მსგავსი, წურბელა-ამაოება. რაღა ვთქვა, – აგრძელებს მონაზონი დანიელი, – მის გამარჯვებაზე სიამაყეზე? რაღა ვთქვა გულის დიდ სიწმინდეზე, რომლის დასაბამი ამ ახალმა ბესელიელმა 2266
მორჩილებით, რომელიც უფალმა, ზეციური იერუსალიმის მეუფემ, თავისი თანდასწრებით დაასრულა, რადგან მისი თანდასწრების გარეშე ეშმაკი და მისი ლაშქარი ვერ დაემხობა. "მაგრამ სად მოვათავსო ამ გვირგვინში, — აგრძელებს დანიელი, — რომელიც ღირს იოანეს ქების სიტყვებისგან ვუწნით, მისი ცრემლის წყარო, რაც ბევრთან არ გვინახავს. დღემდე ცნობილია ის დაფარული ადგილი, სადაც ეს ცრემლები იღვრებოდა: ეს არის ძალზედ ვიწრო გამოქვაბული, გარკვეულ განმარტოებასა და მთის ძირში, რომელიც იოანეს სენაკიდან და სხვა სენაკებიდან ისეთ მანძილზე იყო, რომ საკმარისი ყოფილიყო ადამიანებს არ გაეგონათ და ამპარტავნებისთვის გზა ჩაეკეტა. ეს სენაკი, სადაც იოანე ხშირად მიდიოდა, ღაღადის, ტირილისა და ღვთის მოწოდებებისგან ზეცას მიუახლოვდა, ისეთი, როგორსაც შეიძლება მხოლოდ იმათგან მოისმინო, ვისაც დანებით ჭრიან, ან გახურებული რკინით წვავენ, ან თვალებს სჭრიან.
მას იმდენად ეძინა, რომ მხოლოდ ზედმეტი სიფხიზლით გონება არ დაეკარგა. ძილის წინ დიდხანს ლოცულობდა და წერდა წიგნებს, – მაგალითად, შეადგინა წიგნი, სახელწოდებით „კიბე“, რომლის გამოც მას მოგვიანებით კიბისაღმწერელი ეწოდა. წიგნების წერა იოანესთვის სევდის განდევნის საშუალებას წარმოადგენდა. მისი მთელი ცხოვრება განუწყვეტელი ლოცვა და ღვთისადმი უბადლო სიყვარული იყო; რადგან დღედაღამ მას სარკეში, სიწმინდესა და უმწიკვლობაში ჭვრეტდა, არ უნდოდა, ან უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, ვერ იკლებდა ამ ჭვრეტით.
ერთმა ბერმა, სახელად მოსემ, ღირსი იოანეს სათნო ცხოვრებით გატაცებულმა, შეევედრა, რომ თავისთან მოწაფედ მიეღო, რათა მისგან ჭეშმარიტი სიბრძნე ესწავლა. თავისი თხოვნის გასამყარებლად, მოსემ სთხოვა რამდენიმე პატიოსან უხუცესსაც, რომ მისთვის შუამდგომლობა გაეწიათ; და მათ შეევედრნენ ღირს იოანეს, რომ მოსე მოწაფედ მიეღო. ერთხელ ღირსმა იოანემ მოსეს უბრძანა, რომ ერთი ადგილიდან მიწა გადაეტანა ბოსტნეულის გრუნტის გასანოყიერებლად. მოსე, მივიდა მითითებულ ადგილზე და გულმოდგინედ ასრულებდა ნაბრძანებს. შუადღისას კი, როცა ძლიერი სიცხე დადგა, მოსე, დაღლილმა, დასასვენებლად უზარმაზარი ქვის ქვეშ დაწვა და ჩაეძინა. მაგრამ უფალმა, რომელსაც არ მოსწონს, რომ მისი მსახურები რაიმე მწუხარებას განიცდიდნენ, თავისი სიკეთის გამო მოსე მოულოდნელი სიკვდილისგან დაიფარა, ხოლო წმინდა იოანე მწუხარებისგან იხსნა. ამ დროს ღირსი იოანე თავის სენაკში იმყოფებოდა, – და აი, მას მსუბუქი ძილი ეკვრის: სიზმარში ხედავს კეთილშობილ მამაკაცს, რომელიც საყვედურით ეუბნება იოანეს:
– აი, შენ, იოანე, მშვიდად გძინავს აქ, მოსე კი საფრთხეშია.
