საქართველოს საპატრიარქო

სიტყვა ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარებაზე

როდესაც დადგა ჟამთა სისრულე და მოახლოებული იყო კაცობრიობის გამოხსნის დრო ღვთაებრივი განკაცების მეშვეობით, აუცილებელი იყო, რომ მოძებნილიყო ისეთი წმიდა, უმანკო და წმიდა ქალწული, რომელიც ღირსი იქნებოდა უსხეულო ღმერთის განხორციელებისა და ჩვენი ხსნის საქმისთვის მსახურებისა. და ასეთი ქალწული მოიძებნა: ქალწული – ყოველგვარ სიწმიდეზე უწმიდესი, ყოველ გონიერ ქმნილებაზე შეუდარებლად უმანკო, ყოველ სიწმიდეზე უწმიდესი, ყოვლადწმიდა და ყოვლადკურთხეული ქალწული მარიამი, წმიდა, მართალი ღვთისმშობელთა იოაკიმესა და ანას ნაყოფი, მშობელთა ლოცვებისა და მარხვების ნაჟური, სამეფო და მღვდელმთავრული შტოს ასული. მოიძებნა წმიდა ადგილას, სოლომონის ტაძარში, იგი – ვისაც თავად უნდა გამხდარიყო ღვთის ცოცხალი ეკლესია. ტაძრის შიგნით, საკურთხეველში, რომელსაც „წმიდათაწმიდა“ ეწოდებოდა, მოიძებნა იგი, ვისაც უნდა ეშვა ყოველთა წმიდათაგან უწმიდესი სიტყვა. იქ, თავისი სამეფოს დიდების სიმაღლიდან, მოხედნა უფალმა თავისი მხევლის სიმდაბლეს და აირჩია იგი, წინასწარ გამორჩეული ყოველთა თაობათაგან, თავისი მარადიული სიტყვის დედად.

წმიდათა სანდო გადმოცემებიდან ვიგებთ, რომ ჯერ კიდევ მთავარანგელოზის ხარებამდე, მას საიდუმლოდ ეუწყა მისგან ღმერთ-სიტყვის განკაცება. ტაძარში დაახლოებით თორმეტი წლის განმავლობაში ცხოვრებისას, ყოვლადწმიდა ქალწული ვარჯიშობდა არა მხოლოდ განუწყვეტელ ღვთივსულიერ ლოცვასა და ყოველდღიურ ხელსაქმეში, არამედ ღვთაებრივი წიგნების კითხვაშიც, რათა ღამე და დღე ესწავლა უფლის კანონი. წმიდა ეპიფანე კვიპრელი და ამბროსი მედიოლანელი წერენ მასზე, რომ იგი გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი გონებით, უყვარდა სწავლა და გულმოდგინედ კითხულობდა საღმრთო წერილს. ეკლესიის ისტორიკოსი გიორგი კედრინე გადმოგვცემს მასზე, რომ მშობლების სიცოცხლეშივე მან კარგად შეისწავლა ებრაული წიგნები. ესაიას წინასწარმეტყველებაში ხშირად კითხულობდა სიტყვებს: „აჰა, ქალწული მიუდგება და შობს ძეს, და დაარქმევენ სახელად ემანუელს“ (ეს. 7:14), რაც ნიშნავს: ღმერთი ჩვენთანაა, იგი აინთებოდა მხურვალე სიყვარულით არა მხოლოდ მომავალი, ნანატრი მესიის მიმართ, არამედ იმ ქალწულის მიმართაც, რომელიც მის ჩასახვასა და შობას იყო განკუთვნილი. ამასთან, იგი ფიქრობდა იმაზეც, თუ რაოდენ დიდია ღირსება გამხდარიყო ემანუელის, ღვთის ძის, დედა, და რაოდენ გამოუთქმელია ეს საიდუმლო, რომ ქალწული იყოს დედა. წინასწარმეტყველებებიდან იცოდა, რომ მესიის მოსვლის დრო მოახლოებული იყო, რომ კვერთხი უკვე აკლებული ჰქონდა იუდას და დანიელის ჟამნიც სრულდებოდა, იგი ფიქრობდა, რომ უნდა უკვე დაბადებულიყო სინათლეზე ის, ესაიას მიერ წინასწარ გაცხადებული, ქალწული, და ხშირად გულის სიღრმიდან ოხრავდა და ლოცულობდა თავის თავში, რათა ღმერთს ღირსი გაეხადა იგი ამ ქალწულის ხილვისა და, თუ შესაძლებელი იქნებოდა, თუნდაც მისი უკანასკნელი მხევალი ყოფილიყო.

ერთხელ, როდესაც ჩვეულებისამებრ შუაღამის ლოცვაზე იდგა და ასეთ მგზნებარე სურვილებს აღუვლენდა ღმერთს, უეცრად ზემოდან მოევლინა მას უჩვეულო ნათელი და გარემოიცვა იგი. ამ ნათელის შუაგულიდან ხმა გაისმა, რომელიც ეუბნებოდა მას: – შენ შობ ჩემს ძეს! შეუძლებელია სიტყვებით გამოითქვას ის სიხარული, რითაც აღივსო ყოვლადწმიდა ქალწული, და ის გრძნობა, რომლითაც თაყვანი სცა მიწამდე, მადლობას სწირავდა რა ღმერთს, თავის შემოქმედს. ასე „მოხედნა“ უფალმა „თავისი მხევლის სიმდაბლეს“ (ლკ. 1:48). იგი, ვინც ღვთის სიყვარულის გამო ისურვა მესიის წმიდა დედისთვის მსახურება, თავად ეღირსა გამხდარიყო მისი დედა და ყოველთა ქმნილებათა დედოფალი. ეს გამოცხადება მას თორმეტი წლის ასაკში ჰქონდა, მის დაწინდვამდე ორი წლით ადრე, და ეს საიდუმლო მან არავის გაუმხილა უფლის ამაღლებამდე. ამ გამოცხადების შემდეგ მასთვის ცნობილი გახდა, რომ მის ქალწულებრივ წიაღში უნდა აღსრულებულიყო ჩასახვის საიდუმლო, და იგი ელოდა დროს, როდესაც უნდა მომხდარიყო ამ საიდუმლოს მოვლენა.

