წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
ღირსთა მამათა ჩვენთა იოანეს, სერგისა და პატრიკეს ვნება
უწმინდესი იერუსალიმელი პატრიარქის ილიას, რომელიც იმავე სახელის მეორე პატრიარქი იყო წმინდა ქალაქ იერუსალიმში, უკვე აგარიანთა ხელში მყოფ ქალაქში, ჟამს (ხოლო კონსტანტინოპოლში ამ დროს მეფობდნენ კონსტანტინე და ირინე), აგარიანებს შორის შინააშლილობა მოხდა, რამაც დიდად ააოხრა ქვეყანა: ბარბაროსები ერთმანეთთან ომით აჩანაგებდნენ არა მხოლოდ სოფლებს, არამედ ქალაქებსაც, როგორიცაა ელევთეროპოლი, ასკალონი, ღაზა, სკარიფია და სხვანი. მოულოდნელი თავდასხმებით, თუმცა ყველა ადამიანს არ ხოცავდნენ, მაგრამ ძარცვავდნენ მთელ ქონებას და კლავდნენ მათ, ვინც წინააღმდეგობას უწევდა; გზებზე ჩასაფრებებს აწყობდნენ, იჭერდნენ გამვლელებს, სცემდნენ, აზიანებდნენ და ბოლო პერანგამდე ძარცვავდნენ; კარგი იყო, თუ გაძარცვულ, ნაცემ და დასახიჩრებულ მგზავრს ცოცხალს უშვებდნენ. მაშინ წმინდა ქალაქი იერუსალიმიც დიდ შიშში იყო; იქ მიდიოდნენ გარშემო ქალაქებისა და სოფლების მცხოვრებლები; ისინი იცავდნენ კედლებს და ემზადებოდნენ ბარბაროსთა ყაჩაღური თავდასხმების მოსაგერიებლად.
იმ დროს წმინდა ხარიტონის სახელგანთქმული სავანე ისე ძლიერ განადგურდა, რომ შემდეგ ვეღარ აღდგა, არამედ საბოლოოდ გაუკაცრიელდა; და ღირსი სავას ლავრამაც მრავალი მწუხარება გადაიტანა; მასში სხვადასხვა ადგილიდან შეიკრიბნენ წმინდა მამები და ღირსი იღუმენის, ბასილის წინამძღვრობით, მარხვითი ცხოვრებით სათნოეყოფოდნენ ღმერთს.
აგარიანთა შინააშლილობისა და ყაჩაღური თავდასხმების დროს ისინი არსად არ გადიოდნენ თავიანთი სავანედან. თუმცა შეეძლოთ ლავრის დატოვება და იერუსალიმში ბარბაროსებისგან თავის დაღწევა, არ სურდათ იმ წმინდა ადგილის მიტოვება, სადაც თავდაპირველად ქრისტეს უღელი იტვირთეს; ერთხელ უკვე რომ მოკვდნენ ამქვეყნიურისთვის, არ ეშინოდათ სიკვდილისა, არამედ ქრისტეზე მინდობილნი, ამბობდნენ:
– უფალს ჩვენსას, თუ მოისურვებს, შეუძლია გვიხსნას ბარბაროსთა ხელთაგან, – ხოლო თუ მის სამართლიან ნებას სათნო ეყოფა ჩვენი ბარბაროსებისთვის დასახოცად გადაცემა, დაე, უფალმა მალე გამოგვიგზავნოს სულისთვის სასარგებლო ტანჯვა. მივიღოთ, – ეუბნებოდნენ ისინი ერთმანეთს, – სასარგებლო ჩვენი უფლის ხელიდან, ნუ დავბრუნდებით შიშის გამო მდუმარე უდაბნოდან ამქვეყნიურ ამაოებაში, რათა ყველამ არ დაგვგმოს როგორც მშიშრები, რომლებიც არ იცავენ ჩვენი უფლის ბრძანებებს, რომელიც ამბობს:
„ნუ გეშინიათ იმათი, ვინც სხეულს კლავს, სულის მოკვლა კი არ შეუძლია; არამედ უფრო მეტად გეშინოდეთ იმისი, ვისაც შეუძლია სულიც და სხეულიც გეენაში დაღუპოს.“
კარგია იმის ხილვა, ვინც ქვეყნიერებისგან განშორებით უდაბნოში მიდის და ქრისტეს კვალს მიჰყვება; მაგრამ რა ცუდია იმის დანახვა, თუ ისინი, ცოტა ხნით უდაბნოში ცხოვრების შემდეგ, ადამიანთა შიშის გამო იქიდან გაიქცევიან და ქვეყნიერებაში დაბრუნდებიან; დაე, არ დაგვცინოს ჩვენმა საერთო მტერმა ეშმაკმა, რომელიც ბარბაროსების შიშით გვდევნის მდუმარე უდაბნოდან ქალაქში; ის მრავალჯერ იყო ჩვენ მიერ დამარცხებული ქრისტეს, ჩვენი მეფის შემწეობით და გაგვექცა როგორც ძაღლი, სამარცხვინოდ განდევნილი. ჩვენ არ გვჭირდება ქვის კედლები დასაცავად: შეუვალი კედლის ნაცვლად – ჩვენი მფარველი ქრისტეა, ვისაც წმინდა დავითისგან ვისწავლეთ სიმღერა:
„იყავ ჩემთვის კლდე მტკიცე, თავშესაფარი სახლი, რათა მიხსნა მე.“
არა გვაქვს ჯავშანი და მუზარადი, არ გვაქვს ფარები, რათა მტრის ისრები მოვიგერიოთ, მაგრამ გვაქვს სიყვარულის სულიერი იარაღი, სასოების ჯავშანი, „რწმენის ფარი და ხსნის მუზარადი“, რითაც აღვიჭურვით. არა გვაქვს სამხედრო პოლკები, რომლებიც დაგვიცავდნენ მტრებისგან, არამედ „უფლის ანგელოზი გარს ერტყმის მის მოშიშთ და იხსნის“ ჩვენ; „რამეთუ ჩვენთვის სიცოცხლე ქრისტეა და სიკვდილი – მონაპოვარია“. ხომ არც სიყვარულს და არც დროებითი ცხოვრებისადმი მიდრეკილებას არ დაგვიყოლიებია ამ უდაბნოში შემოსვლაზე! რატომ დავსახლდით ამ უდაბურ ადგილას? განა ქრისტეს სიყვარულის გამო არა? თუ აქ მოგვკლავენ, მოგვკლავენ ქრისტეს გამო, ვისთვისაც აქ ვცხოვრობთ.
