წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმინდა მღვდელმოწამე ბასილი ანკირელის, პრესვიტერის, ვნება
წმინდა ბასილი, ანკირის, გალატიის ქალაქის, ეკლესიის პრესვიტერი, გულმოდგინედ ცდილობდა, ესწავლებინა ხალხისთვის ქრისტიანული ჭეშმარიტება და განერიდებინა ისინი ეშმაკეული გზისა და მისი ყოველი ბოროტი საქმისაგან. იგი განუწყვეტლივ ქადაგებდა, რომ დადგა საშინელი ჟამი, გამოჩნდნენ ჯოჯოხეთის ლაშქართა მთავარნი. რამეთუ სატანას ჰყავს მსახურნი, კრავის სამოსლით შემოსილნი, შინაგან კი მტაცებელი მგლები არიან. ისინი ეცხადებიან ადამიანებს ამ ხანმოკლე ცხოვრების გზაზე, რათა დაღუპვისკენ მიიზიდონ მათი სულები, და მათი ვერაგული მზაკვრობა ვლინდება ახლანდელ დროში.
„ამიტომაც, – ამბობდა წმინდანი, – მე ყველას ვუჩვენებ გზას, რომელიც ქრისტე ღმერთის მიერ ხსნისაკენ მიდის, და ვამხელ უღმრთოთა ცდომილებას: თუ ვინმე, ცოცხალი და უკუნისამდე მყოფი ღმერთის დატოვებით, მიმართავს კერპებს, ბრმებს, ყრუებსა და მუნჯებს, იგი მემკვიდრეობით მიიღებს თავისი ღმერთებისგან მომდინარე ჩაუქრობელი ცეცხლის ალს. ამიტომაც, ჩვენ ყველანი, ქრისტეს მოყვარულნი და გულმოდგინედ პატივისმცემელნი მას, როგორც ჩვენი სარწმუნოების წინამძღვარს, რათა ჩვენს უბილწავ სულიერ საგანძურებში შევინარჩუნოთ განუყოფელი საგანძური, ფეხქვეშ დავთრგუნოთ ეშმაკის საცდური და კერპთა მხიარული დღესასწაულები, თავი ავარიდოთ საძაგელ მტრებს, განმტკიცებულნი ჩვენი შემწე ქრისტეს მიერ, რომელიც მარადიულ საზღაურს იძლევა.“
ასე იქცეოდა განუწყვეტლივ წმინდანი, შემოივლიდა მთელ ქალაქს და ყველას არწმუნებდა, შეენარჩუნებინათ ჭეშმარიტი სარწმუნოება და განრიდებოდნენ მომავალ საუკუნო სატანჯველს. წმინდა პრესვიტერი ბასილი ცხოვრობდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქ ევდოქსის, არიანელის, დროს და მისგან, თავისი ღვთისმოსაობის გამო, კონსტანტინოპოლის არიანულ კრებაზე მიიღო აკრძალვა მღვდელმოქმედებისა. მაგრამ შემდგომ, პალესტინაში ორას ოცდაათი ეპისკოპოსის კრებაზე, მას წმინდა საიდუმლოებების აღსრულება მიეცალა. მარჯვენა სარწმუნოების აღსარებითა და ღვთივსათნოდ ცხოვრებით, იგი განმარტავდა სარწმუნოების ჭეშმარიტებებს და მრავალს განარიდებდა ცდომილებას. ამიტომ იმ დროს, როდესაც ყოველი ღვთისმოსავი ქრისტიანი დევნას განიცდიდა, იგი ცილს დასდეს მეფე კონსტანციუსთან, კონსტანტინე დიდის ძესთან, თითქოსდა ხალხს ამღვრევდა. ჭეშმარიტებისათვის ნატანჯმა, მან მრავალი ასწავლა სწორად მორწმუნეობა, რადგან თავად იყო მტკიცე და შეუძრავი სარწმუნოებაში და მამათა გადმოცემებში, არანაირად არ გადაუხვევდა ღვთისმოსავი აღსარებისგან. როდესაც ტახტზე ავიდა იულიანე განდგომილი
და დაიწყო ადამიანთა სულების დაღუპვა, გამოსცა რა უგუნური კანონები საძაგელი კერპთაყვანისმცემლური მსხვერპლშეწირვის შესახებ, მაშინ გალატიის ქვეყანაშიც, მისი ბრძანებით, ხალხი კერპებს სცემდა თაყვანს მთელი ერთი წელი და სამი თვე. ხოლო წმინდა ბასილი, ხედავდა რა ადამიანთა სულების დაღუპვას, ლოცულობდა ღმერთისადმი თავისი ქალაქ ანკირისათვის, ამბობდა რა:
– ჰოჲ, სამყაროს მაცხოვარო, ქრისტე, დაუშრეტელო ნათელო, საუკუნო საგანძურთა განძო, მამის ნებით სიბნელის განმდევნელო და მისი სულით ყოვლის შემქმნელო! გადმოხედე შენი წმინდა და საშინელი თვალით და დაარღვიე შენი წმინდა ნების მოწინააღმდეგეთა საძაგელი ჯადოქრობა; დაე, გაიფანტოს მათი უძლური განზრახვა და ნუ შეუშლის ხელს სულს, რომელიც უკუნისამდე შენში – ღმერთში – იმყოფება!