როდესაც, წმიდა ევოდი ანტიოქიელის მოწმობით,

, შეუსრულდა ყოვლადწმიდა ქალწულს თერთმეტი წელი სოლომონის ტაძარში ყოფნიდან და დადგა მეთორმეტე წელი, ხოლო გიორგი კედრენის მოწმობით, მას თოთხმეტი წელი შეუსრულდა დაბადებიდან, მღვდელმთავარმა და მღვდლებმა უბრძანეს მას, რომ კანონიერი წესისამებრ, ტაძრიდან სახლში გადასულიყო და სხვა მისსავე ასაკის ქალწულების მსგავსად გათხოვილიყო. მაგრამ მან უპასუხა მათ, რომ ჯერ კიდევ აკვნიდან იყო მშობლების მიერ ერთადერთი ღმერთისთვის მიძღვნილი და მას აღუთქვა, რომ სამუდამოდ შეინარჩუნებდა თავის ქალწულობას, ამიტომაც შეუძლებელი იყო მისთვის მოკვდავ ადამიანთან შეუღლება, და ვერაფერი მსოფლიოში ვერ აიძულებდა მას ქორწინებაში შესვლას, რადგან თავისი ქალწულობა უკვდავ ღმერთს მიუძღვნა.

მღვდელმთავრები გაოცდნენ ამ აღთქმის სიახლემ, რადგან ჯერ კიდევ არ ყოფილა დედამიწაზე არც ერთი ქალწული, რომელსაც ღმერთისთვის სამუდამოდ ქალწულობის შენარჩუნება აღეთქვა, და ის პირველი იყო მსოფლიოში ამ მხრივ. მათ დაიწყეს ერთმანეთში თათბირი, როგორ მოქცეულიყვნენ. მათ არ სურდათ, რომ ის ტაძართან განაგრძობდა ცხოვრებას, არ სურდათ მისი უფლის ტაძარში შიდა ფარდის მიღმა შეშვებაც კი, მაგრამ ამავდროულად ვერ ბედავდნენ ქმარზე დაენიშნათ ქალწული, რომელმაც ღმერთს აღუთქვა, და ვერ ხვდებოდნენ, როგორ მოეწყოთ მისი უქორწინებელი, ქალწულებრივი ცხოვრება ღვთის მოსაწონად ისე, რომ ღმერთი არ განარისხონ. დიდ ცოდვად მიაჩნდათ ორივე: როგორც ქალწულის ქორწინებაზე იძულება, რომელმაც ღმერთს მარადიული ქალწულობა აღუთქვა, ასევე სრულწლოვან ასაკს მიღწეული ქალწულის „წმიდათა წმიდაში“ ყოფნა.

წმიდა გრიგოლ ნოსელი ამბობს ამის შესახებ ასე: „სანამ ის ჯერ კიდევ ახალგაზრდა იყო, მღვდლები მას ისევე იცავდნენ, როგორც სამუელს ტაძარში; მაგრამ როდესაც მან სრულწლოვან ასაკს მიაღწია, მათ დაიწყეს ერთმანეთში თათბირი: რა უნდა გაეკეთებინათ მასთან შემდგომ, რათა ღმერთი არ განარისხონ.“ საეკლესიო ისტორიკოსი ნიკიფორე კალისტე ამის შესახებ შემდეგს გადმოგვცემს:

„როდესაც წმიდა ქალწული სრულწლოვანი გახდა, მღვდლებმა ერთმანეთში მოათათბირეს, როგორ მოეწყოთ მისი ბედი, რათა მისი წმიდა სხეულის შეურაცხმყოფელნი არ აღმოჩენილიყვნენ, რადგან ეშინოდათ, რომ სიწმიდის შელახვის ცოდვას ჩაიდენდნენ, თუ ქმარს მიათხოვებდნენ და ქორწინების კანონს დაუმორჩილებდნენ მას, ვინც ერთხელ და სამუდამოდ მხოლოდ ერთ ღმერთს ეკუთვნოდა; ამავდროულად, ისინი ამბობდნენ, რომ არ შეეფერება ქალწულს, რომელმაც ასეთ ასაკს მიაღწია, საწმიდარში ყოფნა, რომ ამას კანონი არ უშვებს, და ეს უღირსი და შეუფერებელია სიწმიდისთვის. და აი, აღთქმის კიდობანთან მისულებმა და გულმოდგინე ლოცვის შემდეგ, როგორც ნეტარი იერონიმე გადმოგვცემს, უფლისგან პასუხი მიიღეს, რომ ეძიათ ღირსეული მამაკაცი, რომელსაც ქალწული მიებარებოდა ქორწინების სახითა და ფორმით უმანკო ქალწულობის შესანარჩუნებლად. რაც შეეხება იმას, თუ როგორ მოეძებნათ ასეთი მამაკაცი, უფლის რჩევა ასეთი იყო: დავითის სახლიდან და ტომიდან აერჩიათ უქორწინო მამაკაცები და მათი კვერთხები საკურთხეველში დაედოთ – ვისი კვერთხიც აყვავდებოდა, მას მიებარებოდა წმიდა ქალწული. ზუსტად ამ დროს დადგა ტაძრის კურთხევის დღესასწაული, რომელიც მაკაბელთა მიერ იყო დაწესებული