ამ სიტყვებით ანუგეშებდნენ და ამხნევებდნენ ერთმანეთს და, თავიანთი სხეულები და სულები ღმერთს მიანდეს რა, დარჩნენ ლავრაში. კიდევ ერთი მეტად დამაჯერებელი მიზეზი აკავებდა მათ: მათ ირგვლივ მცხოვრები მეზობლები მტრობდნენ ამ წმინდა ადგილს და სხვა არაფერი უნდოდათ, გარდა იმისა, რომ წმინდა საბას ლავრა გაპარტახებული, ეს ადგილი კი უდაბური და ბერებისგან დაუსახლებელი ენახათ; ლავრა რომ ცოტა ხნით დაეტოვებინათ ძმებს, მტრები მაშინვე მოვიდოდნენ, დაწვავდნენ ეკლესიას და სენაკებს და მთელ სავანეს მიწასთან გაასწორებდნენ. ამის თავიდან ასაცილებლად, წმინდა მამები დარჩნენ ლავრაში. ისინი არ იყვნენ ქარისაგან რხეული ლერწამივით, არამედ კლდეზე დაფუძნებული სვეტებივით, მტკიცედ იდგნენ გამოცდის ქარისა და ქარიშხლების მიმართ; ლავრიდან მხოლოდ კედლების დასაცავად კი არ გამოდიოდნენ, არამედ უფრო მეტად უფალ ქრისტეს სადიდებლად, რომელიც ოდესღაც იყო განდიდებული და მათი დღეებშიც განიდიდდებოდა იმ ადგილას.
ასე აგრძელებდნენ ცხოვრებას ის წმინდა მამები ლავრაში, და უზენაესი მფარველი, ჩვენი ღირსი მამის საბას ლოცვით, იცავდა მათ უვნებლად ბარბაროსთაგან, სანამ არ დადგა მისი წმინდა ნების ჟამი. მართლაც, მიუხედავად იმისა, რომ ბარბაროსთა ლაშქარი, არაბეთიდან თუ სხვა ადგილიდან იმ უდაბურ ადგილას გავლით თავიანთი ბანაკისკენ მიმავალი, მრავალჯერ მიბრუნებულა სავანისკენ, მაგრამ არანაირი ბოროტება არ მიუყენებიათ, მხოლოდ საჭმელს ითხოვდნენ; გააფთრებით უყურებდნენ ბერებს, კბილებს აკრაჭუნებდნენ, მაგრამ ღვთის ნების წინააღმდეგ ღვთის მსახურებისთვის ზიანის მიყენება არ შეეძლოთ, და, სავანეში რაც საჭმელი მოიძებნებოდა, აიღებდნენ და თავიანთ ადგილებზე მიდიოდნენ, მადლობის ნაცვლად კი იქადნებოდნენ, რომ ოდესმე გააპარტახებდნენ ლავრას და გაანადგურებდნენ ამ ადგილს.
ერთხელ, ერთმა ბარბაროსულმა ლაშქარმა, სურდა რა განეხორციელებინა მათ მიერ ჩაფიქრებული ბოროტი საქმე, ლავრისკენ გაეშურა, რათა გაეძარცვა და გაენადგურებინა სავანე; მაგრამ შემთხვევით, წმინდა ბეთლემის მახლობლად, შეხვდა ჯარს, რომელიც იქ იყო განლაგებული ბარბაროსთა გადაადგილების შემთხვევაში; გაიმართა ბრძოლა, ბარბაროსები დამარცხდნენ და გაიქცნენ, ისე რომ მათგან ძლივს დარჩა ვინმე ცოცხალი, როგორც შემდეგ შეიტყვეს. სხვა დროს, სხვა ლაშქარი, იგივე ბოროტი განზრახვით, თავისი ბანაკიდან ლავრისკენ გაემართა; მაგრამ ლავრიდან არც თუ ისე შორს მდებარე ერთ სოფელში მისულებმა, ბარბაროსებმა ბევრი ღვინო იპოვეს, შეშის ქვეშ დამალული; დათვრნენ, ერთმანეთში ჩხუბი წამოიწყეს და მრავალმა ერთმანეთი სასიკვდილოდ მოკლა; ასე დაინგრა მათი ჩანაფიქრი და ლაშქარი დაიშალა.
ამის შემდეგ ღმერთმა ინება, რომ თავის მსახურებზე გამოცდა გამოეგზავნა, როგორც ოდესღაც მართალ იობზე, რათა ისინი, ქურაში განწმენდილი ოქროვით, ღირსნი გამოსულიყვნენ ღვთის წინაშე; და ნება დართო ბარბაროსთა ხელებს, შეხებოდნენ თავის წმინდანებს, რომელთაც მოწამეობრივი გვირგვინები მოუმზადა.
ღირსნი, გაიგონეს რა, თუ როგორ დამარცხდა იმ ორი ლაშქრიდან, რომლებსაც სურდათ ლავრაზე თავდასხმა, – ერთი იერუსალიმის ჯარის მიერ, ხოლო მეორე თავისით დაიშალა, უშიშრად ისხდნენ თავიანთ სენაკებში, წმინდა დიდმარხვას ჩვეულებრივ მარხვასა და შრომაში ატარებდნენ.
