საქართველოს საპატრიარქო

წმინდა მთავარანგელოზ გაბრიელის კრება

ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარების მეორე დღეს ეკლესიამ უძველესი დროიდან დაადგინა იერუსალიმისა და დიდებული მონასტრის, წმინდა საბას წესდებით, წმინდა მთავარანგელოზ გაბრიელის კრების განსაკუთრებული დღესასწაული, საგალობლებით პატივის მიგება ამ სიხარულის მაცნესთვის. ჭეშმარიტად, განსაკუთრებულ პატივისცემას იმსახურებს ის, ვინც ემსახურა ჩვენი ხსნის საიდუმლოს, მოუტანა ყოვლადწმიდა ქალწულს ღვთის სიტყვის მის უბიწო მუცელში განხორციელების ამბავი. თუკი მიწიერი მეფის დამსახურებულ ელჩსაც კი, რომელსაც ქალაქისთვის მეფის მოწყალე სიტყვა მოაქვს, ყველა მოქალაქე განსაკუთრებული პატივით იღებს, მით უმეტეს, განსაკუთრებული დღესასწაულით უნდა იქნეს პატივცემული ზეციური მეფის უპატიოსნესი ელჩი, ანგელოზთა უდიდესი მთავარი, რომელიც მთელი კაცობრიობისთვის მოვიდა უაღრესად მოწყალე სიტყვით, რომელიც ჩვენს მარადიულ ხსნას გვამცნობს. და რა დიდია ეს მოციქული, რომელმაც თავად გაუმხილა თავისი ღირსება წმინდა ზაქარიას: „მე გაბრიელი ვარ, ღვთის წინაშე მდგომი“, ანუ ის, ვინც სხვა ანგელოზებზე ახლოს დგას ღვთის ტახტთან. როგორც მიწიერ სამეფოში მეფესთან ყველაზე ახლოს მყოფი მოხელე, მეფის საიდუმლოებების უკეთ მცოდნე, შეუდარებლად აღემატება სხვა, მეფისგან დაშორებულ მოხელეებს, მსგავსადვე ზეციურ სასუფეველშიც წმინდა ანგელოზები, რომლებიც ღვთის წინაშე უფრო ახლოს დგანან, ღვთის საიდუმლოებებს უფრო ნათლად ჭვრეტენ, უფრო დიდი პატივითა და დიდებით ბრწყინავენ, ვიდრე დაბალი დასის სხვა ანგელოზები.

წმინდა წერილი მოგვითხრობს, რომ ღვთის მიუწვდომელი დიდების წინაშე ყოველთვის დგას უმაღლესი დასის შვიდი ანგელოზი, ანგელოზთა მთავარი თავადები. ტობითის წიგნში წერია, რომ ყრმა ტობითის თანამგზავრმა განაცხადა თავის შესახებ, რომ ის ღვთის წინაშე მდგომ შვიდ წმინდა ანგელოზთაგან ერთ-ერთია. და წმინდა იოანე ღვთისმეტყველი თავის გამოცხადების წიგნში იხსენიებს ამ შვიდ მთავარ ანგელოზს და ამბობს: „მადლი თქვენდა და მშვიდობა მისგან, ვინც იყო, არის და მოდის, და შვიდი სულისაგან, რომლებიც მის ტახტის წინაშე იმყოფებიან.“ ამ შვიდთა რიცხვში გაბრიელიც ითვლება, რიგით მეორე, ხოლო მიქაელის შემდეგ – პირველი. მათი სახელები ასეა ჩამოთვლილი: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, სელაფიელი, იეგუდიელი, ვარახიელი.

თუკი ვინმე იკითხავს: რატომ არ გაუგზავნა ღმერთმა ყოვლადწმიდა ქალწულს თავის ანგელოზთაგან პირველი დასით – მიქაელი, არამედ მის შემდეგ მეორე – გაბრიელი, – დაე, იცოდეს მან, რომ ეს შვიდი უმაღლესი ანგელოზი თანაბარია თავისი ღირსებით და მიქაელი მათ შორის მხოლოდ რიცხვითაა პირველი. თითოეულ მათგანს თავისი განსაკუთრებული მსახურება აქვს. მიქაელი – მტერთა შემმუსვრელი; გაბრიელი – ღვთის საიდუმლოთა მაცნე; რაფაელი – ადამიანთა სნეულებათა მკურნალი; ურიელი, რომელიც ღვთაებრივი ცეცხლის ნათელია, არის დაბნელებულთა განმანათლებელი; სელაფიელი – მლოცველი, რომელიც მუდამ ევედრება ღმერთს ადამიანთათვის და აღძრავს ადამიანებს ლოცვისკენ; იეგუდიელი – ადიდებს ღმერთს: მისი მსახურებაა გააძლიეროს ადამიანები, რომლებიც ღვთის სადიდებლად რამეს შრომობენ და შუამდგომლობდეს მათი ღვაწლისთვის საზღაურის მისაღებად; ვარახიელი – ღვთის კურთხევათა გამავრცელებელი და შუამავალი, რომელიც ჩვენთვის ღვთის კეთილმოქმედებას გამოითხოვს.

მაშასადამე, მიქაელი არ იყო გაგზავნილი სახარებით ყოვლადწმიდა ღვთისმშობელთან, რადგან მისი მსახურება სხვაგვარია: ყოველთვის შიშველი მახვილის ჭერა, მტრების წინააღმდეგ ბრძოლა და მათი განდევნა. გაბრიელი კი გაიგზავნა, რადგან მისი მსახურებისთვის დამახასიათებელია ღვთის საიდუმლოებათა გაცხადება. მან აუწყა წმიდა წინასწარმეტყველ დანიელს ღვთის ხალხის ბაბილონის ტყვეობიდან გათავისუფლებისა და მესიის მოსვლის დროის შესახებ; მანვე აუწყა წმიდა ზაქარიას იოანე ნათლისმცემლის უნაყოფო დედისგან დაბადების შესახებ. მანვე დაარიგა წმიდა წინასწარმეტყველი მოსე უდაბნოში დაბადების წიგნის წერისას, გადასცემდა რა მას ღვთის გამოცხადებებს პირველი თაობებისა და წლების შესახებ, სამყაროს შექმნიდან მოყოლებული. კეთილმსახური გადმოცემა მოწმობს, რომ მან ახარა წმიდა მართალ იოაკიმესა და ანას ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ჩასახვის შესახებ და იყო ყოვლადუბიწო ქალწულის მფარველი ანგელოზი მისი ჩასახვიდან და დაბადებიდანვე, და საჭმელი მიჰქონდა მისთვის წმიდათა წმიდაში; ამიტომაც მან აუწყა მას ღვთის ძის ჩასახვის შესახებ.

გარდა ამისა, გაბრიელი გაიგზავნა სახარებით იმიტომაც, რომ თავად მის სახელშია ჩადებული სახარების საგანი. სახელი გაბრიელი ნიშნავს „ღვთის ძალას“, ასევე „კაცი-ღმერთი“. მაშასადამე, თავისი სახელით მახარებელი აღნიშნავს, რომ ძლიერი ღმერთი, უფალი, ქალწულის საშოში სრულყოფილ ადამიანად იქცევა, ანუ არის სრულყოფილი ღმერთი და სრულყოფილი ადამიანი – სრულყოფილი არა სხეულებრივი ასაკით, არამედ ძალითა და გონებით. სხვა ჩვილები, დედის საშოში ჩასახულნი, ვერაფერს აზრდებიან და არ არის მათში არავითარი ძალა, – პირიქით, ყოვლადკურთხეული მარიამის ქალწულებრივ საშოში ჩასახული ჩვილი, ჩასახვისთანავე ფლობდა გამოუთქმელ გონებას და უძლეველ ძალას, და ამიტომაც პატარა სხეულშიც კი იყო სრულყოფილი კაცი. ამას წინასწარ ხედავდა რა, წინასწარმეტყველი ამბობს:

„და მივედი წინასწარმეტყველ ქალთან, დაორსულდა და შვა ძე. და მითხრა მე უფალმა: დაარქვი მას სახელი: მაჰერ-შალალ-ხაშ-ბაზ. რადგან, ვიდრე ბავშვი შეძლებს წარმოთქვას: მამაჩემი, დედაჩემი, [წაიღება] დამასკოს სიმდიდრე და სამარიის ნადავლი“ (ეს. 8:3–4). ეს ნიშნავს, რომ ჩვილს, რომელსაც ჯერ არ შეუძლია ლაპარაკი, უკვე ექნება დიდი ძალა და სიმტკიცე თავისი მტრების დასამარცხებლად. ამისი წინასახე იყო თავად გაბრიელის სახელი, რაც ნიშნავს: კაცი – ღმერთი, ძლიერი ღმერთი. და ეს ღმერთი, მისი ხარების ჟამს, სულიწმიდის მოფენით, ჩაისახა უხრწნელ ქალწულებრივ საშოში.

წმიდა პროკლე, კონსტანტინოპოლის პატრიარქი, ასე მსჯელობს ამის შესახებ: „თავად ანგელოზის სახელი სასწაულებრივია თავისი მნიშვნელობით, რადგან მარიამ ღვთისმშობლის მახარებელი გაბრიელად იწოდება. ამ სახელით იგი წინასწარ აცხადებდა და განასახიერებდა ქვეყნად მოსასვლელ ღმერთკაცს. გაბრიელი ნიშნავს: ძლიერი კაცი, ან კაცი – ღმერთი, მომდინარეობს სიტყვიდან „გავირ“, რაც ნიშნავს: ძლიერი, ან ღმერთი, ხოლო ორივე სიტყვის ერთობლიობით ეს სიტყვა ნიშნავს: კაცი – ღმერთი. ოდითგანვე იერემია წინასწარმეტყველებდა ამას, ამბობდა რა: „უფალი შექმნის მიწაზე რაღაც ახალს: ქალი იხსნის კაცს“ (იერ. 31:22). მაშასადამე, მეტად მაღალია ეს ღვთის მოციქული როგორც თავისი სახელის მნიშვნელობით, ასევე თავისი მსახურების სახით, და მით უმეტეს იმ საიდუმლოთი, საუკუნეთაგან დაფარული და ანგელოზებისთვის უცნობი, რომელიც ღმერთმა პირველად მას გაუმჟღავნა და რომელიც მან მოუტანა ყოვლადწმიდა ქალწულს. და რაც უფრო დიდებული იყო ღვთის განკაცების ეს საიდუმლო, რაც უფრო აღმატებული იყო იგი სხვა საიდუმლოებებზე, გაბრიელის მიერ ადრე წმიდა წინასწარმეტყველებისთვის გაცხადებულებზე, მით უფრო დიდ პატივს ეღირსა იგი იმ დროიდან თავად ანგელოზთა დასში, მათ მიერ პატივდებული, როგორც ღვთის შინაგანი და უცნობი საიდუმლოებების უახლოესი მაყურებელი.“

ეკლესიის მოძღვრები, განსაკუთრებით დიონისე არეოპაგელი 2123, თანხმობით ამბობენ იმ შვიდ უმაღლეს ანგელოზზე, რომ ისინი ყოველთვის განუწყვეტლივ დგანან ღვთის წინაშე. სხვა ანგელოზები იგზავნებიან სხვადასხვა მსახურებაზე, ესენი კი, როგორც ღმერთთან უახლოესნი, ყოველთვის რჩებიან ღვთის ტახტთან. ღვთის უმაღლესი საიდუმლოებების გამოსაცხადებლად და ღვთის დიდი ძალის გამოსაჩენად, ისინიც იგზავნებიან, როგორც ამბობს წმიდა მოციქული პავლე: „ნუთუ ყველა მსახური სული არ არის, მსახურებისთვის გაგზავნილი?“ (ებრ. 1:14

მაგრამ განა რომელიმე ღვთის ძალის გამოვლინება უფრო დიდია და რომელიმე საიდუმლო უფრო აღმატებული, თუ არა ქრისტეს განკაცების საიდუმლო, შეუცნობელი, მიუწვდომელი, გამოუთქმელი? მაშასადამე, ასეთი დიდი საიდუმლოს გამოსაცხადებლად საჭირო იყო, გამოგზავნილი ყოფილიყო დიდი ანგელოზიც, ღვთის ტახტის შეუპოვარი წარმდგომი, ღვთის საიდუმლოებათა უახლოესი მჭვრეტელი, როგორიც იყო წმინდა გაბრიელი.

ყურადღებას იმსახურებს ისიც, ანგელოზთა ცხრა დასიდან, სამ იერარქიაში, რომელ დასს მიეკუთვნება წმინდა გაბრიელი. ზოგიერთს მიაჩნია, რომ ის მესამე, ყველაზე დაბალ იერარქიაშია და წარმოადგენს საშუალო დასის წინამძღვარს საწყისებსა და ანგელოზებს შორის, ანუ მთავარანგელოზის დასის, რომელიც ღვთის დიდ საქმეთა გამოსაცხადებლად არის განკუთვნილი. ნაწილობრივ ასე ფიქრობენ იმიტომ, რომ მას მთავარანგელოზს უწოდებენ, ნაწილობრივ კი იმიტომ, რომ, როგორც წმინდა დიონისე ამბობს, მსახურებისთვის არ იგზავნებიან უმაღლესი ანგელოზები, რომლებიც ღვთის ტახტთან დგანან, არამედ მხოლოდ დაბალი ანგელოზები, რომლებიც ამისთვის არიან დადგენილი. მაგრამ უფრო სარწმუნოა მოსაზრება, რომ წმინდა გაბრიელი მიეკუთვნება სერაფიმთა უმაღლეს დასს და არ იგზავნება ღვთის ნების ნაკლებად მნიშვნელოვან საქმეებში, არამედ მხოლოდ ღვთის უდიდეს საიდუმლოებათა გამოსაცხადებლად, როგორიც იყო ღვთის განკაცების საიდუმლო. მთავარანგელოზად კი მას იმ სასიხარულო ხარების გამო უწოდებენ, რომელიც ყოვლადწმიდა ქალწულს მიუტანა და რომლითაც მან სიხარულით აავსო არა მხოლოდ იგი, არამედ ყოველი ქმნილება, არა მხოლოდ მიწიერი, არამედ ზეციურიც, როგორც ამის შესახებ წმინდა დამასკელი გალობს: „ერთმა ზეიმმა გაბრწყინდა ორივესთვის, როდესაც უსხეულომ სიხარული მოგიტანა შენ“.

ხოლო ის, რომ წმინდა გაბრიელი სერაფიმთა დასს უნდა მიეკუთვნოს, იმით ვიგებთ, რომ არცერთი სხვა დასი არ ადის სერაფიმებზე ახლოს ღვთის მიუწვდომელი დიდების ტახტთან, წმინდა დიონისეს უტყუარი მოწმობით. ღვთის განსაკუთრებული განკარგულებით, ანგელოზთა ყოველ დასს თავისი ადგილი აქვს: ზოგიერთი დასი უფრო ახლოსაა, ზოგიერთი კი უფრო შორს, ხოლო სერაფიმთა დასი ყველასთან ახლოსაა ღმერთთან, როგორც ამის შესახებ ესაია ამბობს: „ვიხილე უფალი, ზის მაღალსა და ამაღლებულ ტახტზე, მის გარშემო იდგნენ სერაფიმები, თითოეულ მათგანს ექვსი ფრთა ჰქონდა“ (ესაია 6:1–2).

რადგანაც წმინდა გაბრიელი ღვთის წინაშე მდგომ შვიდ უახლოეს ანგელოზთაგანია, ამიტომ ის სერაფიმთა დასის წევრი უნდა იყოს, მეორე სერაფიმებს შორის. ამის შესაბამისად, წმინდა ანდრია კრეტელი მას უპირველეს ანგელოზთა რიცხვს მიაკუთვნებს და ამბობს: „ერთ-ერთ უპირველეს ანგელოზს უბრძანებს ღმერთი საიდუმლოს გამოცხადებას. თუკი ის უპირველესთაგანი იყო, მაშინ, რა თქმა უნდა, იმ შვიდ სულთაგანი, რომლებიც ყოველთვის ღვთის წინაშე დგანან; და თუ შვიდ სულთაგანია, მაშინ სერაფიმთაგან. რამეთუ რომელი ანგელოზია სერაფიმებზე მაღალი? ვინ დგას ღვთის ტახტთან მათზე ახლოს? ამრიგად, გაბრიელი სერაფიმია, უმაღლესი ამ დასში“.

ეს ასევე იმითაც ვლინდება, რომ ღვთის დიდი საქმისთვის საჭირო იყო დიდი ანგელოზის გამოგზავნაც. და რადგანაც სიტყვის განკაცება ღვთის საქმეთაგან უდიდესი იყო, ამიტომ მის გამოსაცხადებლად ანგელოზთაგან უმაღლესი, წმინდა გაბრიელი იქნა გამოგზავნილი, როგორც ამის შესახებ წმინდა გრიგოლ დიალოღოსი წერს: „ამ დიდი მსახურების შესასრულებლად საჭირო იყო ანგელოზთაგან უმაღლესს გამოცხადებოდა, რადგან ის ყველაფერზე შეუდარებლად მაღალს აუწყებს. თუკი ერთხელ ევას შესაცდელად სიბნელის მთავარი მთავარი მოვიდა, მაშინ ყოვლადწმიდა ქალწულთანაც საჭირო იყო გამოცხადებულიყო ზეციური ნათლის უზენაესი მთავარი ხარებისათვის, ღვთისადმი სერაფიმული სიყვარულით მოგიზგიზე მარიამთან კი სერაფიმი უნდა გამოგზავნილიყო“.

მაშ, გულმოდგინედ ვცეთ თაყვანი გაბრიელს, როგორც მთავარ მთავარს ანგელოზთა დასებში, როგორც ღმერთთან უახლოეს შვიდ სერაფიმთაგან ერთ-ერთს, როგორც მსოფლიო მთავარანგელოზს, რომელმაც მთელ მსოფლიოს ხსნა აუწყა; ვცეთ მას თაყვანი მოკრძალებული თაყვანისცემითა და სალოცავი გალობით, სიხარულით აღვნიშნავდეთ მის ხსენებას და მადლობას ვწირავდეთ მას იმ უდიდესი კეთილმოქმედებისთვის, რასაც ის კაცობრიობის მიმართ ადრე და ახლა ახორციელებს, განუწყვეტლივ ვევედრებით ჩვენთვის განკაცებულ ღმერთს. წმიდა მთავარანგელოზ გაბრიელის ლოცვებით, მივიღოთ ჩვენ ყველამ ცოდვათა მიტევება!

აქ ნახსენებ შვიდ უმაღლეს ანგელოზზე უნდა აღინიშნოს, რომ მხოლოდ ოთხის სახელია მოხსენიებული წმინდა წერილში. ასე, დანიელის წიგნში წერია, რომ წმინდა მიქაელი ეხმარება ებრაელებს, მაშინ ჯერ კიდევ ღვთისმოშიშ თაყვანისმცემლებს (დან. 10:13); მოციქულ იუდას ეპისტოლეში ნათქვამია, რომ მან, მოსეს სხეულზე ეშმაკთან კამათისას, უთხრა მას: „უფალმა დაგსაჯოს შენ“ (იუდა 1:9).

იოანე ღვთისმეტყველი კი თავის გამოცხადებაში წერს, რომ ის ებრძოდა გველს (ანუ ეშმაკს) (გამოცხ. 12:7); წმინდა გაბრიელის შესახებ დანიელის წიგნიდანაც ცნობილია, რომ მან მომავალში წინასწარმეტყველს ღვთის უღრმესი საიდუმლოებები გაუცხადა (დან. 8:16), და ლუკას წმინდა სახარებაში ნათქვამია, რომ გაბრიელმა ახარა ზაქარიას წინამორბედის (უფლის) ჩასახვის შესახებ, ხოლო ყოვლადწმინდა ქალწულ მარიამს – ღვთის სიტყვის განკაცების შესახებ (ლუკ. 1). წმინდა რაფაელის შესახებ მოხსენიებულია ტობიას წიგნში, სადაც ნათქვამია, რომ მან დაიცვა ახალგაზრდა ტობია გზაში მოულოდნელი უბედურებებისგან, განდევნა ეშმაკი ქალწულ სარასგან და დაუბრუნა მხედველობა ტობიას (ტობ. 12:15). წმინდა ურიელის შესახებ მესამე ეზრას წიგნში წერია, რომ მან ეზრას შესთავაზა „ცეცხლის სიმძიმის“ აწონვა (3ეზდ. 4:5).

დანარჩენი სამი ანგელოზის შესახებ, თუმცა წმინდა წერილში სახელობით არ არის მოხსენიებული, ღვთიური წერილის ზოგიერთი ღვთისმოაზროვნე განმმარტებლის გაგებით, შეიძლება ვიფიქროთ, რომ სალათიელი არის ანგელოზი, რომელიც გამოეცხადა აგარს უდაბნოში, როცა ის ღრმა მწუხარებაში ლოცულობდა; მან უთხრა მას: „ღმერთმა მოისმინა ყრმის ხმა (დაბ. 21:17) და შენი თავმდაბალი ლოცვა“. იეგუდიელის სახელს მიაწერენ იმ ანგელოზს, რომელიც უფალმა აღუთქვა ისრაელიანებს უდაბნოში გასაგზავნად, რათა მას აღთქმულ მიწამდე მიეყვანა ისინი, რითაც ღვთის მცნებების დამცველებს უფლის სადიდებლად დააჯილდოებდა (გამოსვლა 23:22–23). ვარახიელის შესახებ ფიქრობენ, რომ ის იყო იმ სამ ანგელოზთა შორის, რომლებიც გამოეცხადნენ აბრაამს მამბრეს მუხის ხესთან, აკურთხეს სარა მისი საშვილოსნოს უნაყოფობისგან განთავისუფლებით და ისააკის, როგორც შვილის, მინიჭებით, და წინასახედ წარმოადგინეს წმინდა სამება: მამა, ძე და სულიწმინდა (დაბ. 18).

ეს წმინდა, უმაღლესი შვიდი ანგელოზი, რომელთაგანაც მიქაელი პირველია, ხოლო გაბრიელი მეორე, უძველესი დროიდან, წმინდა ეკლესიის ღვთისმოსავი გაგებით, გამოსახული იყო ხატებზე და პატივს მიაგებდნენ მათ სახელზე ტაძრების აგებით. ამაზე საეკლესიო ისტორია შემდეგს მოგვითხრობს:

უღმერთო იმპერატორი დიოკლეტიანე 2126, ქრისტიანობის სასტიკი მდევნელი, როდესაც ძველ რომში თავისთვის ქვის თერმებს 2127 აშენებდა, ბრძანა, აეყვანათ უამრავი ქრისტიანი და აგზავნიდა მათ იმ სამუშაოზე მკაცრი და დაუნდობელი მცველის ზედამხედველობით, რომელიც წმინდანებს ტანჯავდა და ავიწროებდა. იქ შეიძლებოდა გენახათ რამდენიმე ათასი წმინდა მოწამე, რომლებიც მუშაობდნენ, ოფლითა და სისხლით გაწურულნი, და მრავალი მათგანი იქ მახვილით და სხვადასხვა სახის სიკვდილით დასაჯეს ქრისტესთვის. ამგვარად, ამ მძიმე შრომის მეშვეობით აშენდა შენობა, რომელიც იმდენად უზარმაზარი და მშვენიერი იყო, თითქოს სამეფო სასახლე ყოფილიყო. როდესაც, მრავალი წლის გასვლის შემდეგ, ელინური უღმერთოება თავის მეფეებთან ერთად დაიღუპა, ხოლო ქრისტიანობამ, ქრისტიანი მეფეების ტახტზე ასვლით, მთელ სამყაროში გაიმარჯვა – მაშინ რომში მცხოვრებმა მორწმუნეებმა, დიოკლეტიანეს მშვენიერ თერმებზე დაკვირვებით, გაიხსენეს, რომ ეს შენობა ქრისტიანების ხელებით იყო აგებული, და მისი წარმართული სიბილწისგან განწმენდის შემდეგ, ის ქრისტიანულ ტაძრად გადააკეთეს შვიდი მთავარი ზეციური სულის, მთავარანგელოზთა და ანგელოზთა ძალების არქისტრატეგოსების სახელზე: მიქაელის, გაბრიელის, რაფაელის, ურიელის, სალათიელის, იეგუდიელისა და ვარახიელის.

რომს მიბაძეს სხვა ქალაქებმაც, მაგალითად: ნეაპოლმა კამპანიაში 2128 და პალერმომ სიცილიაში 2129, სადაც ასევე აშენდა ქვის ეკლესიები ამ შვიდი მმართველ ანგელოზის სახელზე. მათი სახეები დაფებზე ხატწერითა და მოზაიკური ნამუშევრებით იყო გამოსახული საეკლესიო კედლებზე, და თითოეული მათგანი სხვებისგან განსხვავდებოდა განსაკუთრებული ნიშნებით, რომლებიც საიდუმლოდ ასახავდნენ მათ უხილავ მსახურებას. ანგელოზთა გამოსახულებები იქ შემდეგი იყო: წმინდა მიქაელი გამოსახული იყო ლუციფერის 2130 ფეხქვეშ გამთელველი და მარცხენა ხელში მწვანე ფინიკის ტოტი ეჭირა, ხოლო მარჯვენაში – შუბი, რომლის თავზეც თეთრი ალამი იყო ამოქარგული წითელი ჯვრით 2131; წმინდა გაბრიელი გამოსახული იყო მარჯვენა ხელში ანთებული სანთლით შიგნით ფარანი ეჭირა, ხოლო მარცხენაში – მწვანე იასპის ქვის სარკე, ადგილ-ადგილ წითელი ლაქებით 2132. წმინდა რაფაელი გამოსახული იყო მარცხენა ხელში ოდნავ აწეული ჭურჭელი ეჭირა სამკურნალო საშუალებებით, ხოლო მარჯვენათი – მიუძღოდა ყრმა ტობიას, რომელსაც მდინარე ტიგროსში დაჭერილი თევზი მიჰქონდა 2133. წმინდა ურიელი გამოსახული იყო მკერდის წინ, მარჯვენა ხელში, შიშველი მახვილი ეჭირა, ხოლო მარცხენაში, დაშვებულში – ცეცხლოვანი ალი 2134

წმინდა სელაფიელი გამოსახულია დახრილი სახითა და თვალებით, და გულზე მიდებული ხელებით, როგორც მორჩილად მლოცველ ადამიანს შეეფერება.

წმინდა იეღუდიელი გამოსახულია, რომელსაც მარჯვენა ხელში ოქროს გვირგვინი უჭირავს, ხოლო მარცხენაში – სამი შავი თოკისგან შემდგარი, სამწვერა შოლტი.²¹³⁵

წმინდა ბარაქიელი გამოსახულია, რომელსაც მკერდზე, სამოსზე თეთრი ვარდები აქვს.²¹³⁶

---

წმიდისა მღვდელმოწამისა ირინე, სირმიელი ეპისკოპოსის მოწამეობა

უღმრთო რომაელი მეფეების, დიოკლეტიანესა და მაქსიმიანეს მეფობის ჟამს, ქრისტიანთა წინააღმდეგ მათ მიერ აღძრული სასტიკი დევნის დროს, მორწმუნენი, სხვადასხვა ღვაწლის აღსრულებით, გულმოდგინედ იტანდნენ მტანჯველთაგან ქრისტესთვის დადებულ ტანჯვებს, მარადიული საზღაურის სასოებით. ამ დროს, პანონიის ქალაქ სირმიაში, ეპისკოპოსად იყო ახალგაზრდა მამაკაცი, მაგრამ სრულყოფილი მართლმადიდებლურ სარწმუნოებასა და უფლის სჯულში. მისი სახელი იყო – ირინე. ქრისტეს სიყვარულისთვის მრავალ დევნას დაითმენდა იგი და ქრისტეს აღიარებისთვის ღირსი გახდა გამარჯვების ღირსეული გვირგვინის მიღებისა.

სირმიაში ჯარისკაცების მიერ შეპყრობილი ირინე პანონიაში პრობუს იგემონთან მიიყვანეს. პრობუსმა მიმართა მას:

– დაემორჩილე მეფის კანონებს და მსხვერპლი შესწირე ჩვენს ღმერთებს.

წმიდა ეპისკოპოსმა ირინემ მიუგო:

– ის, ვინც მსხვერპლს შესწირავს ცრუ ღმერთებს და არა ერთადერთ ჭეშმარიტ ღმერთს, აღმოიფხვრება თავისი ხალხის წიაღიდან.

იგემონმა კვლავ უთხრა:

– ყოვლადმოწყალე მეფეებმა ყველას უბრძანეს: ან მსხვერპლი შესწირონ ღმერთებს, ანდა წამებას დაექვემდებარონ.

– მე მცემს ბრძანება, – მიუგო წმიდამ, – რომ უმძიმესი ტანჯვა დავითმინო, ვიდრე ჭეშმარიტი ღმერთის უარყოფის ნაცვლად, მსხვერპლი შევწირო ეშმაკებს.

იგემონმა კიდევ ერთხელ გაუმეორა:

– ან შესწირე მსხვერპლი ღმერთებს, ან დაუყოვნებლივ გიბრძანებ შენს წამებას.

– მე გავიხარებ, – მიუგო წმიდამ, – თუ ამას გამიკეთებ, რამეთუ მაშინ მეც ვიქნები ჩემი უფლის ვნებათა თანაზიარი.

მაშინ იგემონმა დაუყოვნებლივ უბრძანა ჯარისკაცებს, წმიდა წამებისთვის მიეცათ. სასტიკი წამების დროს იგემონმა ჰკითხა მას:

– რას იტყვი, ირინე, – შესწირავ ახლა მსხვერპლს ღმერთებს?

წმიდამ ამაზე მიუგო:

– მე კეთილი აღსარებით ვწირავ მსხვერპლს ჩემს ღმერთს, რომელსაც ყოველთვის ვწირავდი.