ღირსი მაშინვე ადგა და გულმოდგინედ დაიწყო ლოცვა თავისი მოწაფისთვის. შემდეგ, როცა საღამო დადგა და მოწაფე თავისი სამუშაოდან დაბრუნდა, იოანემ ჰკითხა მას:
– ხომ არ შეგემთხვა რამე არასასურველი ან მოულოდნელი?
მან უპასუხა:
– როდესაც შუადღისას ერთ დიდ ქვის ქვეშ მეძინა, ის მოულოდნელად ჩამოვარდა და მეც დამადგებოდა, რომ არ გაცვენილიყავი იმ ადგილიდან, რადგან იმავე წამს მომეჩვენა, რომ შენ, მამაო, მეძახდი.
მდაბალმოაზროვნე იოანემ ადიდა კეთილი ღმერთი მოწაფის სიკვდილისგან ამ საკვირველი ხსნისთვის, მაგრამ თავის ხილვაზე მოსეს არაფერი უთხრა.
ღირსი იოანე ყველასთვის სათნოების ნიმუში და უხილავი სნეულებების მკურნალი იყო. ერთხელ ერთ ძმას, სახელად ისააკს, ძლიერ აწუხებდა მრუშობის ბოროტი სული. ღრმა მწუხარებაში მყოფმა ამ ძმამ სასწრაფოდ მიმართა ამ დიდებულ იოანეს და მწარე ტირილითა და გოდებით მოუყვა თავისი ბრძოლის შესახებ.
იოანემ ისააკს ამაზე უთხრა:
– მეგობარო, ორივენი ვილოცოთ!
და ჯერ კიდევ არ დაემთავრებინათ ლოცვა და ტანჯული ძმა ჯერ კიდევ პირქვე იწვა მიწაზე, როცა ღმერთმა უკვე შეასრულა თავისი სათნოს სურვილი, რადგან მრუშობის ბოროტი სული ისააკისგან გაიქცა, თითქოს შოლტით განდევნილი, წმინდა იოანეს ლოცვებით. ასე აღსრულდა დავითის ფსალმუნის სიტყვები:
„მოშიშთა თჳსთაჲ ნებასა ჰყოფს და ვედრებასა მათსა ისმენს“ (ფს. 144:19). ხოლო ავადმყოფი, როდესაც თავი ჯანმრთელად და ვნებისგან სრულიად განთავისუფლებულად იხილა, ძალზე გაკვირვებული იყო, თან მადლობას უხდიდა ღმერთს, რომელმაც ადიდა თავისი მსახური იოანე, რომელიც თავისი სასწაულებით ადიდებს უფალს.
იოანეს ზოგიერთი არაკეთილმოსურნე, შურით აღძრული, მას ცარიელმეტყველსა და მატყუარას უწოდებდა. მან კი, მათი გონს მოყვანის შემდეგ, ყველას საქმით დაუმტკიცა, რომ „ყველაფერი შეუძლია (არა მხოლოდ სიტყვით, არამედ დუმილითაც სარგებლობა) ყოველთა განმაძლიერებელ (იესო) ქრისტეში“ (ფლპ. 4:13). იგი მთელი წლის განმავლობაში დუმილს იცავდა, არც ერთი სიტყვა არ უთქვამს მათთვის, რის გამოც მისი განმკითხველი მთხოვნელად იქცნენ: რამეთუ შეიგნეს, რომ არ შეიძლება სარგებლობის მუდმივად მომდინარე წყაროს გადაკეტვა, და მასთან მისულებმა შეევედრნენ, რომ კვლავ გაეხსნა თავისი ღვთივმეტყველი ბაგეები. იოანე, რადგანაც არ უყვარდა კამათი, დაემორჩილა მათ და კვლავ თავის ძველ წესს დაუბრუნდა.
შემდეგ ყველამ, მისი ყოველმხრივი წინსვლით გაოცებულმა, როგორც რაღაც ახლად გამოჩენილ მოსეს, ძალით აიყვანეს იოანე მონასტრის წინამძღვრის თანამდებობაზე, ამგვარად დაადგინეს ეს სანათი წინამძღვრის სასანთლეზე. სინას მთის იღუმენობა რომ მიიღო, თუმცა თავისი სურვილის წინააღმდეგ, იოანე სულით მიუახლოვდა ღვთის მთას, შეიცნო ღვთის მიუწვდომელობა და მიუახლოვდა ღმერთს გონების აღმასვლის გზით, და მიიღო ღვთივნაკვეთი კანონი; გააღო ბაგეები ღვთის სიტყვის მისაღებად; თავისკენ მიიზიდა სული (ფს. 118:131) და თავისი გულის კეთილი საგანძურიდან (მთ. 12:35) გადმოღვარა ხსნის კეთილი სიტყვები.
ამრიგად, ორმოცწლიანი ბერული მოღვაწეობის შემდეგ, იოანე, დაბადებიდან 75 წლისა, სინას მთის იღუმენად იქნა არჩეული. „და არ შეცდნენ კეთილი შემფასებლები, დაადგინეს რა ეს სანათი წინამძღვრის სასანთლეზე“, – აღნიშნავს ბერი დანიელი. უფალს სასიამოვნო იყო ეს არჩევანი, რაც განსაკუთრებული სასწაულებრივი მოვლენით გამოვლინდა. ერთ-ერთი ცხოვრების აღმწერი, უცნობი სახელით, მოგვითხრობს, რომ იოანეს იღუმენად დადგინებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, მათ მონასტერში დაახლოებით 600 მგზავრი მივიდა. როდესაც ყველა მგზავრი სინას ძმებთან ერთად მაგიდას მიუჯდა, გამოჩნდა უცნობი გამგებელი, ჩაცმული თეთრ ტუნიკაში, ებრაულის მსგავსად, და ბრძანებით ურიგებდა მითითებებს მაგიდასთან მომსახურეებს. როდესაც სტუმრები წავიდნენ და ტრაპეზზე მომსახურეები დასხდნენ, საკვირველი გამგებელი აღარ ჩანდა. გაოგნებულ ბერებს ღირსმა იოანემ უთხრა: – შეწყვიტეთ ძებნა: ეს წმინდა წინასწარმეტყველი და კანონმდებელი მოსე იყო, რომელიც ამ, მის კუთვნილ ადგილას ემსახურა.
ერთ ზაფხულს პალესტინის მხარეებში უწვიმობა და დიდი გვალვა იყო. ირგვლივ მცხოვრებნი მივიდნენ ღირს იოანესთან, სთხოვდნენ მას ელოცა ღვთისთვის წვიმის მოსავლენად. და როგორც კი ილოცა ღირსმა იოანემ, მაშინვე წამოვიდა უხვი წვიმა და, გამომშრალი მიწის მორწყვით, ნაყოფიერი გახადა იგი.
როდესაც წმინდა იოანეს აღსასრულის დრო მოახლოვდა, მან ღვთისმოსაობით დაარიგა სინას მონასტრის მთელი ძმობა – თავისი სულიერი ისრაელები. მხოლოდ ერთში არ გახდა იოანე მოსეს მსგავსი, რადგან ღირსი იოანე სულით შევიდა ზეციურ იერუსალიმში, მაშინ როცა მოსეს სხეულით არ მიუღწევია მიწიერ იერუსალიმამდე 2268.
როდესაც ეს ახალი მოსე, უღრმესად ღირსი იღუმენი იოანე, უფალთან მიდიოდა, მაშინ მისი ძმა, ავვა გიორგი 2269, მის წინ იდგა, ცრემლებს ღვრიდა და ამბობდა: – აი, მტოვებ მე და მიდიხარ. მე კი ვლოცულობდი, რომ შენ ჩემზე ადრე წასულიყავი; რადგან შენ გარეშე, ჩემო ბატონო, აღარ მექნება ძალა, რომ ვმწყსო შენი წმინდა დასი: და აი, პირიქით, მე გაგზავნი შენ.