იმ დროს, ეშმაკის წაქეზებით, ეთიოპელი ბარბაროსები, სამოცი კაცამდე, მშვილდებით, ისრებითა და ხმლებით შეიკრიბნენ; მათ გადაწყვიტეს ყაჩაღურად თავს დასხმოდნენ ლავრას, იმ იმედით, რომ ბერებთან მდიდარ ქონებას იპოვნიდნენ. დიდმარხვის ბოლოს, ბზობის წინა კვირას, 13 მარტს, დღის მეორე საათზე, ბარბაროსები თავს დაესხნენ იმ უდაბურ ადგილს; ბერები სწრაფად გაიქცნენ უდაბური სენაკებიდან მონასტერსა და ეკლესიაში, ბარბაროსები კი შიშველი ხმლებითა და დაჭიმული მშვილდებით, თითქოს ბრძოლაში, ყვირილით მივარდნენ მონასტერს. ზოგიერთმა ბერმა, მათ რისხვის დასაცხრობად, გამოვიდა მათთან და თვინიერად დაიწყო მათი დარიგება კეთილი სიტყვით:
– რატომ მოხვედით ჩვენთან, უიარაღოებსა და მშვიდობიანებთან, თითქოს ბრძოლაში მტერთან, რომელმაც ზიანი მოგაყენათ? ჩვენ ყველასთან მშვიდობით ვცხოვრობთ და არასოდეს არც თქვენთვის, არც სხვისთვის ზიანი არ მიგვიყენებია; ამისთვის ვცხოვრობთ ამ უდაბნოში, დავტოვეთ რა ყოველივე ჩვენი წუთისოფელში, რათა შორს ვიყოთ მტრობისგან, უთანხმოებისა და ბრძოლებისგან, რათა სიმშვიდეში შეგვეძლოს ჩვენი ცოდვების გლოვა და ღვთის სათნოება; და ჩვენ არამარტო არასოდეს არც ერთ თქვენგანს არ მიგვიყენებია ზიანი, არამედ, რამდენადაც შეგვიძლია, ვცდილობთ სიკეთე გაგიკეთოთ: მრავალი თქვენგანი, ვინც აქ მოსულა, გამოგვიკვებავს, შეგვიფარებია და გზად საჭმელი მიგვიცია. ბოროტებით ნუ გადაგვიხდით სიკეთისთვის; თქვენ უფრო მადლიერი უნდა იყოთ ჩვენი გაკეთებული სიკეთეებისთვის; და ახლაც მზად ვართ მოგცეთ საჭმელი და შეგაფაროთ, როგორც მწირები.
ბარბაროსები კი გააფთრებით ყვიროდნენ: „ჩვენ საჭმელად არ მოვსულვართ, არამედ ვერცხლისა და ოქროსთვის. ერთი აირჩიეთ ორიდან: ან მოგვეცით ოქრო და ვერცხლი (და ამბობდნენ, რამდენი ლიტრა), და იცოცხლებთ, ან, თუ არ გინდათ მოცემა, ჩვენს ხელში დაიღუპებით.“ „დაგვიჯერეთ, – პასუხობდნენ მამები, – ჩვენ საწყლები და ღატაკნი ვართ, იმდენად ღარიბნი, რომ პური და ტანსაცმელიც კი არ გვყოფნის; ოქრო და ვერცხლი კი, რომელიც თქვენ გჭირდებათ, არასოდეს სიზმარშიც არ გვინახავს; ჩვენ მხოლოდ იმას ვიყენებთ, რაც საარსებოდ გვჭირდება.“
ამ სიტყვებზე ბარბაროსები განრისხდნენ და ბერებს ისრები წვიმასავით დაუშინეს, არ წყვეტდნენ სროლას, სანამ კაპარჭები არ დააცარიელეს; ასე დაუყოვნებლივ მოკლეს ცამეტი ღირსი მამა, სხვები კი ოდნავ დაჭრეს. სენაკებისკენ გაქანებულებმა დიდი ქვებით ჩამოანგრიეს კარები და რაც შეეძლოთ, გამოიტანეს ბერთა საწყალი ქონებიდან; შემდეგ სენაკები დაწვეს და იგივე ეკლესიისთვისაც უნდოდათ გაეკეთებინათ, მაგრამ ღვთის განგებით, ვერ მოასწრეს წვრილი შეშის მოტანა და ცეცხლის დანთება, რადგან დაინახეს, რომ შორიდან ვიღაც ხალხი მოდიოდა; იფიქრეს რა, რომ ეს იერუსალიმის ჯარი მოდიოდა ბერთა დასაცავად, ბარბაროსები მაშინვე გაიქცნენ, თან წაიღეს ბერების ნაძარცვი ქონება. მამა თომამ კი, რომელიც გამოცდილი ექიმი იყო, დაიწყო დაჭრილი ძმებისთვის ისრების ამოღება, ჭრილობების დაბანა და მათთვის დახმარების აღმოჩენა, ვისაც რა სჭირდებოდა. საშინელი იყო ჭრილობები: ზოგს მკერდზე, ზოგს მხრებზე, ზოგს სახესა და შუბლზე, ზოგიერთს კი ქვებით ჰქონდა თავები გატეხილი – და ყველა სისხლით იყო მოსვრილი; სხვებისთვის საშინელი და საცოდაობა იყო მათთვის ყურება.
ბაობის დღესასწაულის მოახლოებისას, სადღესასწაულო ღამისთევის ჟამს, ვიღაცამ აუწყა ღირს მამებს, რომ ბარბაროსები კიდევ უფრო დიდ ყაჩაღთა ბანდას აგროვებდნენ, რათა კვლავ დასხმოდნენ თავს ლავრას. და იყვნენ ნეტარი მამები დიდ შიშსა და ძრწოლაში, მაგრამ არ გაქცეულან, არამედ სიკვდილისთვის ემზადებოდნენ და, ღმერთზე მინდობილნი, დასასრულს ელოდნენ. უფლის ვნების დღის მოახლოებასთან ერთად, მათთვისაც დადგა ტანჯვის დღე: ოც მარტს, დიდ ხუთშაბათს, ეთიოპელები მეორედ, კიდევ უფრო დიდი რაოდენობით, თავს დაესხნენ ლავრას და არაადამიანურად სცემდნენ ღირს მამებს სხვადასხვაგვარად: ზოგს ისრებით ესროდნენ, ზოგს თავებს მახვილით აჭრიდნენ, ზოგს ორად ჭრიდნენ, ზოგს ხელებსა და ფეხებს აწყვეტდნენ, ზოგს კი ქვებით ხოცავდნენ სიკვდილამდე. ცოცხლად დარჩენილები კი ეკლესიაში შეკრიბეს და უნდოდათ ეწამებინათ, რათა მათ მიეთითებინათ საეკლესიო განძისა და სამონასტრო ქონებაზე; გარს შემოერტყნენ სავანეს და ადევნებდნენ თვალს მთებსა და ბორცვებზე, რათა არცერთი ბერი არ გაქცეულიყო მათი ხელიდან: მრავალი შეეცადა გაქცევას, მაგრამ ბარბაროსების ხელში ჩავარდნენ, და ძლივს თუ ვინმე გადაურჩა მათ. მათ შეიპყრეს გაქცეული ნეტარი იოანე, მწირთა წინამძღვარი, ჯერ კიდევ ყმაწვილი, და უწყალოდ აწამებდნენ მას მთაზე: გადაუჭრეს ძარღვები ხელებსა და ფეხებზე და ქვებზე ფეხებით ათრევდნენ მთის წვერიდან თვით ეკლესიამდე, ისე რომ მთელი კანი ზურგზე გაეხნა ბასრი ქვებისგან. ღირსმა სერგიმ კი, საეკლესიო ჭურჭლის მცველმა, ხედავდა რა, თუ რა ტანჯვას ითმენდნენ მამები, და ეშინოდა, რომ ტანჯვის ვერ გაძლების გამო არ გაემხილა, სად დამალა საეკლესიო ჭურჭელი, ფარულად გაიქცა მონასტრიდან; იგი უკვე შორს იყო, როდესაც ბარბაროსმა მცველებმა შეიპყრეს და ძალით წაათრიეს მონასტერში, ხოლო როცა მან წინააღმდეგობა გაუწია, წაჰკვეთეს მას წმინდა თავი. რამდენიმე სხვა მამა მკვლელებს მონასტრის გარეთ არსებულ გამოქვაბულში დაემალა, მაგრამ ისინი დაინახა გორაკზე მდგომმა ბარბაროსმა მცველმა და, ხელით ანიშნა რა, თავის თანამებრძოლებს შესძახა, რომ გამოქვაბულში გაიქცნენ ბერები; და მაშინვე საშინელმა ეთიოპელმა, გაშიშვლებული მახვილით, გამოქვაბულის შესასვლელთან დადგა და ხმამაღლა ყვირილი დაიწყო, უბრძანა დამალულებს გამოსულიყვნენ. ბერები შიშისგან ძრწოდნენ, ხოლო ღირსი პატრიკი, რომელიც მათ შორის იყო, ჩურჩულით ეუბნებოდა ძმებს: „ნუ გეშინიათ, მე მარტო გამოვალ თქვენთვის და მოვკვდები, თქვენ კი იჯექით და გაჩუმდით!“ იგი გავიდა ეთიოპელთან, მზად იყო დაედო სული თავისი მეგობრებისთვის. ეთიოპელის მკაცრ კითხვაზე, იყვნენ თუ არა იქ სხვა ბერები, ღირსმა უპასუხა, რომ ის იქ მარტო იყო; მაშინ ეთიოპელმა ის ეკლესიისკენ წაიყვანა. ყველგან შეკრებილი წმინდა მამები ეკლესიაში შეიყვანეს, ბარბაროსებმა უთხრეს მათ: „გამოისყიდეთ თავი თქვენი და ეკლესია თქვენი ოთხი ათასი ოქროს მონეტით, თუ არადა, მაშინვე მახვილით დაგხოცავთ ყველას და თქვენს ეკლესიას დავწვავთ.“ წმინდა მამებმა კი მშვიდად უპასუხეს:
– ღვთის გულისთვის გვაპატიეთ, ნუ დაღვრით ამაოდ ჩვენს უდანაშაულო სისხლს, არ გვაქვს იმდენი ოქრო, რამდენსაც თქვენ ითხოვთ, და არც არასდროს გვქონია; არც ერთი ოქროს მონეტა არ არის ახლა მთელ ჩვენს ლავრაში; თუ გინდათ, აიღეთ სამოსი, რომელიც ჩვენ გვაცვია, აიღეთ ყველაფერი, რასაც ხედავთ და იპოვით, დაგვტოვეთ შიშვლად, ოღონდ ჩვენი სიცოცხლე გადაარჩინეთ.
ბარბაროსები კი, მრისხანებით აღსავსენი, კიდევ უფრო დიდი ყვირილით ადებდნენ მახვილებს წმინდანებს ყელზე, თითქოს უკვე თავების მოკვეთა სურდათ, და ამბობდნენ:
– მოგვეცით საეკლესიო ჭურჭელი, ოქროსი და ვერცხლისა, და მიგვითითეთ მონასტრის სხვა საგანძური.
წმინდა მამები კი ამბობდნენ, რომ მათ არავითარი საგანძური არ ჰქონდათ. და თქვეს ბარბაროსებმა:
– მიგვითითეთ თქვენი წინამძღვრები, ვინ არის თქვენი იღუმენი და სხვა ხელმძღვანელები?
უპასუხეს ღირსებმა:
– ჩვენი მამა იღუმენი ლავრაში არ არის, ის საერთო საქმის გამო წმინდა ქალაქში წავიდა, ჩვენ კი ყველანი თანასწორები ვართ.
სავანეში იყო ჩვენი ღირსი მამა სავას გამოქვაბული; ყველა წმინდა მამის წაყვანის შემდეგ, ბარბაროსებმა ისინი იმ გამოქვაბულში წაიყვანეს, ხოლო მის შესასვლელთან ცეცხლი დაანთეს და შეშა და ნაკელი დააყარეს; კვამლი და მყრალი სუნი გავრცელდა და იმ კვამლით გუდავდნენ ღირსებს გამოქვაბულში, რათა მათ მიეთითებინათ მათთვის საეკლესიო საგანძური და გაეცათ წინამძღვრები. შემდეგ წაიყვანეს ისინი საწამებლად და აიძულებდნენ სასტიკი სიკვდილით გაეხსნათ მათთვის საგანძური, მაგრამ არაფერი მოუსმენიათ მათგან, გარდა ღვთისადმი ლოცვებისა.
ერთი შესძახებდა:
– უფალო, მიიღე სული ჩემი!
ხოლო მეორე ამბობდა:
– მომიხსენე მე, უფალო, როცა მოხვალ შენს სამეფოში!
შემდეგ, ყველა იმავე გამოქვაბულში შეკრიბეს, ბარბაროსებმა კვლავ სასტიკი კვამლით დაიწყეს მათი მოგუდვა; და კვამლისგან გარდაიცვალა თვრამეტი ღირსი მამა, მათ შორის იყვნენ ზემოხსენებული იოანე და ნეტარი პატრიკი; დანარჩენთა სახელები კი, ვინც კვამლისგან, მახვილისგან ან წამებისგან დაიღუპა, მხოლოდ ღმერთმა იცის, რომელმაც ისინი სიცოცხლის წიგნში ჩაწერა. მათ, ვინც ცოცხალი გადარჩა კვამლის ამ წამებისგან, სასტიკმა და არაადამიანურმა ბარბაროსებმა მძიმედ დაჭრეს და სცემეს, მიწაზე აგდებდნენ და ფეხებით თელავდნენ. ვერაფერს მიაღწიეს, მხოლოდ თავად დაიღალნენ წამებით, აიღეს ყველაფერი, რაც კი იპოვეს, საეკლესიო და ლავრის ნივთები და, მონასტრის აქლემებზე დატვირთეს და წავიდნენ.