დღესასწაული 25 ნოემბერს დაიწყო, ხოლო განტევება 3 დეკემბერს იყო. მაშინ ტაძარში ახლომახლო ქალაქებიდან უამრავი ხალხი შეიკრიბა; დღესასწაულზე მოვიდნენ კაცები და დავითის მოდგმიდან, ქალწული მარიამის ნათესავები. გიორგი კედრენოსი მოგვითხრობს, რომ მღვდელმთავარმა, დიდმა ზაქარიამ, უფლის წინამორბედის მამამ, შეკრიბა დავითის ტომიდან თორმეტი უქორწინებელი მამაკაცი, რომელთა შორის იყო წმინდა იოსებიც, მართალი და უკვე ხანდაზმული კაცი, აიღო მათი კვერთხები და დადო ღამით წმინდა საკურთხეველში, თქვა: „უფალო ღმერთო, გამოაჩინე კაცი, ღირსი, დაინიშნოს ქალწულზე!“ დილით, როდესაც მღვდლები იმ თორმეტ მამაკაცთან ერთად შევიდნენ ტაძარში, იოსების კვერთხი აყვავებული იპოვეს და მასზე, როგორც ამის შესახებ იერონიმე მოწმობს, ზეციდან ჩამოსული მტრედი იჯდა. მაშინ ყველამ შეიცნო ღვთის კეთილი ნება, რომ ქალწული იოსებს უნდა მიენდო შესანახად. ზოგი ფიქრობს, რომ ყოვლადწმინდა ქალწულს, რომელიც ყოველნაირად ერიდებოდა ნიშნობას და მეტად ზრუნავდა თავისი ქალწულების სიწმინდეზე, რათა მისთვის რაიმე შეურაცხყოფა არ მიყენებულიყო, ასევე ჰქონდა განსაკუთრებული გამოცხადება, რათა არ შეჰპარვოდა ეჭვი ნათესავთან და საქმრო იოსებთან, მართალ, ღვთისმოსავ და წმინდა კაცთან მისვლის შესახებ, არა ხორციელი ქორწინებითი კავშირისთვის, არამედ ზეციური განგებით მოწყობილი მისი ქალწულობის დაცვისა და შენახვისთვის. ნიშნობის აღსრულების შემდეგ წმინდა იოსებმა უბიწო ქალწული უფლის ტაძრიდან მღვდელმთავრის ხელიდან წაიყვანა წმინდა და უბიწო თანაცხოვრებისთვის, რაც არ დააზიანებდა ქალწულების ყვავილს. და წმინდა იოსები მხოლოდ მისი მოჩვენებითი ქმარი იყო, სინამდვილეში კი მისი ქალწულობის უმანკო დამცველი და მისი ქალწულებრივი, დიდი სიწმინდით სავსე ცხოვრების მსახური.

თავისი საქმროს სახლში ცხოვრებისას უბიწო ქალწულმა არ შეცვალა ცხოვრების ის წესი, რაც მას ჰქონდა წმიდათა წმიდაში. იგი არაფერში ვარჯიშობდა, გარდა ღვთივსულიერი ლოცვისა, საღვთო წიგნების კითხვისა და ჩვეულებრივი ქალის ხელსაქმისა. იოსების სახლი მისთვის ერთგვარი სალოცავი ტაძარი იყო, საიდანაც არსად გადიოდა, არამედ ყოველთვის მარტოობაში, მარხვაში და დუმილში იმყოფებოდა, ესაუბრებოდა მხოლოდ თავის სახლეულს, ანუ იოსების ქალიშვილებს.

გიორგი კედრენოსი მის შესახებ მოგვითხრობს: „მარიამი თავისი საქმროს სახლში მარხვაში იმყოფებოდა და ერიდებოდა ხალხში გასვლას, დროს ატარებდა იოსების ორ ქალიშვილთან ერთად; მათ მხოლოდ ხანდახან ესაუბრებოდა, როცა ეს აუცილებელი იყო, და ისიც მოკლედ“.

წმინდა ევოდის მოწმობით, იოსების სახლში მისი ოთხთვიანი ყოფნის შემდეგ დადგა ღვთის სიტყვის განკაცების საათი, საუკუნეებიდან ნატრული საათი მთელი ქვეყნიერებისთვის, რომელშიც დაიწყო ჩვენი ხსნა. და ღმერთმა გამოგზავნა ზეციური სულებიდან ერთი, ყველაზე ახლოს მდგომი მისი ტახტის წინაშე, მთავარანგელოზი გაბრიელი, საუკუნიდან დაფარული და თვით ანგელოზებისთვის უცნობი საიდუმლოს შესახებ ცნობით, რათა ეხარებინა უბიწო ქალწულისთვის ღვთის ძის საკვირველი ჩასახვა, რომელიც ყოველგვარ ადამიანურ გონიერებასა და ბუნებას აღემატება. ამ ხარების შესახებ წმინდა ლუკა სახარებაში ასე წერს:

„მეექვსე თვეს გაგზავნილ იქნა ანგელოზი გაბრიელი ღვთისაგან“ (ლკ. 1:26). ეს იყო წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ჩასახვიდან მეექვსე თვე და იგივე ანგელოზი, რომელმაც ზაქარიას იოანეს ჩასახვა ახარა, გამოგზავნილი იყო უბიწო ქალწულისთვის ქრისტეს ჩასახვის სახარებლად; მეექვსე თვეს კი ის გაიგზავნა იმისთვის, რათა ექვსი თვის წინამორბედი დედის საშოში სიხარულისგან აღფრთოვანებულიყო, უფლის დედის მოსვლა რომ იგრძნო.

„გაგზავნილ იქნა ანგელოზი გაბრიელი გალილეის ქალაქში, რომელსაც ნაზარეთი ჰქვია“ (ლკ. 1:26). გალილეა მაშინ წარმართული ქვეყანა იყო, თუმცა ნაწილობრივ ისრაელიანებითაც იყო დასახლებული, რის გამოც წმინდა წერილში მასზე ნათქვამია: „გალილეა წარმართთა“ (ეს. 9:1). ისრაელიანებისთვის კი ის ბოლო მხარედ ითვლებოდა და საძულველი იყო, რადგან ცოდვილი და ურწმუნო მცხოვრებლებით იყო დასახლებული; ამიტომაც იუდეველები, მის დამცირებით, ამბობდნენ: „განა გალილეიდან მოვა ქრისტე?“ (იოანე 7:41); „მოიხედე და ნახავ, რომ გალილეიდან წინასწარმეტყველი არ მოდის“ (იოანე 7:52). ამიტომ ნაზარეთიც, გალილეის ქალაქი, მათთვის ყველაზე უმნიშვნელო, ყველაზე საწყალი და უკანასკნელ ქალაქად ითვლებოდა, ისე რომ ამბობდნენ: „განა ნაზარეთიდან შეიძლება რამე კარგი გამოვიდეს?“ (იოანე 1:46).