ხოლო კერპთაყვანისმცემელნი, როდესაც გაიგეს, რომ წმინდა ბასილი ასე ხმამაღლა ლოცულობდა, მეტად განრისხდნენ მასზე, და ერთ-ერთი მათგანი, სახელად მაკარი, გაიქცა და წმინდანი შემოკრა სიტყვებით:
– რა შემოგივლია მთელი ქალაქი, რატომ ამღვრევ ხალხს და აუქმებ მეფის მიერ გამოცემულ ღვთისმსახურების კანონს?
მიუგო მას წმინდანმა: – დაე, შემუსროს ღმერთმა შენი ბაგენი, ეშმაკის ტყვევ! მე არ ვაუქმებ თქვენს კანონს, არამედ ის, ვინც ცაშია, უხილავი ძალით ანგრევს მას და გაანადგურებს, და დაღუპავს თქვენ ყველას, ვიდრე საბოლოოდ არ დაუძლურდებით და არ დაიმკვიდრებთ თქვენთვის გამზადებულ მარადიულ სიკვდილს.
უღმრთო ხალხმა, რისხვით აღვსილმა, იგი იგემონ სატურნიუსთან წაიყვანა და უთხრა: – ეს კაცი ამღვრევს ჩვენს ქალაქს და მრავალს აცდუნებს და შეჰყავს ცდომილებაში, ახლა კი ისეთ თავხედობამდე მივიდა, რომ სამსხვერპლოების დანგრევას ბრძანებს და არ ერიდება მეფის გმობას.
იგემონმა სატურნიუსმა ჰკითხა წმინდანს: – ვინ ხარ შენ, რომ ასეთ საქმეს ბედავ?
წმინდა ბასილი მიუგო: – მე ქრისტიანი ვარ; ეს სახელი ჩემთვის ყოვლად საპატიოა.
თქვა სატურნიუსმა: – რატომ არ აკეთებ იმას, რაც ქრისტიანს ეკადრება?
წმინდანმა მიუგო: – სამართლიანად მირჩევ მე, იგემონო. ჭეშმარიტად, საჭიროა, რომ ქრისტიანის კეთილი საქმეები ყველასთვის ცხადი გახდეს, როგორც გვასწავლის წმინდა სახარება: „ასე გაბრწყინდეს თქვენი ნათელი კაცთა წინაშე, რათა იხილონ თქვენი კეთილი საქმენი და ადიდონ თქვენი ზეციერი მამა“.
– რატომ არღვევ ჩვენს ქალაქს და ყველგან გმობ მეფეს, თითქოს მან დაარღვია კარგი კანონები?
წმინდანმა უპასუხა:
– მე არ ვგმობ თქვენს მეფეს; მაგრამ მე ვიცნობ უზენაეს მეფეს: ის ღმერთია, რომელიც ზეცაში ცხოვრობს, მას მისი ღირსეული მსახურები – ჩვენი მამები – ყველგან თაყვანს სცემენ გულის სიწმინდით; მას შეუძლია მოკლე დროში დაანგრიოს თქვენი უგუნური დადგენილი უღმერთობა.
სატურნინმა თქვა:
– განა მეფის მიერ დადგენილ კანონს სამართლიანად არ მიიჩნევ?
წმინდანმა უპასუხა:
– როგორ შეიძლება იყოს სამართლიანი კანონი, რომელიც ბრძანებს, გაცოფებული ძაღლის მსგავსად, რომელიც სამსხვერპლოსთან ხორცს ჭამს და მის წინ ყეფს, – ადამიანის სხეული დაადო სამსხვერპლოზე, დაღვარო სისხლი და ჩვილები მსხვერპლად შეწირო დემონებს? როგორ შეიძლება ასეთი კანონი სამართლიანად ეწოდოს?
სატურნინმა თქვა:
– შეწყვიტე სიცრუე, ამაყო, და დაემორჩილე მეფეს!
წმინდა ბასილმა უპასუხა:
– ზეციურ მეფეს ვემორჩილებოდი აქამდე და ახლაც ვემორჩილები, და არასოდეს გადავუხვევ მისდამი წმინდა რწმენას.
– რომელზე მეუბნები, – თქვა სატურნინმა, – ზეციურ მეფეზე, რომელსაც ემორჩილები?
– მე ვამბობ, – უპასუხა წმინდანმა, – მასზე, ვინც ზეცაში ზის და ყველაფერს ხედავს; ხოლო ის მეფე, რომელსაც შენ აქებ, ის მიწიერი მეფეა და მაშინვე, როგორც ადამიანი, დაეცემა და იქნება დიდი მეფის ხელში.
ეს რომ გაიგონა, სატურნინი განრისხდა და უბრძანა წმინდანი გაეძარცვათ, ჩამოეკიდათ და რკინის იარაღებით დაეგლიჯათ მისი სხეული. ის კი, ჩამოკიდებული და წამების გადამტანი, ლოცულობდა ღმერთს.
როდესაც წმინდანს აწამებდნენ, ჰეგემონმა თქვა:
– ბასილ, ახლა შენ ასეთი საშინელი ტანჯვა მიიღე, დაემორჩილე მეფეს.