მოვიდნენ წმიდანის მშობლები და მთელი მისი სახლეული და, დაინახეს რა, რომ მას დაუნდობლად აწამებდნენ, მის ფეხებს ეხვეოდნენ და ევედრებოდნენ, შეეცოდებინა თავისი ახალგაზრდობა და დამორჩილებოდა მეფის ბრძანებებს. ერთ მხარეს მისი მამა და დედა ტიროდნენ, მეორე მხარეს – ყველა ახლობელი, მეგობარი და ნათესავი ხმამაღლა გლოვობდა მას, და ყველანი ერთხმად შესძახოდნენ:

– შეიცოდე, ირინე, შენი სიყმაწვილის აყვავებული მშვენიერება.

მაგრამ წმიდამ, ღმერთისადმი უმაღლესი სურვილით ანთებულმა და სულიერი თვალწინ მისი მცნება ჰქონდა, ყველას მიუგო:

– ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს სიტყვები ასეთია:

„ვინც უარმყოფს მე კაცთა წინაშე, მეც უარვყოფ მას ჩემი ზეციერი მამის წინაშე“ (მათე 10:33). ამრიგად, იცოდეთ, საყვარელნო, რომ არც თქვენი ვედრებით, არც მეფის მუქარით და არც სხვა რაიმე გზით ვერ შეძლებთ ჩემს ღმერთისაგან და მისი სჯულისაგან განდგომას: მთელი ჩემი აზრით მივილტვი ზეციური მოწოდების იმედისკენ.

პრობუსმა, კვლავ მოუხმო ნეტარ ირინეს, არწმუნებდა მას და ეუბნებოდა:

– შეგაწუხოს თუნდაც შენთვის მგლოვიარეთა ცრემლებმა, მიატოვე შენი სიგიჟე და, შეიბრალე რა შენი სიყმაწვილე, მსხვერპლი შესწირე ღმერთებს.

ამაზე წმიდამ მიუგო:

– მე სამარადისოდ შევიწყნარებ ჩემს თავს, თუ არ შევწირავ ასეთ მსხვერპლს.

მაშინ იგემონმა ბრძანა ირინე საპყრობილეში წაეყვანათ, სანამ არ გადაწყვეტდა, როგორ მოქცეოდა მას.

ამასობაში, წმიდა, მრავალი დღის განმავლობაში საპყრობილეში ყოფნისას, საპყრობილის მძიმე პირობების გამო სხვადასხვა სნეულებით დაავადდა. მაგრამ ერთხელ, შუაღამისას, ოლქის მმართველმა პრობუსმა ბრძანა, კვლავ მიეყვანათ იგი მასთან და უთხრა:

– საკმარისია უკვე ეს ტანჯვაც, რომელსაც დიდი ხნის განმავლობაში ექვემდებარებოდი. უმჯობესია მიხვიდე და მსხვერპლი შესწირო ჩვენს ღმერთებს.

– თუ გადაწყვიტე, რა უნდა მიყო, – მიუგო წმიდა ირინემ, – მაშინ გააკეთე სწრაფად, დაუყოვნებლად. იცოდე, რომ მე ვრჩები ქრისტეს სახელის იმავე აღსარებაზე, რომელზეც აქამდე ვიყავი; მე დღესაც მტკიცე და უცვლელი ვარ და ასეთივე დავრჩები ბოლომდე.

მაშინ იგემონმა, გაბრაზებულმა, ბრძანა, დიდხანს ერტყათ მისთვის ჯოხებით. იგი კი ტანჯვის დროს შესძახოდა:

– მე მყავს ღმერთი, რომლის თაყვანისცემაც ადრეული ასაკიდან ვისწავლე: მას ვეთაყვანები, მას ვწირავ მსხვერპლს; მაგრამ ხელთქმნილ ღმერთებს თაყვანს ვერ ვცემ.

– დაკმაყოფილდი უკვე იმ ტანჯვითაც, – უთხრა მას პრობუსმა, – რომელიც შენს თავზე აიღე; ნუ ისურვებ სიკვდილს.

– არც მოვკვდები, რადგან სიცოცხლე მე მეკუთვნის, და ტანჯვებს, რომელთაც ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს სახელის გამო მაყენებ, ვერ ვგრძნობ. მეტიც გეტყვი: მათი მეშვეობით იმედი მაქვს, რომ არა სიკვდილს, არამედ საუკუნო სიცოცხლეს მივიღებ.

– გყავს თუ არა ცოლი? – ჰკითხა პრობუსმა.

წმინდანმა უპასუხა, რომ არ ჰყავდა. მაშინ პრობუსმა კიდევ ჰკითხა:

– მშობლები თუ გყავს?

– არ მყავს, – უპასუხა წმინდანმა. პრობუსმა კვლავ ჰკითხა:

– გყავს თუ არა ვაჟები ან ასულები?

წმინდანმა ამაზეც უპასუხა, რომ არ ჰყავდა.

– მაშ, ვინ იყვნენ ისენი, – ჰკითხა პრობუსმა, – ვინც შენთვის გლოვობდა და ტიროდა სასამართლოზე?

წმინდა ირინე უპასუხა:

– მე ვასრულებ ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს მცნებებს, რომელმაც თქვა: თუ ვინმე არ განუდგება თავის მშობლებს და არ უარყოფს მთელ თავის ქონებას, „ვერ იქნება ჩემი მოწაფე“ (ლკ.14:26), „და ვისაც მამა ან დედა, ვაჟი ან ასული ჩემზე მეტად უყვარს, ჩემი ღირსი არ არის“ (მთ.10:37). მაშასადამე, ვინც ჭეშმარიტად უყვარს ღმერთი და მხოლოდ მასზეა მინდობილი, ის სძულს მიწიერ ამაოებას და არავის აღიარებს თავის მამად, გარდა ღვთისა.

– მაგრამ მე გამიგია, – თქვა პრობუსმა, – რომ გყავს ვაჟები: ამიტომ, მათდამი სიყვარულის გამო მაინც შესწირე მსხვერპლი ღმერთებს, რათა მათ შენი სახით მამა არ დაღუპონ.

წმინდა ირინე უპასუხა:

– ჩემს ვაჟებს ღმერთი ჰყავთ მამად, რომელიც მეც მამად მყავს და თაყვანს ვცემ მას, რადგან მას შეუძლია მათიც და ჩემი გადარჩენაც. ამიტომ ჩვენ მას ჭეშმარიტად და სრულად ვენდობით და ჩვენი სულები მივანდეთ მას, რათა არ დავიღუპოთ. აკეთე ის, რაც შენმა მეფეებმა გიბრძანეს.

– შეიბრალე საკუთარი თავი და შენი მშობლები, – არწმუნებდა პრობუსი, – შესწირე მსხვერპლი ღმერთებს და დაემორჩილე სამეფო ბრძანებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში სხვადასხვა ტანჯვით სიკვდილს მიგცემ.

– მე უკვე გითხარი, – თქვა ირინემ, – რომ ის გააკეთო ჩემთან, რაც გინდა, რადგან კარგად იცი, რომ არასოდეს შევწირავ მსხვერპლს შენს ბილწ ღმერთებს. და აი, შეხედე, რაოდენ დიდი მოთმინება მომცა ჩემმა უფალმა იესო ქრისტემ შენი და ეშმაკისეული მზაკვრობების წინააღმდეგ, რომელთა მეშვეობითაც მან მოუმზადა ტანჯვა ღვთის წმინდანებს.

– აჰა, მე გამოგიტან სასიკვდილო განაჩენს, თუ ღმერთებს მსხვერპლს არ შესწირავ, – თქვა პრობუსმა.

წმინდა ირინე უპასუხა:

– ამით სასიამოვნოს გამიკეთებ, რადგან სასიკვდილო განაჩენი მარადიულ ნეტარებამდე მიმიყვანს.

მაშინ პრობუსმა წმინდანს შემდეგი სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა:

– ირინეს, რომელიც არ ემორჩილება სამეფო ბრძანებებს, ვბრძანებ მდინარეში ჩაგდებას.

წმინდა ირინემ ამაზე თქვა:

– მე კი შენგან მრავალფეროვან და უსასტიკეს ტანჯვებს ველოდი, რათა შეგეცნო, როგორ მიეჩვივნენ ქრისტიანები, ღვთის რწმენის გამო, სიკვდილის ზიზღს. მაგრამ რადგან შენ სრულიად არ განმიკითხე მათთვის, მიხარია, რომ ეს განაჩენი მაინც გამომიტანე.

ჰეგემონი, ნეტარი კაცის ასეთი თავხედობით გაღიზიანებული, ბრძანა მისი თავის მოკვეთა მახვილით, შემდეგ კი მისი სხეული მდინარეში ჩაეგდოთ. წმინდანმა კი, თითქოს სხვა გამარჯვების გვირგვინს იღებდა, ამგვარი პასუხის გაგონებაზე, ღმერთს მადლობა შესწირა და თქვა:

– გმადლობ შენ, უფალო იესო, იმისთვის, რომ მომეცი ასეთი შეუპოვარი მოთმინება შენი წმინდა სახელის აღიარებაში, რათა ღირსი გავხდე ვიყო შენი საუკუნო დიდების თანაზიარი.

როდესაც ის ამას ამბობდა, ის ხიდზე წაიყვანეს, რომელსაც „არტემისი“ ერქვა და აშენებული იყო მათი ბილწი ქალღმერთის, არტემიდას პატივსაცემად, საიდანაც ის უნდა გადაეგდოთ. იქ, სამოსელი გაიხადა და ხელები ცისკენ აღაპყრო, წმინდა ირინემ გულმოდგინედ ილოცა და თქვა:

– უფალო იესო ქრისტე, რომელმაც ისურვე ტანჯვა მსოფლიოს ხსნისთვის! გაიღოს შენი ზეცა შენი ერთგული მონის, ირინეს სულის მისაღებად, რომელიც შენი წმინდა სახელის გამო, მართლმადიდებლური სირმიული ეკლესიიდან ტანჯვისთვის წაიყვანეს. არ უარვყოფ სიკვდილის მიღებას. მაგრამ გევედრები, უფალო, შენს გამოუთქმელ წყალობას, რათა შენ შეინარჩუნო და დაიცვა შენი სირმიული ეკლესიის ხალხი ყოველგვარი უბედურებისა და ბოროტებისგან, და ხილული თუ უხილავი მტრებისგან, და ინებე მისი განმტკიცება შენს წმინდა რწმენაში.

ლოცვის დასრულების შემდეგ წმინდანს თავი მოკვეთეს მახვილით და მდინარე სავაში ჩააგდეს. წმინდა ირინე, სირმიის ეპისკოპოსი, წამებულ იქნა 26 მარტს, პანონიის ოლქის გამგებლის, პრობუსის მმართველობის დროს, ხოლო ჩვენზე კი მეუფებს ჩვენი უფალი იესო ქრისტე, რომლისა არს დიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

---

ღირსი მამა ჩვენი მალხის ცხოვრება

ღირსი მალხი სიყმაწვილიდანვე მიწათმოქმედი იყო სოფელ მარონიიდან, რომელიც სირიის ანტიოქიიდან ოცდაათ სტადიაზე მდებარეობდა. ის მშობლების ერთადერთი ვაჟი იყო და ამიტომაც, რადგან მათ სურდათ, რომ მათი გვარის მემკვიდრე ყოფილიყო, ქორწინებას აიძულებდნენ. მაგრამ ყველა მათ შეგონებაზე იგი ერთს პასუხობდა: – ჩემთვის უკეთესია ბერად ვიყო, ვიდრე ერისკაცად.

რამდენადაც არ აიძულებდნენ მალხს დაქორწინებას – მამა სხვადასხვა მუქარით, დედა კი ალერსიანი შეგონებებით – მან არ დაუჯერა მშობლებს და, ბოლოს, ფარულად გაიქცა, მიატოვა რა ღვთის გულისათვის სახლი, მშობლები და ქორწინება. ის უდაბნო ადგილისკენ გაემართა, რომელიც იმასა და ვირიას შორის მდებარეობდა. იქ მან მონასტერი იპოვა, რომლის ბერებიც ღვთისმოსაურ ცხოვრებას ეწეოდნენ. მიენდო რა მათ დარიგებებს, მალხი იქ დარჩა საცხოვრებლად და დაიწყო სრულყოფა სამონასტრო ღვაწლში, შრომითა და მარხვით განაქარვებდა რა საკუთარ თავში ხორციელ ვნებებს.

მრავალი წლის შემდეგ მას აზრი მოუვიდა: დაბრუნებულიყო სამშობლოში, რათა ენუგეშებინა დედა, რომელიც ამ დროს დაქვრივდა, რადგან გაიგო, რომ მამა გარდაცვლილოყო. იგი ფიქრობდა თავისი სამემკვიდრეო ქონება გაეყიდა და მიღებული ფული დაერიგებინა: ნაწილი ღარიბთათვის, ნაწილი მონასტრებისთვის, ცოტა კი საკუთარი საჭიროებისთვის დაეტოვებინა.

შეიტყო რა მალხის ასეთი განზრახვის შესახებ, იღუმენმა შეაგონა იგი და დაარწმუნა, რომ ეს ეშმაკისეული ცდუნება და კაცობრიობის ძველი მტრის მზაკვრობა იყო, ოსტატურად შენიღბული ვითომდა კეთილი საქმის სახით. – ეს, – თქვა მან, – იგივე იქნება, რაზეც წერილი ამბობს: „ძაღლი უბრუნდება თავის ნარწყევს“ (2პეტ. 2:22). მსგავსად მრავალი ბერი მოტყუებულ იქნა, რადგან ეშმაკი არასოდეს აშკარად არავის ებრძვის.

სამხილებლად იღუმენი მალხს წიგნებიდან სხვადასხვა ამბებს უყვებოდა, დაწყებული ადამითა და ევათი, რომლებიც ეშმაკმა ღვთაებრივი ღირსების მიღების იმედით აცდუნა და ამის გამო სამოთხე დაკარგეს. როდესაც იღუმენმა ვერ შეძლო მისი დარწმუნება, მის მუხლებს დაემხო და ევედრებოდა, არ დაეტოვებინა თავისი სულიერი საძმო, რათა თავი არ დაეღუპა, რადგან „ვინც ხელს დაადებს გუთანს და უკან მიიხედავს, არ გამოდგება ღვთის სასუფევლისათვის“ (ლკ. 9:62). თუმცა მალხმა იღუმენი სრულებით არ დაუჯერა და მონასტრიდან წავიდა.

მალხთან დამშვიდობებისას, იღუმენი ცრემლებით აცილებდა მას, თითქოს მიცვალებულს ასაფლავებდნენ. – ვხედავ, შვილო, – ასეთი იყო იღუმენის ბოლო სიტყვა მალხისადმი, – რომ სატანის ხელში ჩავარდი. ჩვენთან შენი განშორების მიზეზზე მეტს აღარაფერს გკითხავ და შენს გამართლებებს არ მივიღებ. ღობეს გარეთ გასული ცხვარი მაშინვე მგლების საკბილო ხდება.

ამგვარად, ისინი დაშორდნენ ერთმანეთს და მალხი თავის გზას დაადგა. იმ უდაბნოდან არც თუ ისე შორს გადიოდა დიდი საერთო გზა ვირიიდან ედესაში; ამ გზაზე მოგზაურებს ხშირად ესხმოდნენ თავს სარკინოზები. ამიტომ მოგზაურები, როდესაც გზას დაადგებოდნენ, ერთად იკრიბებოდნენ, სარკინოზების თავდასხმის შემთხვევაში, რათა შეძლებოდათ მათთვის წინააღმდეგობის გაწევა და ტყვეობის თავიდან აცილება; მალხიც შეუერთდა მოგზაურთა ასეთ ჯგუფს, რომელიც სამოცდაათამდე ადამიანს ითვლიდა, მათ შორის რამდენიმე ქალიც იყო. როდესაც ისინი ერთად მიდიოდნენ იმ გზაზე, უეცრად, მათდა საშინლად, გამოჩნდა უამრავი ნახევრად შიშველი ისმაელიტი, რომლებიც ბრძოლისთვის იყვნენ შეიარაღებულნი. მოგზაურების ალყაში მოქცევის შემდეგ, მათ ყველა, ერთიანად, მალხთან ერთად, შეიპყრეს და ტყვედ წაიყვანეს.

მაშინ მალხმა გაიაზრა თავისი ყოფილი განზრახვის ამაოება და მტრის შეცდომაში შეყვანა, და ნანობდა, რომ არ დაუჯერა იღუმენის შეგონებას, განეშორა სულიერ საზოგადოებას და შეუერთდა ამქვეყნიურ საზოგადოებას, და სხვებთან ერთად უცხოტომელთა ტყვეობაში ჩავარდა. მაგრამ მისი მონანიება უკვე დაგვიანებული იყო: მას სურდა მემკვიდრეობით მიეღო მშობლების ქონება, ახლა კი თვითონ გახდა სარკინოზების საკუთრება. როდესაც ტყვეები ბარბაროსებს შორის გაიყვნენ, ბერი მალხი ერთ ქალთან ერთად ერთ არაბს ერგო, რომელმაც ორივე მათგანი აქლემზე დასვა და სწრაფად გაემართა მათთან ერთად გზაში. რადგან აქლემი ძალიან სწრაფად მიდიოდა, მალხი და ის ქალი, მასზე მჯდომნი, ერთმანეთს მაგრად ეჭიდებოდნენ, რათა არ ჩამოვვარდნოდნენ, და ასე განაგრძობდნენ თავიანთ მოგზაურობას; მათი საგზალი კი იყო ნახევრად მოხარშული ხორცი და აქლემის რძე.

ხანგრძლივი გზა განვლეს არაბეთის უდაბნოში და ერთი დიდი მდინარის გადალახვის შემდეგ სარკინოზები თავიანთ ქვეყანაში დაბრუნდნენ. მალქასმა თავისი ტყვეები ცოლთან მიიყვანა და სარკინოზთა წესისამებრ, მათ ცოლ-შვილისთვის თაყვანისცემა უბრძანა. მალხს ტყვესთან ერთად უნდა დაეხარა თავი და თაყვანი ეცა თავისი ქალბატონისთვის, ხოლო მან მალხი საოჯახო საქმეებზე დააყენა: წყლის ზიდვა, ნაგვის გამოგვა და სხვა უმძიმესი სამუშაოების შესრულება. ასე მუშაობდა მალხი თავისი მამის, იღუმენის ურჩობის გამო, სრულიად შეცვლილი ჰქონდა მონაზვნის სახე, დადიოდა იმ ქვეყნის ჩვეულებისამებრ, შიშვლად და მზის პაპანაქების გამო, ტანსაცმლით მხოლოდ იმ სხეულის ნაწილებს იფარავდა, რომელთა დაფარვაც აუცილებელი იყო. შემდეგ მას უდაბნოში ცხვრის მწყემსვა დაევალა და აქ მალხს თავის უბედურებაში მხოლოდ ერთი ნუგეში და შვება ჰქონდა: იშვიათად ხედავდა თავის ბატონებსა და თანამშრომლებს და, განმარტოებით, ცხვრებთან ყოფნისას იხსენებდა წმინდა იაკობს დაბადება 30:36 და მოსეს გამოსვლა 3:1, რომლებიც ასევე ოდესღაც უდაბნოში მწყემსავდნენ ფარებს. ის ყველითა და რძით იკვებებოდა და, ცხვრების მწყემსვისას, გულმოდგინედ ლოცულობდა, ფსალმუნებს გალობდა, რაც მონასტერში ჰქონდა ნასწავლი, და ამაში პოვებდა თავის ტყვეობაში ნუგეშს, მადლობას უხდიდა ღმერთს, რომ ის სამონაზვნო ცხოვრება, რომელიც თავის სამშობლოში დაკარგა, ახლა უდაბნოში კვლავ იპოვა. მაგრამ ეშმაკის მზაკვრობა ყოველ ადგილას იმდენად დახვეწილია, რომ მისი წარმოდგენაც კი შეუძლებელია: რადგან იქაც კი, ასეთი ცხოვრებისას, მალხი თავისმა ბოროტმა მტერმა იპოვა.

სარკინოზმა, დაინახა რა, რომ მისი მონა მალხი ყველაფერში გულმოდგინედ და ერთგულად ემსახურებოდა და რომ მისი საქონელი სულ უფრო მრავლდებოდა, ფიქრობდა, რა ჯილდო მიეცა მისთვის ერთგული სამსახურისთვის და გადაწყვიტა, მალხისთვის ცოლად მიეცა ის ტყვე ქალი, რომელიც მასთან ერთად ერთ აქლემზე იყო მოყვანილი. მალხი მოიხმო და მასზე ელაპარაკა, რომ ცოლად მოეყვანა. მაგრამ მალხი წინააღმდეგობას უწევდა და ამბობდა, რომ ის ქრისტიანი იყო, ხოლო ქრისტიანული კანონის თანახმად, არ შეიძლება დაქორწინება ქალზე, რომლის ქმარიც ცოცხალია, ვინაიდან იმ ქალის ქმარი სხვა სარკინოზს ჰყავდა ტყვედ წაყვანილი. მაშინ სარკინოზი განრისხდა და, მახვილის ამოღებით, მალხის მოკვლა უნდოდა, და რომ არა ის, რომ მალხმა სასწრაფოდ თანხმობის ნიშნად ქალს კისერზე მოხვია ხელი, მისი ბატონი იქვე დაღვრიდა მის სისხლს.

როდესაც ღამე დადგა, ბერმა ის ქალი თავის გამოქვაბულში წაიყვანა. იმის შესახებ, თუ რა ხდებოდა მათ შორის, თვითონ ნეტარი მალხი მოგვიანებით შემდეგს ყვებოდა:

„სიხარულის ნაცვლად მწუხარებამ მომიცვა, ხოლო ნუგეშის ნაცვლად – სევდამ. ერთმანეთს ვთაკილობდით და ვერაფერს ვუბედავდით ერთმანეთს. მაშინ სრულიად შევიმეცნე ჩემი ტყვეობის მთელი სიმძიმე და დავიწყე გლოვა ჩემი მონაზვნობის გამო, რომელიც ასე მოულოდნელად ნადგურდებოდა. ნუთუ ამისთვის მოვედი, საწყალო! – ვამბობდი მე, ვტიროდი. – ნუთუ ჩემმა ცოდვებმა აქამდე მომიყვანეს, რომ უკვე სიბერეში დავკარგო ჩემი ქალწულება და უცხო ცოლის ქმარი გავხდე? რა სარგებელი მომიტანა იმან, რომ მეც და სახლიც, და მშობლებიც, და ქორწინებაც – ყველაფერი მივატოვე სიყმაწვილეში ღვთის გულისთვის, თუკი ახლა გავაკეთებ იმას, რაც თავიდანვე უარვყავი? ნუთუ იმისთვის ვიტან ახლა ამ ყველაფერს, რომ ოდესღაც მონასტერში ცხოვრებისას ისევ ჩემს სამშობლოში დაბრუნება მოვინდომე? მაშ, რა ვქნათ, სულო ჩემო? დავიღუპოთ თუ გავიმარჯვოთ? დაველოდოთ ღვთის მადლმოსილ ხელს თუ მოვიკლათ თავი ჩვენი მახვილით? დააბრუნე შენში შენი მახვილი, სულო! ჩვენ უფრო მეტად შენი სიკვდილის უნდა გვეშინოდეს, ვიდრე სხეულის სიკვდილისა; რადგან წმინდა ქალწულობისთვისაც არის თავისი მოწამეობა. ამიტომ იყოს უკეთესი, რომ აქ, ამ უდაბნოში ვიწვე როგორც მოწამე, მკვდარი, დაუკრძალავი, და თვითონ ვიყო ჩემთვის მტანჯველიც და მოწამეც!“

ამ სიტყვებით ავდექი მიწიდან, ქარქაშიდან ამოვიღე მახვილი, რომელიც სიბნელეში ბრწყინავდა, და მისი ბასრი ბოლო მკერდისკენ მივმართე, ქალს ვუთხარი:

„იცხოვრე, ქალო! და იყოს უკეთესი, რომ მე შენთვის მკვდარი მოწამე ვიყო, ვიდრე ცოცხალი ქმარი.“ ის კი ჩემს ფეხებთან დაეცა და ჩემკენ შეჰყვირა:

– ჩვენი უფლით, იესო ქრისტეთი და ამ მძიმე ჟამით გფიცავ და გევედრები, ნუ დაღვრი საკუთარ სისხლს ჩემი სიცოცხლის გამო. თუ სიკვდილი გსურს, ჯერ მე მომაპყარი მახვილი და ჩამასე იგი, და ჯერ მე მომკალი, შემდეგ კი მოიკალი თავი, რათა ამგვარად ერთმანეთს შევუერთდეთ; რამეთუ მე უკვე გადავწყვიტე სულში, ჩემი ქმარიც რომ დამიბრუნდეს, სიკვდილამდე შევინარჩუნო ის სიწმინდე, რაც ამ ტყვეობაში ვისწავლე, და მირჩევნია მოვკვდე, ვიდრე დავარღვიო იგი. განა იმიტომ არ გინდა სიკვდილი, რომ არ შემიერთდე მე? მაგრამ მეც სიკვდილი მსურდა, თუ შენ ამას მოინდომებდი. ამიტომ, ვიყო შენთვის უმანკოების მეუღლე და ჩვენ შორის იყოს სულიერი, და არა ხორციელი, კავშირი, რათა ჩვენმა ბატონებმა ჩაგთვალონ ჩემს ქმრად, ქრისტემ კი იცოდეს, რომ შენ ჩემი სულიერი ძმა ხარ. მაშინ ჩვენი ბატონები გვენდობიან, იფიქრებენ რა, რომ ჩვენ ხორციელ ქორწინებაში ვართ, თუ ჩვენ შორის სიყვარულს დაინახავენ.

– მე შემძრა (ამბობდა წმინდა მალხი) და გამაოცა ამ ქალის ასეთმა უმანკოებამ, შევიყვარე იგი, და ჩვენ შევთანხმდით, რომ ერთად დავრჩებოდით უმანკოებაში. მაგრამ მე არასოდეს მიყურებია მისი სხეულისთვის, ხელითაც კი არ შევხებივარ, მეშინოდა, რომ მასთან ერთად ცხოვრებაში, ურთიერთშეთანხმებით, დავკარგავდი ჩემს ქალწულებას, რომელიც დავიცავი თავიდანვე, როცა ხორცის მხრიდან სასტიკი ბრძოლა აღმიდგა (აქამდე ნეტარი მალხის სიტყვები).

ამგვარ სულიერ ქორწინებაში ღირსმა მალხმა ამ უმანკო ქალთან ერთად დიდხანს იცხოვრა. მათ მოიპოვეს თავიანთი ბატონების კეთილგანწყობა, ისე რომ გაქცევაზე არც კი უფიქრიათ. ზოგჯერ მალხი მთელი თვე არ იმყოფებოდა თავისი ბატონის სახლში, როგორც მისი სამწყსოს ერთგული და გულმოდგინე მწყემსი უდაბნოში.

ერთხელ, ტყვეობიდან დიდი ხნის გასვლის შემდეგ, ღირსი მალხი მარტო იმყოფებოდა უდაბნოში და, არავის ხედავდა რა ცისა და მიწის გარდა, თავის განმარტოებაში დაიწყო მონასტერში ბერებთან ერთად თავისი ძველი ცხოვრების გახსენება, განსაკუთრებით კი თავისი მამა იღუმენის, რომელმაც მას ღვთაებრივი წერილი და ბერული ცხოვრება ასწავლა. და მან დაიწყო მისი სიტყვებზე ფიქრი, რომლითაც ის გაფრთხილებული იყო, არ განშორებოდა სავანეს. ამ ყველაფრის გახსენებისა და ფიქრისას, მალხმა თავის წინ უამრავი ჭიანჭველა შენიშნა.

პატარა ვიწრო სივრცეზე მოძრაობით, ისინი ატარებდნენ საკუთარ თავზე მეტ ტვირთს: ზოგი თესლს ატარებდა; სხვები – მიწას ჭიანჭველების შიგნიდან, იკეთებდნენ რა გარკვეულ დაცვას წვიმისგან; მესამეები, ზამთრისთვის საკვებს იმარაგებდნენ, თავიანთი ნესტრებით ამტვრევდნენ მარცვლებს, სხვები კი თავიანთი მკვდრების გვამებს გამოჰქონდათ. და რაც ყველაზე გასაოცარია – ჭიანჭველების ასეთი დიდი რაოდენობის მიუხედავად, ისინი, გარეთ გამოსვლისას და ჭიანჭველებში შესვლისას, ერთმანეთს არ უშლიდნენ ხელს, არ აკავებდნენ და არ ავიწროებდნენ; პირიქით, თუ შეამჩნევდნენ, რომ რომელიმეს ზედმეტად დიდი ტვირთი მიჰქონდა, მაშინვე სხვები ეხმარებოდნენ.

ამას რომ უყურებდა, მალხს სოლომონის სიტყვები გაახსენდა:

„წადი ჭიანჭველასთან, ზარმაცო, და დააკვირდი მის მოქმედებებს... ის მოსავლის აღებისას აგროვებს თავის საჭმელს“

(იგავნი 6:6–8).

ამასთან, აზრად მოუვიდა, რომ მისი ცხოვრება მონასტერში ჭიანჭველების ბუდის მსგავსი იყო, სადაც ყველა ერთად მუშაობს და არავის არაფერი საკუთარი არ აქვს, არამედ ყველაფერი საერთოა, და მან ძლიერად დაიწყო გლოვა თავისი ტყვეობის გამო, გულის ამოსუნთქვებით, სურდა რა ენახა თავისი მონასტერი და ეცხოვრა თავის ძველ სენაკში.

როდესაც ის თავისი ბატონის მამულში დაბრუნდა და თავის ქოხისკენ მიდიოდა, მას ცოლი შეხვდა და, მისი მოწყენილი და დაბნეული სახის დანახვისას, ჰკითხა:

– რატომ ხარ ასე მოწყენილი!

მალხმა მას თავისი ფიქრები მოუყვა. მან კი დაუწყო მისი დაყოლიება გაქცევაზე და თან სთხოვა, რომ არ მიეტოვებინა იგი, არამედ წაეყვანა თან და შემდეგ რომელიმე დედათა მონასტერში მიებარებინა. ამის შესახებ ხანგრძლივი მსჯელობის შემდეგ მათ დაიწყეს გაქცევისთვის მზადება, ერთმანეთს ჩურჩულებდნენ და ფიქრებით იმედისა და შიშის გრძნობებს შორის მერყეობდნენ.