მაგრამ ყურადღება მივაქციოთ ღვთის კეთილგანწყობას. სად მოისურვა მან თავისი უწმინდესი დედის ყოფნა? არა იუდეის ქვეყანაში, არც წმინდა და დიდ ქალაქ იერუსალიმში, არამედ ცოდვილად მიჩნეულ გალილეაში, საწყალ ნაზარეთში. ერთი მხრივ, რათა ეჩვენებინა, რომ იგი მოვიდა დედამიწაზე ცოდვილთა გამო: „მე მოვედი, – ამბობდა იგი, – არა მართალთა, არამედ ცოდვილთა მოსაწვევად სინანულად“ (ლკ.5:32), და ურწმუნო წარმართთაგან შეექმნა თავისთვის ერთგული ეკლესია; მეორე მხრივ კი, რათა ცხადი ყოფილიყო, რომ იგი მოწყალედ უყურებს თავმდაბლებს, უარყოფილებსა და დამცირებულებს, და არა ამაყებსა და დიდებულებს. რადგან როდესაც ღმერთ-სიტყვას სურდა ციდან ცოდვილთა მიმართ ჩამოსვლა, თავისი დიდების სიმაღლიდან ეძებდა, სად იყო მეტი ცოდვილი, და იუდეაში იხილა მან იერუსალიმელები, რომლებიც თავს მართლებად მიიჩნევდნენ და ადამიანთა წინაშე იმართლებდნენ, ხოლო გალილეელები ყველასგან აბუჩად აგდებულნი და ყველა სხვასთან შედარებით უფრო ცოდვილებად მიჩნეულნი. ამრიგად, მოჩვენებითად წმინდა იუდეის გვერდის ავლით, უფალი ჩავიდა მოჩვენებითად ცოდვილ გალილეაში, გვერდი აუარა იერუსალიმსაც, ამ დიდებულ, პატივცემულ და სახელგანთქმულ ქალაქს; ის ჩავიდა ნაზარეთში, საწყალსა და აბუჩად აგდებულ პატარა ქალაქში, რითაც ამქვეყნად თავისთვის უკანასკნელი ადგილი აირჩია და დამდაბლდა მონისა და ცოდვილის ხატებამდეც კი.

დაკნინებული იყო ნაზარეთი, მაგრამ რაოდენი დიდი მადლით დაჯილდოვდა იგი! ყველა სხვა დიდ ისრაელის ქალაქს, ცისკენ აღზევებულს, არ შეეძლო ამის ღირსი გამხდარიყო. საწყალ ნაზარეთში – ყველა წმინდა ანგელოზზე უზენაესი ქალწული, რომლის საშოშიც დაუტევნელმა ქრისტე-ღმერთმა ცაზე უფრო ფართო ადგილი შექმნა. აქ მოევლინება მთავარანგელოზი გაბრიელი, აქ აფარებს ჩრდილს სულიწმიდა, აქ განკაცდება ღმერთ-სიტყვა; რადგან სადაც თავმდაბლობაა, იქ ღვთის დიდებაც გაბრწყინდება. ამაყი ქალაქები არ იყო მოსაწონი ქრისტესთვის, თავმდაბლები კი – სასიამოვნო. უსახელო ქალაქ ნაზარეთში ჩაისახა ქრისტე, ხოლო სახელგანთქმულ ქალაქ იერუსალიმში ჯვარს აცვეს იგი. პატარა ბეთლემში იშვა იგი, დიდ იერუსალიმში კი სასიკვდილოდ გასცეს. თავმდაბლებში ვლინდება უფალი, ამაყები კი განდევნიან მას თავისგან.

წმინდა ანდრია კრეტელი მთავარანგელოზის ყოვლადწმინდა ქალწულთან გაგზავნის შესახებ ასე ამბობს: „ღმერთი თავის ერთ-ერთ პირველ ანგელოზს უბრძანებს საიდუმლოს გაცხადებას და, თავისი სიდიადის ნიშნით, თითქოს ასე ეუბნება: „გაბრიელ! წადი ნაზარეთში, გალილეის ქალაქში: მასში ცხოვრობს ყმაწვილი ქალწული მარიამი, რომელიც დანიშნულია ქმარზე, სახელად იოსებზე.“ „წადი, – ამბობს უფალი, – ნაზარეთში.“ რისთვის? იმისთვის, რომ ყოვლისშემძლე მიიღებს ქალწულების უსაყვარლეს სილამაზეს, როგორც ეკლიანი ქვეყნიდან ყველაზე სურნელოვან ვარდს. „წადი ნაზარეთში“, რათა აღსრულდეს წინასწარმეტყველება: „მას ნაზარეველი დაერქმევა“ (მთ. 2:23). ვინ დაერქმევა ნაზარეველი? ის, ვისაც ნათანაელი შემდგომში ღვთის ძედ და ისრაელის მეფედ უწოდებს. იგზავნება გაბრიელი, რომელსაც ადრეც ებრძანებოდა ღვთაებრივი საიდუმლოებების გამოცხადება, როგორც ეს ნათლად არის ნათქვამი დანიელ წინასწარმეტყველის წიგნში. „წადი ნაზარეთში, გალილეის ქალაქში,“ – ეუბნება ღმერთი გაბრიელს და, იქ მისულმა, ახარებ ქალწულს სიხარულს, რომელიც ოდესღაც ევამ დაკარგა. ფრთხილად იყავი, რომ არ შეარცხვინო იგი; რადგან ეს შენი მისალმება სიხარულის ნიშანია და არა მწუხარების, ნუგეშისცემის და არა დაბნეულობის. და შეიძლება თუ არა იყოს ადამიანური მოდგმისთვის უფრო მაღალი სიხარული, ვიდრე ის, რომ ადამიანური ბუნება შეერთდეს ღვთაებრივ ბუნებასთან და, ამ შეერთების გამო ერთ პირში, გახდეს ერთი ღმერთთან! შეიძლება თუ არა იყოს რაიმე უფრო გასაოცარი, ვიდრე ღმერთის დანახვა, რომელმაც თავი იმ დონემდე დაამცირა, რომ ქალის საშოში ეტარებინა? ოჰ, საოცარი სასწაული! ღმერთი, ვისთვისაც ცა ტახტია, ხოლო დედამიწა ფეხის სკამი 2119, ღმერთი, რომელსაც ზეცა ვერ იტევს, რომელიც მამასთან ერთად იყოფს მარადიულობის ტახტს, – დაეტევა ქალწულის საშოში! შეიძლება თუ არა იყოს რაიმე უფრო საოცარი, ვიდრე ღმერთის დანახვა ადამიანურ ხატში, რომელიც ამავე დროს არ განეშორება თავის ღვთაებას, და ადამიანური ბუნების დანახვა შეერთებულად თავისი შემოქმედის ბუნებასთან, რათა ღმერთი გამოჩენილიყო სრულყოფილ და მთლიან ადამიანად?