წმინდანმა უპასუხა:
– ჰოი, გააფთრებულო ადამიანო და ქრისტიანული იმედისგან უცხოო! მე უკვე ვთქვი, რომ მე ვემორჩილები ჩემს ღმერთს, როგორც ჭეშმარიტ მეფეს, მწამს მისი, და არ შემიძლია მისგან განდგომა.
როდესაც მსახურები, რომლებიც წმინდანს აწამებდნენ, დაიღალნენ, სატურნინმა უბრძანა მათ შეეწყვიტათ და კვლავ უთხრა წმინდანს:
– დაგვეთანხმე და შესწირე მსხვერპლი ჩვენს ღმერთებს.
წმინდანმა უპასუხა:
– არ ვეთაყვანები ამაო ღმერთებს და არ ვიქნები სულების მკვლელი მსხვერპლშეწირვების მონაწილე.
მაშინ ჰეგემონმა უბრძანა წამებულის საპყრობილეში წაყვანა; იქით მიმავალ წმინდანს შეხვდა ერთი ელინი, სახელად ფილიქსი, და უთხრა მას:
– როგორ, ბასილ, შენ თვითონ მიდიხარ დაღუპვისკენ? განა არ ჯობდა ღმერთების მეგობარი გამხდარიყავი და მიგეღო მეფის მიერ დაპირებული ძღვენი? ხომ სასტიკად იტანჯები და დიდხანს კიდევ, და დამსახურებულად: შენ თვითონ მოისურვე ეს.
მას წმინდანმა უპასუხა:
– განვედ ჩემგან, გარყვნილი და უღმერთო, შენ არ იცი ჭეშმარიტი აღთქმები ზეციური მარადიული მეფის ქრისტესი და არც ღირსი ხარ მათი ცოდნისა: როგორ შეგიძლია სიბნელეში დაინახო ჭეშმარიტების ნათელი და შეიცნო შენს გარშემო არსებული წყვდიადი?
ამ სიტყვებით წმინდა ბასილი საპყრობილეში შევიდა.
ჰეგემონმა სატურნინმა კი წერილი გაუგზავნა მეფე იულიანეს და აცნობა მას პრესვიტერ ბასილის ამბავი. მეფემ მაშინვე გაგზავნა ანკირაში ვინმე ელპიდი, ურწმუნოების მასწავლებელი, რომელიც მანამდე ქრისტიანი იყო, შემდეგ კი განდგომილი გახდა, მასთან ერთად კი გაგზავნა სხვა უღმერთო, ასევე ყოფილი ქრისტიანი და შემდეგ ზეციური საგანძურისგან განდგომილი, სახელად პიგასიუსი. ანკირისკენ მიმავალ გზაზე, ნიკომიდიაში, მათ იპოვეს ასკლიპიუსი, კერპთაყვანისმცემელი ქურუმი და, ისიც თან წაიყვანეს, სამივე, თითქოს ეშმაკის ლაშქრის სამი მეთაური, მივიდნენ ქალაქ ანკირაში; ხოლო წმინდა ბასილი, საპყრობილეში მჯდომი, განუწყვეტლივ დღე და ღამე აქებდა და ადიდებდა ღმერთს. მეორე დღეს პიგასიუსი მივიდა წმინდა ბასილთან საპყრობილეში და, მიესალმა რა მას, უთხრა:
– გიხაროდეს, ბასილ.
მას წმინდანმა უპასუხა:
– არ გაქვს შენ არანაირი სიხარული, დამნაშავეო და მატყუარავ, არ გაქვს შენ ხსნა, რომელიც ოდესღაც ქრისტეს წყაროდან სვი; ახლა შენ – დამპალი ჭაობი ხარ, მსხვერპლად შეწირულ ხორცს შთანთქავ; ადრე შენ იყავი საღმრთო საიდუმლოებათა თანაზიარი, ახლა კი პირველ ადგილზე ზიხარ დემონურ ტრაპეზზე; ადრე შენ იყავი ჭეშმარიტების მასწავლებელი, ახლა კი დაღუპვის წინამძღოლი; ადრე შენ დღესასწაულებს წმინდანებთან ერთად აღნიშნავდი, ახლა კი სატანის მსახურებთან ერთად ხარ მხიარული; ადრე შენ შეცდომილებს სიბნელიდან სინათლისკენ მიუძღოდი, ახლა კი თვითონ ხარ მთლიანად სიბნელით მოცული. როგორ დაღუპე შენი იმედი და დაკარგე სულიერი საგანძური? რას იზამ, როცა მოკვდები?
ეს რომ თქვა, წმინდა ბასილი მიმართა უფალს.
– განდიდდი, ღმერთო, შენი მონების მიერ შეცნობილო და შენი, თავისი ღმერთის, ხილვის მსურველთა ნათლისკენ მიმმავალო, შენზე მინდობილთა განმადიდებელო, შენი კანონის მოძულეთა სირცხვილით აღმავსებელო, ზეციური მკვიდრთაგან ქებულო და მიწაზე ადამიანთაგან თაყვანებულო. ინებე, ღმერთო მაღალო, ჩემი, შენი მონის სულიდან ეშმაკისეული ბორკილების ჩამოგდება, რათა თავი ავარიდო სიმართლის მოძულეთ, რომლებიც ტრაბახობენ, რომ შემკრავენ და დამძლევენ!