სამწყსოში, რომელსაც მალხი მწყემსავდა, ორი დიდი ვაცი იყო. მათი დაკვლით მან ტყავებისგან ორი ტიკი გააკეთა და გზისთვის გამხმარი ხორცი მოამზადა, და ერთხელ, გვიან საღამოს, თავის დასთან ერთად, ღვთის იმედად, სახლიდან გამოვიდნენ და სწრაფად წავიდნენ. დიდ მდინარესთან მისულებმა, რომელიც სარკინოზის საცხოვრებლიდან ცხრა სტადიის მანძილზე იყო, ტიკები გაბერეს, მჭიდროდ შეკრეს, ზედ დასხდნენ და მდინარეს გაუყვნენ, ფეხებით ნიჩბებივით მართავდნენ და მეორე ნაპირზე გადავიდნენ; ხორცი კი, რომელიც გზისთვის წაიღეს, წყალში დასველდა და ჩაიძირა, და მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილი დარჩა, ისეთი ცოტა, რომ ძლივს ეყოფოდათ სამი დღე. მდინარის წყლით საკმაოდ მოიკლეს წყურვილი, რათა მომავალ გაქცევისას არ მოსწყურვებოდათ, და გზას დაადგნენ, სწრაფად მიიჩქაროდნენ, უფრო ღამით, ვიდრე დღისით, ნაწილობრივ სარკინოზების შიშის გამო, ნაწილობრივ კი მცხუნვარე მზის პაპანაქების გამო, რომელიც იქ ძალიან ძლიერად წვავდა; მაგრამ ზოგჯერ დღისითაც მიდიოდნენ, თუმცა სიცხე წვავდათ, და ხშირად უკან იყურებოდნენ, ეშინოდათ, რომ მათი ბატონი არ დასდევნებოდათ.

მესამე დღეს, როდესაც მალხი და მისი მოხსენიებული მეუღლე გზაზე უკან მიიხედეს, შორიდან დაინახეს ორი სარკინოზი, რომლებიც სწრაფად მისდევდნენ მათ ორ აქლემზე, და მაშინვე მიხვდნენ, რომ ეს მათი ბატონი მისდევდა მათ ქვიშაზე დატოვებული კვალის მიხედვით, და დიდმა შიშმა მოიცვა ისინი, და გაფითრდნენ, ელოდნენ, რომ სარკინოზი მათ მოკლავდა. ამ დროს, ღვთის განგებით, მათ მარჯვნივ შენიშნეს ღრმა გამოქვაბული და შევარდნენ მასში, და დადგნენ შესასვლელთან მარცხნივ, მაგრამ არ შევიდნენ გამოქვაბულის სიღრმეში, რადგან ეშინოდათ, სიკვდილისთვის თავის დაღწევის შემდეგ, კვლავ მას დანებებოდნენ, რადგან ასეთ გამოქვაბულებში ჩვეულებრივ ბინადრობდნენ გარეული მხეცები ან გველები, მორიელები და სხვა შხამიანი ქვეწარმავლები. და ასე, ორივე მხრიდან სიკვდილის შიშით: როგორც მათ მდევნელი ბატონისგან, ისე გამოქვაბულში დამალულებისგან, ისინი შიშში იდგნენ, თითქოს უკვე მკვდრები ყოფილიყვნენ; მაგრამ ამასთანავე იმასაც ფიქრობდნენ: „თუ ღმერთი დაგვეხმარება ჩვენ, ღარიბებს, მაშინ სიკვდილს დავაღწევთ თავს, ხოლო თუ ღმერთი არ მოწყალდება ჩვენ, ცოდვილებს, მაშინ ეს გამოქვაბული ჩვენი სამარე იქნება“.

ამასობაში სარკინოზი თავის მონასთან ერთად გამოქვაბულს მიაღწია. აქლემები ერთმანეთზე მიაბა, ის გამოქვაბულის შესასვლელთან შიშველი მახვილით შეჩერდა, ხოლო თავისი მონა გაგზავნა მალხი და მისი თანამგზავრი გამოქვაბულიდან გამოსაყვანად, რადგან თავად სურდა მათი მოკვლა. როდესაც მონა გამოქვაბულში სამი ან ოთხი იდაყვის მანძილზე შევიდა, გაიარა მათ გვერდით, რადგან მზის შუქისგან ჩრდილში შესულისთვის შეუძლებელი იყო ახლოს მდგომთა დანახვა, და მათ იმ მონას ზურგიდან შეხედეს. მონა კი ხმამაღლა ყვიროდა მძიმე მუქარებით: – გამოდით, ბოროტებო, გამოდით, რათა მოგკლათ! რას აყოვნებთ? გამოდით, ბატონი გელოდებათ. სანამ ის ამას ყვიროდა, მოულოდნელად გამოქვაბულის სიღრმიდან ლომი გამოვარდა, ყელში ხელი ჩაავლო და, მოკლა რა, თავის ბუნაგში წაათრია. ო, უზენაესო უფალო! რაოდენ დიდია შენი განგებულება შენს მონებზე და რაოდენ სწრაფია შენი დახმარება უკიდურეს გასაჭირში! ეს შენიშნეს მალხმა და მისმა მეუღლემ, და დიდ სიხარულში იყვნენ შიშის ნაცვლად იმის გამო, რომ თავიანთი ერთი მტერი დაღუპული იხილეს, რადგან არ იცოდნენ მეორის შესახებ, რომელიც მათ გამოქვაბულის შესასვლელთან ემუქრებოდა. სარკინოზმა, დაინახა რა, რომ მონა გამოქვაბულში შეყოვნდა, და მისი ხმა აღარ ესმოდა, იფიქრა, რომ ორი მას მარტოს უწევდა წინააღმდეგობას და, ვეღარ შეძლო რა რისხვისგან მეტის ლოდინი, გამოქვაბულში შევარდა, როგორც იდგა, შიშველი მახვილით, მრისხანედ ბღაოდა ბოროტებისგან, როგორც მხეცი. მაგრამ ლომმა, გაიგო რა მისი ხმა, გამოვარდა მის შესახვედრად და, როდესაც ის გაქცეულებს მიაღწია, თავს დაესხა მას და მოკლა, გვერდით ჩაათრია თავის ბუნაგში.

ასეთი სასწაულებრივი და მოულოდნელი ღვთის შეწევნისა და მფარველობის ხილვით, ღირსმა მალქომ და იმ ნეტარმა ქალმა ღმერთს მადლობა შესწირეს მისი უზომო მოწყალებისათვის. მაგრამ ამ სასიხარულო მოვლენის შემდეგაც შიში არ ტოვებდა მათ, რადგან ფიქრობდნენ, რომ ლომი მათაც მოკლავდა; თუმცა, ურჩევნიათ მხეცისგან დაღუპვა, ვიდრე უსულგულო ადამიანების ხელში ჩავარდნა. ლომმა კი, თავისი ნაშიერი კბილებით აიყვანა და გამოვიდა გამოქვაბულიდან. მალქო და მისი ხსენებული ცოლი დიდხანს მდუმარედ იდგნენ, მაგრამ როცა დაინახეს, რომ ლომი აღარ ბრუნდებოდა, გამოვიდნენ გამოქვაბულიდან, როცა დღე უკვე დასასრულს უახლოვდებოდა. გამოქვაბულთან ახლოს მდგარი აქლემები, საკვებისა და წყლის მარაგით რომ დაინახეს, ჭამა-სმა დაიწყეს; შემდეგ, დანაყრებულნი და გამხნევებულნი, აქლემებზე დასხდნენ და სიხარულით გაუდგნენ გზას, მადლობას სწირავდნენ რა ღმერთს. ათი დღის შემდეგ მათ გადაკვეთეს ის უდაბნო და მიუახლოვდნენ ბერძნულ-რომაულ პოლკებს. მათ მოუყვნენ ყველაფერი საკუთარ თავზე პოლკის მეთაურს, მან კი მესოპოტამელ სარდალ საბინთან გაგზავნა ისინი. სარდალმა, მათგან აქლემები რომ იყიდა და გულითადად დაარიგა, სამშობლოში გაგზავნა ისინი.

სამშობლოში დაბრუნებულმა მალქომ ის ნეტარი ქალი, თავისი სულიერი და, დედათა მონასტერში მიაბარა, თვითონ კი თავის სავანეში დაბრუნდა, საიდანაც ოდესღაც წავიდა. თავისი იღუმენი და სულიერი მოძღვარი ცოცხალი აღარ დახვდა. მაშინ მან ძმობას უამბო ყველაფერი, რაც შეემთხვა და სამუდამოდ დამკვიდრდა მონასტერში, ურჩევდა რა სხვა ბერებს, არასოდეს არ დაეუმორჩილნენ იღუმენს და მონასტრიდან არ გასულიყვნენ. ღვთივსათნოდ გაატარა რა დარჩენილი ცხოვრება, მალქო უფალთან მიიცვალა, დატოვა რა საკუთარი თავისგან სიწმინდის ნიმუში, რათა მომდევნო თაობებმა იცოდნენ, რომ ქალწულებრივი სიწმინდე არ დაიძლევა არც მახვილით, არც უდაბნოთი, არც მხეცებით; რადგან ვინც ქრისტეს მიანდო თავი, შესაძლოა მოკვდეს სხეულით, მაგრამ სულით დამარცხებული ვერ იქნება, გაძლიერებული თავად ქრისტე ღმერთის მიერ, რომელსაც დიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

---

26 გოთელი მოწამის ხსენება

ეს წმიდა მოწამენი ეწამნენ გოთთა მეფის, უნგერიხის დროს, რომის იმპერატორების იულიანეს, ვალენტინიანესა და გრაციანეს მეფობის ჟამს.

იმ დროს, როდესაც ისინი, როგორც ქრისტიანები, აღასრულებდნენ ღვთისმსახურებას და ადიდებდნენ ღმერთს თავიანთ ტაძრებში, უნგერიხმა თავისი მსახურები გაგზავნა, რომელთაც მისი ბრძანებით ცეცხლი წაუკიდეს ტაძრებს და დაწვეს ყველა, ვინც შიგნით იმყოფებოდა, რიცხვით 308 კაცი.

ამის შემდეგ, თუ შეხვდებოდნენ ქრისტიანს, რომელსაც ტაძარში შესაწირავი მიჰქონდა, მას შეიპყრობდნენ, დაკითხავდნენ და თუ იგი აღიარებდა ქრისტეს რწმენას, მაშინვე ცეცხლში აგდებდნენ; ამგვარად, შესაწირავის ნაცვლად, ქრისტესთვის ქრისტიანთა სხეულები შეეწირებოდა.

ამ წმიდა მოწამეთა სხეულებს აგროვებდა სხვა გოთი მეფის მეუღლე, სახელად ალა, წარმოშობით გოთი და მართლმადიდებელი ქრისტიანი.

თავისი ძისთვის მმართველობის გადაცემის შემდეგ და თან წაიყვანა რა მღვდლები, იგი ადგილიდან ადგილზე გადადიოდა, სანამ თავის ასულ დუკლიდასთან ერთად სირიის მხარეში არ დასახლდა.

ამის შემდეგ მან თავისი ძე გამოიძახა და როდესაც ის მოვიდა, მასთან ერთად გოთიაში დაბრუნდა, ხოლო წმინდანთა ნაწილები თავის ასულს გადასცა, რომელიც ვალენტინიანესა და თეოდოსის მეფობის ჟამს კიზიკში ჩავიდა და ამ ქალაქში ნაწილების ნაწილი ტაძრის კურთხევისთვის გადასცა.

გოთიაში დაბრუნების შემდეგ, წმიდა ალა აგათონთან ერთად ჩაქოლეს და ამგვარად მოწამეობრივი აღსასრული მიიღო, ხოლო დუკლიდამ მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს, დედის სიკვდილიდან რამდენიმე წლის შემდეგ.

---

ჩვენი ღირსი მამა ბასილი ახლის ცხოვრება

კეთილმსახური ბერძენი მეფეების, იმპერატორ ბასილი მაკედონელის ძეების, ლეონ ბრძენისა და მისი ძმის ალექსანდრეს მეფობის მეათე წელს, ზოგიერთი მაგისტრიანი, რომლებიც მეფის ბრძანებით აზიის ქვეყნიდან ბრუნდებოდნენ და ერთ მიტოვებულ მთას გაივლიდნენ, დაინახეს იქ მოსიარულე კაცი, რომელიც გამხდარი ტანისამოსით იყო შემოსილი და მისი სახე მეტად უჩვეულო და საშიშიც კი იყო, რადგან ის უდაბნოში, ადამიანებისგან შორს გაიზარდა. მისი უცნაური შესახედაობით გაოცებულებმა, მაგისტრიანებმა მას უკან დაედევნენ და შეიპყრეს; შემდეგ, იფიქრეს რა, რომ ის მზვერავი იყო (სინამდვილეში კი ეს იყო ნეტარი ბასილი, რომლის ცხოვრებასაც ჩვენ ვთხრობთ), ეს საკვირველი კაცი შეკრეს და მეფეთა ქალაქ – კონსტანტინოპოლში წაიყვანეს.

მეფეების წინაშე წარდგომილებმა, მაგისტრიანებმა უამბეს მათ გზაში შეპყრობილი კაცის შესახებ. მაშინ მეფე ლეონმა, წმინდანის დანახვისას, ბრძანა მისი დაკითხვა და ეს საქმე წარმოშობით აგარიან პატრიციუს სამონს დაავალა, რათა გამოეკვლია: ვინ იყო, საიდან და რა ერქვა მას.

სამონმა ღვთის კაცი თავის სახლში შეიყვანა. შემდეგ, სამსჯავროზე დამჯდარმა, მრჩევლებით გარშემორტყმულმა, თავისი წოდების შესაფერისი დიდებულებით, ბრძანა ნეტარი ბასილის წარდგენა მის წინაშე. პატრიციუსის წინაშე წარმდგარმა წმინდანმა მას პატივი და თაყვანისცემა არ მიაგო. პატრიციუსმა კი ჰკითხა მას: – ვინ ხარ, საიდან ხარ და რა გქვია?

მაგრამ ნეტარმა მას „პასუხი არ გასცა“ და მდუმარედ იდგა, მშვიდი თვალებით უყურებდა თავის მსაჯულს.

მაშინ სამონმა კვლავ ჰკითხა მას: – გვამცნე, საიდან ხარ?

ამაზე წმინდანმა უპასუხა: – ჯობია შენ თვითონ თქვა, ვინ ხარ და საიდან?

და უთხრა მას სამონმა: – ჩვენ გეკითხებით შენ, და შენ უნდა გვიპასუხო. მე კი ვინ ვარ, ამის შესახებ შენ არ უნდა იკითხო. თუმცა, თუ ასე გინდა ჩემზე გაიგო, ვინ ვარ მე, მაშინ გეტყვი. მე ვარ სამონ, პატრიციუსი და ახლანდელი ხელმწიფეების კუბიკულარიუსთა უფროსი. ახლა შენ მითხარი: ვინ ხარ და საიდან და რას საქმიანობ?

ნეტარმა უპასუხა: – მე ვარ ერთ-ერთი მოსულთაგან და მწირთაგან, რომლებიც დედამიწაზე ვცხოვრობთ.

– მაშ, სწორად ამბობენ შენზე, რომ მზვერავი ხარ, ბერძნული ქვეყნის დასათვალიერებლად მოსული? – ჰკითხა წმინდანს სამონმა.

ამაზე ღირსმა მას არაფერი უპასუხა. და მრავალნი დაკითხვაზე მყოფნი აიძულებდნენ მას პასუხისთვის, ეუბნებოდნენ: – ვინ ხარ შენ? მაგრამ წმინდანმა მათაც არაფერი უპასუხა.

მაშინ სამონმა ბრძანა მოეტანათ რკინის წნელები, გამხმარი ხარის ძარღვები და სხვა, შიშის მომგვრელი წამების იარაღები; და ყოველივე ეს წმინდანის დასაშინებლად მის წინ გაშალეს, იმ იმედით, რომ ის ტანჯვის შეეშინდებოდა და თავის შესახებ იტყოდა. მაგრამ ღირსმა, როდესაც დაინახა ეს საშინელი იარაღები, ერთი სიტყვაც არ დასცდენია. მაშინ პატრიციუსმა ბრძანა, ნეტარი ბასილი მიწაზე დაეწვინათ და ხარის ძარღვებით ეცემათ, ეკითხებოდნენ რა: – ვინ ხარ შენ? სასტიკი ცემის მიუხედავად, ღირსმა თავისი მდუმარება არ დაარღვია და მოთმინებით იტანდა ყოველგვარ ტანჯვას. მტანჯველები კი მას იქამდე სცემდნენ, სანამ არ მოეჩვენათ, რომ ის მალე უნდა მომკვდარიყო; ამიტომ, წმინდანი, როგორც მოძრაობის უნარის არმქონე მორი, აიღეს, წაიყვანეს და საპყრობილეში ჩააგდეს.

მეორე დღეს პატრიციუსი სამონმა – ამ მოუთვინიერებელმა მხეცმა, სამსჯავროზე დამჯდარმა, ბრძანა კვლავ მოეყვანათ მისთვის პატიმარი. ნეტარი ბასილის გასაყვანად გაგზავნილებმა ის სრულიად ჯანმრთელი და უვნებელი იპოვეს, რომელიც საპყრობილის გარეთ ელოდა მათ, თუმცა საპყრობილის კარები ჩაკეტილი იყო. გაკვირვებულებმა, მათ დაიწყეს წმინდანის კითხვა: – გვითხარი, როგორ გამოხვედი საპყრობილიდან, რომლის კარებიც მჭიდროდ არის დაკეტილი. მაგრამ ნეტარმა პასუხი არ გასცა და მდუმარედ გაჰყვა მათ, რათა პატრიციუსის წინაშე წარმდგარიყო.

მაშინ წმინდა ბასილის გასაყვანად გაგზავნილთაგან ზოგიერთი წინ წავიდა და ყველაფერი მომხდარი სამონს მოუყვა: როგორ იპოვეს მათ ნეტარი საპყრობილის გარეთ, თუმცა მისი საკეტები ხელუხლებელი იყო. სამონი და მასთან მყოფნი გაოცდნენ მათი მონაყოლის მოსმენისას და არ დაუჯერეს. ზოგიერთები კი წმინდანზე ამბობდნენ, რომ ის გრძნეული იყო და ასეთი სასწაული ჯადოქრობის ძალით მოახდინა. ამასობაში ნეტარი წარდგა პატრიციუს სამონის წინაშე, და სამონმა კვლავ დაიწყო მისი ჟინითა და დიდხანს დაკითხვა, ყოველნაირად აიძულებდა ეთქვა, ვინ იყო და საიდან. მაგრამ ღირსი კვლავაც დუმდა და პატრიციუსს პასუხს არ აძლევდა. სამონი ძლიერ განრისხდა წმინდანზე და ბრძანა, კვლავ გაეჭიმათ იგი მიწაზე და დაუნდობლად ეცემათ ჯოხებით, ვიდრე არ მოყვებოდა თავის თავზე და თავის წარმოშობაზე. და დიდხანს სცემდნენ წმინდანს, ისე რომ ექვსი ჯოხი გატეხეს, მაგრამ მისგან აღიარების მიღებას ვერ შეძლეს: ნეტარი ბასილი მამაცურად ითმენდა ყველა ტანჯვას, სიჩუმეს არ არღვევდა არც ერთი სიტყვით, ისე რომ ყველანი გაოცებულნი იყვნენ მისი აღუწერელი მოთმინებითა და დუმილით. პატრიციუსმა სამონმა კი ამაზე თქვა:

– ვიცი, რომ ეს მზვერავი იმედოვნებს, შემდგომში იამაყოს და თქვას: „დუმილით ვძლიე ისინი.“ მაგრამ მზად ვარ, დავიფიცო ჩვენი თვითმპყრობელების სიცოცხლით, რომ არ დავუშვებ მას იტრაბახოს და შეურაცხგვყოს. ეს რომ თქვა, სამონმა ბრძანა, კვლავ წაეყვანათ ღირსი საპყრობილეში და მთელი მომდევნო კვირის განმავლობაში ეცემათ იგი, ყოველდღიურად სამასი დარტყმა შოლტებით და სამასი – ჯოხებით მიეყენებინათ მისთვის. ნეტარი ბასილი კი მოთმინებით იტანდა ყველა ტანჯვას, საიდუმლოდ მალავდა თავის მამაცურ ღვაწლს და არ სურდა სხვებისთვის მოეყოლა თავისი მოსაგრეობრივი ცხოვრების შესახებ.

ვინაიდან სიყრმიდანვე ბერად აღიკვეცა და უდაბნოში დამკვიდრდა, სადაც მრავალი წელი დაეხეტებოდა, თავის ცხოვრებას მკაცრ უდაბნოელ მოსაგრეობრივ ღვაწლში ატარებდა, იკვებებოდა მხოლოდ ბალახებითა და ფესვებით, მუდმივად ფეხშიშველი დადიოდა და ძველი სამოსლით იყო დაფარული. ასეთი კეთილმსახური და ღვაწლით აღსავსე ცხოვრების შესახებ წმინდანს არავისთვის უნდოდა მოყოლა, და ამიტომაც პატრიციუს სამონის ყველა შეკითხვაზე მისი ცხოვრების წესის შესახებ დუმილით პასუხობდა, ახსოვდა რა ზეციური მეუფის მცნება, რომელმაც თქვა: „ნუ ეცოდინება შენს მარცხენა ხელს, რას აკეთებს შენი მარჯვენა“ (მათე 6:3). ვინაიდან ყოველი, ვინც ადამიანთა წინაშე ააშკარავებს თავის კეთილ საქმეებს, მიწიერ საზღაურს იღებს ადამიანთა ქება-დიდებით, ხოლო საუკუნო და ზეციური დიდება ეკარგება; ხოლო ვისაც საუკუნო ჯილდოს მიღება სურს, მან უნდა დაუმალოს ადამიანებს თავისი სათნოება, და თუ ადამიანების მიერ დაუფასებელი, მათგან შეურაცხყოფას და წამებასაც კი დაექვემდებარება, მაშინაც კი უნდა დუმილად და მოთმინებით დაითმინოს ადამიანთა ბოროტება; მაშინ ის ჭეშმარიტად დაიმსახურებს მოწამის სახელწოდებას.

ყოველივე ეს იცოდა ღირსმა ბასილიმ და, ადამიანთაგან კი არა, ღვთისაგან დიდების მიღების სურვილით, მოთმინებით იტანდა მისთვის მიყენებულ სასტიკ ტანჯვას, არ სურდა რა თავისი საიდუმლოს გამჟღავნება. ერთი კვირის გასვლის შემდეგ, რომლის განმავლობაშიც წმინდანი ყოველდღიურად დარტყმებს ექვემდებარებოდა, პატრიციუსი სამონი, ხედავდა რა, რომ ნეტარი ურყევი რჩებოდა და თავის სახელსა და წარმოშობას არ ამჟღავნებდა, კვლავ დაჯდა სამსჯავროზე და ბრძანა, მისთვის ღირსი მიეყვანათ. და როდესაც ის მის წინაშე წარდგა, სამონმა განრისხებით შეხედა მას და თქვა:

– უღმრთო ადამიანთა შორისო, როდემდე დაიმალები ჩვენგან? მეტყვი, ვინ ხარ და საიდან? ამაზე პასუხად წმინდანმა თქვა: – უღმრთოებად იმათი წოდება შეჰფერება, ვინც შენსავით საიდუმლოდ სოდომურ საქმეებს სჩადის 2164.

ღირსის ასეთი მხილებისას სამონი შეცბუნდა, განიცდიდა რა დიდ სირცხვილსა და შერცხვენას იქ მყოფთა წინაშე; შემდეგ, წმინდანზე მოუთოკავი მრისხანებითა და რისხვით აღვსილმა, ბრძანა, მოეტანათ თასმები, შეეკრათ ღირსისთვის ხელები ზურგს უკან, თოკებით მჭიდროდ შემოეკრათ მისი ნეკნებისთვის, მიეწიათ მათთვის წმინდანის მარჯვენა ფეხი და ერთ დახურულ ოთახში ძელზე თავდაყირა ჩამოეკიდათ იგი. იმ ოთახის კარები კი მან დაკეტა და საკუთარი ბეჭდით დალუქა და ღირსი ჩამოკიდებული დატოვა, ვიდრე არ იტყოდა თავის სახელსა და წარმოშობას. იქ მყოფნი ყველანი გულში ნანობდნენ ნეტარ ბასილის გამო და დრტვინავდნენ სამონზე, უბედურს უწოდებდნენ მას და საყვედურობდნენ იმ ტანჯვის გამო, რომელსაც ის უმიზეზოდ აყენებდა ღვთის ადამიანს.

სამი დღე და სამი ღამე ეკიდა ძელზე წმიდა ბასილი. მეოთხე დღეს უღმერთო მტანჯველმა სამონმა გააღო იმ პალატის კარები, სადაც მოწამე იმყოფებოდა, და როცა მიუახლოვდა მას, დაინახა, რომ მისი სახე მშვიდი და ნათელი იყო, თითქოს არავითარ ტანჯვას არ განიცდიდა. გაკვირვებულმა პატრიციუსმა ჰკითხა ნეტარს:

– მაინც რატომ არ მეუბნები: ვინ ხარ და საიდან? განა ტანჯვამ არ შეგაგონა?

ღირსმა ამჯერადაც არაფერი უპასუხა. მაშინ მტანჯველმა ბრძანა მისი ჩამოხსნა და გათავისუფლება იმ ღვედებისა და თოკებისგან, რომლებითაც შეკრული იყო. ყოველგვარი საკვრელისგან გათავისუფლებულმა წმიდანმა, ქრისტეს მადლით, მყისვე განიკურნა ყოველი ჭრილობისა და დაზიანებისგან და სრულიად ჯანმრთელი გახდა. ყოველი, ვინც ამ დიდებულ სასწაულს ხედავდა, გაოცებული იყო და გონს ვერ მოდიოდა. ხოლო უღმერთო სამონმა, ასევე განცვიფრებულმა მომხდარით, სიბრმავეში წამოიძახა:

– განა არ ვამბობდი, რომ ეს კაცი მოგვი და გრძნეულია? ის ხომ, მიუხედავად ყველა ტანჯვისა, რომელიც ჩვენგან ღირსეულად მიიღო, ჯანმრთელი და უვნებელი დარჩა. მაგრამ მაინც, მალე დავანგრევ მის გრძნეულ ძალას: მომიყვანეთ ჩემთან მხეცებზე ზედამხედველი. და როცა ის მოვიდა, სამონმა უთხრა მას:

– აირჩიე ყველაზე მრისხანე ლომი და დღეს ნუ მისცემ მას ჩვეულებრივ საკვებს, რათა ხვალ დილით მშიერი იყოს; მაშინ ვნახავთ, დაძლევს თუ არა ამ მრისხანე მხეცს ეს გრძნეული.

მეორე დღეს დილით უამრავი ხალხი შეიკრიბა დანიშნული სანახაობისთვის. და აი, გაუშვეს უზარმაზარი და მრისხანე ლომი, რომელიც ხმამაღლა ღრიალებდა შიმშილისგან; იქ მიიყვანეს ნეტარი ბასილიც და ლომს შესაჭმელად მიუგდეს. მაგრამ გარეულმა მხეცმა, წმიდანის დანახვისას, ათრთოლდა; შემდეგ, მიუახლოვდა მას, მორჩილად დაწვა მის ფეხებთან და იწვა, როგორც უმანკო კრავი, ისე რომ ყველანი გაოცებულნი იყვნენ და საშინლად შესძახეს:

– უფალო, შეგვიწყალე!

ხოლო ღირსმა, მის ფეხებთან მწოლიარე ლომს დაეყრდნო, მარჯვენა ხელით მოეფერა მას, შემდეგ კი ყურში ხელი მოჰკიდა და გარეთ გაიყვანა, ხმამაღლა შესძახა:

– აი თქვენი კრავი, აი კრავი!

თუმცა უღმერთო უცხოტომელი სამონი ამ საოცარი სასწაულით არ შეგონებულა და არ ისურვა ეღიარებინა, რომ მის მიერ ტანჯული ადამიანი ღვთის წმიდა რჩეულია. ნეტარისადმი თავის მრისხანებაში სიჯიუტეს განაგრძობდა და მისი აღიარების მოსაპოვებლად ყოველი საშუალება ამოწურა, სამონმა თავის მსახურებს უბრძანა, ღამით ზღვაში დაეხრჩოთ იგი. მათ ასეც მოიქცნენ. ღამის მესამე გუშაგობისას მათ მოწამე ნავში ჩასვეს და ნაპირიდან გასცურეს, ის ზღვაში ჩააგდეს, თავად კი უკან დაბრუნდნენ. მაგრამ ღმერთმა, რომელიც თავის წმიდანებს იცავს, არ დაუშვა, რომ ნეტარი ზღვის სიღრმეში დაღუპულიყო. როგორც კი ზღვაში ჩააგდეს, მყისვე ორმა ზღვის დელფინმა, ღვთის ნებით, ღირსი ზურგზე შეისვეს და ნაპირზე, რომელსაც ევდომი ერქვა, კონსტანტინოპოლის გარეუბანში, გამოასვენეს, სადაც ხმელეთზე დასვეს. ამ დროს წმიდანის ხელ-ფეხი იმ საკვრელისგან გათავისუფლდა, რომლებითაც შეკრული იყო, და მან უმტკივნეულოდ წამოდგა ფეხზე და ქალაქისკენ წავიდა. მაგრამ რადგან ქალაქის ოქროს კარიბჭე, რომელსაც წმიდანი მიუახლოვდა, ჯერ არ იყო გაღებული, ის მათ გვერდით ჩამოჯდა, განზრახული ჰქონდა ცოტა ხანი დაესვენა.