მაშინ ძმებმა, რომლებიც ძლივს ცოცხლად გადარჩნენ, და სხვებმა, ვინც მთის ნაპრალებსა და გამოქვაბულებში იმალებოდნენ, გვიან შეგროვდნენ სავანეში, ღირსი მამების სხეულები, სხვადასხვა გზით მოკლულთა და კვამლით მოგუდულთა, ეკლესიაში შეაგროვეს (რომელიც ღმერთმა გადაარჩინა დაწვისგან) და გაატარეს მთელი ის ღამე გადამრჩენელი ვნებისა, უნუგეშო ტირილში, რის შემდეგაც პატივით დაკრძალეს სხეულები. ხოლო მათ, ვინც ნახევრადმკვდარი, დაჭრილი იპოვეს, ძმები ცდილობდნენ ემკურნალათ ზემოხსენებულ ექიმ თომასთან ერთად, რომელიც ცოცხალი გადარჩა და შემდგომში ეგრეთ წოდებული ძველი ლავრის იღუმენი იყო.
ასე ტანჯვით აღესრულნენ ღირსი მამები ღირსი სავას სავანეში; ხოლო ის ბარბაროსები, ლავრიდან წასვლისთანავე, ღვთისგან მოულოდნელი სიკვდილით დაისაჯნენ და დაეცნენ მკვდრები მახვილის გარეშე უდაბნოებში და ველებზე ძაღლების, გარეული მხეცებისა და ფრინველების საჯიჯგნად; მათი ბოროტი სულები კი ჯოჯოხეთში წავიდნენ, სადაც ცეცხლი არ ქრება მათზე და მატლი არ ისვენებს, ხოლო მოკლული ღირსი მამების სულები ღვთის ხელში აღმოჩნდნენ და მოწამებრივი დიდება მიიღეს ქრისტე ღმერთისგან და ჩვენი მაცხოვრისგან, რომელსაც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად პატივი და დიდება უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.
წმინდა მოწამე ფოტინეს წამება
რომაელი იმპერატორის, ნერონის, მეფობის დროს ქრისტიანთა სასტიკი დევნა დაიწყო და წმინდა თავმოციქულთა პეტრესა და პავლეს მოწამეობრივი აღსასრულის შემდეგ ეძებდნენ მათ, ვინც მათგან ისწავლა ქრისტეს რწმენა. ამ დროს წმინდა ფოტინე, აფრიკულ ქალაქ კართაგენში ცხოვრობდა, თავის ვაჟ იოსიასთან ერთად უშიშრად ქადაგებდა ქრისტეს სახარებას. ამასობაში ფოტინეს უფროსი ვაჟი, სახელად ვიქტორი, მამაცურად იბრძოდა ომში, რომელსაც იმ დროს ბარბაროსები რომაელებთან აწარმოებდნენ, და ომის დასრულების შემდეგ იმპერატორის ბრძანებით დაინიშნა ატალიის ქალაქის ჯარების მეთაურად, რათა იქ მყოფი ქრისტიანები წამებას მიეცათ.
როდესაც ქალაქის მმართველმა, სევასტიანემ, ეს შეიტყო, ვიქტორს უთხრა: – მხედართმთავარო, მე ზუსტად ვიცი, რომ შენ ქრისტიანი ხარ და რომ შენი დედა და შენი ძმა იოსია – პეტრეს მიმდევრები არიან, ამიტომაც, რასაც იმპერატორმა გიბრძანა, არ შეასრულებ, რადგან გეშინია სულის დაღუპვის.
– მე მოწადინებული ვარ, შევასრულო ზეციური და უკვდავი მეფის, ქრისტეს, ჩვენი ღმერთის, ნება, – უპასუხა ამაზე ვიქტორმა, – ხოლო ნერონის ბრძანებას ქრისტიანთა წამების შესახებ, უგულებელვყოფ.
მაშინ სევასტიანემ ვიქტორს უთხრა: – როგორც გულწრფელ მეგობარს, გირჩევ: დაემორჩილე იმპერატორის ნებას. რადგან თუ სათანადო გულმოდგინებით შეასრულებ სამეფო ბრძანებას და ქრისტიანებს, რომელთა პოვნასაც შეძლებ, სამსჯავრო დაკითხვასა და წამებას მისცემ, მაშინ იმპერატორისთვის სათნოსაც გააკეთებ და საკუთარ თავსაც შეიძენ მათ კუთვნილ ქონებას, ხოლო დედას და შენს ძმას წერილობით შეატყობინე, რათა ასე აშკარად არ იარონ და ამით წარმართები არ აცდუნონ მამათა სარწმუნოებაზე უარის თქმისკენ, არამედ ფარულად აღიარონ რწმენა ქრისტეში, თქვენს ღმერთში, თუ სურთ, რომ შენც მათ გამო მათთან ერთად ერთსა და იმავე წამებას არ დაექვემდებარო.
– ამას არასოდეს გავაკეთებ, – უპასუხა ვიქტორმა, – და არა მარტო არ გავაკეთებ, არამედ არც კი მინდა ვიფიქრო იმაზე, რომ ქრისტიანები წამებას მივცე ან მათგან ძალით რაიმე წავართვა, ან ჩემს დედასა და ძმას ვურჩიო, არ იქადაგონ, რომ ქრისტე ჭეშმარიტი ღმერთია, არამედ მეც მთელი სულით მინდა ვიყო ქრისტეს მქადაგებელი და ვიქნები მათსავით.
ამაზე სევასტიანემ უთხრა: – ო, ვიქტორ! ჩვენ ყველამ კარგად ვიცით, რა უბედურება გელოდებათ შენ, დედაშენსა და შენს ძმას.