პიგასი კი, ეს რომ მოისმინა, დაბნეული განშორდა მას, დაბრუნდა თავის მეგობრებთან და გადასცა მათ ბასილის ყველა სიტყვა; მაშინ ისინი განრისხდნენ, როცა პიგასი დაბნეული იხილეს, წავიდნენ და იგემონს უთხრეს ამის შესახებ. იგემონმა კი მაშინვე ბრძანა წმინდანის წამებაზე მიყვანა; წმინდა მოწამემ, სამსჯავროზე წარმდგარმა, უთხრა იგემონს:
– იმოქმედე, როგორც გენებოს.
ელპიდი, ეს რომ მოისმინა, რომ ბასილი ასე გაბედულად ლაპარაკობდა, უთხრა მსაჯულს:
– გაგიჟებულა ეს უსჯულო! თუ ახლა, წამების შემდეგ, ღმერთებს თაყვანისცემაზე დასთანხმდება, შეწყალებული იქნება; თუ არ მოინდომებს, მაშინ ის თავად მეფეს მივანდოთ საწამებლად.
განრისხებულმა იგემონმა ბრძანა, წმინდანი კვლავ შიშველი დაეკიდათ და დიდხანს ეკვნიტათ მისთვის რკინით გვერდები, შემდეგ კი კვლავ საპყრობილეში ჩაეგდოთ, მძიმე ბორკილებით დაბმული.
რამდენიმე დღის შემდეგ მეფე იულიანე, აღმოსავლეთის ქვეყნებში გამგზავრებისას, ანკირაში ჩავიდა; მის შესახვედრად გამოვიდნენ ეშმაკის მსახურები კერპით, რომელსაც ჰეკატე ერქვა; პალატაში შესვლისას მან მოიწვია კერპთაყვანისმცემელი ქურუმები და ოქროთი დააჯილდოვა ისინი. მეორე დღეს, სანახაობების დროს, ელპიდიმ შეახსენა მეფეს ბასილის შესახებ, და მეფემ, სანახაობები მიატოვა, ბრძანა ბასილი თავის პალატაში მოეყვანათ. და მოვიდა წმინდა ბასილი და მეფის წინაშე წარდგა ნათელი სახით, საოცარი სილამაზით. და უთხრა მას იულიანემ:
– რა გქვია?
წმინდანმა უპასუხა:
– თანმიმდევრობით გეტყვი, ვინ ვარ. უპირველესად, მე ქრისტიანი მქვია, ხოლო ქრისტეს სახელი მარადიულია და ადამიანურ გონებაზე მაღალია; შემდეგ, ადამიანები მე ბასილის მეძახიან; თუ ქრისტეს სახელს, რომელიც მომეცა, უბიწოდ შევინარჩუნებ, ქრისტესგან უკვდავ ჯილდოს მივიღებ განკითხვის დღეს.
მეფე იულიანემ თქვა:
– ნუ ცდები, ბასილი, რადგან კარგად ვიცი თქვენი საიდუმლოებები: შენ გწამს იმისი, ვინც სამარცხვინო სიკვდილი მიიღო პონტოელი პილატეს დროს.
წმინდანმა უპასუხა:
– მე არ ვცდები: შენ ცდები, მეფეო, რადგან განდგომილი გახდი და ზეციური სასუფეველი დაკარგე. მე მწამს ჩემი ქრისტე, რომელიც შენ უარყავი, რომელმაც მოგცა შენ ეს მიწიერი სამეფო; მაგრამ ის მალე წაგერთმევა, რათა შეიცნო, რომელი ღმერთი განარისხე.
– შენ ეშმაკეული ხარ, უგუნურო, – თქვა იულიანემ, – არ იქნება ისე, როგორც შენ გინდა!
წმინდანმა განაგრძო:
– შენ არ გახსოვს ქრისტეს მონებისთვის გამზადებული ჯილდოები, არ შეგრცხვა საკურთხევლისა, რომელმაც გიხსნა მოკვლისგან, როცა შენ, რვა წლის ბავშვს, მოკვლას გიპირებდნენ და წმინდა ადგილას იყავი გადამალული; შენ არ შეასრულე კანონი, რომელსაც საკუთარი პირით ხშირად ქადაგებდი, როცა კლირიკოსი იყავი! ამის გამო ქრისტე, დიდი მეუფე, არ გიხსენებს თავის მარადიულ სასუფეველში, არამედ ამ დროებით სამეფოსაც მალე წაგართმევს შენ; შენი სხეული არ იქნება ღირსი დაკრძალვისა, როცა სასტიკი სენით ამოიხდი სულს. ეს იწინასწარმეტყველა წმინდანმა იულიანეს სწრაფი სიკვდილის შესახებ, რომლის გვამიც დაკრძალვის შემდეგ დედამიწამ თავისი წიაღიდან გამოაგდო.
მაშინ იულიანემ თქვა:
– უღმერთო! მე მინდოდა შენი გაშვება, მაგრამ იმის გამო, რომ უსირცხვილოდ იმეორებ შენს უგუნურ სიტყვებს და უარყოფ ჩემს რჩევას, მეტიც, შეურაცხყოფ მე სხვადასხვა საყვედურებით, ჩემი უდიდებულესობა ბრძანებს, რომ ყოველდღე შენი კანიდან შვიდი ღვედი ამოჭრან.