და ამაზე წმინდა ავვა იოანემ თქვა: – ნუ გეწყინება და ნუ დარდობ: თუ უფალთან გამბედაობას მოვიპოვებ, არ დავუშვებ, რომ ჩემს შემდეგ ერთი წელიც კი იცხოვრო.
ესეც ახდა. რამეთუ ნეტარი იოანეს მიცვალებიდან მე-10 თვეს, ავვა გიორგიც, მისი ძმა, უფალთან მივიდა, რათა წარდგომოდა მას თავის ძმასთან, ღირს იოანესთან ერთად, წმინდანთა დიდებაში, ადიდებდა რა მამასა და ძესა და სულიწმიდას უკუნითი უკუნისამდე. ამინ 2270.
სინას წმინდა მონასტერს ღირსი იოანე დიდხანს არ მართავდა, არა უმეტეს ოთხი წლისა. მაგრამ სინაის მისი ხანმოკლე მმართველობა აღინიშნა მეტად მნიშვნელოვანი გარემოებით: სწორედ ამ დროით თარიღდება მის მიერ ისეთი ცნობილი და გამორჩეული ნაშრომის, „კიბის“ 2271, დაწერა, რომლისგანაც თავად იოანემ მიიღო სახელი კლიმაქსი.
„კიბის“ დაწერის მიზეზი შემდეგი იყო 2272. სინაიდან ორი დღის სავალზე მდებარეობდა რაითის მონასტერი, რომელიც წითელი ზღვის მეტად თვალწარმტაც ყურეში იყო განთავსებული. იმ დროს, როდესაც სინას მონასტერს მართავდა ღირსი იოანე კლიმაქსი
რაიფის სავანის იღუმენი ასევე იყო წმინდა იოანე 2273. სინას იღუმენის სულიერი ნიჭების, მისთვის გადაცემული სულების გადარჩენის საქმეში მისი ღრმა სიბრძნის შესახებ მრავალჯერ მოსმენის შემდეგ, რაიფის იღუმენმა წერილობით მიმართა კიბის ავტორს 2274, რომელშიც თავისი სახელით და მისი სავანის ყველა ბერის სახელით სთხოვდა, დაეწერა მათთვის სახელმძღვანელო სულიერ-ზნეობრივ მოღვაწეობრივ ცხოვრებაში. „ვიცით რა შენი უფლისმიერი უპირობო და ყველა სათნოებით შემკული მორჩილება, – წერდა წმინდა იოანე რაიფელი იოანე კიბის ავტორს, – ჩვენ, უძლურნი, მოგმართავთ შენ, როგორც ყველას საერთო მამას, როგორც ყველას წინაშე უხუცესს როგორც მოღვაწეობით, ისე გონების ძალით, და როგორც შესანიშნავ მოძღვარს, ამ ჩვენი ეპისტოლით გევედრებით შენი სათნოებების სიმაღლეს... არ დაიზარო უფლისადმი ჩვენი გადარჩენისთვის ნათლად დაწერო, რა არის საჭირო და შესაფერისი სამონაზვნო ცხოვრებისთვის, როგორც ანგელოზებრივი ცხოვრების არჩეულთა ჭეშმარიტად დიდმა წინამძღოლმა, ნუ ჩაგვითვლი ჩვენს ნათქვამს რაიმე მაამებლობად ან პირფერობად. რადგანაც შენთვის ცნობილია, ჭეშმარიტად წმინდა თავო, რომ პირფერობა ჩვენთვის უცხოა და რომ მხოლოდ ყველას მიერ დადასტურებულს ვიმეორებთ. ამიტომაც უფალში დარწმუნებულნი ვართ, რომ მალე მივიღებთ და მოვიკითხავთ ჩვენს მიერ მოლოდინ სკრიპტებზე გამოსახულ პატივსაცემ ნაწერებს, როგორც ჭეშმარიტ სახელმძღვანელოს შემდგომი მტკიცე მიმდევრებისთვის, და როგორც კიბე დგას მიწაზე (დაბ.28:12), რომელიც მსურველებს ზეციურ კარიბჭემდე უვნებლად მიიყვანს, ისე რომ დაუბრკოლებლად გაივლიან ბოროტების სულებს, წყვდიადის მპყრობელებს და ჰაერის მთავრებს. რადგან თუ იაკობმა, უსიტყვო ცხვრების მწყემსმა, ასეთი უცნაური ხილვა იხილა კიბეზე (დაბ.28:12), განა მით უფრო მეტად სიტყვიერი ცხვრების წინამძღოლი ყველას არ აჩვენებს არა მხოლოდ ხილვას, არამედ სინამდვილეშიც და ჭეშმარიტებაშიც უცდომელ ამაღლებას ღმერთისკენ? გაძლიერდი, უფლისადმი, ყოვლადპატივცემულო მამაო!