ამ დროს ოქროს კარიბჭეს მიუახლოვდა ერთი კაცი, სახელად იოანე, რომელიც ცხელებით იყო შეპყრობილი; კვნესითა და სნეულებისგან კანკალით, ის წმიდა ბასილის ახლოს დაჯდა. ნეტარმა შეიწყალა იგი, ხელები დაადო და უფლისადმი ლოცვის შემდეგ, განკურნა იგი. თავი განკურნებულად იგრძნო, ის კაცი ღირსის ფეხებთან დაემხო და მისი ვედრება დაიწყო, რომ მასთან ერთად მის სახლში წასულიყო. წმიდა ბასილიმ სიხარულით შეასრულა მისი თხოვნა, თუმცა განკურნებული კონსტანტინოპოლის ყველაზე ღარიბი და უმნიშვნელო მოქალაქეთაგანი იყო.

იოანეს ჰყავდა ცოლი, სახელად ელენე. მასთან ერთად მან სიყვარულით მიიღო ღირსი თავის სახლში; როდესაც სადილის დრო დადგა, მათ შესთავაზეს მას ტრაპეზი, და ყველანი სიხარულით ჭამდნენ. ტრაპეზზე იოანემ თავის ცოლს უამბო, როგორ განკურნა იგი ნეტარმა ქრისტეს სახელის მოხმობით, და ის ძლიერ გაიხარა ასეთი სტუმრის გამო. ვინაიდან ის ქრისტესმოყვარე და უცხოთმოყვარე იყო და თავის ცხოვრებას ღვთის შიშით ატარებდა; ამიტომაც გაიხარა, რომ ღირსი შეიქნა ღვთის რჩეულის თავის სახლში მიღებისა.

იოანემ და ელენემ წმიდანის ვედრება დაიწყეს, რათა ეთქვა მათთვის, ვინ იყო და საიდან. მაგრამ წმიდანმა უპასუხა:

– ვინ ვარ და საიდან, ამაზე ჯერ არ ღირს საუბარი. შემდეგ შეიტყობთ ამას, ახლა კი გამიშვით უხელთუქმნელი ხატის მონასტერში, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სახელობისა, რომელიც თავისით გამოისახა.

ეს რომ თქვა, ის ადგა და იოანეს თანხლებით, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მონასტერში წავიდა სალოცავად; ლოცვის დასრულების შემდეგ კი, იოანეს დაჟინებულ თხოვნას დამორჩილდა და წმინდანი მის სახლში დაბრუნდა. იქ იოანემ და მისმა მეუღლემ კვლავ დაიწყეს ნეტარის ვედრება, განუწყვეტლივ აწუხებდნენ მას, რათა თავისი თავის შესახებ მოეთხრო. მაშინ წმინდა ბასილმა თქვა:

– მე ვარ ის, ვინც პატრიციუსმა სამონმა ზღვის სიღრმეში ჩააგდო. ჩემმა უფალმა იესო ქრისტემ, რომელსაც სიყრმიდანვე ვემსახურები, ამომიყვანა სიღრმიდან მისთვის ერთადერთი ცნობილი გზით და უვნებლად შემინახა.

ამასთან ერთად, ნეტარმა მოუთხრო, რომ მას ბასილი ერქვა და თანმიმდევრულად მოყვა ყველაფერი, რაც გადაიტანა უღმრთო და სასტიკი მტანჯველის, სამონისგან.

ნეტარი ბასილის მონათხრობის მოსმენისას, იოანე და ელენა გაოცდნენ და ამავე დროს გაიხსენეს წმინდანის შესახებ ყველაფერი, რაც მათ ადრე იცოდნენ; რადგან ხმა იმის შესახებ, თუ როგორ აწამა სამონმა ღირსი მამა და როგორ ვერაფერი დაუშავა მას, მთელ ქალაქში იყო გავრცელებული. შემდეგ მათ დაიწყეს ღირსი მამის ვედრება, რომ დარჩენილიყო მათ სახლში საცხოვრებლად – და ეს თხოვნა ნეტარ ბასილს ესიამოვნა. იოანემ და ელენამ მოუმზადეს მას ცალკე კელია სალოცავად და იქ ლამპარი დაუდგეს; და აქ წმინდანმა ღმერთს თავისი ჩვეული ვედრებები აღუვლინა.

ვინ გვიამბობს ღირსი მამის ამ ლოცვით ღვაწლზე, იმაზე, თუ რამდენი ცრემლი დაღვარა მან თავის ვედრებებში ზეციური მეუფის მიმართ? ვინ შეძლებდა მისი ყველა მუხლთდრეკის დათვლას? ვინ მოგვითხრობს მის ღამისთევის მსახურებებზე, რადგან ის მუდმივად უძილოდ ატარებდა ღამეებს? ვინ აღწერს ჩვენთვის მის სათნოებით სავსე და ღვაწლმოსილ ცხოვრებას? ურყევი სვეტის მსგავსად, ღირსი მამა შეუვალი იყო სათნოებაში, არასოდეს ბრაზდებოდა, იყო თვინიერი, როგორც მოსე ან დავითი, წყნარი და მოკრძალებული, როგორც იაკობი, და უფრო მოწყალე, ვიდრე აბრაამი. რადგან აბრაამი თავისი მრავალი სიმდიდრიდან გასცემდა მოწყალებას, ხოლო ნეტარი ბასილი ღარიბებს თავისი სიღარიბიდან ეხმარებოდა, რაც უფალ ღმერთის გულისათვის გადაჰქონდა, და ყველაფერს, რასაც ქრისტეს მოყვარულნი მიუტანდნენ, მაშინვე გასცემდა უპოვრებს.

ღირსი ბასილის ზემოხსენებულ ქრისტეს მოყვარულ იოანესთან ცხოვრების პერიოდში, მცირე ხნის შემდეგ, მასთან ხალხი დაიწყო მოსვლა: ზოგი – სულიერ სარგებელს ეძებდა, ზოგი კი ავადმყოფებს მოჰყავდა მასთან, რათა განეკურნა ისინი. ღირსი მამა, ხელებს ადებდა ავადმყოფებს და ლოცულობდა, კურნავდა მათ ქრისტეს მადლით. დროთა განმავლობაში, წმინდანის სახელი ცნობილი გახდა მთელ საიმპერატორო ქალაქში, და მრავალი მოდიოდა მასთან არა მხოლოდ უბრალო ხალხიდან, არამედ წარჩინებული მოქალაქეებიდან და დიდებულებიდანაც. სასწაულთმოქმედების ნიჭთან ერთად, წმინდანს ასევე ჰქონდა წინასწარჭვრეტის ნიჭი და ხედავდა ყველა მასთან მოსულის საიდუმლო საქმეებს, როგორც კეთილს, ისე ბოროტს. ცოდვილთა პირისპირ მხილებით, მან მრავალი სინანულისკენ მოაქცია. ღირსი მამა მომავალსაც წინასწარ ხედავდა და წინასწარმეტყველურად იუწყებოდა მის შესახებ, რაც ნათლად გამოჩნდება შემდგომი თხრობიდან.

911 წელს გარდაიცვალა ბიზანტიის იმპერატორი ლეონ ბრძენი, ხოლო მის შემდეგ, 912 წელს, გარდაიცვალა მისი ძმაც, იმპერატორი ალექსანდრე; მათი გარდაცვალების შემდეგ სამეფო მემკვიდრეობით მიიღო ლეონის ძემ, კონსტანტინემ, წოდებულმა პორფიროგენეტად, დედასთან, ზოესთან ერთად. რადგან ახალი მეფე, ტახტზე ასვლისას, ჯერ კიდევ მცირეწლოვანი ყმაწვილი იყო, სამეფოს დაცვა და მართვა ცარეგრადელ პატრიარქ ნიკოლოზსა და კუროპალატ იოანეს, გვარად გორიდას, დაევალა. სწორედ ისინი იყვნენ სამეფოს რეალური მმართველები მანამ, სანამ ახალგაზრდა მეფე სრულწლოვანებას არ მიაღწევდა.

ამასობაში ბერძნულ ქვეყანას თავს დაესხნენ ბარბაროსები; რეგიონი-რეგიონის მიყოლებით იპყრობდნენ, ისინი უკვე კონსტანტინოპოლს მიუახლოვდნენ და მის გარშემო მიწებს აჩანაგებდნენ. არავინ ჩანდა, ვინც შეძლებდა ჯარის შეკრებას, დედაქალაქისთვის საშიში ბარბაროსებისთვის ბრძოლის გაბმას და მათი გამანადგურებელი შემოსევის შეჩერებას. მთელი ბერძნული სამეფო დიდ არეულობაში ჩავარდა; ხალხმა ხმამაღლა დაიწყო დრტვინვა პატრიარქ ნიკოლოზზე, ადანაშაულებდნენ რა მას, რომ არასაკმარისად ზრუნავდა მისთვის მინდობილი სამეფოს სასიკეთოდ.

მაშინ პატრიარქმა, ყველა დიდებულთან შეთანხმების შემდეგ, წერილი მისწერა აღმოსავლეთის სარდალს, კონსტანტინე დუკას, მოუწოდებდა რა მას ჩამოსულიყო კონსტანტინოპოლში და ახალგაზრდა მეფესთან ერთად გაეყო სკიპტრა, რათა იმ დროს, როდესაც კონსტანტინე პორფიროგენეტი, როგორც მცირეწლოვანი, სამეფო სასახლეებში აღიზრდებოდა, კონსტანტინე დუკა, როგორც ძლიერი და მამაცი კაცი ბრძოლებში, იმპერიის მტრების წინააღმდეგ აღსდგომოდა. რამეთუ ეს კაცი მართლაც მეტად მამაცი და დაუმარცხებელი მეომარი იყო, რომლისაც საშინლად ეშინოდათ ყველა უცხოტომელს, ვინც მას ებრძოდა.

მათი მრავალგზის მოწმობით, ისინი ხშირად ხედავდნენ ცეცხლს, რომელიც გამოდიოდა დუკას იარაღიდან და მისი ცხენის ნესტოებიდან, – ცეცხლს, რომელიც მათკენ მიმართული, წვავდა და აფრთხობდა მათ, ისე რომ შეუძლებელი იყო ამ სარდლის წინააღმდეგ გაძლება, რომელსაც თავად ღმერთი უწევდა დახმარებას. თავად კონსტანტინე დუკაც არ მალავდა მისთვის მიცემულ ღვთიურ მადლს და თავის შესახებ შემდეგს ჰყვებოდა:

– ერთხელ ჩემს სიყმაწვილეში, – ამბობდა ის, – როდესაც მეძინა, ჩემს წინაშე წარმომიდგა ერთი დიდად ნათელი ქალი, სამეფო ძოწეულით შემოსილი; მასთან ერთად იყო ცეცხლოვანი ცხენი, ცხენზე კი ასევე ცეცხლოვანი იარაღი იდო. და ქალი მაიძულებდა, რომ ის ცეცხლოვანი იარაღი ამეღო და ცხენზე დავმჯდარიყავი. მე თავიდან შემეშინდა და არ მინდოდა მისი თხოვნის შესრულება, მაგრამ მერე დავემორჩილე. და როდესაც გავაკეთე ის, რისკენაც ის მიბიძგებდა, მაშინ მან თქვა: „დაე, იგრძნონ შენს წინაშე შიში და ძრწოლა ღვთის ყველა მტერმა, და დადნეს ცვილივით შენი სახიდან ჩემი ძის მგმობელებმა“. ამის თქმის შემდეგ, ნათელი ქალი განმეშორა მე.

ასე ჰყვებოდა თავის შესახებ ის კაცი, რომელსაც პატრიარქმა გაუგზავნა ეპისტოლე, მოუწოდებდა რა მას სამეფოზე. როდესაც მას მიუვიდა ეს საპატრიარქო ეპისტოლე, მან ყოველმხრივ დაიწყო უარის თქმა მისთვის შეთავაზებულ პატივზე, თვლიდა რა თავს ასეთი მაღალი ძალაუფლების უღირსად. მაგრამ პატრიარქისგან და სინკლიტისგან მოუვიდა მას სხვა ეპისტოლე, რომელიც მას სამეფოზე მოუწოდებდა. მაშინ კონსტანტინე დუკამ მათ მისწერა: „არ მმართებს მე გატოლება ჩემს ბატონთან და ღვთის ცხებულთან, მეფესთან, თუმცა ის ახალგაზრდაა ასაკით. გარდა ამისა, მეშინია, თქვენს წინადადებაში ხომ არ არის რამე მზაკვრული და ხომ არ გსურთ ჩემი დაღუპვა“.

როდესაც მისგან ეს წერილი მიიღეს, პატრიარქმა და ყველა დიდებულმა მას მესამე ეპისტოლე გაუგზავნეს, და მასში თითოეულმა მათგანმა ცალკეული ფიცი დაწერა, რომელშიც უფლის პატიოსანი და მაცოცხლებელი ჯვრის ხეზე იფიცებდა, რომ ყოველგვარი პირფერობისა და მზაკვრობის გარეშე, არამედ გულწრფელად და გულიდან მოუწოდებდნენ მას ახალგაზრდა მეფესთან ერთად თანამეფობაზე. მაშინ, მათი ფიცის დაჯერებით, კონსტანტინე დუკა ყველა თავის შინაურთან ერთად კონსტანტინოპოლში გაემგზავრა და დიდებულებმა და ქალაქის ყველა მცხოვრებმა დიდებით მიიღეს. ადრე დილა იყო, როდესაც სარდალი ქალაქში ჩავიდა, – ახალი ამოსული და გაბრწყინებული იყო მზე, და მოულოდნელად გამოჩნდა ცუდი ნიშანი, რომელიც კონსტანტინე დუკას მკვლელის ხელით სიკვდილს უწინასწარმეტყველებდა: მზის სრული სიკაშკაშის დროს მცირე წვიმა დაიწყო, და მიწაზე დაცემულ წვიმის წვეთებს სისხლიანი სახე ჰქონდა.

ამასობაში პატრიარქმა ნიკოლოზმა და მისმა მრჩევლებმა, შეიტყვეს რა საზეიმო შეხვედრის შესახებ, რომელიც კონსტანტინოპოლის მთელმა ხალხმა მოუწყო სახელოვან სარდალ კონსტანტინე დუკას, შეცვალეს თავიანთი თავდაპირველი განზრახვა და მის წინაშე მეფის სასახლის კარიბჭე ჩაკეტეს, არ სურდათ რა მისი მეფესთან და მის დედასთან დაშვება. მაშინ კონსტანტინე დუკამ თავისი კარავი იპოდრომის წინ მოედანზე დადგა, და აქ ყოველდღიურად მოდიოდა მრავალი დიდებული და მოქალაქე, თაყვანს სცემდნენ რა სახელოვან სარდალს, როგორც თავიანთ მეფეს და მბრძანებელს.

ამასთან, ახალი იმპერატორისადმი ერთგული დიდებულებიდან ზოგიერთი, ვინც ნეტარ ბასილს იცნობდა და მისდამი დიდ სიყვარულს გრძნობდა, სათითაოდ მიდიოდნენ მასთან და ეკითხებოდნენ:
– რით დასრულდება დაწყებული საქმე?

წმინდანმა ტირილით ამცნო მათ, რომ სამ თვეზე მეტი არ გავა და სისხლიანი სიკვდილი ეწევა, როგორც ახლად არჩეულ იმპერატორ კონსტანტინე დუკას, ასევე მის ყველა მომხრეს. საქმის ამგვარი დასასრულის გაცხადებისას, ნეტარი მწარედ და დაუწყნარებლად ტიროდა გამოფიტვამდე. წმინდანის ასეთი პასუხის შემდეგ, მისთვის კითხვის დამსმელი დიდებულები ჩაიკეტნენ საკუთარ სახლებში და იქიდან აღარ გამოსულან, შიშით ელოდნენ ნაწინასწარმეტყველებ დასასრულს.

წმინდა ბასილისთან კვლავ მივიდა, მომავლის შეტყობის განზრახვით, ორი დიდებული. ისინი ორი ღვიძლი ძმა იყვნენ, ორივე პროტოსპათარიუსის 2173 ხარისხის მატარებელი. ნეტართან მისვლისას მათ ჰკითხეს:

– რა დაგვემართება ჩვენ, თუკი ახლად არჩეული მეფის მომხრენი გავხდებით და მასთან იპოდრომზე ვივლით?

– ნუ წახვალთ იქ, შვილებო! – ცრემლებით უპასუხა მათ წმინდანმა, – თუ მას შეუერთდებით, ერთ-ერთ თქვენგანს მახვილით მოკლავენ, ხოლო მეორეს ცხვირსა და ყურებს მოაჭრიან, და ის მთელი თავისი სიცოცხლე დასაცინი იქნება ყველასთვის, ვინც მას დაინახავს.

მაგრამ ძმებმა უგულებელყვეს წმინდანის წინასწარმეტყველება: წავიდნენ იპოდრომზე და შეუერთდნენ ახლად მოწოდებულ მეფეს.

ორი თვის გასვლის შემდეგ, კონსტანტინე დუკამ, დაინახა რა, რომ პატრიარქმა და მთელმა სინკლიტმა ის მოატყუეს და შეურაცხყვეს, დაიწყო თავის მომხრეებთან თათბირი, თუ როგორ მოეპოვებინა სამეფო ტახტი, რისთვისაც ის იყო მოწოდებული. ამასთან, სათნო სარდალს არ სურდა ძალადობის გამოყენება. როგორც მამაც მხედართმთავარს, რომელსაც მთელი ლაშქარი და უამრავი ხალხი ემხრობოდა, მას შეეძლო ძალით დაემსხვრია ყველა ბარიერი და ასულიყო სამეფო ტახტზე, ან თავისი ლაშქრით ალყა შემოერტყა ქალაქის კედლებისთვის და არ შეეშვა მასში არანაირი საკვები მარაგი, რითაც პატრიარქსა და მთელ სინკლიტს იძულებულს გახდიდა, მისი ნების საწინააღმდეგოდ ეღიარებინათ ის მეფედ და გაეხსნათ გზა სამეფო ტახტისკენ. მაგრამ, რაკი ის ღვთისმოსავი და ღვთისმოშიში კაცი იყო, კონსტანტინეს არ სურდა, რომ მის გამო ვინმეს შიმშილის უბედურება დატანებოდა, ასევე არ სურდა ტახტის მოპოვება სისხლიანი გზით. ამიტომ, მთელი თავისი იმედი ღმერთზე დაამყარა და კვლავ ენდობოდა პატრიარქისა და დიდებულების ფიცს, მან უბრძანა თავის მომხრეებს, მხოლოდ ერთი კარი გაეტეხათ და მშვიდობიანად, ყოველგვარი იარაღის გარეშე წასულიყვნენ მასთან ერთად სამეფო პალატებში. ღვთისმოსავი სარდალი ამბობდა ამ დროს:

– თუკი ჩვენ მშვიდად მიგვიღებენ, ეს ნიშნავს, რომ სწორად ვიქცევით, მივაღწევთ ჩვენს მიზანს სისხლისღვრისა და ძალადობის გარეშე. ხოლო თუ თავს დაგვესხმიან და მოგვკლავენ, ისინი პასუხს აგებენ ჩვენთვის ღვთის წინაშე, რადგან თავად მათ მოგვატყუეს გაძლიერებული თხოვნებითა და ფიცით, თუმცა მე არ ვცდილობდი შემოთავაზებული ღირსების მოპოვებას.

ამის თქმის შემდეგ, კონსტანტინე დუკამ თავის მომხრეებს დააფიცა, რომ არც ერთი მათგანი არ გაბედავს ხმლის ქარქაშიდან ამოღებას ან ისრის მშვილდზე დადებას თავდამსხმელების წინააღმდეგ, „რათა ჩემ გამო არ დაიღვაროს, – დასძინა მან, – არც ერთი წვეთი ქრისტიანული სისხლი“. კონსტანტინეს მომხრეებმა ფიცით აღუთქვეს თავიანთ ბელადს ამ ბრძანების მორჩილება და, სამეფო სასახლის სპილენძის კარი გატეხეს (რადგან სხვაგვარად შეუძლებელი იყო მის ეზოში შეღწევა), მშვიდობიანად, ყოველგვარი იარაღის გარეშე, წავიდნენ სამეფო პალატებისკენ ამ ღვთისმოსავი კაცის, კონსტანტინე დუკას მეთაურობით, რომელიც ასევე უიარაღო იყო.

ამ დროს, როდესაც ისინი უიარაღონი მიდიოდნენ სამეფო სასახლისკენ, პატრიარქის მიერ განზრახ დაყენებული მშვილდოსნები მოულოდნელად თავს დაესხნენ მათ და უამრავი ისრის გაშვებით, ბევრი დაჭრეს. ერთ-ერთი პირველი, ვინც დაზარალდა, იყო თავად მამაცი სარდალი კონსტანტინე დუკა, რომელიც წინ მიდიოდა: მან მძიმე ჭრილობა მიიღო ნეკნში, მარჯვენა ხელის ქვემოთ. ჭრილობისგან დაიკვნესა და დუკა მიწაზე დაეცა. ამის დანახვაზე, დიდი რაოდენობით შეკრებილი სასახლის მცველები გაშიშვლებული მახვილებით მივარდნენ მშვიდობიანად შემომავალთ და დაუწყეს ჭრა, როგორც მცენარის ღეროებს. ამგვარად მათ მოკლეს კონსტანტინე დუკა, მისი ვაჟი და მრავალი სხვა. ისინი კი, ვინც გაქცევას ეცადნენ, ცოცხლად შეიპყრეს და მაშინვე სხვადასხვაგვარად დასაჯეს სიკვდილით: ზოგი შუაზე გაკვეთეს, ზოგი ხეებზე ჩამოახრჩვეს ქალაქის კარიბჭის წინ, ზოგს კი ცხვირი და ყურები მოაჭრეს და ძარღვები დაუჭრეს. ასე დაიღუპა მაშინ კონსტანტინე დუკასთან ერთად სამი ათასამდე უდანაშაულო კაცი. სხვებთან ერთად დაზარალდნენ ის ორი ძმა პროტოსპათარიც, რომლებიც ნეტარ ბასილისთან მოდიოდნენ რჩევისთვის, და თანაც ისე, როგორც ღირსმა მამამ იწინასწარმეტყველა: ერთი მათგანი მახვილით განგმირეს, მეორეს კი ცხვირი და ყურები მოაჭრეს.

სისხლისღვრის დასრულების შემდეგ, მეომრებმა მოკლული დუკასა და მისი ვაჟის თავები მოკვეთეს და მიუტანეს პატრიარქ ნიკოლოზს და მის მრჩევლებს. პატრიარქმა გულუხვად დააჯილდოვა კონსტანტინეს მკვლელები და ბრძანა, შუბით ეტარებინათ მოკლულის თავი მთელ ქალაქში, მის დასამცირებლად, ხოლო მასთან ერთად დაზარალებულთა ყველა სხვა სხეული ზღვაში გადაეგდოთ.

ასეთი უკანონო სისხლისღვრა მოხდა მაშინ კონსტანტინოპოლში. და შეურაცხყოფილი იქნა ქალაქი უდანაშაულოდ მოკლულ კაცთა სისხლის დაღვრით, რომელიც, როგორც აბელის სისხლი 2174, ღმერთს შეჰღაღადებდა მიწიდან. რადგანაც არა უცხოტომელი მტრების მახვილით, არამედ ერთმორწმუნე და ერთაზროვანი თანატომელების, ყოფილი მეგობრებისა და ძმების ხელით დაიღუპა – გახდა რა მზაკვრობის მსხვერპლი – ძლიერი სარდალი კონსტანტინე დუკა, მეფედ წოდებული – ეს თავისი სიმამაცით განთქმული მეომარი, ღვთისთვის სათნო და ხალხის საყვარელი.

მაგრამ ამქვეყნიურ ძლევამოსილთაგან შეურაცხყოფილი და დაცინული კონსტანტინე დუკა ღმერთმა განადიდა: მისი მართალი სული, ისევე როგორც მასთან ერთად დაზარალებულთა სულები, ანგელოზებმა ზეციურ სავანეებში აიყვანეს და აბრაამის წიაღში დაასახლეს. ამის შესახებ აშკარად მოწმობს შემდეგი სასწაულებრივი ნიშანი: სანამ კონსტანტინეს ჩამოხრჩობილი თანამებრძოლების სხეულები ხეებზე ეკიდა, ღამ-ღამობით ვარსკვლავები ჩანდნენ, რომლებიც მათზე ეშვებოდნენ და მზის ამოსვლამდე მკვეთრად ანათებდნენ მათ თავებზე. ამ ნიშნით გამოჩნდა, რომ ყველა მათგანმა უდანაშაულოდ იტანჯა და მათი სულები, მოწამეობის ჯილდოდ, წმინდანთა სავანეებში დამკვიდრდნენ.

ეს ყოველივე იმიტომ მოვყევით, რათა წარმოგვედგინა ჩვენი ღირსი მამისა, ნეტარი ბასილის წინასწარმეტყველური განჭვრეტის მაგალითი; რადგანაც ყოველივე, რაც მან იწინასწარმეტყველა, ისიც აღსრულდა. მოვყვებით სხვა მოვლენებზეც, რომელთა აღსრულების დროსაც გამოვლინდა ღირსი მამისთვის დამახასიათებელი წინასწარჭვრეტის ეს ნიჭი.

ყრმა მეფე კონსტანტინე პორფიროგენეტის თანამმართველად არჩეულ იქნა პატრიკი რომანოზი 2175, რომელიც აკურთხეს მეფედ. როდესაც იმპერატორი კონსტანტინე სრულწლოვანი გახდა, რომანოზმა მას ცოლად მისცა თავისი ასული ელენა. კონსტანტინეს გარდა, რომანოზს სხვა სიძეც ჰყავდა, ვიღაც სარონიტი, რომელიც პატრიკის ხარისხში იყო, ამაყი და ძალაუფლების მოყვარე კაცი, რომელიც თავისი სიმდიდრითა და გვარის დიდებულებით იწონებდა თავს. მან გულში მზაკვრული განზრახვა შეითვისა – გაენადგურებინა მეფე კონსტანტინე და მიეტაცებინა სამეფო კვერთხი.

სარონიტის სასახლეებთან ახლოს მდებარეობდა ზემოთ ხსენებული ქრისტეს მოყვარული იოანეს სახლი, სადაც ღირსი ბასილი ცხოვრობდა. სარონიტის მზაკვრული განზრახვის განჭვრეტით თავისი წინასწარმეტყველური თვალებით, ღირსმა თქვა, თითქოს თავის თავთან ლაპარაკობდა:

— ბასილი! მიაქციე ყურადღება ამ საწყალ უღმერთოს, რომელიც გულში ღვთის საწინააღმდეგოს განიზრახავს. მაგრამ აი, წავალ და ვამხილებ მას: იქნებ მოინანიოს და დატოვოს თავისი უგუნური განზრახვა.

და აი, ერთხელ, როდესაც სარონიტი ჩვეული ბრწყინვალებით გამოვიდა ცხენით სახლიდან, სამეფო სასახლისკენ მიმავალი, წმინდანი გზაზე დადგა და ხმამაღლა დაიწყო ღაღადი, მიმართა რა პატრიკს:

– რატომ ჩაიფიქრე შენს გულში ბოროტი საქმე ღვთის ცხებულის წინააღმდეგ? შენ არ გეკუთვნის წილი სამეფო წილხვედრში. ამიტომ, ნუ იღწვი ამაოდ, რათა არ განრისხდეს უფალი შენზე და არ წაგართვას ის პატრიციული ღირსებაც კი, რომელიც გაქვს.

ასეთი მხილების გაგონებაზე წმინდანისგან, სარონიტი დიდად განრისხდა მასზე. წმიდანს დაეძგერა, თავზე მათრახით დაუწყო ცემა, რომელიც ხელში ეჭირა, და ამავე დროს აგინებდა მას ყოველგვარი შეურაცხყოფით. შემდეგ, მრავალი ჭრილობის მიყენების და მისი შეურაცხყოფის შემდეგ, მან მიატოვა ღირსი მამა და გზა განაგრძო.

ნეტარმა ბასილიმ მოთმინებით გადაიტანა ყველა ლანძღვა და ჭრილობა, მეორე დღეს კი კვლავ შეხვდა სარონიტს, როდესაც ის სასახლეში მიდიოდა, და იმავე სიტყვებით, როგორც წინა ჯერზე, ამხელდა მას. სარონიტმა განრისხებულმა უბრძანა თავის მსახურებს, შეეპყროთ წმინდანი, წაეყვანათ მის სახლში და დაეკავებინათ, სანამ თვითონ არ დაბრუნდებოდა სასახლიდან. შემდეგ, დაბრუნების შემდეგ, მან ბრძანა, მოეტანათ ეკლის ტოტები და წარედგინათ მისთვის ღირსი ბასილი.

როდესაც ნეტარი მიუყვანეს მას, სარონიტმა თქვა:

– მიპასუხე, უგუნურო მოხუცო, რომელმა ეშმაკმა გასწავლა, ასე თავხედურად შემხვედროდი და ასეთი უღირსი, გმობილი სიტყვები გეთქვა ჩემთვის? ან იქნებ არ იცი, რომ მე მეფის სიძე ვარ და სამეფო დიდებულთაგან პირველი? ან იქნებ არ იცი, რომ ჩემი სიმდიდრე ისეთივე უთვალავია, როგორც ქვიშა ზღვის ნაპირზე? მე ხომ უამრავი მონა, მამული, სოფელი და სხვადასხვა ჯიშის საქონლის ფარა მყავს, ასევე უთვალავი რაოდენობის ოქრო და ვერცხლი. გარდა ამისა, ღვთისაგან და ჩვენი მეფეებისგან მივიღე დიდი დიდება და პატივი. როგორ გაბედე შენ, დაბალი წარმოშობისა და ღარიბმა, ხალხის თვალწინ ჩემს წინაშე ასეთი საყვედურებითა და მხილებებით წარმდგარიყავი? მიპასუხე, სანამ სიკვდილს არ მიგცემ.