ამ სიტყვების შემდეგ სევასტიანეს სახე უეცრად აენთო და ის მიწაზე დაეცა თვალებში მწვავე და სასტიკი ტკივილისგან, თან სრულად დაკარგა ლაპარაკის უნარი. იქ მყოფმა მსახურებმა, წამოაყენეს იგი, დააწვინეს სარეცელზე და ის იწვა სამი დღე, არც ერთი სიტყვის თქმის გარეშე. სამი დღის გასვლის შემდეგ კი ხმამაღლა დაიძახა და თქვა:
– ერთი ქრისტიანული ღმერთია ჭეშმარიტი ღმერთი, ერთი ქრისტიანული სარწმუნოებაა ჭეშმარიტი სარწმუნოება და ერთია ნათლობა, – ნათლობა მამის, ძისა და სულიწმიდის სახელით. არ არსებობს სხვა ჭეშმარიტი სარწმუნოება, გარდა ქრისტიანული სარწმუნოებისა.
სევასტიანესთან შესულმა ვიქტორმა ჰკითხა: – რატომ მოხდა შენში ასეთი მოულოდნელი ცვლილება?
– საყვარელო ვიქტორ, – უპასუხა სევასტიანემ, – შენი ქრისტე მიხმობს მე.
ვიქტორმა მაშინვე დაარიგა იგი სარწმუნოებაში, და მან მიიღო წმინდა ნათლობა. ნათლობის აუზიდან გამოსვლისას, მან უეცრად მხედველობა დაიბრუნა და ღმერთი ადიდა. იქ მყოფმა მსახურებმა, ეს საოცარი სასწაული რომ იხილეს, შეშინდნენ, რომ მათაც, სევასტიანეს მსგავსად, თავიანთი ურწმუნოების გამო იგივე სნეულება არ დამართვოდათ, და ისინიც მოინათლნენ.
ამის შემდეგ მალევე ნერონს მიუვიდა ხმა, რომ ვიქტორი, ატალიის ჯარების მეთაური, და ამ ქალაქის მმართველი, სევასტიანე, აღიარებდნენ პეტრესა და პავლეს სარწმუნოებას და ყველას იზიდავდნენ თავისკენ, არწმუნებდნენ რა მათ, მიჰყოლოდნენ მათ ქადაგებას, აგრეთვე იმის შესახებ, რომ იგივეს აკეთებდნენ კართაგენში მოციქულთა მიერ გაგზავნილი ვიქტორის დედა ფოტინე და მისი ვაჟი იოსია. ამის შეტყობის შემდეგ იმპერატორი რისხვით აენთო და ატალიაში გაგზავნა მეომრები, რათა მათ მის სამსჯავროზე მიეყვანათ ამ ქალაქში მყოფი ქრისტიანები, კაცები და ქალები. ამ დროს ატალიელ ქრისტიანებს გამოეცხადა ქრისტე და უთხრა მათ: „მოდით ჩემთან ყოველნი მაშვრალნი და ტვირთმძიმენი, და მე განგასვენებთ თქვენ“. მე თქვენთან ვიქნები, და ნერონი დამარცხდება, ისევე როგორც ისინი, ვინც მასთან არიან.“ ვიქტორს კი უთხრა:
– ამ დღიდან შენი სახელი იქნება ფოტინე, რადგან მრავალი, შენით განათლებული, მოიქცევა ჩემკენ. ქრისტემ გაამხნევა სევასტიანეც მომავალი ტანჯვის წინაშე ასეთი სიტყვებით: – ნეტარია ის, ვინც ბოლომდე აღასრულებს თავის ღვაწლს. უფალმა ეს სიტყვები თქვა და ამაღლდა ზეცად.
წმინდა ფოტინაც ქრისტესგან შეატყობინეს მოახლოებული ტანჯვის შესახებ და მაშინვე, მრავალი ქრისტიანის თანხლებით, გაემართა კართაგენიდან რომში. როცა ის რომში შევიდა, მთელი ქალაქი აღელდა და ყველა ამბობდა: „ვინ არის ეს?“ ის კი უშიშრად ქადაგებდა ქრისტეს სახარებას. ამასობაში რომში მოიყვანეს მისი ვაჟი ფოტინი, რომელიც ადრე ვიქტორად იწოდებოდა, სევასტიანთან და მათთან ერთად წამოყვანილ მეომრებთან ერთად. მაგრამ წმინდა ფოტინამ დაასწრო ვიქტორს და მის გამოჩენამდე თავის ვაჟ იოსიასთან და კართაგენიდან ჩამოსულ ქრისტიანებთან ერთად წარუდგა ნერონს. ნერონმა ჰკითხა წმინდანს:
– რისთვის მოხვედით ჩვენთან?
– იმისთვის, – უპასუხა ფოტინამ, – რომ გასწავლოთ ქრისტეს თაყვანისცემა. ამ დროს იმპერატორთან მყოფებმა უთხრეს: – ქალაქის თავი სევასტიანი და მხედართმთავარი ვიქტორი, რომლებიც არ სწამთ ღმერთები, ჩამოვიდნენ ატალიიდან. – მომიყვანონ ისინი, – ბრძანა ნერონმა. და როცა ისინი მოიყვანეს, ჰკითხა მათ: – მართალია ის, რაც თქვენზე მესმოდა? – ყველაფერი, რაც ჩვენზე გსმენია, მეფეო, – უპასუხეს მათ, – წმინდა სიმართლეა.
მაშინ ნერონმა, წმინდა დედებისკენ მიბრუნებულმა, ჰკითხა მათ: – თანახმა ხართ თუ არა, უარყოთ თქვენი ქრისტე, თუ გსურთ, მისთვის მოკვდეთ? – ო, მეფეო! – მიუგეს წმინდა დედებმა, ზეცისკენ აღაპყრეს თვალები, – არასოდეს მოხდება ისე, რომ უარვყოთ ქრისტეს რწმენა და ის სიყვარული, რომელიც მის მიმართ გვაქვს.
– და რა გქვიათ თქვენ? – ჰკითხა იმპერატორმა. – მე, – უპასუხა წმინდა ფოტინამ, – ქრისტესგან, ჩემი ღმერთისგან, მივიღე სახელი ფოტინე, ჩემს დებს კი ასე ჰქვიათ: პირველს, ჩემს შემდეგ დაბადებულს, – ანასტასია, მეორეს – ფოტო, მესამეს – ფოტიდა, მეოთხეს – პარასკევა, ხოლო მეხუთეს – კირიაკია; ჩემი ვაჟების სახელები კი ასეთია: უფროსს, რომელსაც ჩემმა უფალმა ფოტინი უწოდა, – ვიქტორი, უმცროსს კი – იოსია.