ღირს იოანეს იმდენად მოკრძალებული აზრი ჰქონდა საკუთარ თავზე, რომ რაიფის იღუმენის ამ წერილმა ის ააღელვა. ღირსმა მამამ მას ასევე ეპისტოლით უპასუხა 2275:
„მივიღე მე, – წერდა კიბის ავტორი, – შენ მიერ გამოგზავნილი შენი პატივსაცემი წერილი, უძლურსა და სათნოებებით ღარიბს, უფრო სწორად კი – ბრძანება და განკარგულება, რომელიც ჩემს ძალებს აღემატება; და ვიტყვი, რომ მორჩილების უღლის – ამ ყველა სათნოების დედის – მოხსნის შიში და დიდი საფრთხე რომ არ ყოფილიყო, მაშინ არ გავბედავდი უგუნურად საქმეს, რომელიც ჩემს ძალებს აღემატება. შენ, საოცარო მამაო, ამის შესახებ უნდა გეკითხა და გესწავლა მათგან, ვინც კარგად იცის ეს საქმე; მე კი ჯერ კიდევ მოწაფეთა რიგში ვარ. მაგრამ რადგანაც ჩვენი ღვთივშემოსილი მამები და ჭეშმარიტი ცოდნის საიდუმლოებების მცოდნეები მორჩილებას იმაში აყენებენ, რომ ჩვენს ძალებს აღმატებულ საქმეებში უეჭველად დავემორჩილოთ მბრძანებლებს, ამიტომ თავმდაბლად ვწყვეტ იმას, რაც ჩემზე მაღლაა; შიშით და მონდომებით ვუახლოვდები შენი წმინდა ბრძანების შესრულებას; შენ კი, თავკაცო და მოძღვართა წინამძღოლო, გიტოვებ მის შემკობას, კონტურის გარკვევას და, როგორც სულიერი კანონის სკრიპტების შემსრულებელს, არასაკმარისის შევსებას. შენს გამო ვუახლოვდები ამ საქმეს, ვევედრები ყველა მკითხველს, თუ ვინმე ჩემს ნაშრომში რაიმე სასარგებლოს დაინახავს, ამის ნაყოფი მადლიერებით მიაწეროს ჩვენს შესანიშნავ წინამძღოლს, მე კი ღმერთს ვთხოვ მოზღაუროს მხოლოდ შრომის შესრულებისთვის, რადგანაც ღმერთი აჯილდოებს არა ძღვენთა და შრომათა სიმრავლისთვის, არამედ დიდი მონდომებისთვის.“
სწორედ ამ მიზეზით გაჩნდა ღირსი იოანეს შემოქმედება, სახელწოდებით „კიბე“.
ღირსი იოანეს თხზულებას „კიბე“ ეწოდა იმიტომ, რომ წმინდა იოანე რაიფელს სურდა მიეღო ზუსტად ისეთი სახელმძღვანელო სულიერ ცხოვრებაში, რომელიც წარმოადგენდა ერთგვარ მტკიცებულებათა კიბეს, რომელიც მსურველებს ზეციურ კარიბჭემდე მიიყვანს უვნებლად, ისევე როგორც თავად მისი შემდგენლის აზრით. „იმ მწირი ცოდნის ზომით, რაც მე მომეცა, – წერს წმინდა იოანე, – ავაგე აღმასვლის კიბე. ამის შემდეგ კი თითოეულმა თავად შეხედოს, რომელ საფეხურზე დგას იგი“ 2276.