ნეტარმა, ამ სიტყვების საპასუხოდ, წარმოთქვა:

– ნუთუ გგონია, რომ შენი მზაკვრული და ბოროტი განზრახვა, რომელსაც შენს გულში მალავ, საიდუმლოდ დარჩება? არა, – თავად ღმერთმა გამომიცხადა მე, რომ შენ მეფის სიცოცხლეზე ხელის აღებას გეგმავდი და სამეფო ხელისუფლების მიმტაცებელი გინდოდა გამხდარიყავი. მიატოვე ეს უღმერთო განზრახვა და შეწყვიტე უფლის ცხებულის წინააღმდეგ ბოროტების ჩაფიქრება. ღვთის სახელით გეუბნები: თუ არ თქვა უარი შენს ბოროტ განზრახვაზე, უფალი ძლიერ განრისხდება შენზე და მალე წარხოცავს შენს ხსოვნას დედამიწის ზურგიდან.

ასეთი სიტყვებისგან ძლიერ განრისხდა უგუნური სარონიტი, ისე რომ მისი სახე შეეცვალა და გაყვითლდა. მძვინვარე რისხვით, მან უბრძანა მსახურებს, გაეჭიმათ ღირსი მამა მიწაზე და ეკლის ტოტებით უმოწყალოდ ეცემათ იგი.

– უფრო ძლიერად სცემეთ, – ამბობდა ის, – სცემეთ, სანამ არ გამოვა მისგან ცრუ წინასწარმეტყველების ეშმაკი.

და ისინი სცემდნენ მას. წმინდანი კი იყო, როგორც მუნჯი და უგრძნობი ხე: სასტიკი დარტყმების მიუხედავად, ის არა მხოლოდ არ კვნესოდა, არამედ ერთი სიტყვაც კი არ დაუძრავს, სხეულითაც კი არ ინძრეოდა, ისე რომ, ჯოხების სხეულზე დარტყმის ხმაურის გარდა, არაფერი ისმოდა.

როდესაც წმინდანს აწამებდნენ, სარონიტის სახლის კარი ღია იყო. ამ დროს კართან ჩაიარა ღვთისმოსავმა ელენემ, იოანეს მეუღლემ. კარში ჩახედვისას მან დაინახა, თუ როგორ აწამებდნენ ნეტარ ბასილს. სწრაფად შევიდა იმ სახლში, მან თავისი სხეულით დაფარა წმინდანის სხეული და მწარე ცრემლებით ხმამაღლა დაიწყო შეძახილი:

– მე მცემეთ, ცოდვილს, ხოლო ამ ღვთის ლამპარს, ჩემს მწყემსს და სულიერ მამას, შეუნდეთ; მომკალით მე მის ნაცვლად, ის კი გაუშვით.

მაშინ სარონიტმა, რომელიც თავისი სასტიკი ზნეობით გარეულ მხეცს ჰგავდა, მრისხანედ უთხრა მსახურებს:

– სცემეთ ისიც, რადგან თავად სურს ეს; მგონია, რომ ის ამ უღმერთო კაცის უპატიო და მრუში თანამეცხედრეა.

ბრძანების შესრულებისას, მსახურებმა დაიწყეს ღვთისმოსავი ქალის ცემა, და სცემდნენ მას მანამ, სანამ არ მოეჩვენათ, რომ იგი უსულო გახდა. მაშინ უკანონო სარონიტმა უბრძანა მსახურებს, ფეხებში წაევლოთ მისთვის ხელი, და ქუჩაში გადაეგდოთ, როგორც მკვდარი ძაღლი. ხოლო ნეტარი ბასილი კი უბრძანა, შეეკრათ, ჩამოეკიდათ და ხარის ძარღვებით ხუთასი დარტყმა მიეყენებინათ მისთვის. სასტიკი დარტყმების გადატანისას, ნეტარმა ბასილიმ, ღვთის შეწევნით, მამაცურად გაუძლო მათ. მსახურებმა კი, წამების დასრულების შემდეგ, ის ბორკილებში ჩასვეს.

დადგა ღამე, და როცა სარონიტს ეძინა, სიზმარში ჰქონდა ხილვა, რაც ამ სასტიკ და ბოროტმოქმედ პატრიციუსს ახლო აღსასრულს უწინასწარმეტყველებდა. სიზმარში იხილა მან მაღალი და ხშირი მუხა, რომლის წვერზეც ყორანს ბუდე ჰქონდა გაკეთებული. მტაცებელი ფრინველი თავის ბუდეში იჯდა და ფრთებით ფარავდა თავის ბარტყებს. მაგრამ აჰა, მუხას მიუახლოვდა ორი კაცი ცულებით, რომელთაც მისი მოჭრა სურდათ. ამ დროს ერთმა მეორეს უთხრა, ხის წვერისკენ მიუთითა რა: – აქ ყორანი ზის, რომელიც თავისი ყივილით მეფეს მშვიდად დაძინების საშუალებას არ აძლევს. მეორემ მიუგო: – ამასთან, მან დიდი ბოროტება მიაყენა ღვთის საყვარელ წმიდანს, ნეტარ ბასილის. ეს რომ თქვეს, მათ ხის ჭრა დაიწყეს. როდესაც ის მიწაზე დაეცა, მივიდნენ ზოგიერთი ადამიანები, ძველმანებში გამოწყობილნი, რომლებმაც ხეს ტოტების მოჭრა და ცეცხლში ჩაგდება დაუწყეს. მათ შორის სარონიტმა იხილა ღირსი ბასილიც: მოჭრილ ხესთან მდგომი, ის ამბობდა: „ყოველ ხეს, რომელსაც კეთილი ნაყოფი არ მოაქვს, ჭრიან და ცეცხლში აგდებენ“ (მათ. 3:10). შემდეგ, სარონიტისკენ მიბრუნებულმა, ღირსმა თქვა: – არ გითხარი განგეშორებინა შენი ბოროტი განზრახვა, რადგან სხვა შემთხვევაში დაეცემი იმ სიმაღლიდანაც კი, რომელზეც იმყოფები?

სიზმრიდან გამოღვიძებულმა სარონიტმა თავი ავად იგრძნო; და როდესაც მან სიზმარში ნანახ ხილვაზე დაფიქრდა, მას დიდი შიში მოეძალა. საშინლად შეშინებული წამოდგა და მაშინვე გაგზავნა მსახურები ბრძანებით, გაეხსნათ წმიდა ბასილი ბორკილებისგან და გაეთავისუფლებინათ იგი. პატიმრობიდან გათავისუფლებული, ნეტარი დაბრუნდა თავისი საცხოვრებლის ადგილას, იოანეს სახლში. ღირსის დანახვისას, იოანე გაიხარა; ხოლო როდესაც ღვთისმოსავმა კაცმა იხილა წმიდანისთვის სასტიკი წამებით მიყენებული ჭრილობები, ატირდა. ასევე, ნეტარი ბასილის ყველა მოყვარული, მისი დაბრუნების შესახებ რომ გაიგეს, იოანეს სახლში მოეშურნენ, უხაროდათ მისი მოსვლა და ტიროდნენ, როცა მის სხეულზე იარებს ხედავდნენ. იოანეს მეუღლე კი, ნეტარი ელენე, მალევე გარდაიცვალა მისთვის ცემით მიყენებული ჭრილობებისგან. მაგრამ ურჯულო სარონიტიც არ ამდგარა თავისი ავადმყოფობის სარეცლიდან: რამდენიმე დღის შემდეგ ის გარდაიცვალა, ისე რომ მასზე აღსრულდა ნეტარი ბასილის წინასწარმეტყველება და ახდა თავად სარონიტის მიერ ნანახი სიზმარი.

გარკვეული დროის შემდეგ ღვთისმოსავი კაცი იოანე, რომელიც ღირს ბასილის ემსახურებოდა, მშვიდობით განისვენა უფალში, და ღირსი მარტო დარჩა გარდაცვლილის სახლში საცხოვრებლად. ყოველდღე მრავლად მიდიოდნენ მასთან სხვადასხვა ადამიანები, მოჰქონდათ ან მოჰყავდათ თავიანთი სნეულები. ნეტარი მათ თავისი ლოცვით კურნავდა ღვთის წინაშე. მასთან უამრავი გლახაკიც მიდიოდა, რადგან ღირსი ურიგებდა მათ ყველაფერს, რაც ქრისტეს მოყვარულებს მოჰქონდათ მისთვის, და არაფერს იტოვებდა მეორე დღისთვის.

ამ დროს ერთმა ღვთისმოსავმა და ღვთისმოყვარე მოქალაქემ კონსტანტინემ, მეტსახელად ბარბაროსმა, სთხოვა ღირსს, გადასულიყო მასთან და მის სახლში ეცხოვრა, და მოუწყო მისთვის განმარტოებული სენაკი. მასში მან მოამზადა ნეტარისთვის სარეცელი, მაგიდა, დასაჯდომელი და ლამპარი, ისევე როგორც ერთხელ შუნამელმა ქალმა გაუკეთა წინასწარმეტყველ ელისეს (4 მეფ. 4:10). შემდეგ დაავალა ერთ კეთილმსახურ მოხუც ქალს, თეოდორას, რომელიც დიდი ხნის დაქვრივებული იყო და მრავალი წელი ღვთივსათნო უმანკოებაში ატარებდა ცხოვრებას, ემსახურა ღვთის კაცისთვის. ნეტარი მოხუცი ქალი, რომელიც ცხოვრობდა ღირსის სენაკიდან არც ისე შორს მდებარე ქორედში, გულმოდგინედ ემსახურებოდა მას, როგორც ღვთის ანგელოზს. თუ ვინმე მოდიოდა, წმიდა ბასილის ნახვას და მასთან საუბარს რომ ისურვებდა, თეოდორა აცნობებდა ღირსს ამის შესახებ, ის კი თავისი სენაკიდან მის ქორედში მოდიოდა და აქ იღებდა მოსულს. ამგვარად, ის ყველას ამ ქორედში იღებდა, კურნავდა სნეულებს, ანუგეშებდა მწუხარეებს და მოწყალებას ურიგებდა გაჭირვებულებს, – და ასეთ საქმიანობაში გადიოდა ღირსის დღე. საღამოს კი ის თავის სენაკში მიდიოდა და იქ აღასრულებდა ღვთისადმი ჩვეულ ლოცვებს.

ნეტარი ბასილის ღვთისმოსავი ცხოვრებისა და მისი საკვირველი საქმეების ამბავი სულ უფრო შორს ვრცელდებოდა, და მას პატივს სცემდნენ არა მხოლოდ ერისკაცები, არამედ მრავალი სასულიერო პირიც: ბერები, მღვდლები და მღვდელმთავრები ხშირად სტუმრობდნენ წმინდანს და იღებდნენ მისგან დახმარებას სულისა და სხეულისთვის. მთავრები და დიდებულები თავიანთ სახლებში იწვევდნენ მას, სთხოვდნენ ავადმყოფების მონახულებას და მათთვის ლოცვას. და როდესაც ნეტარი მივიდოდა სადმე ავადმყოფებთან, მაშინვე ლოცვით ხელს ადებდა მათზე და კურნავდა; ეშმაკებს კი ერთი სიტყვით განდევნიდა. ის ზრუნავდა ზნეობის გამოსწორებაზეც, ბევრს ასწავლიდა სათნოებას, და არა მხოლოდ ადამიანებს თაფლივით ტკბილი სიტყვებით ასწავლიდა, არამედ ზოგჯერ მკაცრადაც ამხილებდა ცოდვილებს; რამეთუ ყოვლისმხედველი ღვთისგან ყველაფერი მისთვის იყო განცხადებული.

ერთხელ, მეფის სასახლეში გამოძახებული, ღირსი ბასილი, ყველასგან განმარტოებით ესაუბრებოდა მეფე რომანს, ამხილა იგი სიხარბესა და მრავალ ქალთან უკანონო კავშირში, – და მეფე არა მხოლოდ არ განრისხებულა მასზე, არამედ თვინიერად მიიღო ეს მხილება და აღუთქვა ცხოვრების გამოსწორება.

ზუსტად ასევე, ნეტარმა მონანიების გზაზე დააყენა ერთი უმნიშვნელოვანესი პატრიცია ანასტასია, ამხილა რა იგი მის მიერ ფარულად ჩადენილ ზოგიერთ ცოდვაში და იწინასწარმეტყველა მისი აღსასრული.

მანვე აუწყა დედოფალ ელენეს, მეფე კონსტანტინე პორფიროგენეტის მეუღლეს, რომ იგი ჯერ ქალიშვილს გააჩენდა, შემდეგ კი ვაჟს, რომელიც, სრულწლოვანების მიღწევისას, გამეფდებოდა, – რაც აღსრულდა კიდეც. დედოფალმა უბრძანა, მიეცათ მისთვის ოქრო, მაგრამ ღირსს არ უნდოდა შეხებაც კი. მაშინ დედოფალმა წმინდა სამებით დააფიცა, რომ აეღო, რამდენიც უნდოდა. მისი დაჟინებული თხოვნის დათმობით, ღირსმა აიღო სამი ოქროს მონეტა და მის მსახურ მოხუც ქალს, თეოდორეს მისცა, რომელიც ასევე იქ იმყოფებოდა.

ამას რომ ხედავდნენ, დედოფლის წინაშე მდგომთაგან ზოგიერთმა უთხრა წმინდანს: – მიეცი, მამაო, მეტი ოქროს მონეტა იმ მოხუც ქალს. წმინდანმა ამაზე უპასუხა: – შვილებო, ჩვენ არ გვინდა ბევრი ეკალი გვქონდეს, რადგან ის ხელებს გვიჩხვლეტს. მაშინ დედოფალმა უთხრა ღირსს: – ჭეშმარიტად, მხოლოდ ერთი ღმერთი შეგიყვარდა მთელი გულით, პატიოსანო მამაო, და უცხო ხარ ამქვეყნიური ამაო სიკეთეებისგან. მაგრამ ნუ დაგვივიწყებ ჩვენ და მოგვიხსენიე შენს ღვთისმოსავ ლოცვებში. ამის თქმის შემდეგ, მან ნეტარი მშვიდობით გაუშვა.

ამ დროს ღირს ბასილისთან მივიდა ერთი ერისკაცი, სახელად გრიგოლი, რომელიც წმინდანის მოწაფე გახდა და მისი მრავალი სასწაულის თვითმხილველი, და რომელმაც შემდგომში მისი ვრცელი ცხოვრება დაწერა. ეს გრიგოლი, როდესაც პირველად მივიდა ნეტართან, ძლიერ გაოცდა და დაბნეულობაში მოვიდა იმ საკვირველი წინასწარჭვრეტის ნიჭით, რაც ღირსს ჰქონდა, რადგან, გრიგოლის მანამდე არასდროს უნახავად, წმინდა კაცმა, მისი მოსვლისთანავე, სახელით მიმართა, შემდეგ კი უამბო ყველაფერი, რასაც ის თავის თავში ფიქრობდა. საერთოდ, ღირსს ჰქონდა უხვად წინასწარჭვრეტის ნიჭი და ხედავდა არა მხოლოდ ადამიანების ფარულ საქმეებს, არამედ ადამიანის გულის ყველაზე საიდუმლო ფიქრებსაც კი. წმინდანის ცხოვრებაში არ იყო ცოტა შემთხვევა, როდესაც მისი ასეთი ნიჭი ყველას წინაშე ვლინდებოდა; მაგრამ ყველა ამ შემთხვევის მოსაყოლად არ გვეყოფოდა არც დრო და არც ადგილი, ამიტომ მხოლოდ ზოგიერთი მაგალითით შემოვიფარგლებით.

ერთი პრესვიტერი, წმინდანთან მისული, საჩუქრად მიუტანა ვაშლები და, მასთან სადილად დარჩენილი, ცდილობდა გაეხსენებინა, რამდენი სპილენძის მონეტა დახარჯა ვაშლებზე. მაგრამ წმინდანმა უთხრა: – რატომ ჩაფიქრდი ასე, ძმაო, იმაზე ფიქრით, რამდენი დახარჯე ნაყოფზე? ტყუილად ნუ იშრომებ და მე მკითხე: ვაშლებში ათი სპილენძის მონეტა გადაიხადე. ეს რომ მოისმინა, პრესვიტერი შეძრწუნდა, გაოცებული იყო მოხუცის წინასწარჭვრეტით და ადიდებდა ღმერთს, რომელმაც ადამიანებს ასეთი დიდი წმინდანი გამოუგზავნა.

წმინდანისთვის ნაცნობმა ერთმა მეღვინემ, როდესაც მისი საქმეები შეირყა, მივიდა ღირსთან და სთხოვა, მისი სახლი მოენახულებინა, რათა იქ ერთად ელოცათ და თავისი ლოცვით ღვთის კურთხევა მოეღოთ მის სახლზე. როდესაც ნეტარი მივიდა მასთან, მეღვინემ სადილად მრავალი ღარიბი მოიწვია. სადილის დასრულების შემდეგ მან წმინდანი ღვინის სარდაფში შეიყვანა, რათა ღვინის ჭურჭლები დაელოცა. ჭურჭლების კურთხევისას, ღირსი ერთ-ერთ მათგანს მიუახლოვდა, რომელშიც დაახლოებით თხუთმეტი საწყაო ღვინო იყო, და მეღვინეს უთხრა: – აი, მე ქრისტეს სახელით დავლოცე ყველა ჭურჭელი, გარდა ამისა, – ეს კი უნდა გატეხო.

მაგრამ ღვინით მოვაჭრემ ღირს მამას შეევედრა, რომ ეს არ გაეკეთებინა. „ნუ გატეხ, მამაო, – ეუბნებოდა იგი, – არამედ დალოცე ეს ჭურჭელიც; რამეთუ, თუ მას დაამსხვრევ, ჩემი მარაგები შემცირდება და მე გლახაკი გავხდები, რადგანაც მრავალი სხვადასხვა კრედიტორის ვალი მაქვს.“

წმინდანმა უპასუხა მას: „ეს ყველაფერი ჩემთვის ცნობილია; მაგრამ მაინც ვაპირებ ამ ჭურჭლის დამსხვრევას, რათა დიდი უბედურებისგან გიხსნა. ამისთვის მოვედი აქ.“ მაშინ ღვინით მოვაჭრემ უთხრა წმინდანს: „სჯობს ჩემი თავი გატეხო, ოღონდ ეს ჭურჭელი – არა.“

მაგრამ წმინდანმა, აქვე მდებარე შეშის ნაჭერი აიღო და ჭურჭლის მსხვრევა დაიწყო. როდესაც ის გატყდა, იატაკზე დიდი რაოდენობით ღვინო დაიღვარა. ამის დანახვაზე ღვინით მოვაჭრე ძლიერ დაღონდა, მასთან მდგომნი კი წმინდანზე აღშფოთდნენ და გულში გმობდნენ მას.

ღირსმა მამამ, სულით განჭვრიტა მათი აზრები და გმობანი, აიღო იქ მდებარე ჯოხი, ჩადო ის გატეხილ ჭურჭელში, რომლის ფსკერზეც ცოტაოდენი ღვინო იყო დარჩენილი, და იქიდან ამოიყვანა ღვინით გაბრუებული მკვდარი გველი, სიგრძით სამი წყრთა. შემდეგ, დამსწრეებისკენ მიბრუნებულმა, თქვა:

„რატომ მგმობთ გულებში, შვილებო? თითქოს რამე ცუდი ჩამედინოს! ხედავთ ამ გველს: რამდენი ადამიანი შეიძლებოდა მოწამლულიყო მისი შხამით, და რა უბედურებაში ჩავარდებოდა მაშინ პატრონი? განა ამას ისურვებდით? და განა კარგად არ მოვიქეცი, როდესაც ეს ჭურჭელი გავტეხე?“

ეს რომ თქვა, წმინდანმა გველი მიწაზე დააგდო; ღვინით მოვაჭრე კი ნეტარის ფეხებთან დაემხო და პატიების თხოვნა დაუწყო. ნეტარმა მიუტევა მას და კურთხევა მისცა. და წმინდა ბასილის ლოცვებით ღვინით მოვაჭრის სახლი უფლისგან იკურთხა და ყველაფერში სიუხვე მიიღო.

ერთმა ქალმა, სახელად თეოდოტიამ, ღირს მამასთან მიიყვანა თავისი ოთხი წლის ავადმყოფი ვაჟი და წმინდანს მისი ჯანმრთელობისთვის ლოცვა დაუწყო. ყველა მისი შვილი, ოთხი წლის ასაკს ძლივს რომ აღწევდნენ, იხოცებოდნენ; ამიტომ მას ეშინოდა, რომ ეს მისი შვილიც მოკვდებოდა, რომელიც უკვე ავად იყო. როდესაც ის ასე უყვებოდა თავის მწუხარებაზე ღირს მამას, მიყვანილმა ყრმამ ტირილი დაიწყო და პურს ითხოვდა.

ღირსმა მამამ, პურის ნაჭერი აიღო, მისცა ყრმას და, ალერსიანად გაღიმებულმა, თქვა: „რა გქვია? განა ლევანი არა?“ შემდეგ, დედისკენ მიბრუნებულმა, წარმოთქვა: „შენი ღვთისმოსაობისთვის და განსაკუთრებით ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლისადმი სიყვარულის ჯილდოდ, რომელიც გამოიხატა მის ხატთან – ოდიგიტრიასთან – ხშირი ლოცვებით, უფალი შენს ამ ვაჟს ჯანმრთელად და უვნებლად დაიცავს. ასაკში რომ შევა, მრავალ სიხარულს მოგიტანს, რამეთუ იქნება კეთილზნეობრივი, ბრძენი, პატიოსანი და ხალხში სახელოვანიც კი. მიიღებს კარგ აღზრდას და წიგნიერ სიბრძნეში განსწავლული, გახდება ბერი, შემდეგ კი კლერიკოსი, და უფალი დაიცავს მას. შენი სხვა შვილები კი, რომლებსაც გააჩენ, მოკვდებიან, ისევე როგორც პირველები.“

მაშინ ის ქალი, წმინდანს თაყვანისცემის შემდეგ, წავიდა, და ყველაფერი, რაც წმინდანმა მას უწინასწარმეტყველა, აღსრულდა.

ერთმა ადამიანმა, რომელიც კარგად იცნობდა ღირს მამას, მოვიდა თხოვნით, რომ ის კურთხევით გაეგზავნა, რადგანაც იგი თავისი ბატონის დავალებით აღმოსავლეთში მიდიოდა.

ღირსმა მამამ, ყურადღებით შეხედა მის სახეს და განჭვრიტა რა, რაც მას გზაზე შეემთხვეოდა, თქვა: „საშინელი და საშიშია მდინარე ქელიდონი, მაგრამ მაინც დაწყნარდება ღვთის ცოდვილი მონის, ბასილის, ლოცვებით.“

ნეტარის ეს სიტყვები არავის ესმოდა. ის ადამიანი კი გზას გაუდგა. და აი, როდესაც ის აღმოსავლეთ ქვეყნებში იმყოფებოდა, გზა გადაუღობა ერთმა მდინარემ, რომელიც არ იცოდა, რადგან არასდროს ყოფილა იმ მხარეებში. ამ მდინარის სიგანე დაახლოებით ოცი საჟენი იყო, მაგრამ მისი დინება იმდენად სწრაფი იყო, რომ მხოლოდ ფრინველს შეეძლო ასე სწრაფად ფრენა. ის ადამიანი ნაპირზე გაჩერდა და მზერით ეძებდა მეჩალექს, რათა, ცხენზე მჯდარი, გადასულიყო მეორე ნაპირზე.

უეცრად ტალღამ გადაუარა და, ცხენიანად თან გაიტაცა რა, მდინარის შუაგულისკენ წაიყვანა; დინებამ ისინი ზღვისკენ წაიღო, და იმ ადამიანს უკვე გარდაუვალი დაღუპვა ემუქრებოდა. შიშისგან მან უფლისკენ შეჰღაღადა: „უფალო ღმერთო! ჩვენი ღირსი მამის ბასილის ლოცვებით, მიშველე მე ცოდვილს.“

როგორც კი ეს თქვა, მაშინვე დაინახა წმინდა ბასილი, რომელმაც, მშფოთვარე ტალღების დამშვიდების შემდეგ, ცხენი აღვირას მოკიდა ხელი, გამოიყვანა ის მოპირდაპირე ნაპირზე და უჩინარი გახდა.

დახრჩობისგან გადარჩენილმა იმ კაცმა მადლობა შესწირა ღმერთს და მის წმინდანს, ბასილის; შემდეგ, ახლომდებარე სოფელში ჩასულმა და ღამის გასათევად გაჩერებულმა, ჰკითხა იმ მდინარის სახელი. და უთხრეს, რომ მას ერქვა ხელიდონი, ანუ მერცხალი, რადგან თავისი დინების სისწრაფით მერცხლის ფრენას შეედრებოდა. ეს მდინარე ძალიან საშიშია და უკვე ბევრი დაღუპა, ვინც არ იცოდა, როგორ გადასულიყო მასზე. მაშინ იმ კაცს გაახსენდა ღირსი ბასილის სიტყვები, რომლებიც მან მას უთხრა, როდესაც მისგან კურთხევის მისაღებად მივიდა, და ღმერთისადმი ლოცვით შეჰღაღადა: „დიდება შენდა, უფალო, დიდება შენდა! ერთს გთხოვ შენ, მეუფეო ჩემო, ღირს მყავ კვლავ ვიხილო შენი წმინდანი და თაყვანი ვცე მის პატიოსან ჭაღარას.“

მოგზაურობიდან დაბრუნებულმა, იგი მივიდა ღირს მამასთან და მის ფეხებთან დაემხო, სათანადო მადლობას სწირავდა; შემდეგ ნეტარს მოუთხრო, როგორ გამოავლინა ღმერთმა მის მიმართ თავისი წყალობა, მისი წმინდა ლოცვების მეშვეობით.

ზემოხსენებული ერისკაცი გრიგოლი თავისი სათნოების გამო ძალიან სათნო იყო წმინდა ბასილისთვის, რადგანაც იგი თავის სიცოცხლეს ქალწულებაში, უმანკოებასა და მარხვაში ატარებდა. იგი ხშირად მიდიოდა ღირს მამასთან და, მისი ღვთივბრძნული საუბრებიდან სწავლით, ღირსი გახდა მისი მოწაფედ წოდებულიყო. ამასთან, მას განსაკუთრებული სიყვარული და რწმენა ჰქონდა წმინდა პირველმოწამე სტეფანეს მიმართ, ხშირად დადიოდა მის ტაძარში და ყოველგვარი მშვენიერებით ამკობდა მას. გარდაცვლილი მშობლებისგან მემკვიდრეობით მიიღო სახლი კონსტანტინოპოლში და მრავალი მამული. ამ მამულებს შორის ჰქონდა მას ვენახი თრაკიაში, ქალაქ რანდისტასთან ახლოს. ნაყოფის მოგროვების დროს იქ წასვლას აპირებდა, იგი მივიდა თავის ღირს მასწავლებელთან და მისგან კურთხევა მიიღო; შემდეგ შევიდა პირველმოწამე სტეფანეს ეკლესიაში და, მისი ხატის წინ მუხლმოდრეკით ლოცვის შემდეგ, თქვა:

„აჰა, მელის მე შორი გზა ხმელეთითა და ზღვით. ამიტომ გევედრები შენ, წმინდაო პირველმოწამეო სტეფანე, – ამ გზაზე დამიფარე ყოველგვარი ბოროტებისგან, და როგორც მე ვემსახურე ჩემი ძალისამებრ შენს წმინდა ტაძარს, ასევე შენც, ღვთისგან შენთვის ბოძებული მადლის მიხედვით, იყავ ჩემთვის ყოველგვარ გაჭირვებაში მფარველი, შემწე და განმგებელი.“

ასე ილოცა რა პირველმოწამე სტეფანესადმი, გრიგოლი გაემართა გზაზე. ღამით ერთ სასტუმროში გაჩერებულმა, იპოვა ქამარი, ორი ოქროს ფასის, რომელიც სასტუმროს მეპატრონის ქალიშვილს დაეკარგა. როდესაც მეპატრონემ და მისმა ოჯახის წევრებმა ქამრის ძებნა დაიწყეს და სტუმრებს ეკითხებოდნენ მის შესახებ, გრიგოლმა, ეშმაკის წაქეზებით, დაფარა ქამარი, მსჯელობდა რა:

„ქამრის დამკარგველები – მდიდრები არიან; ამიტომ უკეთესი იქნება, თუ მე გავყიდი მას და მიღებულ ფულს ღარიბებს დავურიგებ.“

კვლავ გზაზე გაემართა რა, გრიგოლმა დაკარგა თავისი ქამარი, ასევე ორი ოქროს ფასის, და სამგზავრო ტომარა, რომელშიც ოთხი ოქრო და არცთუ ცოტა ფული იყო; დანაკარგის გამო დამწუხრებულმა, მან დაიძინა და სიზმარში იხილა ღირსი ბასილი, რომელიც, გატეხილ ქოთანზე მიუთითებდა რა, თქვა:

„– ხედავ ამ გატეხილ და არაფრად ვარგის ქოთანს?“

„– ვხედავ, ბატონო ჩემო, – უპასუხა გრიგოლმა.

„– თუ ვინმე ამასაც კი მოიპარავს, – თქვა ნეტარმა, – ის ოთხმაგად დაისჯება, და წაერთმევა ქურდს ამჟამინდელი ან მომავალი საუკუნის სიკეთენი. თუ ქურდი მდიდარი იქნება, მის სიმდიდრეს ოთხჯერ მეტი წაერთმევა მოპარულთან შედარებით, ხოლო თუ ღარიბი იქნება, ოთხჯერ უფრო დიდ სასჯელს მიიღებს მომავალ ცხოვრებაში.“

გრიგოლმა ამაზე თქვა: „მამაო, მე არასოდეს არაფერი მომიპარავს.“ წმინდანმა უპასუხა:

„– შენ დაფარე შენ მიერ ნაპოვნი ქამარი, სასტუმროს მეპატრონის ქალიშვილისა, და ამბობ, რომ არაფერი მოგიპარავს.“ გრიგოლმა შეედავა მას:

„– მე, მამაო, არ მომიპარავს ქამარი, არამედ ვიპოვე.“

მაგრამ წმინდანმა თქვა: „იცოდე, შვილო, რომ თუ ვინმე იპოვის სხვის მიერ დაკარგულს და არ დაუბრუნებს მას, თუნდაც ის ეძებდეს დაკარგულს და ეკითხებოდეს მის შესახებ, ის ქურდად განიკითხება. მაშასადამე, შენ გმართებდა დაკარგულის დაბრუნება. მაგრამ რადგანაც შენ დამალე სხვისი, ამიტომ შენგან წაართვეს იმაზე მეტი, ვიდრე დამალულის ოთხმაგი. მეტიც, შენ უნდა ფრთხილობდე, რათა უფრო მეტად არ დაიტანჯო.“

ძილიდან გამოღვიძებულმა გრიგოლმა დიდი მწუხარება იგრძნო, ნაწილობრივ საკუთარი ცოდვის მონანიების გამო, ნაწილობრივ კი ახალი, უცნობი უბედურების მოლოდინის გამო, რომლისგანაც ღირსი მამა აფრთხილებდა მას. დამწუხრებული ჩავიდა იგი თავის თრაკიულ მამულში. აქ, ნაყოფის კრეფის დროს, მას უფრო ძლიერი ცდუნება დაატყდა თავს, ვიდრე პირველი, გზაზე გადამხდარი.