მან უბრძანა ფრუმენტინს, ფაროსანთა უფროსს, წაეყვანა ბასილი და ყოველდღე მისთვის კანის ნაწილი აეძროთ, შვიდი ღვედის ამოჭრით. ფრუმენტინი გულმოდგინედ ასრულებდა ბრძანებას, ხოლო წმინდანი გაბედულად ითმენდა ქრისტესთვის ასეთ ტანჯვას.
როცა რამდენიმე დღეში მთელი მისი კანი უკვე გაძრობილი იყო და ღვედებად ეკიდა მხრებზე, როგორც წინიდან, ისე უკნიდან, მოწამემ უთხრა უფროსს:
– ახლა მინდა მეფესთან წასვლა და მასთან საუბარი.
უფროსი ძალიან გაუხარდა მის სიტყვებზე, ეგონა, რომ მას კერპებისთვის თაყვანისცემა უნდოდა, წავიდა მეფესთან და აცნობა მას ასე:
– ხელმწიფე მეფეო! ბასილიმ ვერ გაუძლო ტანჯვას და სურს დაემორჩილოს შენს უდიდებულესობას.
მეფე წავიდა ასკლეპიოსის ტაძარში და ბრძანა იქ მოეყვანათ მისთვის მოწამე. მეფის წინაშე წარმდგარმა, წმინდა ბასილიმ უთხრა მას:
– სად არიან შენი ქურუმები და წინასწარმეტყველები, რომლებიც ჩვეულებრივ შენთან ერთად არიან ხოლმე? უთქვამთ თუ არა მათთვის, რატომ მოვედი შენთან? იულიანემ უპასუხა: – ვფიქრობ, შენ ჭკვიანი კაცი ხარ, მიხვდი შენს მდგომარეობას, გსურს ჩვენთან შეერთება და ამიერიდან მსხვერპლს შესწირავ ღმერთებს. წმინდანმა თქვა: – იცოდე, მეფეო, რომ ისინი, ვისაც შენ ღმერთებს უწოდებ, არაფერია; ესენი ყრუ და ბრმა კერპები არიან, ხოლო მათში მორწმუნეებს ჯოჯოხეთში მიათრევენ.
ამის თქმის შემდეგ, მან მოიგლიჯა მისი სხეულიდან ჩამოკიდებული ერთ-ერთი ღვედი და მეფეს სახეში ესროლა სიტყვებით: – აიღე, იულიანე, და შეჭამე, თუ ასეთი საკვებით ტკბები; ჩემი სიცოცხლე კი ქრისტეა, და მისთვის სიკვდილი ჩემთვის – მონაპოვარია: ის ჩემი შემწეა, მას ვესავ, მისთვის ვიტან ამ წამებას!
ქრისტიანებს შორის მაშინვე გავრცელდა ხმა წმინდა ბასილის ასეთი გაბედული საქციელის შესახებ, და ყველა ადიდებდა მას ქრისტეს ასეთი დიდებული აღიარებისთვის და იმ მამაცური საქმისთვის, რომლითაც მან შემარცხვინა მტანჯველი.
ფრუმენტინს, ფაროსანთა პოლკის უფროსს, რომელმაც წმინდა მოწამე ბასილი მეფესთან მიიყვანა, როდესაც დაინახა, რა ჩაიდინა ბასილიმ, როგორ მოიგლიჯა თავისი სხეულიდან ღვედი და იულიანეს სახეში ესროლა თავხედური სიტყვებით, შერცხვა და შეეშინდა მეფის რისხვის: მან დაინახა, როგორ შეეცვალა მეფეს სახე რისხვისგან, და მეფე განრისხდა არა იმდენად მოწამეზე, რამდენადაც მასზე, რადგან მან პატიმარი მეფის სახის ასეთ შეურაცხყოფაზე მიიყვანა. მაშინვე ხელი სტაცა მოწამეს, მეფეს ემალებოდა, მიიყვანა პრეტორიუმში და, სასტიკი მრისხანებით სუნთქავდა, ბრძანა, ეწამებინათ იგი იმაზე მეტად, ვიდრე აწამებდა მას მთელი ამ დღეების განმავლობაში, და არა მხოლოდ მთელი კანი გააძრო მოწამეს, არამედ ისე დაუფლითა მთელი სხეული, რომ შიგნეულობა გამოუჩნდა. წმინდა ბასილი კი ასეთი წამების შუაგულში ასე ლოცულობდა ღმერთს:
– კურთხეულ ხარ, უფალო ღმერთო, ქრისტიანთა იმედო, დაცემულთა აღმდგენო, დამხობილთა აღმადგინებელო, შენზე მოიმედეთა ხრწნილებისგან განმათავისუფლებელო, ჩვენი ტანჯვის მცოდნეო, კეთილო და გულუხვო, მოწყალეო და სულგრძელო, მოიხილე შენი დიდების მაღალი ტახტიდან, მომეც მე ერთგულად დავასრულო ჩემი სიცოცხლე და ღირსი გამხადე შენი საუკუნო და უკვდავი სასუფევლისა!