„კლემაქსის“ წინასიტყვაობაში ამ სახელწოდების მნიშვნელობა ასეა განმარტებული: „მათთვის, ვინც ისწრაფვის, რათა მათი სახელები ცხოვრების წიგნში ჩაიწეროს, ეს წიგნი მათ სვლას საუკეთესო გზას უჩვენებს. რადგან ამ გზით სიარულისას აღმოვაჩენთ, რომ ეს წიგნი უშეცდომოდ, თითქოს ხელით, მიუძღვის მას, ვინც მას მიჰყვება და უეჭველად წარმოადგენს დამტკიცებულ კიბეს მიწიერიდან წმინდისაკენ და მის მწვერვალზე დამკვიდრებულ ღმერთს გვიჩვენებს... ჭეშმარიტად, მეტად შესანიშნავად განიზრახა მან, ვინც ჩვენთვის მოაწყო ამაღლება, ხორციელად უფლის ასაკის თანაბარი; რადგან უფლის სრულწლოვანების ოცდაათი წლის სახით, მნიშვნელოვნად ააგო 30 საფეხურისგან შემდგარი კიბე, რომლის მეშვეობითაც, უფლის ასაკს 2277 მივაღწევთ, მართალნი და დაცულნი აღმოვჩნდებით დაცემისგან“. ამრიგად, ღირსი იოანეს ქმნილებას „კლემაქსი“ ეწოდა, რადგან მისი მიზანია წარმოადგინოს ზნეობრივი სრულყოფილებისკენ თანდათანობითი ამაღლების გზა და არის სულიერ ცხოვრებაში ერთგული და სანდო ხელმძღვანელობა მათთვის, ვინც ღვთისმოსაობასა და სულის ხსნაზე ზრუნავს.
„კლემაქსი“, თუმცა სპეციალურად ბერებისთვის არის დაწერილი და ამიტომ ყოველთვის იყო სამაგიდო წიგნი საერთო საცხოვრებელში მცხოვრები ბერებისთვის, და სამონასტრო ცხოვრების მამები, მათ შორის თეოდორე სტუდიტი, იოსებ ვოლოკოლამსკი და სხვები, თავიანთ სწავლებებში „კლემაქსს“ საუკეთესო წიგნად მოიხსენიებდნენ, – მიუხედავად ამისა, მასში ხსნის მომტან ხელმძღვანელობას იპოვის ქრისტიანიც, რომელიც სამყაროში ცხოვრობს. კიბის პირველ საფეხურად მიწიერი მიჯაჭვულობების უარყოფაა მიჩნეული, ხოლო მის უმაღლეს წერტილზე მითითებულია სამი სათნოების – რწმენის, იმედისა და სიყვარულის კავშირი.
იოანე კიბისაღმწერლის სწავლებების გასაცნობად, მოვისმინოთ მისი სწავლება ამპარტავნების 2278 შესახებ.
– ამპარტავნება ყოველი სათნოებისას ვლინდება. მაგალითად, როცა ვმარხულობ – ვამპარტავნდები, და როცა სხვებისგან მარხვას ვმალავ, საკვებზე ნებას ვრთავ, ისევ ვამპარტავნდები – გონიერებით. ნათელ სამოსში გამოწყობილი, სიყვარულით განვიმსჭვალები, და ცუდში გადაცმული, ვამპარტავნდები. დავიწყებ ლაპარაკს? ამპარტავნების ძალაუფლებაში ვვარდები. მომინდება გაჩუმება? ისევ მას ვემორჩილები. საითაც არ უნდა მივაბრუნოთ ეს ეკალი, ის ყოველთვის წვეტებით ზევით იქნება. ამპარტავანი ქრისტიანი კერპთაყვანისმცემელია. გარეგნულად ის ღმერთს ეთაყვანება, მაგრამ სინამდვილეში უფრო მეტად ცდილობს ადამიანებს ასიამოვნოს, ვიდრე ღმერთს...