გრიგოლის ვენახში მომუშავე ერთ-ერთმა დაქირავებულმა, სახელად ალექსანდრემ, კანონიერი ქორწინებით შეირთო ცოლად ვიღაც ახალგაზრდა ქალიშვილი მელეტინია, რომელიც ცუდხასიათი იყო, მეტიც, მეძავი და ჯადოქარიც. მას იმდენად შეუკავებელი ვნება ჰქონდა სიძვისადმი, რომ ალექსანდრესთან დაქორწინებიდან მალევე, ცოდვილი თანაცხოვრებისკენ აცდუნა თითქმის ყველა მამაკაცი მიმდებარე სოფლებიდან. ამასთან, ვერავინ ამხელდა მას მის უკანონობაში; რადგან თუ გაიგონებდა, რომ ვინმე მასზე ცუდს ლაპარაკობდა, მაშინვე ჯადოქრობით საშინელ სენს მოუვლენდა. ასე მოექცა, სხვათა შორის, საკუთარ ქმარსაც, რომელიც თავიდან, მისი უკანონო ქმედებების დანახვისას, ხშირად სცემდა მას: ჯადოსნური ძალით გამოწვეული სნეულებებით მან იმდენად დაქანცა და დასუსტა იგი, რომ ბუზის მოგერიებაც კი არ შეეძლო. ამიტომ, იგი ვერ ეწინააღმდეგებოდა მას, როცა მელეტინია გაბრაზებული ურტყამდა ჯოხით ან თოკით და სახლიდან აგდებდა; იმდენად დასუსტებული იყო მელეტინიას ჯადოქრობით მოვლენილი სნეულებებით. ამ ჯადოქრის დედაზე ყვებიან, რომ იგი თავისი ჯადოქრობით აჩერებდა ფრინველთა ფრენას, მდინარის დინებას და ბევრ სხვა ბოროტებას სჩადიოდა, რის შესახებაც ადამიანისთვის მოყოლა შეუძლებელია. სწორედ ასეთი ბოროტი ჯადოქრის ასული იყო მელეტინია, რომელიც ყველაფერში დედას ჰგავდა და მის უკანონობასაც კი აღემატებოდა, რადგან უზომო სიძვას მისცა თავი. მრავალი მამაკაცი აცდუნა მასთან ცოდვილ კავშირში შესასვლელად; ხოლო თუ ვინმე მის გასამჟღავნებლად ერთ სიტყვასაც კი იტყოდა, ორი ან სამი თვის განმავლობაში დასუსტებული რჩებოდა; ხოლო თუ ვინმე მას დაარტყამდა, კვდებოდა, ორი დღეც კი ვერ ცოცხლობდა.

გრიგოლის დანახვისას, რომელიც ჭაბუკი იყო და სილამაზით გამოირჩეოდა, უკანონო ჯადოქარი მოიხიბლა მისით და გადაწყვიტა, ცოდვილი თანაცხოვრებისკენ ეცდუნებინა იგი. ყოველდღიურად, ყოველგვარი სირცხვილის გარეშე, ყველგან თან დაჰყვებოდა, სადაც არ უნდა წასულიყო, და გამომწვევად იქცეოდა მის წინაშე; ეშმაკისეული ძალით მასში უწმინდურ აზრებს ნერგავდა მის მიმართ, ღამით კი სიზმრებს მოუვლენდა და საძილე ხილვებში უსირცხვილო სახით ეცხადებოდა, რითაც მასში უწმინდურ ვნებას აღძრავდა. გრიგოლი დიდ დაბნეულობაში იყო, მუდმივად ეფარებოდა ხორციელ ვნებათა მღელვარებას, რადგან მაშინ, როცა მეძავი აშკარად აცდუნებდა მას ცოდვისკენ თავისი სიძვითი ქმედებებით, ეშმაკი უხილავად აღუგზნებდა მასში ვნების ცეცხლს. და წმიდა პირველმოწამე სტეფანე და ნეტარი ბასილი თავიანთი ლოცვებით რომ არ დახმარებოდნენ მას, კიდევ ცოტა ხანი გავიდოდა და ის ცოდვის ძალას დაემორჩილებოდა, მისი სული კი ჯოჯოხეთში დამკვიდრდებოდა. ამგვარად, ღვთის წმიდა მსახურთა შემწეობით, რომლებიც მასზე ლოცულობდნენ, ის დღედაღამ ებრძოდა თავის ავხორცულ აზრებს, ზოგჯერ იღლებოდა ამ ბრძოლაში, მაგრამ შემდეგ კვლავ ძლიერდებოდა და მტკიცედ ეწინააღმდეგებოდა უწმინდურ სურვილს, არ თანხმდებოდა შეებილწა თავისი ქალწულებრივი სხეული, რომელსაც ქალი არ შეუცვნია ადრეული ასაკიდანვე. მრავალჯერ ეცადა იგი სირცხვილით მოეშორებინა თავიდან უსირცხვილო მეძავი, მაგრამ შიში, რომ მისი ჯადოსნური ძალის მსხვერპლი გახდებოდა, რომლითაც ის სნეულებებს უგზავნიდა, აკავებდა მას. და მას გაახსენდა ღირსი ბასილის სიტყვები, რომლებიც მას საძილე ხილვისას უთხრა: – ფრთხილად იყავი, რათა უფრო მეტი არ დაიტანჯო.

ეს გაფრთხილება ახლა სრულად გამართლდა. რადგან რა შეიძლება იყოს უფრო მძიმე უბიწო კაცისთვის, ვიდრე ქალწულობის დაკარგვის საფრთხე? სიწმინდის შენარჩუნების სურვილით და იმის გამო, რომ ათასჯერ სიკვდილს არჩევდა, ვიდრე ქალწულობის დაღუპვას, გრიგოლმა, ბოლოს და ბოლოს, გაბედული ნაბიჯი გადადგა: ის გაბრაზებული მივარდა მელეტინიას და ჯოხით, ასევე სალანძღავი სიტყვებით განდევნა უსირცხვილო მეძავი თავისგან, შეჰყვირა: – ჰოი, ბეელზებელის უსირცხვილო ასულო! თუ კიდევ გაბედავ და მომიახლოვდები, შენს ბილწ სხეულს ნაწილებად დავჭრი.

მას შემდეგ მეძავმა მიატოვა გრიგოლი, და მასთან ერთად შეწყვიტეს მისი შეწუხება სიძვის ფიქრებმაც. მაგრამ ამასთან ერთად, ის სხვა განსაცდელში ჩავარდა. უპატიოსნო ჯადოქარმა მელეტინიამ, გრიგოლზე შურისძიების მიზნით მისი შერცხვენისთვის, სასტიკი სნეულება მოუვლინა, რისგანაც ის აუცილებლად მოკვდებოდა, წმინდა პირველმოწამე სტეფანე და ღირსი ბასილი რომ არ გამოჩენილიყვნენ მასთან და არ განეკურნათ იგი. ამის შესახებ თავად გრიგოლი შემდეგს მოგვითხრობს:

– ერთ კვირა დღეს, რომელიც აღწერილი შემთხვევების შემდეგ მალევე დადგა, მე (ამბობდა გრიგოლი) წავედი წმინდა დიდმოწამე გიორგის სახელობის სამლოცველოსკენ, რომელიც ვენახის შუაგულში მდებარეობდა. ცხელი დილა იყო, და მე, ლოცვის აღსრულების შემდეგ, ცოტა დავისვენე სამლოცველოსთან. და აი, სიზმარში ვხედავ, რომ შავი, მყრალი ღრუბელი მოვიდა, რომელიც დაეცა ჩემზე და მეჩვენა ძალიან მძიმედ და უჩვეულოდ ცივად; ღრუბლიდან ხმა ისმოდა: „მიიღე, რაც მელეტინიამ მოგიმზადა.“ შემდეგ ეს ღრუბელი შევიდა ჩემში. რომ გამეღვიძა, დავინახე, რომ საშინელი სნეულებით ვიყავი შეპყრობილი, და შევიცანი, რომ ის ზემოთ ნახსენებ ჯადოქარ მელეტინიას ჰქონდა მოვლენილი ჩემზე იმის გამო, რომ მე მის უწმინდურ სურვილს ვეწინააღმდეგებოდი. ძლივს ავდექი, წავედი სახლისკენ, არ მქონდა ძალა, რომ თავი შემეკავებინა კვნესისგან, და დავწექი ჩემს სარეცელზე. დღითი დღე ჩემი ავადმყოფობა მძიმდებოდა, და უკვე ახლოვდებოდა ჩემი აღსასრული. ჩემი შინაგანი ორგანოები სულ ანთებული იყო სასტიკი ცეცხლით, რომელიც შთანთქავდა ჩემს სხეულს, როგორც შთანთქავს მშრალ ლერწამს. სიცხის ატანის ძალა არ მქონდა, ვდგებოდი და დავრბოდი, ვდგებოდი ხეების ჩრდილში, სიგრილეს ვეძებდი, და მივვარდებოდი მდინარეს, რათა მის ცივ ნაკადულებში ჩამექრო ჩემში არსებული ალმოდება. არაერთხელ მიფიქრია თავის დახრჩობა და ხშირად აღმოვსთქვამდი:

– ო, ვაი, ვაი! თუ ასეთია გეენის ცეცხლი, უმჯობესი იქნებოდა ადამიანს არ დაბადებულიყო.

ვერავის ვცნობდი და ვერავისთან ვსაუბრობდი, და ღამე ორმოც წელზე მეტხანს მეჩვენებოდა.

როდესაც სრულიად გამოვიფიტე სნეულებისგან, მომეჩვენა, რომ ჭაობში ვიწექი, რომლის შუაგული მეტად ღრმა იყო, ხოლო კიდეები – აღმოსავლეთით და დასავლეთით – შემაღლებული. ჭაობის დასავლეთ მხარეს მყოფი, ნელ-ნელა დავიწყე ჩასვლა უძირო უფსკრულში. შიშით გამახსენდა ჩემი ლოცვები პირველმოწამე სტეფანესადმი და, მძიმედ ამოვიოხრე რა, ვთქვი:

– წმინდა პირველმოწამეო! ასე მომისმინე, როდესაც შენს ტაძარში გლოცავდი, კონსტანტინოპოლიდან გამოსვლისას? აჰა, უფსკრულში ჩავდივარ, და შენ მეტად ვერ მიხილავ, – და ვეღარ მოგემსახურები, როგორც აქამდე გემსახურებოდი, რადგან სიკვდილის კარიბჭეს მივუახლოვდი.

მაშინ შევხედე ჭაობის აღმოსავლეთ ბოლოს და იქ დავინახე თითქოს სხვა სამყარო, რომლის აღწერა შეუძლებელია ადამიანური სიტყვებით; იქიდან მოდიოდა ჩემსკენ წმინდა პირველმოწამე სტეფანე მეწამული სტიქარით და ალერსიანად მეუბნებოდა:

– რა გჭირდება, საყვარელო, და რისგან იტანჯები? ჩემზე წუხხარ; მაგრამ მე აქ არ ვიყავი, რადგან ვსტუმრობდი ჩემს პატივსაცემად აგებულ ტაძრებს, რომლებიც მთელ სამყაროშია გაფანტული; ახლა კი აქ მოვედი და დაგეხმარები. მაგრამ ამიერიდან დაიმახსოვრე, როგორ შეუძლიათ უკანონო მოგვებს ავნონ ადამიანებს, ღვთის ნებით.

მაშინ ვკითხე წმინდანს:

– რას ნიშნავს ჩემს წინაშე მდებარე უფსკრული და მისი შემაღლებული კიდეები? წმინდანმა მიპასუხა:

– უფსკრულის დასავლეთი ბოლო, რომელზეც შენ იმყოფები, სიკვდილის სიახლოვეს ნიშნავს, ხოლო უფსკრული, რომელსაც შენს წინ ხედავ, – ეს სიკვდილის მხარეა, რომლის გავლითაც მომაკვდავნი დიდი გაჭირვებით გადიან, სანამ აღმოსავლეთ მხარეს არ მიაღწევენ; იქ მისვლისას, ისინი პოულობენ ბილიკს, რომელიც სხვა, საიქიო სამყაროში მიდის.

ეს რომ მოვისმინე, კვლავ ვკითხე წმინდანს:

– მაშასადამე, ჩემო ბატონო, მე უკვე ვკვდები?

– სხვა რას უნდა ელოდო, აქ მოყვანილმა? – მიპასუხა მან.

მაშინ, გულის სიღრმიდან ამოვიოხრე რა, ტირილით ვთქვი:

– არა, ჩემო ბატონო, ნუ იქნება ეს ჩემთან, რადგან ჯერ კიდევ არ ვარ მომზადებული სიკვდილისთვის.

ჩემი ასეთი სიტყვების შემდეგ წმინდანმა ხელი მომკიდა, გამატარა უფსკრულზე, დამსვა ჭაობის აღმოსავლეთ მხარეს, მაღალ ადგილას, და თქვა:

– აი, შენ გამოიყვანე სასიკვდილო უფსკრულიდან.

მაშინვე დავინახე საკუთარი თავი, როგორ დავდიოდი რომელიღაც ეზოში, რომელიც საოცარი იყო თავისი სილამაზით.

მაგრამ რადგან მძიმე სნეულებისგან ძლივს დავდიოდი, წმინდა პირველმოწამემ, ვისგანაც მეტად სასიამოვნო კეთილსურნელება გამოდიოდა, მხრები მომიშვირა და მითხრა:

– ორივე ხელით მომეხვიე უკნიდან, მე დაგიჭერ და ერთად წავალთ წინ.

როდესაც ასე გადავდიოდით ეზოს, დავინახე დიდი, თოვლივით თეთრი ქვის ჭურჭლები, რომლებშიც ასი, ორასი და სამასი საწყაული ეტეოდა; ისინი სავსე და დაბეჭდილი იყო. ვკითხე წმინდანს:

– ვისია ეს ეზო? ვის ეკუთვნის ეს ჭურჭლები და რა არის მათში? წმინდანმა მიპასუხა:

– ეს ყველაფერი ეკუთვნის ღირს მამა ბასილის, შენს სულიერ მამას. ჭურჭლებში კი სულიერი ზეთი მოიპოვება, რომელიც ღვთისგან აქვს ბოძებული. ამით სცხებს მასთან მისულ ცოდვილებს, განწმენდს მათ სიბილწისგან და ღვთის შვილებად აქცევს, რამეთუ მან მიიღო მოციქულებრივი ღვაწლი და მრავალი სული იხსნა სატანის ხელმწიფებისგან.

კვლავ ვკითხე წმინდანს:

– სად მივდივართ, ჩემო ბატონო?

– ღირს მამა ბასილისთან, – მიპასუხა მან.

სანამ საუბარს დავასრულებდით, ჩემი ღირსი მამა ბასილი ერთი საოცარი დარბაზიდან გამოვიდა ჩვენს შესახვედრად. წმინდა პირველმოწამე მას სიტყვებით მიმართა:

– როგორ დატოვე, მამაო ბასილი, გრიგოლი, შენი საყვარელი შვილი, მისთვის უმძიმეს დროს? მე რომ არ გამოვჩენილიყავი მის დასახმარებლად, ის მოკვდებოდა.

ღირსმა მიუგო:

– ვხედავდი, რომ შენ იმყოფებოდი მასთან, ნეტარო პირველმოწამეო, და ამიტომ არ მივედი მასთან. ახლა კი, თუ უფალს ნებავს, შევუქმნათ მას უფრო დიდი წყალობა, ვიდრე მანამდე გამოვლენილა მასზე.

ამ სიტყვების შემდეგ წმინდანები ერთად წავიდნენ, მათ უკან კი მეც მივყევი. ასე მივაღწიეთ ერთ ძლიერ ბნელ ადგილს და იქ ვიხილეთ გველი, მეტად დიდი და საშინელი. და თქვა ღირსმა ბასილიმ:

– ამ გველმა კინაღამ მოუკვდინა ჩემი შვილი გრიგოლი.

ეს თქვა, აიღო დიდი ქვა, ესროლა გველს და მოკლა იგი. ამის შემდეგ აღმოვჩნდით კონსტანტინოპოლში, წმინდა პირველმოწამის ტაძართან ახლოს და გავიგონეთ ტაძრის შიგნიდან მოფენილი სასიამოვნო ხმები ჭაბუკებისა, რომლებიც უფალს ადიდებდნენ. მაშინ პირველმოწამე სტეფანემ მითხრა:

– აჰა, შენ, ქრისტეს მადლით, განიკურნე: შედი ახლა ეკლესიაში და უგალობე სამადლობელი სიმღერა ყოველთა მეუფეს – ღმერთს, რომელმაც დიდი წყალობა გამოგიცხადა.

მფარველებს – წმინდა პირველმოწამე სტეფანესა და ღირს ბასილის – თაყვანი ვეცი, შევედი ეკლესიაში და ვგალობდი.

მაშინ იმ ულამაზესმა ჭაბუკებმა, ჩემი დანახვისას, გაიხარეს და მითხრეს:

– მოდი, საყვარელო ჩვენო, მიიღე მონაწილეობა ჩვენს სიხარულში.

ამ სიტყვების შემდეგ ხილვა შეწყდა და მე, გონს მოსულმა, გაკვირვებით ვიგრძენი თავი ჯანმრთელად. ცოტა საჭმელი მივიღე, ძილით მოვიკრიბე ძალა, შემდეგ ავდექი და დავიწყე სიარული. მცირე ხნის შემდეგ, სრულიად გამოვჯანმრთელდი, ავედი ხომალდზე და კონსტანტინოპოლში გავემგზავრე, ყველას ვუამბე ჩემს თავს გადამხდარი ამბავი, თუ როგორ, წმინდა სტეფანესა და ბასილის ლოცვებით, სიკვდილს გადავურჩი.

ამით მთავრდება გრიგოლის საკუთარი თავის შესახებ თხრობა.

თითქმის აღწერილ მოვლენებთან ერთად, ნეტარი თეოდორა, რომელიც ღირს ბასილის ემსახურებოდა, მონაზვნური წესის მიღების შემდეგ, უფალთან განისვენა. ღირსი მამის ყველა თაყვანისმცემელი, ამის გაგებისთანავე, დამწუხრდა, რადგან ნეტარი დედა წმინდა მოხუცის წინაშე შუამავალი იყო ყველა მასთან მისულთათვის. ის ყველას სიყვარულით იღებდა, ყველას ანუგეშებდა თავისი მშვიდი სიტყვებით, იყო მოწყალე, ქრისტეს მოყვარული და უმანკო, ასევე აღსავსე სულიერი სიბრძნით.

გრიგოლს ძლიერი სურვილი გაუჩნდა, გაეგო, სად იმყოფებოდა თეოდორა თავისი გარდაცვალების შემდეგ, მარჯვენა თუ მარცხენა მხარეს, მართლებთან თუ ცოდვილებთან, და ღვთისგან წყალობა ან რაიმე ნუგეში ხვდა თუ არა თავისი გულმოდგინე მსახურებისთვის მოხუცისადმი. ამაზე ფიქრით, ის ხშირად ევედრებოდა ღირს ბასილის, სთხოვდა მოეყოლა განსვენებული თეოდორას სულის შესახებ, რადგან გრიგოლს სწამდა, რომ ღვთის წმინდა მსახურისთვის ყველაფერი ცხადი იყო გარდაცვლილის შესახებ.

ხშირი თხოვნებით შეწუხებულმა წმინდა მოხუცმა, არ ისურვა უარით დაემწუხრებინა თავისი სულიერი შვილი, უფალს შესთხოვა, რომ გრიგოლისთვის ხილვაში გაეხსნა, რა ბედი ეწია თეოდორას სულს მისი გარდაცვალების შემდეგ.

შემდეგ ღამეს გრიგოლს სიზმარში ეღირსა ეხილა ნეტარი თეოდორა ნათელ სავანეში, რომელიც ღმერთმა განუმზადა ღირს მამა ვასილს. სწორედ ამ სავანეში, ზეციური დიდებით განათებულსა და გამოუთქმელი სიკეთით სავსეში, ნეტარი თეოდორა, ღვთის სათნო მსახურის ლოცვებით, დამკვიდრდა. ამგვარად, ვისაც იგი გულმოდგინედ და შრომისმოყვარედ ემსახურა ამქვეყნად, იმის სავანეში ეღირსა მარადიულ სიცოცხლეში ყოფნა, მისი წმინდა ლოცვებით. მისი დანახვით, გრიგოლმა გაიხარა და დიდხანს ესაუბრა მას, თითქოს ცხადში ელაპარაკებოდა.

გრიგოლმა ჰკითხა თეოდორას, როგორ განეშორა სხეულს, როგორ გადაიტანა სასიკვდილო ტანჯვები, რა ნახა სიკვდილის შემდეგ და როგორ აიცილა თავიდან საჰაერო სულები.

მან კი ასე დაიწყო მოყოლა: – შვილო გრიგოლ! საშინელ რამეს მეკითხები, რისი გახსენებაც კი შემზარავია. ვხედავდი სახეებს, რომლებიც არასდროს მინახავს არც მანამდე და არც მას შემდეგ, მესმოდა სიტყვები, რომლებიც არასდროს მომისმენია იქამდე. და რას გეტყვი? მაშინ ჩემ წინ წარმომიდგა ჩემი ყველა ის საშინელი და ცოდვილი საქმე, რაც დამვიწყებოდა, მაგრამ, ჩვენი მამის, ღირსი ვასილის ლოცვებითა და შემწეობით, ეს ყველაფერი არ ჩამეთვალა და არ შემიჩერა ამ სავანეში შესვლისგან. და რას გეტყვი, შვილო, სხეულებრივ სნეულებაზე, იმ უმკაცრეს ტანჯვაზე, რომელსაც მომაკვდავნი იტანენ? ისევე, როგორც თუ ვინმე ძლიერ ცეცხლში ჩავარდნილი, იწვის, თითქოს დნება და ნაცრად იქცევა, ასევე სასიკვდილო სნეულება ანადგურებს ადამიანს. ჭეშმარიტად საშინელია სიკვდილი ჩემნაირი ცოდვილებისთვის, რადგან ჭეშმარიტებას გეუბნები, რომ მეც ცოდვილი საქმეების ჩამდენი ვიყავი, ხოლო ჩემი მართალი საქმეები სრულიად არ მახსოვს.

როდესაც ჩემი სიცოცხლის დასასრულს მივუახლოვდი და დადგა სულის სხეულისგან განშორების ჟამი, დავინახე ეთიოპელების სიმრავლე, რომლებიც ჩემი სარეცლის გარშემო იდგნენ; მათი სახეები შავი იყო, როგორც მური და ფისი, თვალები ენთებოდათ, როგორც ცეცხლოვანი ნაკვერჩხლები, და მათი მთელი სახე ისეთივე საშინელი იყო, როგორც ცეცხლოვანი გეენის სახე. და მათ დაიწყეს ხმაურისა და არეულობის შექმნა: ზოგი ბღაოდა, როგორც პირუტყვი და მხეცები, ზოგი ყეფდა, როგორც ძაღლები, ზოგი კი ყმუოდა, როგორც მგლები; ამასთანავე, ყველა მათგანი, გაბრაზებული მიყურებდა, მემუქრებოდა, მეცემოდნენ, კბილებს აკრაჭუნებდნენ და უნდოდათ იმწამსვე ჩემი გადაყლაპვა. ისინი ამზადებდნენ ქარტიებსაც, თითქოსდა იქ მოსასვლელი მოსამართლის მოლოდინში, და შლიდნენ გრაგნილებს, რომლებზეც ჩემი ყველა ბოროტი საქმე ეწერა. და ჩემი საწყალი სული დიდ შიშსა და ძრწოლვაში იყო. მაშინ ვიტანდი არა მხოლოდ სასიკვდილო ტანჯვას, რომელიც სულის სხეულისგან განშორებას მოჰყვებოდა, არამედ უმკაცრეს ტანჯვას იმ საშინელი ეთიოპელების ხილვისა და მათი მრისხანე რისხვისგან, და ეს ჩემთვის თითქოს სხვა სიკვდილი იყო, უფრო მძიმე და საშინელი. ვცდილობდი ჩემი მზერა მომეშორებინა ხილვისგან, ხან ერთ მხარეს, ხან მეორე მხარეს, რათა არ მენახა საშინელი ეთიოპელები და არ მომესმინა მათი ხმები, – მაგრამ ვერაფრით ვერ ვახერხებდი მათგან თავის დაღწევას, – რადგან ყველგან მათი უთვალავი სიმრავლე იყო, და არავინ იყო, ვინც დამეხმარებოდა.

როდესაც უკვე სრულიად გამოვიფიტე ასეთი ტანჯვისგან, უცებ ვიხილე ღვთის ორი ნათელმოსილი ანგელოზი, რომლებიც მშვენიერი ყმაწვილების სახით გამომეცხადნენ, რომელთა სილამაზის აღწერა შეუძლებელია. მათი სახეები მზეზე ნათელი იყო, თვალები ნაზად მიყურებდნენ, თავებზე თმა თოვლივით თეთრი ჰქონდათ, თავების გარშემო ოქროსებრი ნათება იფრქვეოდა, მათი სამოსი ელვასავით ბრწყინავდა და მკერდზე ჯვრის ფორმით ჰქონდათ შემორტყმული ოქროს ქამრები. ჩემს სარეცელთან მიახლოებისას, ჩემს მარჯვნივ დადგნენ, მშვიდად საუბრობდნენ ერთმანეთთან. მათი დანახვისას მე გავიხარე და გულის სინაზით შევყურებდი მათ. შავმა ეთიოპელებმა კი, მათი დანახვისას, შეკრთნენ და შორს დაიხიეს. და აი, ერთმა ნათელმოსილმა ყმაწვილმა განრისხებულმა უთხრა მათ:

– ო, უსირცხვილო, დაწყევლილო, ბნელო და ბოროტო მტრებო ადამიანთა მოდგმისა! რატომ მიეჩქარებით ყოველთვის ნაადრევად მომაკვდავებს და თქვენი უსირცხვილო ხმაურით აშინებთ და აბნევთ ყოველ სულს, რომელიც სხეულს განეშორება? მაგრამ ახლა შეწყვიტეთ თქვენი სიხარული, რადგან აქ თქვენ ვერაფერს მოიპოვებთ. თქვენ ამ სულში არ გაქვთ არანაირი წილი, რადგან მასთან ღვთის მოწყალებაა.

ამ ნათელი ჭაბუკის სიტყვებზე ეთიოპელები მაშინვე აღელვდნენ და ყვირილით დაიწყეს ჩემი ბოროტი საქმეების ჩანაწერების ჩვენება, რომლებიც სიყრმიდან ჩავიდინე. – როგორ, ჩვენ არ გვაქვს მასში წილი? ეს ცოდვები ვისია? განა მან არ ჩაიდინა ესა და ეს? ასე ლაპარაკობდნენ და სიკვდილს ელოდნენ.

და აი, მოვიდა სიკვდილი, ლომივით ღრიალით; მისი სახე ძალიან საშინელი იყო, მას ადამიანის გარკვეული მსგავსება ჰქონდა, მაგრამ სხეული სულაც არ ჰქონდა და მხოლოდ ადამიანის შიშველი ძვლებისგან იყო შემდგარი. თან მოჰქონდა წამების სხვადასხვა იარაღი: ხმლები, ისრები, შუბები, ცელები, ნამგლები, რკინის რქები, ხერხები, ცულები, წალდები და სხვა უცნობი იარაღები. ყოველივე ამის დანახვაზე ჩემი მორჩილი სული შიშისგან აკანკალდა; წმინდა ანგელოზებმა კი სიკვდილს უთხრეს: – რას აყოვნებ? გაათავისუფლე ეს სული ხორციელი ბორკილებისგან, სწრაფად და მშვიდად გაათავისუფლე, რადგან მას ბევრი ცოდვილი ტვირთი არ აქვს.

მაშინვე სიკვდილი მომიახლოვდა, აიღო ცული, ჯერ ფეხები მომკვეთა, მერე ხელები, შემდეგ სხვა იარაღის მეშვეობით ჩემი სხეულის ყველა დანარჩენი ნაწილი დაშალა და კიდურები სახსრებისგან გამოყო. არც ხელები მქონდა, არც ფეხები და მთელი ჩემი სხეული გაქვავებულიყო. სიკვდილმა აიღო და ჩემი თავი მომკვეთა, ისე რომ თავის შემობრუნება არ შემეძლო, და ის ჩემთვის უცხო იყო. ყოველივე ამის შემდეგ, სიკვდილმა ფიალაში ნაყენი მოამზადა და ჩემს ბაგეებთან მიიტანა, დამალევინა. და ის ნაყენი იმდენად მწარე იყო, რომ ჩემმა სულმა, სიმწარის ატანის ძალა რომ არ ჰქონდა, შეძრწუნდა და სხეულიდან გამოვიდა, თითქოს იძულებით მოწყვეტილიყო მისგან. წმინდა ანგელოზებმა მაშინვე თავიანთ ხელებში მიიღეს ის. უკან მივიხედე და დავინახე ჩემი სხეული, უსულოდ, უგრძნობლად და უმოძრაოდ რომ ეგდო. მისი გაძრობის შემდეგ, როგორც ტანსაცმელს იძრობენ, მას უზომო გაკვირვებით ვუყურებდი.