„გაბრიელ, – აგრძელებს წმ. ანდრია კრეტელი

, – ღვთიური ქადაგების მოსმენის შემდეგ და ღვთის ნებით დადასტურებული, მაგრამ მისი ძალების აღმატებული ბრძანების მიღებისას, ის შიშსა და სიხარულს შორის იმყოფებოდა. თავს ღვთიური ბრძანების შესასრულებლად ღირსად არ თვლიდა, მაგრამ არც მის ურჩობას ბედავდა, ის, ღვთის ხმის მორჩილი, ქალწულთან გაფრინდა და ნაზარეთს მიაღწია, იოსების სახლის შესასვლელთან შეჩერდა. გაოცებული და თავისთვის მსჯელობისას, ის დაახლოებით ასე ფიქრობდა: „როგორ შევუდგე ღვთიური ბრძანების შესრულებას! შევიდე დაუყოვნებლივ და ნაჩქარევად? მაგრამ მაშინ შემიძლია ქალწულის სიმშვიდე დავარღვიო. შევიდე უფრო ნელა?

მაგრამ მაშინ ქალწული, ჩემი თანდასწრების შეგრძნებისას, დამალვას მოინდომებს. დავაკაკუნო კარზე? მაგრამ ეს ანგელოზებისთვის უცხოა: რადგან უსხეულოებისთვის არაფერია ჩაკეტილი და შესვლისთვის დამაბრკოლებელი. გავაღო კარი? მაგრამ მე შემიძლია ჩაკეტილი კარებიდანაც შევიდე. დავუძახო ქალწულს სახელით? მაგრამ ამით შემიძლია შევაშინო ის. უმჯობესია, ჩუმად შევიდე და თვინიერად მივესალმო, როგორც გამომგზავნელმა მიბრძანა. მაგრამ რას დავუწყებ ლაპარაკს ქალწულს? ჯერ სიხარულს ვამცნობ, თუ ვიტყვი, რომ თავად ღმერთი უნდა დაეტიოს მასში, რომ სულიწმიდა გადმოვა მასზე, და უზენაესის ძალა დაჩრდილავს მას! ჯერ სიხარულს ვამცნობ, შემდეგ კი საკვირველ საიდუმლოს ვამცნობ. მივუახლოვდები და სიხარულით შევძახებ მისალმებას: „გიხაროდენ! იხარე! ნუგეშ იცვალე!“ ეს სიტყვები იქნება ყველაზე შესაფერისი დასაწყისი ჩემი საუბრისა ქალწულთან. ის მაშინ აღარ შეშინდება და ფიქრები არ შეაწუხებს მას. ამიტომ, ჩემს ხარებას ასე დავიწყებ: უპირველეს ყოვლისა, მას სიხარულისა და მხიარულების ამბავს მივუტან, ასეთი სიტყვებით უნდა მივესალმო მას, როგორც დედოფალს: რადგან ეს სიხარულის მოვლენაა, მხიარულების დრო, მშვიდობის სამეფო, ღვთის რჩევა ხსნის შესახებ, ნუგეშის დასაწყისი“».

ხედავთ, რა მოწიწებით მიდის მთავარანგელოზი ღვთისმშობელ ქალწულთან, რაოდენ დიდი მოწიწებული პატივისცემით ემზადება მიუახლოვდეს მთელი სამყაროს დედოფალს, როგორ წინასწარ მსჯელობს იმ სიხარულით სავსე ხარების სიტყვებზე, რომლითაც უნდა მიმართოს მას. ამასთანავე, ღირსია ყურადღება მივაქციოთ იმასაც, რომ მან ის იპოვა არა სახლისა და თავისი ოთახის გარეთ, არა ქალაქის ქუჩებში ხალხისა და ამქვეყნიური საუბრების შუაგულში, არა სახლში ყოველდღიური საზრუნავით დაკავებულს, არამედ სიჩუმეში, ლოცვასა და წიგნების კითხვაში ვარჯიშობდა, როგორც ამას ცხადყოფს ხარების ხატოვანი გამოსახულებაც, რომელიც ღვთისმშობელ მარიამს წარმოსახავს მის წინ დადებული და გაშლილი წიგნით, რაც მისი ღვთიური წიგნების კითხვისა და ღვთისმეტყველებაში განუწყვეტელი ვარჯიშის დასტურია.