„ვინც ჩვენ გვადიდებს, ის გვცდუნებს“, – ამბობს წინასწარმეტყველი (ეს.3:12). მაღალი სულის მქონე ადამიანები შეურაცხყოფას მშვიდად და სიამოვნებით იტანენ; ხოლო ქება-დიდების მოსმენა და არავითარი სიამოვნების განცდა მხოლოდ წმინდანებსა და უბიწოებს შეუძლიათ... როდესაც გაიგებ, რომ შენი მოყვასი ან მეგობარი გლანძღავს დაუსწრებლად თუ პირისპირ; მაშინ სიყვარული გამოავლინე, შეაქე იგი... თავმდაბლობას ის კი არ ამჟღავნებს, ვინც თავის თავს ლანძღავს (როგორ შეიძლება იყო საკუთარი თავისთვის აუტანელი?), არამედ ის, ვინც სხვისგან შერცხვენილი, არ ამცირებს მისდამი სიყვარულს... ვინც ბუნებრივი ნიჭებით ამაყობს – დახვეწილი გონებით, მაღალი განათლებით, თავისი კითხვით, სასიამოვნო წარმოთქმითა და სხვა მსგავსი თვისებებით, რომლებიც ადვილად მოიპოვება, ის ვერასოდეს მიაღწევს ზებუნებრივ სიკეთეებს. რადგან ვინც მცირედში უერთგულოა, ის მრავალშიც უერთგულო და ამპარტავანი იქნება (ლკ.16:10). ხშირად ხდება, რომ თავად ღმერთი ამდაბლებს ამპარტავნებს, მოულოდნელ შეურაცხყოფას უგზავნის... თუ ლოცვა არ მოსპობს ამპარტავან აზრს, გავიხსენოთ სულის ამ ცხოვრებიდან გასვლა. თუ ესეც არ უშველის, შევაშინოთ ის საშინელი სამსჯავროს სირცხვილით.
„ამაღლებული დამდაბლდება“ (ლკ.14:11) აქაც კი, მომავალ საუკუნემდე. როცა მაქებრები, ან უკეთ რომ ვთქვათ, ჩვენი მაცდუნებლები, დაიწყებენ ჩვენს ქებას, მაშინვე გავიხსენოთ ჩვენი უამრავი უსჯულოება და აღმოვაჩინოთ, რომ უღირსნი ვართ იმისა, რასაც ჩვენზე ამბობენ ან რასაც ჩვენთვის აკეთებენ 2279.
ზოგადად, წმინდა იოანეს „კლემაქსი“ გამოირჩევა ღრმა სულიერი გამოცდილებით, რომელსაც უკავშირდება წმინდა წერილის ღრმა ცოდნა. იშვიათია ისეთი აზრი, რომელსაც კიბისაღმწერი წმინდა წერილზე პირდაპირი ან ირიბი მითითების გარეშე გამოთქვამს. იოანეს თხზულება დაწერილია უბრალო, მაგრამ სუფთა და ცოცხალი ენით, – ცოტა სიტყვით ბევრს გამოხატავს და ამიტომ სავსეა ძალით 2280. სწორედ ამიტომ იყო წმინდა იოანეს „კლემაქსი“ ყოველთვის სამაგიდო წიგნი საერთო საცხოვრებელში მცხოვრები ბერებისთვის 2281.
შენი ცრემლების ნაკადებით უნაყოფო უდაბნო დაამუშავე, და სიღრმიდან ამოოხვრებით ასმაგი ნაყოფი მოიხვეჭე შრომაში, და იყავ სოფლის ნათელი, სასწაულებით გაბრწყინებული, მამაო ჩვენო იოანე, ევედრე ქრისტე ღმერთს, რათა იხსნას სულნი ჩვენნი.