ამ დროს ეშმაკები, რომლებიც ეთიოპელების სახით გამოჩნდნენ, ჩემს მფარველ ანგელოზებს შემოერტყნენ და ყვირილით დაიწყეს ჩემი ცოდვების ჩანაწერების ჩვენება: – ამ სულს უამრავი ცოდვა აქვს, – ამიტომ ჩვენს წინაშე პასუხი აგოს.

წმინდა ანგელოზებმა მაშინ დაიწყეს ჩემს ცხოვრებაში კეთილი საქმეების ძებნა და უფალი ღმერთის დახმარებით, ვისი მადლითაც მე სიკეთეს ვაკეთებდი, იპოვეს ისინი. მათ გაიხსენეს ყოველივე კარგი, რაც კი გამიკეთებია – როცა მიცემია მოწყალება ღარიბებისთვის, როცა დამიპურებია მშიერი, ან დამილევია მწყურვალისთვის, ან ჩამიცვამს შიშველისთვის, ან მიმიღია სახლში უცხო მოგზაური და მიმიცია მისთვის მოსვენება, ან მემსახურა წმინდანებისთვის – როცა მოვინახულებდი ავადმყოფს ან ციხეში მყოფს და ვეხმარებოდი მათ; მათ გაიხსენეს, როცა გულმოდგინედ მივდიოდი ეკლესიაში და მოწიწებითა და გულის შემუსვრილობით ვლოცულობდი იქ, ყურადღებით ვუსმენდი საეკლესიო ლოცვებისა და საგალობლების გალობასა და კითხვას, როცა ეკლესიაში მიმქონდა საკმეველი და სანთლები ან სხვა რაიმე შესაწირი, ან ვასხამდი ზეთს კანდელებში, რათა ისინი ხატების წინ ენთოთ, და მოწიწებით ვკოცნიდი ყველაზე პატივსაცემ ხატებს; მათ გაიხსენეს, როცა თავშეკავებით ვატარებდი დროს და როცა ოთხშაბათობითა და პარასკევობით და ყველა წმინდა მარხვაში ვმარხულობდი, და რამდენი მეტანიას ვაკეთებდი და ღამისთევის ლოცვებზე ვდგებოდი; მათ მიუთითეს იმაზე, თუ როგორ დამსხვრეული გულით ვკვნესოდი ჩემს ცოდვებზე და ზოგჯერ მთელი ღამეები ვტიროდი მათზე, როგორ ვამხელდი ჩემს ცოდვებს ღმერთთან და შემუსვრილებით ვინანიებდი მათ ჩემი სულიერი მამის წინაშე, ჩემი შემუსვრილობითა და გულითადი მონანიებით ღმერთის სიმართლეს ვუზღვავდი; მათ გაიხსენეს ყოველივე კარგი, რაც კი გამიკეთებია ჩემი მოყვასებისთვის, როგორ არ ვბრაზდებოდი ჩემს მტრებზე, როგორ მომთმენად ვიტანდი ყოველგვარ შეურაცხყოფასა და საყვედურს ჩემს მიმართ, არ მახსოვდა ბოროტება და ბოროტებისთვის სიკეთით მივუზღავდი, როგორ ვმდაბლდებოდი ადამიანების თავდასხმებისას ჩემზე, როგორ მტკიოდა გული და ვწუხვარ სხვისი უბედურების გამო, როგორ ვუწვდიდი ვინმეს დახმარების ხელს ან ვეხმარებოდი ვინმეს კეთილ საქმეში, ან ვაშორებდი მას ბოროტებას; მათ გაიხსენეს, რომ თვალებს ვაშორებდი ამაოებას, ენას ვიკავებდი ფიცის, სიცრუის, ცილისწამებისა და ყოველგვარი ამაო სიტყვებისგან; ყოველივე ეს და ჩემი ყველა სხვა უმცირესი კეთილი საქმე წმინდა ანგელოზებმა შეაგროვეს, რათა ისინი სასწორზე დაედოთ ჩემი ბოროტი საქმეების წინააღმდეგ. ეთიოპელები კი, ამის დანახვაზე, კბილებს მიღრჭიალებდნენ, სურდათ ჩემი ანგელოზების ხელიდან გამორთმევა და ჯოჯოხეთის უღრმეს ფსკერზე დაშვება.

ამ დროს მოულოდნელად გამოჩნდა იქ ჩვენი ღირსი მამა ბასილი და უთხრა წმინდა ანგელოზებს:

– ჩემო ბატონებო, ამ სულმა ბევრი მემსახურა, ჩემი სიბერის სურვილების დასაკმაყოფილებლად: ღმერთს ვევედრებოდი, რომ მომენიჭებინა იგი, და უფალმა მომივლინა ეს სული.

ეს რომ თქვა, ტანსაცმლიდან რაღაცით სავსე ტომარა ამოიღო (ვფიქრობ, მასში მხოლოდ სუფთა ოქრო იყო) და წმინდა ანგელოზებს გადასცა, თან უთხრა:

– როდესაც გაივლით საჰაერო სატარიფო სადგურებს 2194 და ბოროტი სულები დაიწყებენ ამ სულის ტანჯვას, ამით გამოისყიდით მას მისი ვალებისგან. ღვთის მადლით, მე მდიდარი ვარ და ბევრი საგანძური დავაგროვე ჩემი შრომითა და ოფლით, – და აი, ამ ტომარას ვჩუქნი ამ სულს, რომელიც მე მემსახურა.

ამ სიტყვების შემდეგ ის წავიდა. ბოროტი ეშმაკები კი, ამის დანახვისას, დაბნეულობაში ჩავარდნენ, შემდეგ კი, ჰაერი ტირილით აღავსეს და გაუჩინარდნენ.

ამასობაში ღვთისმოსავი ვასილი კვლავ მოვიდა და მოიტანა მრავალი ჭურჭელი სუფთა ზეთითა და ძვირფასი მირონით; ჭურჭლებს სათითაოდ ხსნიდა, ზეთსა და მირონს მასხამდა, ისე რომ სულიერი კეთილსურნელებით აღვივსე და ამავე დროს შევიცვალე და ნათელ არსებად ვიქეცი.

ღირსმა ვასილიმ კი კვლავ უთხრა წმინდა ანგელოზებს:

– ჩემო ბატონებო, მას შემდეგ, რაც შეასრულებთ ყველაფერს, რაც აუცილებელია ამ სულისთვის, შეიყვანეთ იგი ჩემთვის უფლისგან მომზადებულ სავანეში და დაე, იქ დარჩეს.

ეს რომ თქვა, წმინდა უხილავი გახდა; ანგელოზებმა კი ამიყვანეს და ჰაერში აღმოსავლეთისკენ წამიყვანეს 2195.

როდესაც მიწიდან ზეციურ სიმაღლეზე ავდიოდით, ჯერ პირველი სატარიფო სადგურის საჰაერო სულები შეგვხვდნენ, სადაც ენის ცოდვებისთვის სჯიან, ყოველი უქმელი, საგინებელი, უწესო, ბილწი სიტყვისთვის. აქ გავჩერდით და ეშმაკებმა მოგვიტანეს გრაგნილები, რომლებზეც ჩემი ყრმობიდან ნათქვამი ყველა მსუბუქი სიტყვა ეწერა – ყველაფერი, რაც უგუნური და ბილწი მითქვამს, განსაკუთრებით კი მკრეხელური და სასაცილო გამონათქვამები, რომლებსაც ყრმობაში ვუშვებდი, როგორც ეს ბევრთან ხდება. იქ ჩემს წინაშე წარდგა ყველა ამქვეყნიური უსირცხვილო სიმღერა, რომლებიც ოდესღაც მიმღერია, ჩემი ყველა უწესო შეძახილი, ჩემი ყველა მსუბუქი გამონათქვამი, და ეშმაკები მხილებდნენ ყოველივე ამით, მიუთითებდნენ დროზე, ადგილებზე და პირებზე, როდის, სად და ვისთან ერთად ვეძლეოდი ამაო საუბრებს და ჩემი სიტყვებით განვარისხებდი ღმერთს, არ ვთვლიდი ამას ცოდვად და არც ვეუბნებოდი ამის შესახებ სულიერ მამას. ყოველივე ამის დანახვისას, მე ჩუმად ვიყავი, როგორც უხმო, რადგან არაფერი მქონდა სათქმელი ბოროტი სულებისთვის: ისინი მამხილებდნენ სრულებით სამართლიანად, და მე მიკვირდა, როგორ არაფერი დავიწყებიათ; რადგან მრავალი წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც ყველა ეს ცოდვა ჩემს მიერ იქნა ჩადენილი, და მე დიდი ხანია დამავიწყდა ისინი და არასოდეს მიფიქრია ჩადენილზე ჩემს გონებაში; ისინი კი ჩემს ყველა სიტყვას ასახელებდნენ, თითქოს ისინი ახლახან იყო ნათქვამი ჩემს მიერ, ყველაფერს დეტალურად და წვრილმანებამდე იხსენებდნენ, როგორც ეს სინამდვილეში იყო. და როდესაც მე სირცხვილით ვჩუმდებოდი, ამავე დროს შიშისგან ვკანკალებდი, წმინდა ანგელოზებმა ჩემი იმ ცოდვების საპირისპიროდ წარმოადგინეს ჩემი კეთილი საქმეებიდან რაღაც, ჩემი ცხოვრების ბოლო წლებში ჩადენილი, და რადგან მათ არ შეეძლოთ ჩემი ცოდვების სიმძიმის გადაწონა, ნაკლოვანება შეავსეს იმით, რაც ჩემს ღირს მამას, ვასილის, ჰქონდა ნაჩუქარი. ასე გამომისყიდეს და მაღლა წამიყვანეს.

აქ მივუახლოვდით სხვა სატარიფო სადგურს, რომელსაც სიცრუის სატარიფო სადგური ეწოდება, სადაც ისჯება ყოველი ცრუ სიტყვა, განსაკუთრებით კი ფიცის გატეხვა, ღვთის სახელის ამაოდ ხსენება, ცრუ ჩვენება, ღვთისადმი მიცემული აღთქმების დარღვევა, ცოდვების არასრული აღიარება და მსგავსი. ამ სატარიფო სადგურის სულები მეტად მრისხანე და სასტიკები არიან – ისინი ძალიან დაჟინებით მკვლევდნენ, არ გამოტოვებდნენ არც ერთ დეტალს. და მათ ორ ცოდვაში გამამხილეს: კერძოდ, იმაში, რომ ზოგჯერ მცირე რაღაცეებში თავს ვუშვებდი ტყუილს, არ ვთვლიდი ამას ცოდვად, ასევე იმაშიც, რომ მრავალჯერ, ჩემი ცოდვების შემრცხვა, ჩემს სულიერ მამას არასრულ აღსარებას ვუზიარებდი. რაც შეეხება ფიცის გატეხას და ცრუ ჩვენებას, ეს ცოდვები, ქრისტეს მადლით, ჩემთან არ აღმოჩნდა. ყველა ეშმაკი კი ზეიმობდა ჩემში ნაპოვნი სიცრუის ცოდვების გამო და უკვე უნდოდათ, რომ წაეყვანეინათ ჩემი წამყვანი ანგელოზების ხელიდან, მაგრამ ანგელოზებმა, იმ ცოდვების საპირისპიროდ ჩემი კეთილი საქმეებიდან რაღაც დადეს, ხოლო დანაკლისი ღირსი ვასილის მიერ ნაჩუქარით შეავსეს, გამომისყიდეს და დაუბრკოლებლად მაღლა წამიყვანეს.

ამის შემდეგ მივაღწიეთ მესამე საზვერეს, რომელსაც განსჯისა და ცილისწამების საზვერე ჰქვია. იქ შეყოვნებულმა დავინახე, რა მძიმე ცოდვაა ვინმეს ცილისწამება, მისი სახელის გატეხვა, გმობა, ასევე სხვების მანკიერებებზე დაცინვა, საკუთარის დავიწყებით. ყველას, ვინც ამ ცოდვის ძალაუფლებას ეძლევა, სასტიკად ტანჯავენ ბოროტი სულები, როგორც ერთგვარ ანტიქრისტეებს, რომლებმაც მიითვისეს ქრისტეს ძალაუფლება, რომელსაც მოსვლა და ადამიანების განკითხვა უწერია, და თავიანთი თავი მოყვასის მსაჯულებად გამოაცხადეს, მაშინ როცა თავად ისინი უფრო მეტად იმსახურებენ განსჯას. მაგრამ ჩემში, ქრისტეს მადლით, ცოტა რამ თუ იპოვეს ამგვარი ცოდვებიდან, რადგან მთელი ჩემი სიცოცხლის დღეები მკაცრად ვიცავდი თავს, ვზრუნავდი იმაზე, რომ არავინ განმეკითხა, არავინ დამედანაშაულებინა, არავისზე არ დამეცინა და არავინ დამეგმო. და თუ ზოგჯერ მომიწევდა მომესმინა, როგორ განიკითხავდა ვინმე სხვას, ნაკლებ ყურადღებას ვაქცევდი განმკითხველს, და თუ ამ საუბარში ჩემგან რამეს დავამატებდი, მხოლოდ ისეთს, რაც მოყვასს უფრო დიდ შეურაცხყოფას ვერ მიაყენებდა, და მაშინაც მაშინვე ვჩერდებოდი, საკუთარ თავს ვყვედრიდი ამ მცირედისთვისაც კი. თუმცა, ასეთი დანაშაულებიც ცოდვად ჩამეთვალა მტანჯველების მიერ. მაგრამ წმინდა ანგელოზებმა წმინდა ბასილისგან მიცემულით გამომისყიდეს და ჩემთან ერთად უფრო მაღლა დაიწყეს ამოსვლა.

და მივაღწიეთ მეოთხე საზვერეს, რომელსაც ნაყროვანების საზვერე ჰქვია. ამ საზვერეს ბოროტი სულები მაშინვე გამოგვეგებნენ, გახარებულნი, თითქოს რაღაც მოიპოვეს. ისინი თავიანთი შესახედაობით მეტად საძაგელნი იყვნენ, წარმოაჩენდნენ რა ნაყროვანებისა და ლოთობის მთელ სიბილწეს; ამასთან, ზოგიერთ მათგანს ეჭირა ლანგრები და ტაფები საჭმლით, სხვებს კი – ფიალები და დოქები სასმელით, – და დავინახე, რომ ის საჭმელი და სასმელი მყრალ ჩირქსა და უწმინდურ ექსკრემენტებს ჰგავდა. ეშმაკებს კი, რომლებსაც ესა და ის ეჭირათ, გაძღომილი და მთვრალის სახე ჰქონდათ; ისინი ხტუნაობდნენ სხვადასხვა საყვირებით და აკეთებდნენ ყველაფერს იმას, რასაც ჩვეულებრივ მთვრალები და ნადიმზე მყოფნი აკეთებენ, ლანძღავდნენ რა მათთან მიყვანილი ცოდვილთა სულებს. გზა გადაგვიღობეს და, ძაღლებივით შემოვლით, მაშინვე წარმოაჩინეს ჩემი ყველა წარსული ცოდვა ნაყროვანებისა, როდესაც ვეძლეოდი საკვებსა და სასმელში სიჭარბეს და ძალდატანებით, ყოველგვარი საჭიროების გარეშე ვჭამდი, როდესაც, ღორივით, დილით ლოცვისა და პირჯვრის წერის გარეშე ვიწყებდი ჭამას, ან როდესაც მარხვაში სუფრასთან ვჯდებოდი უფრო ადრე, ვიდრე ამას საეკლესიო წესდების კანონები ნებას რთავდა.

მათ ასევე წარმოადგინეს ფიალები და ჭურჭელი, რომლიდანაც ვსვამდი, ლოთობას მივცემოდი, და მითითებდნენ კიდეც დალეული ფიალების რაოდენობას, ამბობდნენ:
„ამა და ამ ნადიმზე, ამა და ამ ადამიანებთან ერთად, ამდენი ფიალა დალია; სხვა დროსა და სხვა ადგილას კი ამდენი ფიალით გაითიშა; ამასთან, ამდენჯერ ილხენდა სტვირებისა და სხვა მუსიკალური ინსტრუმენტების თანხლებით, ეძლეოდა ცეკვასა და სიმღერას, და ასეთი ქეიფის შემდეგ მას გაჭირვებით მიჰყავდათ სახლში; ასე იყო იგი განადგურებული უზომო ლოთობისგან.“

წარმოაჩენდნენ რა ყველა ასეთსა და მსგავს ნაყროვანებას, ეშმაკები ზეიმობდნენ და ხარობდნენ, თითქოს უკვე ხელში ვყავდი, და უკვე ემზადებოდნენ ჩემს შესაპყრობად და ჯოჯოხეთის უფსკრულში ჩასაგდებად. მე კი ვკანკალებდი, ვხედავდი რა მათ მიერ მხილებულს და არაფერი მქონდა მათთვის საპასუხოდ. მაგრამ წმინდა ანგელოზებმა, ღირსი ბასილის მიერ ბოძებულიდან საკმაო რაოდენობა აიღეს, ჩემს სანაცვლოდ გამოსასყიდი დადეს. ეშმაკებმა კი, ეს რომ დაინახეს, არეულობაში ჩავარდნენ და შესძახეს:
„ვაი ჩვენ, რადგან დაიღუპა ჩვენი შრომა, დაიღუპა ჩვენი იმედი.“

ამ სიტყვებით მათ ჰაერში დაიწყეს ქაღალდების სროლა, რომლებზეც ჩემი ცოდვები იყო დაწერილი. მე კი, ეს რომ დავინახე, ვხარობდი და დაუბრკოლებლად მივდიოდი იქიდან. ჩემთან ერთად მაღლა ასვლისას, ანგელოზებმა ასე დაიწყეს საუბარი ერთმანეთში:
„ჭეშმარიტად დიდ დახმარებას იღებს ეს სული ღვთის სათნო ბასილისგან: მისი შრომები და ლოცვები რომ არ შველოდეს, დიდ გაჭირვებას დაითმენდა იგი, საჰაერო საზვერეების გადალახვისას.“

მაშინ, გამბედაობა მოვიკრიბე და წმინდა ანგელოზებს ვუთხარი:
„ჩემო მეუფეებო, ვფიქრობ, დედამიწაზე მცხოვრებთაგან არავინ იცის, რა ხდება აქ და რა ელის ცოდვილ სულს სიკვდილის შემდეგ.“
წმინდა ანგელოზებმა მიპასუხეს:

– განა არ მოწმობს ყოველივე იმაზე, რაც აქ ხდება, ღვთაებრივი წერილები, რომლებიც მუდმივად იკითხება წმინდა ეკლესიებში მღვდელმსახურთა ბაგეებით? მაგრამ მიწიერ ამაოებას შეჩვეულნი უგულებელყოფენ ყოველივე ამას, ცხოვრების მთელ სიტკბოებას ყოველდღიურ გაუმაძღრობასა და ლოთობაში პოულობენ. ყოველდღე ისინი ზომის გარეშე ჭამენ და სვამენ, ღვთის შიში დავიწყებული აქვთ; და ღვთის ნაცვლად მუცელი რომ აქვთ, სრულიად არ ფიქრობენ მომავალ ცხოვრებაზე და არ ახსოვთ ღვთის სიტყვა, რომელიც ამბობს: „ვაი თქვენდა, ახლა გაძღომილნო, რადგან მოშივდებით“. „ვაი თქვენდა, ახლა მოცინარნო, რადგან იტირებთ და ივალალებთ“ (ლუკა 6:25). ისინი მცირედმორწმუნედ ფიქრობენ, რომ ყოველივე, რაც ღვთაებრივ წერილშია ნათქვამი, ზღაპარია და უგულებელყოფენ დაწერილს, „ქეიფობენ დაფდაფებით“, ევანგელისტური მდიდარის მსგავსად, „და ყოველდღე ბრწყინვალედ ნადიმობდნენ“ (ლუკა 16:19).

თუმცა, მათგან ისეთები, რომლებიც გულმოწყალენი არიან ღარიბთა მიმართ, ქველმოქმედებენ გლახაკთა და უპოვართა მიმართ და ეხმარებიან დახმარების საჭიროებს, ისინი ღვთისგან იღებენ თავიანთი ცოდვების შენდობას და დაუბრკოლებლად გადიან საზვერეებს, თავიანთი მოწყალების გამო, რადგან წმინდა წერილი ამბობს: „მოწყალება სიკვდილისაგან იხსნის“ (ტობია 4:10). ამგვარად, მოწყალების მქმნელნი საუკუნო სიცოცხლეს იღებენ; ხოლო მათთვის, ვინც არ ცდილობს მოწყალებით განწმინდოს თავისი ცოდვები, შეუძლებელია თავი დააღწიოს ამ განსაცდელებს, და მათ იტაცებენ ბნელი მებაჟეები, რომლებიც შენ იხილე; ამ სულებს სასტიკ ტანჯვაში ამყოფებენ, ისინი მათ ჯოჯოხეთის ყველაზე დაბალ ადგილებში ჩაჰყავთ და იქ ბორკილებში ჰყავთ ქრისტეს საშინელ სამსჯავრომდე. შენთვისაც რთული იქნებოდა ამ ხვედრის თავიდან აცილება, თუკი არ მიიღებდი გამოსყიდვას იმისგან, რაც ღირსმა ვასილმა გიბოძა.

ასე საუბრისას, მივაღწიეთ მეხუთე საზვერეს, რომელსაც სიზარმაცის საზვერე ეწოდება. რომელშიც გამოიცდება ყველა დღე და საათი, გატარებული უსაქმურობაში, და იტანჯებიან პარაზიტები, რომლებიც სხვების შრომით ცხოვრობენ, თავად კი არაფერს აკეთებენ, აგრეთვე დაქირავებულები, რომლებიც იღებენ საზღაურს საქმისთვის, რომელსაც ჯეროვნად არ ასრულებენ. ამავე საზვერეზე ექვემდებარებიან ტანჯვას ისეთებიც, რომლებიც არ უძღვნიან ქებას ღმერთს და ეზარებათ სადღესასწაულო და კვირა დღეებში ცისკრის, ლიტურგიის და სხვა ღვთისმსახურებებზე დასწრება. გამოიცდება იქ ასევე უგულისყურობა და სულისადმი უდიერი მოპყრობა, და ორივე მათგანის ყოველი გამოვლინება მკაცრად ისჯება, ისე, რომ მრავალი საერო და სასულიერო წოდების ადამიანი ამ საზვერედან უფსკრულში ვარდება. ამ საზვერეზე მეც მრავალ განსაცდელს განვიცადე, და შეუძლებელი იქნებოდა, რომ მისი ვალდებულებებისგან თავისუფალი ვყოფილიყავი, თუკი ჩემი სიგლახაკე არ იქნებოდა აღვსილი ღირსი ვასილის მიერ ბოძებულით, რითაც გამოვისყიდე და ამით თავისუფლება მოვიპოვე.

ამის შემდეგ წავედით ქურდობის საზვერეზე. იქაც შეგვაჩერეს, მაგრამ, ცოტა რამ მივეცით და მალევე გავცდით მას, რადგან ჩემზე ქურდობის არავითარი ცოდვა არ აღმოჩნდა, გარდა ბავშვობაში, უგუნურების გამო ჩადენილი მცირე შეცდომისა.

იქიდან მივედით ვერცხლისმოყვარეობისა და სიძუნწის საზვერეზე, მაგრამ ისიც მალე გავცდით. რადგან, უფალი ღმერთის შეწევნით, არ ვზრუნავდი მრავალი ქონების დაგროვებაზე და არ ვიყავი ვერცხლისმოყვარე, არამედ კმაყოფილი ვიყავი იმით, რასაც უფალი მიგზავნიდა; არც ძუნწი ვიყავი, არამედ რაც მქონდა, გულმოდგინედ ვურიგებდი გაჭირვებულებს.

უფრო მაღლა ასვლისას შევხვდით მევახშეობის საზვერეს, სადაც გამოიცდებიან ყველა სახის მევახშეები და მძარცველები, აგრეთვე ყველა, ვინც თავის ვერცხლს მევახშეობით გასცემს და სიმდიდრეს უკანონო საშუალებებით იძენს. ამ საზვერეს ბოროტმა სულებმა, გულმოდგინედ გამომიკვლიეს რა ყველაფერი ჩემ შესახებ, ვერაფერი იპოვეს, რაშიც დამნაშავე ვიქნებოდი, და სიბრაზისგან კბილებს მიღრჭიალებდნენ. ჩვენ კი უფრო მაღლა წავედით, უფალ ღმერთს ვმადლობდით.

ამის შემდეგ მივაღწიეთ უსამართლობის საზვერეს, რომელზეც ექვემდებარებიან ტანჯვას ყველა უსამართლო მოსამართლე, რომლებიც იღებენ ქრთამს და ამართლებენ დამნაშავეებს, უდანაშაულოებს კი სჯიან. იქვე ისჯებიან: დაქირავებული მუშებისთვის საზღაურის დაკავება, ვაჭრების მიერ სასწორში ყოველგვარი უზუსტობა და ყოველგვარი უსამართლობა ისჯება. ჩვენ კი, ქრისტეს მადლით, ის საზვერე განსაკუთრებული დაბრკოლებების გარეშე გავიარეთ, მებაჟეებისთვის ცოტა რამ მივეცით.

ასევე წარმატებით გავიარეთ მომდევნო შურის საზვერე, იქ არაფერი მიგვიცია, რადგან არავის არ მშურდა. ამ საზვერეზე ასევე განიკითხებოდა მტრობისა და სიძულვილის ცოდვები, მაგრამ მე, ქრისტეს მადლით, ამ ცოდვებშიც უდანაშაულო აღმოვჩნდი. ამის დანახვაზე ეშმაკები განრისხდნენ და კბილებს მიღრჭიალებდნენ, მაგრამ მე არ მეშინოდა მათი და სიხარულით ვამაღლდებოდი ზევით.

მსგავსადვე გავიარე სიამაყის საზვერეც, სადაც ამაყი სულები მოითხოვენ ამპარტავნების, თავმოყვარეობისა და ქედმაღლობის ცოდვებს. იქ გულმოდგინედ განიკითხება ისიც, ხომ არ გამოიჩინა ვინმემ უპატივცემულობა და დაუმორჩილებლობა მშობლების მიმართ, ან უხუცესების მიმართ, რომელთაც ღვთისგან მიიღეს ძალაუფლება, ასევე სიამაყისა და თავმოყვარეობის სხვა ცოდვები. იქ ძალიან მცირედი ჩავდეთ მეუფე ბასილის მიერ ნაჩუქარიდან და თავისუფალი გავხდი.

მაშინ მივაღწიეთ რისხვისა და მძვინვარების საზვერეს, მაგრამ იქაც, თუმცა მრისხანენი იყვნენ ჰაეროვანი მტანჯველები, ჩვენგან ბევრი ვერაფერი მიიღეს, და ჩვენ გავაგრძელეთ გზა, ვხარობდით უფალ ღმერთზე, რომელიც ჩემს ცოდვილ სულს იხსნიდა ჩემი მეუფე მამის, წმინდა ბასილის ლოცვებით.

ამის შემდეგ მივაღწიეთ სიბოროტის საზვერეს, სადაც დაუნდობლად იტანჯებიან მოყვასის მიმართ ბოროტების მქონენი და ბოროტების სანაცვლოდ ბოროტებითვე გამსაზღვრელნი, შემდეგ კი მრისხანე სულების მიერ ტარტაროზში ჩაჰყავთ 2197. მაგრამ ღვთის წყალობამ იქაც მიშველა; რადგან არავის მიმართ არ მქონდა ბოროტება, არ მახსოვდა ბოროტება ჩემთვის მიყენებული უსიამოვნებების გამო, არამედ ჩემს მიმართ მტრულად განწყობილ ყველას მიმართ უბოროტობა მქონდა და ჩემი ძალისამებრ სიყვარულს ვავლენდი მათ მიმართ, სიკეთით ვამარცხებდი ბოროტს. ამგვარად, ამ საზვერეზე ჩემში სიბოროტის არანაირი ცოდვა ვერ იპოვეს, ისე რომ ეშმაკები მრისხანებისგან ქვითინებდნენ, ხედავდნენ რა, რომ ჩემი სული თავისუფლად შორდებოდა მათ; ჩვენ კი უფრო მაღლა დავიწყეთ ასვლა, ვხარობდით უფალზე.

უფრო და უფრო მაღლა ავდიოდი და ვკითხე წმინდა ანგელოზებს, რომელთაც მიმიძღვოდნენ: – გევედრებით, ჩემო ბატონებო, მითხარით: საიდან იციან საშინელმა ჰაეროვანმა ძალებმა სამყაროში მცხოვრები ყველა ადამიანის ყოველი ბოროტი საქმის შესახებ, ისევე როგორც ჩემი ბოროტი საქმეების შესახებ, და თანაც არა მხოლოდ იმის, რაც ცხადად არის ჩადენილი, არამედ იმის შესახებაც, რაც ფარულად არის ჩადენილი! და მითხრეს წმინდა ანგელოზებმა:

– ყოველი ქრისტიანი წმინდა ნათლობისას ღვთისგან იღებს მისთვის ბოძებულ მფარველ ანგელოზს, რომელიც, უხილავად იცავს ადამიანს, დღე და ღამე ასწავლის მას ყოველ კეთილ საქმეს მისი მთელი სიცოცხლის განმავლობაში სიკვდილის საათამდე და იწერს მის ყველა კეთილ საქმეს, მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ჩადენილს, რათა მათ სანაცვლოდ ადამიანმა ღვთისგან მიიღოს წყალობა და საუკუნო საზღაური ზეციურ სასუფეველში. ზუსტად ასევე, სიბნელის მთავარი, რომელსაც სურს კაცობრიობა თავის დაღუპვამდე მიიყვანოს, ადამიანს უყენებს ერთ-ერთ მზაკვარ სულს, რომელიც, მუდმივად მიჰყვება ადამიანს, ადევნებს თვალს მის ყველა ბოროტ საქმეს, სიყრმიდან მოყოლებულს, თავისი მზაკვრობით აცდუნებს მას დანაშაულებრივ ქმედებებზე და იწერს ყველაფერს, რაც ადამიანმა ბოროტად ჩაიდინა. შემდეგ, საზვერეებზე გადასვლისას, ეს მზაკვარი სული თითოეულ ცოდვას მის შესაბამის საზვერეში ჩაწერს, რის გამოც ჰაეროვანი მეკარეები ინფორმირებულნი არიან ადამიანების მიერ ჩადენილი ყველა ცოდვის შესახებ. და აი, როდესაც რომელიმე ადამიანის სული სხეულს განეშორება და შემოქმედთან თავის ზეციურ სავანეებში წავა, მაშინ მზაკვარი სულები, რომლებიც საზვერეებთან დგანან, გზას უღობავენ მას და აჩვენებენ მის ყველა ჩაწერილ ცოდვას.