იმავე დროს, როდესაც ქალწულს ზეციური მახარებელი გამოეცხადა, ის, როგორც ეკლესიის ღვთისმბრძნობელი მამები თვლიან, გონებაში წინასწარმეტყველ ესაიას სიტყვები ჰქონდა: „აჰა, ქალწული მუცლად იღებს“ (ეს. 7:14), და ფიქრობდა, როგორ და როდის მოხდებოდა ქალწულებრივი ბუნებისთვის ის უცნაური და უჩვეულო ჩასახვა და შობა. ამ დრომდე ის, როგორც უკვე ითქვა გიორგი კედრენის მიხედვით, ღვთიური გამოცხადებით იყო გაცნობილი, რომ არა რომელიმე სხვა ქალწული, არამედ თავად ის შეასრულებდა საიდუმლოს და შობდა სასურველ მესიას. ამ ცნობისგან მას სერაფიმული სიყვარულით ეწვოდა ღმერთისა და შემოქმედის მიმართ და ევედრებოდა მის წყალობას, რათა მან სწრაფად აღასრულოს თავისი ღვთიური აღთქმა და ესაიას წინასწარმეტყველება, და მხურვალე სურვილით ეუბნებოდა საკუთარ თავს: „როდის დადგება ჩემთვის ის სანუკვარი დრო, და ჩემი შემოქმედი, ინებებს რა ჩემგან ადამიანური ხორცის მიღებას, ჩამოვა ზეციდან და დამკვიდრდება ჩემში? როდის მივაღწევ იმ კურთხეულ ნეტარებას, რომ გავხდე ჩემი ღმერთის დედა! ამ დრომდე, სანამ ამას არ მივაღწევ, ჩემი ცრემლები იქნება ჩემი საკვები დღე და ღამე. ასეთი სანუკვარის მომლოდინეებისთვის მოკლე დროც კი ზედმეტად გრძელი ჩანს“.

როდესაც ყოვლადწმიდა ქალწული ასე მსჯელობდა და თავისი გულის საიდუმლოში, მხურვალე, მგზნებარე სიყვარულით აღუვლენდა უფალს ღვთისმეტყველურ ლოცვას, უეცრად ჩუმად წარდგა მის წინაშე მახარებელი მთავარანგელოზი გაბრიელი. იგივე წმინდა მოძღვარი, ანდრია კრეტელი, ამის შესახებ ასე წერს:

მთავარანგელოზი გაბრიელი შევიდა სახლში და, მიუახლოვდა შიდა ოთახს, სადაც ქალწული იმყოფებოდა, ჩუმად მიუახლოვდა კარს და, შიგნით შეაღწია რა, მშვიდი ხმით დაიწყო მასთან საუბარი. „გიხაროდენ, – უთხრა მან, – მადლიერო, უფალი შენთანაა! ის, ვინც შენამდე იყო – ახლა შენთანაა და მალე შენგან მოვა; ის, ვინც მთელ მარადისობამდე არსებობდა – ახლა დროში იქნება.“ ო, უსაზღვრო კაცთმოყვარეობაო (აღმოხდება წმინდა ანდრიას)! ო, გამოუთქმელო წყალობაო! მთავარანგელოზი არა მხოლოდ სიხარულს ახარებს, არამედ სიხარულს შემოქმედის ქალწულში დამკვიდრებისა. ვინაიდან მისი სიტყვები „უფალი შენთანაა!“ ნათლად აჩვენებს მეფის თანდასწრებას, თუმცა მან მისგან ადამიანური ხორცი მიიღო, მაგრამ ამით ოდნავადაც არ განშორებია მისთვის დამახასიათებელ დიდებას! გიხაროდენ, მოხარულო, უფალი შენთანაა! გიხაროდენ, ყოვლადპატივცემულო იარაღო მშვიდობისა, რომლითაც სამყაროს წყევლისთვის განმსჯელი მწუხარე განაჩენი სიხარულად იქცევა! მოწოდება ნეტარებისაკენ! გიხაროდენ, ჭეშმარიტად კურთხეულო! გიხაროდენ, უაღრესო ქალწულო! გიხაროდენ, ზეციური დიდების მშვენიერო ტაძარო! გიხაროდენ, მეფის განწმენდილო პალატავ! გიხაროდენ, სავანეო, სადაც ქრისტე დაინიშნა და შეერწყა კაცობრიობას! კურთხეულ ხარ შენ დედათა შორის, შენ, ვისაც ესაია წინასწარმეტყველური თვალებით იხილავდა და წინასწარმეტყველ ქალს, ქალწულს, დაბეჭდილ წიგნს უწოდებდა! ჭეშმარიტად კურთხეულ ხარ შენ, ვისაც ეზეკიელმა ცისკრის ვარსკვლავი და დახშული კარი უწოდა, რომლის გავლითაც მხოლოდშობილი ღმერთი გავიდა! ჭეშმარიტად კურთხეულ ხარ შენ, ერთადერთო, ვისაც სურვილების კაცმა, დანიელმა, მთად იხილა და ვისაც საკვირველმა ამბაკუმმა დაჩრდილულ მთა უწოდა, ხოლო შენმა სამეფო წინაპარმა, დავითმა, წინასწარმეტყველურად უგალობა ღვთის მთად, ნოყიერ მთად, ცხებულ მთად, მთად, რომელშიც ღმერთს მოსწონდა დამკვიდრება. კურთხეულ ხარ შენ დედათა შორის, შენ, ვისაც ზაქარიამ, საღმრთო საიდუმლოებათა მჭვრეტელმა, იხილა, როგორც შესანიშნავი ოქროს სანათური, შვიდი ლამპრით შემკული, რაც სულიწმინდის შვიდ ნიჭს ნიშნავდა. ჭეშმარიტად მოკრძალებული ხარ შენ, რადგან შენში იტევ სამოთხესა და ედემის ბაღს – ქრისტეს, რომელიც, თავისი გამოუთქმელი ყოვლისშემძლეობით, შენი საშოდან გამოსული, როგორც ცოცხალი წყლის წყარო, ოთხი სახარებისეული ნაკადით მორწყა მთელი დედამიწის ზურგი?