შემდეგ, როდესაც უკვე საღამო დადგა, ფრუმენტინმა ბრძანა, წმინდანი საპყრობილეში ჩაეგდოთ, ხოლო იულიანე დილით ადრე გავიდა ქალაქიდან, არ ღირსა მასთან შეხვედრა, და ანტიოქიაში გაემგზავრა. ფრუმენტინი კი, ხედავდა რა, როგორ ბრაზობდა მასზე მეფე ბასილის გამო, კიდევ უფრო გააფთრდა წმინდა ბასილის მიმართ და, საპყრობილედან გამოიყვანა რა, უთხრა მას:
– მაშ რა, ყველა ადამიანზე უგუნურესო! შესწირავ მსხვერპლს ღმერთებს, როგორც მეფემ ბრძანა, თუ არა? რა გადაწყვიტე: დაემორჩილო სამეფო ბრძანებას თუ ტანჯვაში დაიღუპო?
უპასუხა მას წმინდა მოწამე ბასილიმ: – უგუნურო და უღმერთო! დაგავიწყდა, რამდენი ღვედი გააძრე ჩემი სხეულიდან გუშინ და წინა დღეებში, როგორ ნაზდებოდნენ და ტიროდნენ ყველა, ჩემზე რომ იყურებოდნენ, ხედავდნენ რა, რა ტანჯვას მაყენებდი მე, ღვთისმგმობელო! და ხედავ: მე ისევ, ჩემი ქრისტეს მადლით, ჯანმრთელად ვდგავარ შენ წინაშე. ეშმაკთა მსახურო, სასტიკო და უადამიანო! ამცნე შენს მტანჯველ მეფე იულიანეს, რა ძალა აქვს ქრისტე ღმერთს, რომელიც მან მიატოვა; ის, ეშმაკისგან შეცდენილი, დაღუპა თავისი სული; მე უკვე აღარ გავიხსენებ, როგორ იხსნა იგი ქრისტე ღმერთმა სიკვდილისგან, დაიცვა რა თავისი წმინდა მღვდლებით წმინდა ეკლესიის საღმრთო ტრაპეზის ქვეშ; მან დაივიწყა მისი კეთილმოქმედებანი, საკუთარ თავს უარყო და გაექცა მას. მე კი ჩემს ქრისტეზე ვამყარებ იმედს, რომ მალე მიუზღავს მას მისი საქმეების მიხედვით, და დაიღუპება საწყალი განდგომილი ტანჯვაში!
ფრუმენტინმა უთხრა: – შენ ეშმაკეულობ, უგუნურო! დაუმარცხებელმა მბრძანებელმა იულიანემ, თავისი კაცთმოყვარეობისა და შენდამი გულმოწყალების გამო, გიბრძანა ჩვენთან ერთად აღგენიშნა დღესასწაული, შეგეწირა მსხვერპლი და საკმეველი გეკმია; შენ კი არ ისურვე დაემორჩილებინე, არამედ, პირიქით, თავხედურად ჯერ მეფე შეურაცხყავი, შემდეგ კი მეც უბედურებაში ჩამაგდე; მე მიგიზღავ შენი საქმეების მიხედვით ისეთი ტანჯვით, რომლითაც სწრაფად განშორდები სიცოცხლეს.
ამ სიტყვებით ფრუმენტინმა ბრძანა, გაეხურებინათ რკინის ღეროები და მათით ერჭოთ წმინდანს მხრებსა და მუცელში. ასეთ ტანჯვაში წმინდა ბასილი დაეცა მიწაზე, ხმამაღლა ლოცულობდა ღმერთს და ამბობდა:
– ნათელო ჩემო, ქრისტე! სასოებაო ჩემო, იესო! მშვიდო ნავსაყუდელო ტალღებით დევნილთათვის! გმადლობ შენ, უფალო ღმერთო მამათა ჩემთაო, რამეთუ ჯოჯოხეთის უფსკრულიდან იხსენი სული ჩემი და შეინარჩუნე ჩემში შენი სახელი უბილწველად! ნეტარმც გამარჯვებულმა დავასრულო ჩემი სიცოცხლე და დავიმკვიდრო საუკუნო სიმშვიდე, შენგან, დიდი მღვდელმთავრისა იესო ქრისტეს, უფლისა ჩვენისაგან ჩემს მამათათვის მიცემული აღთქმისამებრ! ახლა კი მშვიდობით მიიღე ჩემი სული, რომელიც მუდმივად ამ აღმსარებლობაშია! შენ მოწყალე ხარ და დიდია შენი მოწყალება, რომელიც ცხოვრობ და მარადისობაში იმყოფები, ამინ.