– მაშ ასე, ყველა თქვენგანი, – თქვა ამაზე ნერონმა, – თანახმა ხართ, ეწამოთ და მოკვდეთ ნაზარეველი ქრისტესთვის? – ყველა ჩვენგანი, – უპასუხა წმინდა ფოტინამ, – სიხარულითა და მხიარულებით მზად ვართ, მოვკვდეთ მისთვის და ყველას ეს გვსურს.
მაშინ ნერონმა ბრძანა, რკინის უროებით დაემსხვრიათ მათთვის ხელის მტევნები. მოიტანეს გრდემლი და უღმერთო მტანჯველებმა, ზედ წმინდანთა ხელები დაადეს, დაიწყეს მათზე ცემა. სცემდნენ მესამე საათიდან მეექვსე საათამდე, თან მცემელნი სამჯერ შეიცვალნენ, მაგრამ წმინდანები ვერანაირ ტკივილს არ გრძნობდნენ. ნერონი, ამის გაგებისას, დაბნეულობაში ჩავარდა და ბრძანა, სრულიად მოეჭრათ მათთვის ხელები. მტანჯველებმა გააფთრებით ჩაავლეს ხელი წმინდა მოწამეებს, შეუკრეს ხელები და კვლავ დაადეს გრდემლზე. სხვებზე ადრე წამებას წმინდა ფოტინა მიეცა, მაგრამ მტანჯველები, რომლებიც ცულებით უჩეხავდნენ ხელებს, მრავალჯერ შეიცვალნენ და, ვერანაირი წარმატების მიღწევის გარეშე, უძლურებით ეცემოდნენ, როგორც მკვდრები, წმინდა მოწამე კი, ქრისტეს მადლით დაუზიანებლად დარჩენილი, ლოცულობდა და ამბობდა: „უფალი ჩემს მხარესაა, არ შევშინდები; რას მიზამს კაცი?“ (ფსალმ. 117:6).
ამის შემდეგ ნერონი უკვე უჭირდა, ფიქრობდა, კიდევ რა წამებას მიეცა წმინდანები და, ბოლოს, უბრძანა სევასტიანს, ფოტინს და იოსიას დაებრმავებინათ და საპყრობილის შიდა ნაწილში ჩაეკეტათ, ხოლო წმინდა ფოტინა თავის ხუთ დასთან ერთად – თავის ოქროს კუბუკლიაში წაეყვანათ და უბრძანა თავის ქალიშვილ დომნინას, მუდმივად მათთან ყოფილიყო. იმპერატორის კუბუკლიაში ყოფნისას, წმინდა ფოტინამ ქრისტეს სარწმუნოებაში განამტკიცა დომნინა და მისი ასი მხევალი, და ყველა მათგანმა მიიღო წმინდა ნათლობა, ასევე მოაქცია ქრისტესკენ ერთი მოგვი, რომელმაც ერთხელ მოუტანა მას და მის დებს დასალევად შხამიანი ბალახის ნაყენი, რის შემდეგაც მრავალი ტანჯვა დაითმინა.
ამის შემდეგ სამი წელი რომ გავიდა, ნერონმა ერთხელ ბრძანა, გაეთავისუფლებინათ მისი კარისკაცებიდან ერთი მსახური, რომელიც მისი ბრძანებით საპყრობილეში იყო გამომწყვდეული. ამ მიზნით გაგზავნილებმა კი, საპყრობილეში წმინდა მოწამეები სებასტიანი, ფოტინი და იოსია ჯანმრთელ მდგომარეობაში რომ იხილეს, იმპერატორს აცნობეს, რომ დაბრმავებული გალილეელები ხედავენ და სრულიად ჯანმრთელნი არიან, რომ თვით საპყრობილე ნათელია, აღსავსეა უხვი კეთილსურნელებით და ტუსაღობის ადგილიდან ღვთის სადიდებელ ადგილად და წმინდა სახლად იქცა, რომ წმინდანები საპყრობილეში დიდ სიმდიდრეს ფლობენ, რომ მათთან ხალხი იკრიბება და მათი ღმერთისადმი რწმენის შემდეგ მათგან ნათლობას იღებს. ამის გაგონებაზე ნერონი შეშინდა და წმინდა მოწამეთა თავისთან მოყვანა ბრძანა, შემდეგ კი უთხრა მათ:
– განა ჩემი სამეფო ბრძანებით არ აგიკრძალეთ რომის ქალაქში ქრისტეზე ქადაგება? როგორ გაბედეთ ეს, საპყრობილეში ყოფნისას? ამის გამო მრავალ და საშინელ ტანჯვას მიგცემთ. – გააკეთე ჩვენთან ყველაფერი, რაც გინდა, – უთხრეს ამაზე წმინდა მოწამეებმა, – მაგრამ ჩვენ არ შევწყვეტთ ქრისტეზე, ჭეშმარიტ ღმერთსა და ყოვლის შემოქმედზე ქადაგებას. ასეთი სიტყვების გამო ნერონი საშინელ რისხვაში მოვიდა და ბრძანა, წმინდანები თავდაყირა გაეკრათ ჯვარზე, შემდეგ კი სამი დღის განმავლობაში შიშველ სხეულზე ეცემათ მათრახებით მანამ, სანამ, მისი თქმით, მათი სხეულის ნაწილები არ დაიშლებოდა, რაც აღსრულდა კიდეც.
ამის შემდეგ მან ბრძანა, დაეყენებინათ გუშაგები და ედევნებინათ თვალი, რომ ისინი სამი დღე ეკიდებოდნენ. მეოთხე დღეს მის მიერ გამოგზავნილი მსახურები მივიდნენ, რათა ენახათ, ცოცხლები იყვნენ თუ არა წმინდა მოწამეები, და როდესაც დაინახეს, რომ ისინი ეკიდნენ და ჯერ კიდევ ცოცხლები იყვნენ, მაშინვე დაბრმავდნენ. ამ დროს ღვთის ანგელოზი, ზეციდან ჩამოსული, გაუხსნა წმინდანებს, ამბორს უყო მათ და სრულიად ჯანმრთელები გახადა. მაშინ წმინდანებმა, დაბრმავებული სამეფო მსახურები შეიწყნარეს, ილოცეს და მათ მაშინვე თვალი აეხილათ. ირწმუნეს, ისინი მოინათლნენ ქრისტეს, ჩვენი ღმერთის, სახელით და წმინდანთა მიმდევრები გახდნენ.