ანგელოზის ასეთი მისალმების მოსმენისას, ქალწული მისი სიტყვებით შეცბა და ფიქრობდა: „ნეტავ, რა მისალმებაა ეს?“ იგი შეცბა, მაგრამ არ შეშინებულა, რადგან ასეთი სტუმრობა სრულიად ახალი, მოულოდნელი და უეცარი არ ყოფილა. ანგელოზის გამოჩენას მისი შეშინება არ შეეძლო, ვინაიდან მისთვის ჩვეულებრივი იყო ანგელოზებთან მეგობრული ურთიერთობა ჯერ კიდევ წმიდათა წმიდაში ყოფნისას, სადაც, წმინდა გერმანეს მოწმობით, იგი ყოველდღე იღებდა საკვებს ანგელოზის ხელიდან. მაგრამ იგი გაკვირვებისგან შეცბა იმის გამო, რომ ანგელოზი მანამდე არასოდეს მოსულა მასთან ასეთი დიდი ზეციური დიდებით, ასეთი მხიარული სახით და ასეთი სიხარულით აღსავსე სიტყვებით. იგი შეცბა ყოველივე ამის სიახლით, განსაკუთრებით ანგელოზის სიტყვებით, რომ იგი უჩვეულო მისალმებით მოდიოდა და ამბობდა: „კურთხეულ ხარ შენ დედათა შორის!“ (ლკ. 1:28), რითაც მას, ქალწულს, დედათა რიგში აყენებდა. იგი შეცბა, როგორც უმანკო, მაგრამ არ შეშინებულა, როგორც მამაცი, და, როგორც გონიერებისა და სიბრძნის სულით დაჯილდოებული, თავისთვის ფიქრობდა: „ნეტავ, რა მისალმებაა ეს? რისი თქმა სურს ანგელოზს ამ მისალმებით? ნუთუ უფლის ტაძარში ისევ არ შემიყვანს, ან იქნებ ზეციდან რაიმე ახალი საკვები არ მომიტანა? ან ნუთუ ღვთისგან ახალ საიდუმლოს არ ამცნობს? ნუთუ არ მასწავლის მე, ვინც ასე ბევრს ვფიქრობ და არ შემიძლია იმის გაგება, თუ როგორ „მუცლად იღებს ქალწული და შობს ძეს“ (ეს. 7:14)? რა იქნება ამ მისალმებისგან?“

მაშინ ანგელოზმა უთხრა მას: – ნუ გეშინია, მარიამ! ნუღარ გეპარება ეჭვი ესაიას მიერ წინასწარმეტყველებულ ქალწულზე. შენ – ის ქალწული ხარ, რომელმაც ისეთი მადლი ჰპოვა, რომ უთესლოდ მუცლად იღოს ემანუელი და შვას იგი გამოუთქმელად, როგორც მან თვითონ იცის. შენ ჰპოვე ღვთის მადლი შენი მრავალი სათნოებით, განსაკუთრებით კი სამი უდიდესით: შენ ჰპოვე მადლი შენი ღრმა თავმდაბლობით, ვინაიდან თავმდაბალთ აძლევს თავის მადლს ღმერთი, რომელიც ამბობს: „ვისზე დავდებ ჩემს მზერას: თავმდაბალსა და მდუმარეზე“ (ეს. 66:2).

შენ მოიპოვე მადლი შენი ქალწულებრივი სიწმინდით; რადგან ღმერთს, როგორც თავისი ბუნებით უწმინდესს, სურს იშვას უწმინდესი და უხრწნელი ქალწულისგან; შენ მოიპოვე მადლი ღვთისგან შენი მხურვალე სიყვარულით მის მიმართ, რადგან უფალმა თქვა: „მე მიყვარს ისინი, ვისაც მე ვუყვარვარ, და ვინც მე მეძებს, იპოვის მადლს“ (იგავნი 8:17). და რადგან შენ შეიყვარე და ეძიე იგი მთელი გულით, ამიტომაც მოიპოვე მადლი მისგან, და შობ ძეს, არა უბრალო მოკვდავს, არამედ ღვთაებრივ ძეს, უზენაესის ძეს, ღმერთს ღვთისგან, რომელიც უწინარეს ყოველთა საუკუნეთა მამისგან დედის გარეშე იშვა, შენგან კი, ქალწულ-დედისგან, მამის გარეშე იშვება. მისი სახელი იქნება საკვირველი და გამოუთქმელი: შენ დაარქმევ მას სახელს – იესო 2120, რაც ნიშნავს მაცხოვარს, რადგან ის იხსნის მთელ სამყაროს და გამეფდება, შეუდარებლად, უფრო დიდებულად, ვიდრე წინაპარი დავითი და იაკობის სახლის ყველა ადრინდელი მეფე. მისი სამეფო კი იქნება არა დროებითი, არამედ მარადიული, დაუსრულებელი უკუნითი უკუნისამდე. – როგორ მოხდება ეს, – ჰკითხა მარიამმა ანგელოზს, – როდესაც მე მამაკაცი არ მიცვნია?

უწმინდეს ქალწულს სჯეროდა ანგელოზის სიტყვების, რადგან ღვთის მადლით, რომლითაც ის სავსე იყო, იცოდა, რომ შობდა ნაუწყებს, რის შესახებაც შეტყობინება ტაძარში ყოფნისას თავად ღმერთისგან მიიღო; მაგრამ მისთვის მხოლოდ ის იყო უცნობი: როგორ მოხდებოდა ეს, რა გზით შეეძლო ქალწულს, რომელსაც მამაკაცი არ მიუცვნია, შობა? ამიტომაც ჰკითხა მან ანგელოზს: „როგორ მოხდება ეს?“

ამაზე მსჯელობისას, წმინდა გრიგოლ ნოსელი, მის ნაცვლად, ასე ეუბნება ანგელოზს: „ჰოი, ანგელოზო! მიამბე მე თავად შობის წესი – და შენ იპოვი ჩემს გულს მზად ღვთაებრივი ნების აღსასრულებლად: რადგან მე მსურს ჩემთვის ასეთი ნაყოფი, მაგრამ ქალწულობის დარღვევის გარეშე“.