ასეთი ლოცვის აღვლენის შემდეგ, როდესაც მოწამის მუცელი უკვე მთლიანად დაჩხვლეტილი იყო გახურებული კეტებით, მან ტკბილი ძილით მიიძინა, სული თავისი ღვთის ხელში მიაბარა. ასე აღესრულა წმინდა ბასილი მოწამებრივ აღმსარებლობაში 28 იანვარს. მალევე, განდგომილი იულიანეს მოკვდინებისა და დაღუპვის შემდეგ, 22 მარტს, ქრისტიანებმა ცხადად მიაგეს პატივი მოწამის მრავალვნებულ სხეულს და ამ დღეს დააწესეს მისი ხსენება. მისმა მამაცურმა ვნებამ განამტკიცა ყველა ქრისტიანი რწმენაში იესო ქრისტეს მიმართ, უფლისა ჩვენისა, რომლის დიდება და სასუფეველი უსასრულოა უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
წმიდა მოწამე დროზიდა
იმპერატორ ტრაიანეს ბრძანებით, ქრისტეს აღმსარებლებს ყოველდღიურად სიკვდილით სჯიდნენ და მათ სხეულებს უპატიო და უწმინდურ ადგილებში ყრიდნენ. ამ დროს, ღვთის მცნებების აღსრულებაში მოღვაწენი და თავიანთ ღვაწლს თავმდაბლურად შემსრულებელნი, მარხვასა და თავშეკავებაში ატარებდნენ ცხოვრებას ზოგიერთი ქრისტიანი ქალწული, მათი მოძღვარი დედები ყოველთვის აგროვებდნენ წმიდა მოწამეთა სხეულებს, სურნელოვანი ნელსაცხებლებით ცხებდნენ, სუფთა სუდარაში ახვევდნენ და თავიანთ სადგომებში კრძალავდნენ. იმპერატორ ტრაიანეს ასულმა, დროზიდამ, ეს ამბავი რომ შეიტყო, ერთ ღამეს, როდესაც ყველა მისი მსახური ღრმა ძილს იყო მიცემული, მივიდა ამ ქალწულებთან, თან ძვირფასი სამოსი მიჰქონდა და სთხოვდა, რომ მათთან ერთად წასვლის ნება მიეცათ, რათა მასაც აეღო წმიდა მოწამის პატიოსანი სხეული.
ამასობაში, ვინმე ანდრიანმა, დროზიდას საქმრომ და იმპერატორის ახლო მეგობარმა, მას ასეთი რჩევა მისცა:
– ყოვლისშემძლე ხელმწიფეო! ბრძანე, დააყენონ მეომრები სიკვდილმისჯილი ქრისტიანების დასაცავად, რათა გამოაშკარავდეს, თუ ვინ იპარავს მათ სხეულებს.
ტრაიანემ ბრძანა, აღესრულებინათ ეს რჩევა, და მეომრებმა, რომლებიც საგუშაგოზე დააყენეს, მთელი ღამის განმავლობაში სიფხიზლეში იყვნენ, შეიპყრეს ხუთი ზემოხსენებული ქრისტიანი მოძღვარი დედა, მათთან ერთად კი ტრაიანეს ასული, დროზიდაც, და როცა გათენდა, ყველა მათგანი იმპერატორთან მიიყვანეს. დროზიდას დანახვისას, ტრაიანი შეშინდა და მცველებს უბრძანა, მკაცრად დაეცვათ იგი ჩაკეტილ სადგომში, იმ იმედით, რომ, შესაძლოა, მოინანიებდა და გამოსწორდებოდა. მოძღვარ ქალწულთათვის კი ბრძანა, გამოეჭედოთ დიდი ქვაბი და ჩაეგდოთ ისინი მასში, მათთან ერთად კი – დიდი რაოდენობით სპილენძი შესადნობად, რათა სპილენძი მათ სხეულებთან ერთად გამოდნობილიყო და ისინი მასში დამწვარიყვნენ. ამ სპილენძისგან მან ბრძანა, გამოეჭედოთ სამსხვერპლო სამფეხები და დაედგათ ისინი მის მიერ ახლად აშენებულ აბანოში, რომელიც აპოლონის დღესასწაულზე პირველად უნდა გაცხელებულიყო და გახსნილიყო ავადმყოფობათა საკურნებლად და მის თანამოაზრე წარმართთა თაყვანისმცემელთათვის შრომისაგან დასასვენებლად. როდესაც იმპერატორის ბრძანება აღსრულდა: ქრისტეს წმიდა მოწამეები დაწვეს და სამსხვერპლო სამფეხები გამოჭედეს, – აბანო გაახურეს და ყველგან აუწყეს ხალხს, რომ:
– ყოველმა, ვისაც წყალობენ განსაცდელებისგან მხსნელი ღმერთები და ვინც იმპერატორის ერთგულია, შევიდეს ამ საინტერესო აბანოში მისი გახსნის აღსანიშნავად.
ამ მოწოდებისას ხალხმა მაშინვე დაიწყო აბანოსკენ შეკრება, და პირველი, ვინც მივიდა, კარების ზღურბლზე გადაბიჯებისას, მიწაზე დაეცა და სული განუტევა. იგივე მოხდა ყველა მათგანთან, ვინც მასთან ერთად მიუახლოვდა ზღურბლს, ისე რომ ვერავინ შეძლო შესვლა აბანოს პირველ კარებშიც კი. ტრაიანემ, ეს რომ შეიტყო, თავისი წარმართული ღმერთების ქურუმები მოიხმო და უთხრა მათ:
– რა მოხდა ასეთი? ნუთუ ეს ქრისტიანთა ჯადოქრობისგან არის?
– არა, მეფეო, – უპასუხეს ქურუმებმა, – ეს მოხდა იმ სამფეხებისგან, რომლებიც შენი ბრძანებით გადნობილი სპილენძისგან გაკეთდა, რომელშიც ქრისტიანი ქალწულები დაწვეს. ბრძანე, მოაცილონ ისინი და სხვა დააყენონ, და მაშინ შენ მიერ ჩაფიქრებული საქმე უპრობლემოდ აღსრულდება.