და თუ მასში უფრო მეტი კეთილი საქმე აღმოჩნდება, ვიდრე ცოდვა, მაშინ ეშმაკები ვერ შეძლებენ მის შეკავებას. თუ კი მასში უფრო მეტი ცოდვა აღმოჩნდება, ვიდრე კეთილი საქმე, მაშინ ეშმაკები დროებით აკავებენ მას და ციხეში ამწყვდევენ, სადაც, ღვთის დაშვებით, აწამებენ მას, სანამ ის სული არ მიიღებს მათგან ტანჯვის გამოსყიდვას, ეკლესიის ლოცვებით და მოწყალებით, რომელსაც მისი ახლობლები მისი ხსოვნისთვის გააკეთებენ. თუ კი რომელიმე სული აღმოჩნდება ისეთი ცოდვილი და საძაგელი ღვთის წინაშე, რომ მას არ ექნება გადარჩენის არანაირი იმედი და ელოდება მას საუკუნო დაღუპვა, მაშინ ასეთ სულს ეშმაკები მაშინვე უფსკრულში ჩააგდებენ, სადაც მარადიული ტანჯვის ადგილი არის გამზადებული თვითონ მათთვისაც, და ამ უფსკრულში აკავებენ მას უფლის მეორედ მოსვლამდე, რის შემდეგაც მან სამუდამოდ უნდა იტანჯოს ცეცხლოვან გეენაში 2198 სხეულთან ერთად.

ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ამ გზით აღემატებიან და ასეთ ტანჯვას მხოლოდ ისინი იღებენ, ვინც განათლებულნი არიან რწმენითა და წმინდა ნათლობით. ურწმუნო წარმართები კი, სარკინოზები 2199

და ყველა სხვა სარწმუნოების მიმდევარი ამ გზით არ მიდის. ჯერ კიდევ სხეულით ცოცხლები, ისინი სულით უკვე მკვდრები არიან, ჯოჯოხეთში დამარხულნი; ამიტომ, როდესაც ისინი კვდებიან, ეშმაკები მაშინვე, დიდი განსაცდელის გარეშე, იღებენ მათ სულებს, როგორც მათ კანონიერად კუთვნილს, და ჯოჯოხეთის უფსკრულებში ჩაჰყავთ.

როდესაც ანგელოზები ყოველივე ამას მიამბობდნენ, ჩვენ შევედით მკვლელობის სამსჯავროში, სადაც განიცდება არა მხოლოდ ყაჩაღობა, არამედ ყოველგვარი ჭრილობა, ყოველგვარი დარტყმა, მიყენებული სადმე, მხრებზე თუ თავზე, ასევე ყოველგვარი სილა ან ბიძგი, გაკეთებული რისხვაში. ყოველივე ეს იმ სამსჯავროზე გულდასმით განიცდება და სასწორზე იდება; მაგრამ ჩვენ უსაფრთხოდ გავიარეთ იგი, ცოტა რამ დავდეთ გამოსასყიდად.

ასევე გავიარეთ ჩვენ გრძნეულების სამსჯავრო, მოჯადოებული ბალახებით მოწამვლისა და ჯადოქრობის მიზნით ეშმაკების გამოძახების. ამ სამსჯავროს სულები ოთხფეხა ქვეწარმავლებს, მორიელებს, გველებს, იქედნეებს და გომბეშოებს ჰგავდნენ, და მათი სახე მეტად საშინელი და საძაგელი იყო. მაგრამ იქ, ქრისტეს მადლით, არ მომეძებნა არანაირი ცოდვა, და ჩვენ მაშინვე გავიარეთ სამსჯავრო, არაფერი მივეცით ბოროტ მებაჟეებს. გააფთრებულებმა მიყვირეს და მითხრეს:

– აი, შენ მოხვალ სიძვის სამსჯავროზე. ვნახოთ, როგორ დააღწევ თავს მას?

როდესაც კი ჩვენ მაღლა ავდიოდით, მე ვკითხე წმინდა ანგელოზებს, რომლებიც მიმიძღოდნენ:

– ჩემო ბატონებო, ყველა ქრისტიანი გადის ამ სამსჯავროებს, და არ შეიძლება ადამიანმა გაიაროს ისინი ყოველგვარი ტანჯვისა და საშინელი წამების გარეშე?

წმინდა ანგელოზებმა მიპასუხეს: – მორწმუნე სულებისთვის სხვა გზა, ცისკენ აღმყვანი, არ არსებობს, და ყველა ამ გზით მიდის, მაგრამ ყველანი არ განიცდიან ისეთ ტანჯვას, როგორსაც შენ განიცდიდი, არამედ მხოლოდ შენისთანა ცოდვილნი, რომელთაც თავიანთი ცოდვების არასრულყოფილი აღსარება აღასრულეს სულიერი მამის წინაშე, რცხვენოდათ თავიანთი უკანონო საქმეების და მალავდნენ ბევრ მათგანს. თუკი ვინმე გულწრფელად და ჭეშმარიტად, არაფრის დაფარვის გარეშე, აღიარებს ყველა თავის საქმეს და გულის შემუსვრით ინანიებს ყველა მის მიერ ჩადენილ ცოდვას, მაშინ ასეთი ადამიანის ცოდვები, ღვთის წყალობით, უხილავად იშლება, და როდესაც მისი სული მიდის სამსჯავროებზე, საჰაერო მტანჯველები, თავიანთი წიგნების გადაშლის შემდეგ, მათში ვერ პოულობენ მისი ცოდვების არანაირ ხელნაწერს და არ შეუძლიათ მისთვის რაიმე ბოროტების გაკეთება, ისე რომ ის სული შეუფერხებლად და სიხარულით ადის მადლის ტახტზე. და შენც, სრულყოფილი აღსარება რომ გექნა და მოგენანიებინა ყველა შენი ცოდვა, არ დაითმენდი ასეთ საშინელ ტანჯვას სამსჯავროებზე. მაგრამ ახლა შენ დაგეხმარა ის, რომ დიდი ხანია შეწყვიტე სასიკვდილო ცოდვების ჩადენა და სათნოდ გაატარე შენი ცხოვრების ბოლო წლები, განსაკუთრებით კი დაგეხმარა შენი ღირსი მამის, ბასილის ლოცვები, რომელსაც შენ დიდხანს და გულმოდგინედ ემსახურებოდი.

ასე საუბრისას, მივედით სიძვის სამსჯავრომდე, სადაც განიცდება ყოველგვარი სიძვა, ყოველგვარი სიძვითი აზრი და ოცნება, ასევე ვნებიანი შეხებები და სიძვითი ხელყოფები. ამ სამსჯავროს მთავარი იჯდა თავის ტახტზე, შემოსილი იყო უწმინდური და მყრალი სამოსით, დასვრილი სისხლიანი ქაფით, და მრავალი ეშმაკი იდგა მის წინაშე. დამინახეს რა, რომ მათთან მივედი, დიდად გაუკვირდათ, შემდეგ კი, ჩემი სიძვითი საქმეების ჩანაწერები გამომიტანეს, მხილებდნენ, მიმითითებდნენ, ვისთან, როდის და სად ვცოდავდი ჩემი სიყმაწვილის ჟამს. და არაფერი მქონდა მათთვის საპასუხოდ, და შიშისგან ვცახცახებდი, სირცხვილით აღვსილი. მაშინ ანგელოზებმა უთხრეს ეშმაკებს: – მაგრამ მან ხომ უკვე მრავალი წელია სიძვითი საქმეები არ ჩაუდენია და მარხვასა და სიწმინდეში, თავშეკავებით იცხოვრა თავისი ცხოვრების ბოლო წლები.

ეშმაკებმა მიუგეს მათ: – ვიცით, რომ ის დიდი ხანია მოშორდა სიძვის ცოდვას, მაგრამ მაინც ის ჩვენ გვეკუთვნის, რადგან არასრულყოფილად და არასრულად გულწრფელად მოინანია თავისი სულიერი მამის წინაშე ადრე ჩადენილი ცოდვები, ბევრ რამეს უმალავდა მას; ამიტომ ან დაგვიტოვეთ ის ჩვენ, ან გამოისყიდეთ ის კეთილი საქმეებით.

ანგელოზებმა დაუდეს მათ ბევრი ჩემი კეთილი საქმეებიდან და კიდევ მეტი ღირსი ბასილის ძღვენიდან, და, ძლივს დავაღწიე თავი სასტიკ უბედურებას, იქიდან წამიღეს.

ამის შემდეგ მივაღწიეთ მრუშობის საზვერეს, სადაც იტანჯება ცოლქმრული ცხოვრებით მცხოვრებთა და ცოლქმრული ერთგულების არდამცველთა, არამედ თავიანთი სარეცლის შემბილწველთა ცოდვები, აგრეთვე ქალწულთა ყოველგვარი გატაცება მათი გახრწნის მიზნით და ყოველგვარი გარყვნილი ძალადობა. აქ აგრეთვე ისჯება იმათი დაცემაც, ვინც თავი ღმერთს მიუძღვნა და აღთქმა დადო, რომ თავის ცხოვრებას სიწმინდითა და ქალწულებით დაიცავდა, მაგრამ შემდეგ არ შეასრულა ეს აღთქმა. ამ საზვერეზე მეც მხილებული ვიყავი როგორც მრუში და არაფერი მქონდა ჩემს გასამართლებლად სათქმელი, ისე რომ უმოწყალო მტანჯველები, ბინძური და უწმინდური სულები უკვე აპირებდნენ ჩემს მოტაცებას ანგელოზთა ხელიდან და ჯოჯოხეთის ფსკერზე ჩაგდებას. მაგრამ წმინდა ანგელოზებმა კამათში შევიდნენ მათთან და წარმოადგინეს ჩემი შემდგომი შრომები და ღვაწლი; და ამგვარად გამომისყიდეს მე ჩემი ყველა დარჩენილი კეთილი საქმით, რომელიც იქ ბოლომდე დადეს, და ამასთან ერთად დატოვეს უამრავი რამ ღირსი ვასილის მიერ ნაჩუქარიდან. ყოველივე ეს მათ ჩემი უსჯულოებების წინააღმდეგ სასწორზე დადეს და, მე რომ წამიყვანეს, წინ გამიყვანეს.

შემდეგ მივუახლოვდით სოდომური ცოდვების საზვერეს, რომელზეც ისჯება კაცებისა და ქალების არაბუნებრივი ცოდვები, მამათმავლობა და პირუტყვთმავლობა, სისხლის აღრევა და სხვა საიდუმლო ცოდვები, რომელთა გახსენებაც კი სირცხვილია. ამ საზვერეს მთავარს ჰქონდა მეტად ბინძური და უსახური შესახედაობა და მთლიანად დაფარული იყო მყრალი ჩირქით; მისი მსახურები ყველაფერში მას ჰგავდნენ: მათი სიმყრალე აუტანელი იყო, შესახედაობა – საზარელი და საშინელი, მძვინვარება და სისასტიკე – გადაჭარბებული. ჩვენი დანახვისას, ისინი სასწრაფოდ გამოვიდნენ ჩვენს შესახვედრად და გარს შემოგვერტყნენ, მაგრამ ჩემში, ღვთის წყალობით, ვერაფერი იპოვეს, რისთვისაც შეეძლოთ თავიანთი სამსჯავროსთვის მოვეყვანე, სირცხვილით გაიქცნენ; ჩვენ კი სიხარულით გავაგრძელეთ გზა.

მაღლა ასვლისას, ანგელოზებმა მითხრეს: – აჰა, შენ, თეოდორა, ნახე საშინელი და საძაგელი სიძვის საქმეთა საზვერეები. იცოდე, რომ ცოტა სული გადის ამ საზვერეებს დაუბრკოლებლად, რადგან სამყარო ბოროტებაში ძევს, ადამიანები კი მეტად სუსტები არიან და სიყრმიდანვე მიდრეკილნი არიან გარყვნილი ცოდვებისკენ. ცოტა, ძალიან ცოტაა ადამიანი, რომელიც კლავს თავის ხორციელ ვნებებს, და ამიტომ იშვიათად ვინმე გადის ამ საზვერეებს თავისუფლად და დაუბრკოლებლად; პირიქით, მეტად ბევრია ისეთი ადამიანი, რომელიც, ამ საზვერემდე მისვლისას, აქ იღუპება, რადგან სიძვის საქმეთა მტანჯველები იტაცებენ გარყვნილებისადმი მიდრეკილ ადამიანებს და ჯოჯოხეთში აგდებენ, მათ უმკაცრეს ტანჯვებს უქვემდებარებენ. სიძვის საზვერეების მთავრები კი ტრაბახობენ კიდეც, ამბობენ რა: „ჩვენ მარტონი უფრო მეტად, ვიდრე ყველა სხვა საჰაერო მებაჟე, ვავსებთ ჯოჯოხეთის ფსკერზე ჩაგდებულთა რიცხვს, რომლებიც ამგვარად თითქოს ნათესაობაში შედიან ჩვენთან, ჩვენსავით იგივე ბედს ექვემდებარებიან“. ამიტომ, თეოდორა, მადლობა შესწირე ღმერთს იმისთვის, რომ შენი ღირსი მამის ვასილის ლოცვებით, განვლე ეს საზვერეები და აღარ განიცდი რაიმე ბოროტებას და აღარ გეცოდინება შიში.

ამასობაში მივუახლოვდით ერესების საზვერეს, სადაც ისჯება რწმენის შესახებ არასწორი განსჯები, მართლმადიდებლური სარწმუნოების აღიარებიდან განდგომა, ურწმუნოება, ღვთივგამოცხადებული სწავლების ჭეშმარიტებებში ეჭვი, სიწმინდის გმობა და მსგავსი ცოდვები. მე ეს საზვერე ყოველგვარი გამოცდის გარეშე განვლე და უკვე არც ისე შორს ვიყავი ცათა სასუფევლის კარიბჭისგან.

ბოლოს, შეგვხვდნენ უკანასკნელი საზვერეს, გულმკაცრობის საზვერეს, ბოროტი სულები. ამ საზვერეს მტანჯველები მეტად სასტიკნი და მრისხანენი არიან, მაგრამ განსაკუთრებით მრისხანეა მათი მთავარი, რომელსაც მეტად მოწყენილი და მწუხარე სახე აქვს, მძვინვარებისა და უმოწყალების ცეცხლით სუნთქავს. იმ საზვერეზე ყოველგვარი წყალობის გარეშე განიცდება უმოწყალოთა სულები. და თუ ვინმე, თუნდაც მრავალ ღვაწლს აღასრულებს, მუდმივად დაიცავს მარხვებს და გულმოდგინედ ილოცებს, აგრეთვე შეურყვნელად შეინარჩუნებს თავის სიწმინდეს, მაგრამ ამასთან ერთად უმოწყალო აღმოჩნდება და გულს დაუხშობს მოყვასს, ის იქიდან ჯოჯოხეთში ჩაიგდება და უფსკრულში გამოიკეტება, და ამგვარად თვითონ დარჩება წყალობის გარეშე. მაგრამ ჩვენ ეს საზვერეც, ქრისტეს მადლით, განსაკუთრებული დაბრკოლებების გარეშე განვლეთ, ღირსი ვასილის ლოცვების წყალობით, რომელმაც თავისი კეთილი საქმეებიდან ბევრი რამ მომცა ჩემი გამოსასყიდად.

ამგვარად, ყველა საშინელი საზვერე რომ გავიარეთ, დიდი სიხარულით მივუახლოვდით ზეციური სასუფევლის კარებთან. ეს კარებები ნათელ კრისტალს ჰგავდა და მათგან გამოუთქმელი ნათება გამოდიოდა; კართან იდგნენ ნათლისმსგავსი ყმაწვილები, რომლებიც, როცა დამინახეს ანგელოზთა ხელებით მიმყვანი, სიხარულით აღივსნენ, უხაროდათ, რომ საჰაერო საზვერეებს გადავურჩი, და სიყვარულით მიგვიღეს, კარებში შეგვიყვანეს, ზეციური სასუფევლის შიგნით. და რაც იქ ვიხილე და მოვისმინე, ჰოი, შვილო გრიგოლ, – განაგრძო ნეტარმა თეოდორამ, – იმის დაწვრილებით მოყოლა შეუძლებელია! ვიხილე, რომ „რაც თვალს არ უნახავს, ყურს არ სმენია და კაცის გულს არ სწვევია“ (1კორ.2:9).

ბოლოს, წარვდექი საღმრთო დიდების ტახტის წინაშე, რომელიც გარშემორტყმული იყო სერაფიმებით, ქერუბიმებითა და ზეციურ მხედართა სიმრავლით, რომლებიც გამოუთქმელი სიმღერებით მარად განადიდებდნენ უფალს. აქ მე, დავეცი რა, თაყვანი ვეცი უხილავსა და შეუცნობელ ღმერთს. და ზეციურმა ძალებმა ტკბილხმოვანი სიმღერა აღავლინეს, განადიდებდნენ რა საღმრთო მოწყალებას, რომელსაც ვერ დაძლევენ ვერანაირი ადამიანური ცოდვები. ღმრთის დიდების ტახტიდან კი ამ დროს გაისმა ხმა, რომელიც მიბრძანებდა წმინდა ანგელოზებს, რომელთაც მივყავდი, მეჩვენებინათ ჩემთვის წმინდანთა ყველა სამოთხისეული სავანე და ცოდვილთა ყველა სატანჯველი, შემდეგ კი დავესახლებინე ღირსი ბასილის სავანეში.

და წმინდა ანგელოზები ყველგან დამატარებდნენ, ისე რომ ვიხილე უამრავი მშვენიერი სოფელი და სავანე, დიდებითა და მადლით სავსე – სავანეები, რომლებიც გამზადებული იყო ღვთის მოყვარულთათვის. ვიხილე იქ მოციქულთა, წინასწარმეტყველთა, მოწამეთა, ღირსთა სავანეები და სხვა, განსაკუთრებული თითოეული წმინდანის წოდებისთვის. ყოველი სავანე გამოუთქმელი სილამაზის იყო, სიგანითა და სიგრძით, ვიტყოდი, კონსტანტინოპოლის ტოლი იყო, მაგრამ ამასთან ერთად, განუზომლად მეტი სილამაზით გამოირჩეოდა, მრავალი ნათელი ხელთუქმნელი სასახლე ჰქონდა. ყველგან ამ სავანეებში ისმოდა სიხარულისა და სულიერი მხიარულების ხმა და ჩანდა მოზეიმე მართალთა სახეები, რომლებიც, ჩემს დანახვაზე, ჩემი ხსნისთვის ხარობდნენ, სიყვარულით მხვდებოდნენ და მკოცნიდნენ, ადიდებდნენ უფალს, რომელმაც მიხსნა მტრის მახეებისგან.

სამოთხისეული სავანეების შემოვლის დამთავრების შემდეგ, ჩამოვედი ქვესკნელში 2204 და ვიხილე საშინელი და აუტანელი ტანჯვა, ჯოჯოხეთში ცოდვილთათვის გამზადებული. მათი ჩვენებისას, წმინდა ანგელოზები მეუბნებოდნენ: – შეხედე, თეოდორა, რაოდენ სასტიკი ტანჯვისგან გიხსნა უფალმა, თავისი წმინდა მსახურის ბასილის ლოცვებით. ჯოჯოხეთის უფსკრულებში სვლისას, იქ მყოფთა გოდება, ტირილი და მწარე ქვითინი მესმოდა და ვხედავდი. ზოგიერთი მათგანი ღაღადებდა: „ოჰ, ვაი ჩვენდა“; სხვები კვნესოდნენ: „ვაიმე, რაოდენ მძიმეა ჩვენთვის!“; სხვები კი წყევლიდნენ თავიანთ დაბადების დღეს.

ყოველივეს შემდეგ, ანგელოზებმა, რომელთაც მივყავდი, მიმიყვანეს ღირსი ბასილის სავანეში, რომელსაც შენ ხედავ, და აქ დამასახლეს, თქვეს რა: – ახლა ღირსი ბასილი შენს მოსახსენიებელ წირვას აღავლენს. და მივხვდი, რომ ამ განსვენების ადგილას მოვედი სხეულიდან ჩემი განშორებიდან ორმოცდამეათე დღეს 2205.

ყოველივე ეს ღირსმა თეოდორამ გრიგოლს სიზმრისეულ ხილვაში უამბო და უჩვენა მას იმ სავანის სილამაზე, რომელშიც ის იმყოფებოდა, და მისი ყველა სულიერი სიმდიდრე, მრავალი შრომით მოგროვილი, და შემდეგ ნეტარი მამა ბასილიც.

აქ დასრულდა ხილვა. მისი დასრულების შემდეგ, გრიგოლი გამოფხიზლდა ძილისგან და დიდხანს ფიქრობდა, უკვირდა რა ნეტარი თეოდორასგან ნანახი და მოსმენილი. დილით კი ის ღირს ბასილისთან მივიდა, რათა მისგან ჩვეული კურთხევა მიეღო.

ღირსმა ჰკითხა მას: – შვილო გრიგოლ, სად იყავი ამ ღამეს? მან კი, თითქოს არაფერი იცოდაო, უპასუხა: – მეძინა, მამაო, ჩემს საწოლზე. მოხუცმა უთხრა ამაზე: – ვიცი, რომ სხეულით საწოლზე ისვენებდი, სულით კი სხვაგან იყავი. ნუთუ დაგავიწყდა, რაც ღმერთმა ამ ღამეს სიზმრისეულ ხილვაში გაგიმხილა? აი, მიიღე, რაც ასე ძალიან გსურდა: იხილე თეოდორა, მოისმინე მისგანვე მისი გადასვლა მომავალ ცხოვრებაში და იყავი ჩემს სავანეში, რომელიც, ქრისტეს მადლით, ჩემთვის გამზადებულია ჩემი მცირე შრომის გამო. ამგვარად, შენ იხილე ყოველივე, რისი ცოდნაც გსურდა.

ასეთი სიტყვების გაგონებისას, გრიგოლმა გაიგო, რომ მისი სიზმარი არ იყო ცრუ ოცნება, არამედ ღვთისგან ნამდვილი გამოცხადება, ღირსის ლოცვებით გამოთხოვილი; მაშინ, ღვთისადმი მადლობის შეწირვის შემდეგ, თაყვანი სცა თავის სულიერ მამას, რის შემდეგაც მისგან შესაფერისი დარიგება მიიღო.

იმავე გრიგოლს სხვა დროს, ღვთის დაშვებით, რწმენის მიმართ გარკვეული ეჭვი დაებადა. ძველი აღთქმის წიგნების გულმოდგინედ კითხვისას, მას გონებაში გაუჩნდა აზრი, თითქოს ებრაელები მართებულად სწამთ, და ამ ფიქრში საკმაოდ დიდხანს დარჩა. სულით გაიგო რა, რომ გრიგოლი ცდუნებაში ჩავარდა, ნათელმხილველმა ბერმა ამხილა იგი და მრავალი შეგონების შემდეგ, კვლავ გამოითხოვა მისთვის ღვთისგან გამოცხადება. და აი, გრიგოლმა კვლავ იხილა საოცარი ხილვა, რომელშიც მის სულიერ თვალწინ წარსდგა ღვთის საშინელი სამსჯავროს აღსრულების სახე. მან იხილა მარადიული მსაჯული, ტახტზე მჯდომარე, მართალნი, მსაჯულის მარჯვენა მხარეს მდგომარენი, და ცოდვილნი, მარცხენა მხარეს მყოფნი და მათი საქმეებისამებრ განკითხულნი. იქ იყვნენ როგორც იუდეველები, ისე წარმართები, თანაც გრიგოლმა იხილა იუდეველები, წარმართებთან ერთად განსჯილნი და გეენაში ჩაგდებულნი. ცოდვილთა განსჯასთან ერთად, გრიგოლმა მართალთა განდიდებაც იხილა, და ყოველივე ეს შემდგომში მეტად ვრცლად აღწერა. ეს აღწერა შეგიძლიათ იპოვოთ დიდ კრებულში, სადაც დაწვრილებითაა აღწერილი ჩვენი ნეტარი მამის, ბასილის ცხოვრება და მისი მოწაფის, გრიგოლის ყველა ხილვა; ჩვენ კი მოგვიწევს ჩვენი შემოკლებული სახით მოცემული თხრობა დავასრულოთ.

ხანგრძლივი ცხოვრების შრომებსა და ღვაწლში, რომელიც სავსე იყო სასწაულებითა და წინასწარმეტყველებებით, ჩვენი ღირსი მამა ბასილი მიუახლოვდა ზეცად მიმავალ თავის აღსასრულს. მისი აღსასრული ღრმა სიბერეში დადგა. ვინაიდან კონსტანტინოპოლში ის უკვე მაშინ მიიყვანეს, როდესაც არცთუ ცოტა წლის იყო, და კონსტანტინოპოლშიც დაახლოებით ორმოცდაათი წელი იცხოვრა, – ასე რომ, სულ დაახლოებით ასი წელი იცხოვრა, რის შემდეგაც მარადიულ ცხოვრებაში შევიდა, „და წელნი შენნი არ დასრულდებიან“ (ებრ.1:12). თავისი აღსასრული ღირსმა ბასილიმ ღირს იხილა და ამის შესახებ თავის საყვარელ მოწაფეს, გრიგოლს, უწინასწარმეტყველა. ეს შემდეგ გარემოებებში მოხდა.

გრიგოლს ჩვეულება ჰქონდა, მთელი წმინდა ორმოცდღიანი მარხვის განმავლობაში თავის სახლში გამოკეტილიყო და განუწყვეტლივ დარჩენილიყო იქ, მარხვაში და ლოცვებში ყოფილიყო, უამრავ მეტანიას აკეთებდა და მთელ ღამეებს უძილოდ ატარებდა. და აი, ერთხელ, ორმოცდღიანი მარხვის მოახლოების გამო, გრიგოლი მივიდა ღირს მამასთან, რათა მისგან, ჩვეულებისამებრ, კურთხევა მიეღო დადგომილ სამარხვო ღვაწლზე განმარტოებაში. ღირსმა მამამ, ხანგრძლივ საუბარში სულის შესახებ დამოძღვრა და თავისი კურთხევა მისცა მას, ბოლოს თქვა: – წადი, შვილო, მშვიდობით შენს სახლში; მე კი ამ ცხოვრებაში ხორციელი თვალებით ვეღარ მიხილავ. და გრიგოლს ჩაეხუტა, ღირსმა მამამ სიყვარულით ამბორა იგი.

გრიგოლი, წმინდანის ფეხებთან დავარდნილი, ცრემლებით დასველა ისინი, ტიროდა და გოდებდა მასთან განშორების გამო; შემდეგ წავიდა თავისთან და, თავისი ჩვეულებისამებრ, მთელი მარხვის განმავლობაში ჩაიკეტა. ღირსმა ბასილიმ კი, მარხვის შუა კვირაში, 25 მარტს, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხარების დღეს, თავისი წმინდა სული ღვთის ხელში ჩააბარა; ხოლო მისი პატიოსანი სხეული წმინდა მოწამეთა ფლორესა და ლავრეს მონასტერში დაკრძალეს.

ამის შემდეგ ხილვა ჰქონდა ერთ კეთილმსახურ კაცს, რომელიც კონსტანტინოპოლში ცხოვრობდა. მან იხილა დიდი და მშვენიერი სახლი, რომლის კარიბჭეები ოქროთი და ძვირფასი ქვებით იყო მორთული, ხოლო მათ ზემოთ წარწერა იყო, რომელიც ამბობდა: „ახალი ბასილის სავანე და საუკუნო განსასვენებელი“. ამ წარწერის წაკითხვის შემდეგ, ის კაცი შენობის სილამაზით გაოცდა. მაშინ მისგან გამოვიდა მშვენიერი ყმაწვილი და უთხრა კეთილმსახურ კონსტანტინოპოლელს: – რატომ უკვირს ასე ძალიან! აი, კიდევ უფრო საოცარს იხილავ. ამ სიტყვებით მან შენობის კარიბჭე გააღო, და გაოცებული კაცის თვალწინ წარსდგა მეტად მაღალი და მშვენიერი პალატები, რომელთა სილამაზე აღემატებოდა ყველაფერს, რისი წარმოდგენაც კი შეიძლება. ერთ-ერთ პალატაში მან იხილა ღირსი ბასილი, რომელიც დიდებით იჯდა სამეფო ტახტზე და მრავალი ნათელი კაცისა და ყმაწვილის გარემოცვაში იყო. იქ ჩანდა მშვენიერი ბაღებიც, აღვსილი ყველაფრით, რაც კი ადამიანის გულს გაახარებს და გაამხიარულებს. ამასთან, შიგნიდან ისმოდა ხმა: „ასეთ საზღაურს მიიღებენ განსვენების შემდეგ ყველა, ვინც ღმერთი შეიყვარა და გულმოდგინედ ემსახურა მას“.

ეს ხილვა იმ კაცმა მრავალს უამბო, და ყველა, ვინც გაიგონა, ადიდებდა ღმერთს, პატივს მიაგებდა რა ჩვენი ღირსი მამა ახალი ბასილის, ღვთის სათნოყოფილის ხსოვნას.

და ჩვენც ღვთის მოყვარულთა ხვედრის ღირსნი გავხდეთ, წმინდა ბასილის ლოცვებით, უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტეს მადლით, რომელსაც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად პატივი და დიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.