წმინდა წინასწარმეტყველ იოადის ხსენება
წმინდა წინასწარმეტყველი იოადი სამარიიდან იყო. მას შემდეგ, რაც მან ამხილა იერობოამი იმისთვის, რომ ისრაელის სამეფოში დაადგინა ხბოები, კერპები, რომლებსაც თვითონვე სწირავდა მსხვერპლს, ლომმა დაგლიჯა იგი, რისგანაც მოკვდა. ეს ასე მოხდა: უფალმა უბრძანა იოადს, წასულიყო იერობოამთან და ემხილებინა იგი, თანაც არ ეჭამა იქ პური და არ დაელია ღვინო, და დაუყოვნებლივ დაბრუნებულიყო უკან. წინასწარმეტყველმა იერობოამი კერპებისთვის მსხვერპლის შემწირველად იპოვა და მიმართა მას, თქვა:
– ასე ამბობს უფალი: აჰა, დაიბადება იუდას სახლში ვაჟი, სახელი მისი იოსია, და დაკლავს სამსხვერპლოზე ამ სიმაღლეების მღვდლებს. იერობოამმა ხელი გაიწოდა, რათა შეეპყროთ წინასწარმეტყველი, მაგრამ მისი ხელი გახმა. მაშინ მეფემ შეევედრა წინასწარმეტყველს, რომ მისი ხელი ჯანმრთელი გაეხადა, როგორც ადრე. ამის შემდეგ, უკან დაბრუნებისას, იოადი შეაცდინა ერთმა ცრუწინასწარმეტყველმა, სახელად ემვემ, და მასთან ერთად ჭამა. ასეთი ურჩობისთვის უფალმა დაუშვა, რომ ლომს მოეკლა იგი, მაგრამ არ შეეჭამა მისი სხეული. მოკლული იოადი დამარხეს იმ წინასწარმეტყველის საცხოვრებელთან ახლოს, ვინც ის შეაცდინა.
ამბავი ბერისა, რომელსაც არავინ განუკითხავს
ამავე დღეს მიიცვალა უფლისადმი ბერი, რომელსაც არავინ განუკითხავს. მის შესახებ ღირსი ანასტასი სინელი მოგვითხრობს შემდეგს.
ერთი ბერი, მონასტერში მცხოვრები, უზრუნველად ატარებდა თავის დღეებს, არ ზრუნავდა თავის ცხონებაზე, არამედ მთელი ცხოვრება უსაქმურობას იყო მიცემული. მოხუცებულ ასაკამდე იცხოვრა და უკვე სიკვდილს უახლოვდებოდა. როდესაც მძიმე სნეულებით დასნეულდა და უკანასკნელ ამოსუნთქვაზე იყო, სიკვდილის სულაც არ ეშინოდა, არამედ სიხარულით ემზადებოდა სხეულისგან გასაყოფად, ადიდებდა და აქებდა ღმერთს. მის გარემოცვაში მყოფმა ძმებმა და იმ მონასტრის იღუმენმა უთხრეს:
– ჩვენ დავინახეთ, ძმაო, რომ შენ უსაქმურობაში გაატარე შენი ცხოვრება. რატომ ხარ ამ საშინელ სიკვდილის ჟამს ასეთი უზრუნველი და მხიარული? ღვთის ძალით განმტკიცებული, ადექი და აგვიხსენი ეს, რათა ჩვენც ვადიდოთ ღმერთი.
ბერმა, ოდნავ წამომდგარმა საწოლიდან, უთხრა მათ: – ეს მართალია, პატიოსანო მამებო, რომ მე უზრუნველად გავატარე ჩემი ცხოვრება. აი, ახლა ღვთის ანგელოზებმა მომიტანეს და ჩემს წინაშე წაიკითხეს ხელნაწერი, რომელზეც ჩემი ყველა ცუდი საქმე იყო აღნიშნული. ხელნაწერის წაკითხვის შემდეგ, ანგელოზებმა მკითხეს: „იცი შენ ეს?“ მე ვუპასუხე: „დიახ, ვიცი“. მაგრამ რადგან მე უარვყავი წუთისოფელი, მივიღე ბერული კურთხევა, არასოდეს არავინ განმიკითხავს და არასოდეს არავისზე არ გავბრაზებულვარ, ამიტომ ვევედრები ღმერთს, რომ ჩემზე აღსრულდეს ქრისტეს სიტყვები, რომელმაც თქვა: „ნუ განიკითხავთ, რათა არ განიკითხოთ; რადგან თუ მიუტევებთ ადამიანებს მათ დანაშაულს, თქვენს ზეციერ მამასაც მიუტევებიხართ თქვენ“ (მათე 7:1, 6:14). და როგორც კი ეს ვთქვი, მაშინვე წმინდა ანგელოზებმა დახიეს ჩემი ცოდვების ხელნაწერი. ამიტომაც მივდივარ ღმერთთან სიხარულითა და მხიარულებით.
ეს რომ თქვა, იმ ძმამ მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.