უღვთო ნერონი, ამის შესახებ რომ გაიგო, ძლიერ განრისხდა და ბრძანა, წმინდა ფოტინასთვის ტყავი გაეძროთ. და იმ დროს, როდესაც მტანჯველები ასრულებდნენ ამ სამეფო ბრძანებას, წმინდა მოწამე გალობდა: „უფალო! შენ გამომიკვლიე მე და მიცნობ. შენ იცი, როდის ვჯდები და როდის ვდგები; შენ შორიდანვე მიგებულ ყოველ ჩემს ზრახვას“ (ფსალ. 138:1, 2).
წმინდა ფოტინას ტყავი რომ გააძრეს, იგი ჭაში ჩააგდეს. ამის შემდეგ, სებასტიანი, ფოტინი და იოსია შეიპყრეს, მუხლქვედა ძვლები მოჭრეს და მუხლებთან ერთად ძაღლებს დაუყარეს, შემდეგ კი ტყავი გააძრეს და იმპერატორის ბრძანებით ძველ ქვის ნაგებობაში ჩაყარეს. ამის შემდეგ ფოტინას ხუთი დის თავისთან მოყვანა ბრძანა, ნერონმა უბრძანა, მოეკვეთათ მათთვის მკერდი, შემდეგ კი მათაც ტყავი გაეძროთ. როდესაც მტანჯველები ამისთვის წმინდა ფოტიდასთან მივიდნენ, მას არ უსურვებია, რომ რომელიმე მათგანს მისთვის ეს წამება გაეჩინა, როგორც სხვა წმინდა ქალებისთვის, არამედ, წამების ადგილზე დადგა, თავად მამაცურად გაიძრო ტყავი და ნერონს სახეში ესროლა, ისე რომ თავად გაოცებული დარჩა მისი სიმამაცითა და მოთმინებით.
მაშინ მტანჯველმა წმინდა ფოტიდასთვის ახალი, უაღრესად სასტიკი და მომაკვდინებელი წამება მოიგონა. მისი ბრძანებით მის ბაღში ორი ხე ერთმანეთისკენ მოღუნეს და მათ წვეროებზე ფოტიდა ფეხებით მიაბეს, რის შემდეგაც ხეები გაუშვეს და წმინდა მოწამე მათ მიერ იქნა დაგლეჯილი. ასე მიაბარა მან ღმერთს თავისი მართალი და ნეტარი სული. ამის შემდეგ უღვთო ნერონმა უბრძანა ყველა სხვა წმინდა მოწამეს, მახვილით მოეკვეთათ თავები, ხოლო წმინდა ფოტინა, ჭიდან ამოყვანის შემდეგ, საპყრობილეში გამოემწყვდევინათ, სადაც მან ოცი დღე დაჰყო.
შემდეგ ბრძანა, იგი თავისთან მოეყვანათ, ნერონმა ჰკითხა მას, დაემორჩილებოდა თუ არა ახლა მას და, თავისი სიჯიუტის გამო მონანიების შემდეგ, შესწირავდა თუ არა მსხვერპლს კერპებს. მაშინ წმინდა ფოტინამ სახეში შეაფურთხა მას და, მისი სიგიჟისა და სულელური გონების დაცინვის შემდეგ, თქვა: – ჰოი, უღვთო დაბრმავებულო, ცთომილო და გიჟო ადამიანო! ნუთუ ასე უგუნურად მიმიჩნევ, რომ დავთანხმდე ჩემი უფლის ქრისტეს უარყოფას და მსხვერპლი შევწირო შენნაირ ბრმა კერპებს!?
ასეთი სიტყვების გაგონებაზე ნერონმა ბრძანა, წმინდა ფოტინა ისევ ჭაში ჩაეგდოთ. და როდესაც ეს აღსრულდა, წმინდა მოწამემ სული ღმერთს მიაბარა და მოწამეობრივ გვირგვინში მარადიულად ხარობს ცათა სასუფეველში მასთან ერთად ყველა, ვინც მასთან ერთად იტანჯა.
წმიდა მოწამეთა ალექსანდრას და კლავდიას მარტვილობა
ეს წმიდა მოწამენი ეწამნენ უღმრთო იმპერატორ მაქსიმიანეს მეფობისას, რომელმაც ქრისტიანთა ისეთი სასტიკი დევნა დაიწყო, რომ ქრისტეს მორწმუნენი, განურჩევლად ასაკისა, სხვადასხვაგვარ სატანჯველს ეძლეოდნენ.
ვინაიდან ქალაქ ამისის მმართველიც, სადაც ეს წმიდა ქალწულები ცხოვრობდნენ, ასევე იქცეოდა, ისინი შეიპყრეს და მასთან მიიყვანეს.
დაკითხვისას მათ თავი ქრისტიანებად გამოაცხადეს, მმართველი კი სასტიკსა და უადამიანოს უწოდეს.
ამიტომ, მისი ბრძანებით, ჯერ გააშიშვლეს და ჯოხებით სცემეს, შემდეგ ძუძუსთავები მოაჭრეს, რის შემდეგაც, ჩამოკიდებული, სხეულს უსერავდნენ მანამ, სანამ შიგნეულობა არ გამოუჩინეს და, ბოლოს, გავარვარებულ ღუმელში ჩააგდეს, სადაც მათ სულები უფლის ხელთ მიაბარეს.
წმიდა ნიკიტა აღმსარებლის ხსენება
წმიდა ნიკიტა იყო ქალაქ აპოლონიადის მთავარეპისკოპოსი. ის გამოირჩეოდა ღვთისმოსაობით, მოწყალებითა და წმიდა წერილის ღრმა ცოდნით. ხატმებრძოლთა დევნის ჟამს ამაოდ ცდილობდნენ მისი იძულებას, არ მიეგო პატივი წმიდა ხატებისათვის. ის გადაასახლეს საპყრობილეში, სადაც დაასრულა სიცოცხლე ლეონ სომეხის მეფობის ჟამს.