წმინდა ამბროსი ამავე თემაზე ასე მსჯელობს: „კარგად ჰკითხა მან ანგელოზს: „როგორ მოხდება ეს?“ (ლკ. 1:34). რადგან მას, თუმცა ადრეც წაუკითხავს, რომ ქალწული დაორსულდება, მაგრამ არ იცოდა, რა გზით მოხდებოდა ეს. მან მართლაც წაიკითხა წინასწარმეტყველური სიტყვა: „აჰა, ქალწული დაორსულდება“, მაგრამ როგორ დაორსულდება – ამის შესახებ მხოლოდ ახლა უცხადებს მას ანგელოზი ხარების დროს.

და აი, ანგელოზი უმჟღავნებს ქალწულს ჩასახვის წესსაც, რომ ეს ჩასახვა არ იქნება ადამიანური ბუნებისამებრ და ჩვეულებრივი წესით, არამედ ზებუნებრივად, „რადგან სადაც ღმერთს სურს, ბუნების წესი იძლევა“ 2121, რომ ეს ჩასახვა სულიწმიდის მოქმედებით მოხდება: „სულიწმიდა გადმოვა შენზე და უზენაესის ძალა დაგჩრდილავს“ (ლკ. 1:35).

მისგან მიიღებ შენს წიაღში, და ის აღასრულებს შენში უცნობ ჩასახვას. ის, ვინც უსულო მიწისგან შექმნა ადამი, განა მით უფრო ვერ შესძლებს ცოცხალი ქალწულისგან ცოცხალი ყრმის შობას? თუ ღმერთისთვის შესაძლებელი იყო ადამის ძვლისგან ქალის შექმნა, განა მით უფრო არ შეუძლია მას ადამიანის შექმნა ქალწულის საშვილოსნოში? ყოვლადმოქმედი სულიწმიდა აღასრულებს იმას, რომ შენს, ყოვლადწმიდა ქალწულო, უწმინდეს საშვილოსნოში, შენი ხორცისგან, საიდუმლოდ მოეწყობა ხორცი უხორცო ღვთის ძეს. შენით, კარით, სიწმინდით დაბეჭდილო და ქალწულობით დაცულო, გაივლის უფალი, როგორც მზის სხივი გადის მინასა და კრისტალში, შენს განწმენდითა და განათებით თავისი ღვთაებრივი დიდებით; ასე რომ, შენ იქნები ჭეშმარიტი ღვთისმშობელი, რომელმაც შვა სრული ღმერთი და სრული ადამიანი, და უხრწნელი ქალწული როგორც შობამდე, ასევე მყოფელი ასეთად შობაშიც და შობის შემდეგაც: ამას აღასრულებს შენში, სულიწმიდის გადმოსვლით, უზენაესის ძალა. და რომ ეს ჭეშმარიტია, ამის დასადასტურებლად – ნიშნად გქონდეს ის, რომ აჰა, შენმა ნათესავმა ელისაბედმა, რომელიც სიყმაწვილიდან უნაყოფო იყო და უკვე მოხუცდა, ძე ჩასახა, რადგან ასე ინება ღმერთმა, რომელიც შეუძლებელსაც შესაძლებელს ხდის. რადგან ადამიანთათვის შეუძლებლად ჩანს როგორც ის, რომ უხრწნელმა ქალწულმა ჩასახოს და შობოს მამაკაცის გარეშე, ასევე ის, რომ ჩასახოს და შობოს უნაყოფო და მოხუცებულმა ქალმა; მაგრამ ყოვლისშემძლე შემოქმედისთვის ყველაფერი შესაძლებელია, რადგან „ღმერთთან არ დარჩება უძლური არცერთი სიტყვა“ (ლკ. 1:37); მისი ნებით უნაყოფო მოხუცებულმაც ჩასახა, და შენც, ქალწულო, ჩასახავ.

ანგელოზისგან ამ ხარების მოსმენისას, უწმინდესი თაყვანი სცა თავისი უფლის ნებას და ღრმა სიმდაბლით უპასუხა ღვთის სიყვარულით სავსე გულიდან: „აჰა, უფლის მხევალი ვარ; მეყოს მე შენი სიტყვისამებრ“ (ლკ. 1:38).

და იმავე წამს, სულიწმიდის მოქმედებით, მის წმინდა საშოში აღესრულა გამოუთქმელი ჩასახვა, ხორციელი ტკბობის გარეშე, მაგრამ არა სულიერი აღფრთოვანების გარეშე. მაშინ მისი ქალწულებრივი გული განსაკუთრებით ძლიერად დნებოდა ღვთაებრივი სურვილით, და მისი სული სერაფიმული სიყვარულის ალით იწვოდა, და მთელი მისი გონება, თითქოს საკუთარი თავის გარეთ მყოფი, ღმერთში იძირებოდა, გამოუთქმელად ტკბებოდა მისი სიკეთით. ამ სულიერად ყოვლისშემძლე ღვთის სიყვარულითა და გონებით – ღვთის ხედვით ტკბობისას ჩაისახა ძე ღვთისა, და „სიტყვა ხორცად იქცა და ჩვენ შორის დაივანა“ (იოანე 1:14) განკაცებით.

ანგელოზმა, აღასრულა რა, ღვთის ბრძანებით, თავისი სახარება და მოწიწებით, კრძალვით თაყვანისცემით პატივი მიაგო ქალწულებრივ საშოში განკაცებულს და ქალწულს, რომელიც საკუთარ თავში ღმერთს განასახიერებდა, განეშორა მას უფალ საბაოთის ტახტისკენ, ადიდებდა რა ღვთის განკაცების საიდუმლოს, ყველა ზეციურ ძალთან ერთად, გამოუთქმელი სიხარულით უკუნისამდე. ამინ.