როდესაც ქურუმთა ეს რჩევა აღსრულდა, ანდრიანმა უთხრა იმპერატორს:
– მეფეო, ნება მომეცი, კვლავ გადავადნო მოცილებული სამფეხები, მათგან გავაკეთო ხუთი შიშველი ქალწულის ქანდაკება, შენს მიერ სიკვდილით დასჯილი ქრისტიანი მოძღვარი დედების მსგავსი, და მათ შესარცხვენად და სალანძღავად დავდგა ეს ქანდაკებები შენი საიმპერატორო აბანოს შესასვლელის წინ.
ტრაიანემ მაშინვე გამოთქვა ამაზე თანხმობა, და ქანდაკებებიც გაკეთდა. როდესაც ისინი დანიშნულ ადგილებზე დადგეს, ტრაიანემ სიზმარში იხილა სამოთხეში მძოვარი ხუთი წმიდა კრავი და მათ მწყემსი საშინელი მწყემსი, რომელმაც უთხრა მას:
– ო, უსჯულოესო და უღმრთოესო მეფეო! ისინი, ვისი გამოსახულებების დადგმაც შენ შერცხვენისათვის განიზრახე, კეთილმა და მოწყალე მწყემსმა წაგართვა და ამ ადგილას დაასახლა, სადაც დროთა განმავლობაში მოვა შენი ასული, წმიდა კრავი დროზიდაც.
გამოღვიძებისას, უღმრთო და უსჯულო ტრაიანი მძვინვარებაში მოვიდა, რადგან წმიდა ქალწულმა მოწამეებმა სიკვდილის შემდეგაც შეარცხვინეს მისი ჩანაფიქრი, და ბრძანა, ქალაქის მოპირდაპირე ბოლოებში ორი ღუმელი გაეცხელებინათ და ყოველდღიურად ენთოთ, მათზე კი გაეკეთებინათ წარწერა, რომელიც მის სამეფო ბრძანებას გამოხატავდა და შეიცავდა შემდეგს:
– გალილეველნო კაცნო!
ჯვარცმულის თაყვანისმცემელნო, გადაირჩინეთ თავი უამრავი ტანჯვისგან, ჩვენ კი შრომისგან, შესწირეთ მსხვერპლი ღმერთებს. ხოლო თუ ამის გაკეთება არ გსურთ, მაშინ თითოეულმა თქვენგანმა ნებაყოფლობით, რა გზითაც სურს, ჩააგდოს თავი ამ ღუმელში.
მას შემდეგ, რაც იმპერატორისგან ასეთი ბრძანება გამოვიდა და წმინდა დროსიდას ყურამდე მიაღწია ხმამ, რომ ქრისტიანები ქრისტეს რწმენისა და მისდამი სიყვარულის გამო თავს ყრიდნენ ღუმელებში, მან, ცისკენ აღაპყრო თვალები და თქვა:
– უფალო მეუფეო, იესუ ქრისტე, ძეო ღვთისაო, თუ შენი ნებაა, რომ მე გადავრჩე და თავი ავარიდო ჩემი უღმერთო მამის, ტრაიანეს, გიჟურ ღვთისმსახურებას, მაშინ შენ თვითონ დამეხმარე გავთავისუფლდე უკანონო ანდრიანესთან ქორწინებისგან და ავიდე ცაში, სადაც უკვე იმყოფებიან ის ხუთი მოძღვარი, რომელთაც განმაძლიერეს შენს შიშში. ჩააძინე ღრმა ძილით ჩემი მცველები, რათა შევძლო აქედან გაქცევა.
ამ სიტყვების თქმის შემდეგ, წმინდა დროსიდამ მოიხსნა თავისი სამეფო ღირსების ნიშნები და ჩუმად გამოვიდა თავისი ტყვეობიდან, ისე რომ დარაჯებიდან არავის შეუმჩნევია იგი. იმ დროს, როცა ის მიდიოდა, რათა თავი ერთ-ერთ ღუმელში ჩაეგდო, თავისთვის ფიქრობდა და ამბობდა:
– როგორ მივალ ღმერთთან, როცა საქორწინო სამოსი არ მაქვს, ანუ არ ვარ მონათლული: ხომ უწმინდური ვარ. მაგრამ, მეუფეო მეუფეთაო, უფალო, იესუ ქრისტე, შენს გამო დავტოვე ჩემი სამეფო მდგომარეობა, რათა ღირსი გამხადო, თუნდაც მეკარე ვიყო შენს სასუფეველში; მომნათლე მე თვითონ შენი სულიწმიდით.
და ეს რომ თქვა, წმინდა დროსიდამ ამოიღო მირონი, რომელიც ყველა თავისი საგანძურიდან თან წაიღო, და სცხო იგი თავის ყველა ასოს, შემდეგ კი შევიდა გზად მდებარე ნაკადულის წყალში და თვითონ მოინათლა, წარმოთქვა რა სიტყვები:
– ინათლება ღვთის მხევალი დროსიდა მამის, ძისა და სულიწმიდის სახელითა.
ამის შემდეგ, მკაცრ მარხვაში მყოფმა, იგი შვიდი დღის განმავლობაში იმალებოდა. ამ დროს ის ზოგიერთმა ქრისტიანმა იპოვა და მისი მონათხრობიდან მის შესახებ ყველაფერი ზემოთქმული შეიტყვეს. ნათლობიდან მერვე დღეს წმინდა მოწამემ, ილოცა რა, გააკეთა ის, რაც ადრე ჰქონდა ჩაფიქრებული და ასე მიიცვალა უფალთან.