საქართველოს საპატრიარქო

წმინდა წინასწარმეტყველი ამოსი

წმინდა წინასწარმეტყველი ამოსი, წარმოშობით იუდეის მიწაზე, ბეთლემთან ახლოს მდებარე ქალაქ თეკუიდან, უმნიშვნელო და არამდიდარი ოჯახიდან იყო: თავის დღეებს ის ფარების მწყემსვაში ატარებდა. უფალმა კი, რომელიც არ უყურებს მდიდრებსა და ძლიერებს, არამედ – მდაბლებსა და გლახაკებს, ის, მოსესა და დავითის მსგავსად, სამწყემსო ფარებიდან წინასწარმეტყველურ მსახურებაზე აიყვანა. მან უბრძანა, დაეტოვებინა იუდეის მიწა და წასულიყო ისრაელის მიწაზე, რათა იქ თავისი წინასწარმეტყველური ქადაგებით მოინანიებინა კერპთაყვანისმცემლობით გახრწნილი ხალხი. აღსანიშნავია, რომ სოლომონის სიკვდილის შემდეგ იერობოამი, ათ ისრაელთა ტომთან ერთად, განუდგა სოლომონის ძეს, რობოამს, რომელიც იერუსალიმში მეფობდა: განდგომილი ტომებისგან წარმოიქმნა განსაკუთრებული ისრაელის სამეფო, რომლის პირველი მეფეც იერობოამი იყო. ამ იერობოამის დროიდან ისრაელები, ჭეშმარიტი ღვთისმსახურებისგან განდგომილნი, კერპებს სცემდნენ თაყვანს. იერობოამი, ცდილობდა განემტკიცებინა თავისი ძალაუფლება ისრაელებზე და შიშობდა, რომ ისინი, დღესასწაულებზე იერუსალიმში ტაძარში სიარულით, კვლავ არ შეერთებოდნენ იუდეველთა მეფეს, მისი დამხობითა და მოკვლით, შექმნა ორი ოქროს ხბო – მან იცოდა თავისი ქვეშევრდომების მიდრეკილება კერპთაყვანისმცემლობისადმი – ჯერ კიდევ მათმა წინაპრებმა, ეგვიპტიდან მეწამული ზღვის გავლით უდაბნოში მოსვლისას, ოქროს საყურეებისგან ხბო ჩამოასხეს. ხსენებული ოქროს ხბოების შექმნის შემდეგ, იერობოამმა ერთი მათგანი დანში დადგა, მეორე კი ბეთელში – თავისი სამფლობელოს ქალაქებში; ამასთანავე, მან ისრაელებს უბრძანა, არ წასულიყვნენ იერუსალიმში, არამედ თაყვანი ეცათ და მსხვერპლი შეეწირათ ოქროს ხბოებისთვის, მათ პატივსაცემად საზეიმო დღესასწაულების აღსრულებით, რა დროსაც მეფე ეუბნებოდა ხალხს: „აჰა, შენი ღმერთები, ისრაელო, რომელთაც გამოგიყვანეს ეგვიპტიდან“.

ასე გახრწნა იერობოამმა ისრაელები. და თუმცა უფალი უგზავნიდა ისრაელებს თავის წმინდა წინასწარმეტყველებს მათ დასაგმობად და სწორ გზაზე დასაბრუნებლად, მათგან მხოლოდ მცირედნი გამოსწორდნენ და დაუბრუნდნენ ჭეშმარიტ ღმერთს; ზოგიერთნი კი თაყვანს სცემდნენ როგორც ჭეშმარიტ ღმერთს, ისე ოქროს ხბოებს. ამ წინასწარმეტყველთა შორის უფალმა საშინელი მუქარით გამოგზავნა თავისი მსახური, წმინდა ამოსი. ღვთის ეს წინასწარმეტყველი საუბარში უბრალო და გამოუცდელი იყო, მაგრამ არა გონებით: რადგან მასში მოქმედებდა და მისი ბაგეებით ლაპარაკობდა იგივე სულიწმინდა, რომელიც მოქმედებდა ყველა წინასწარმეტყველში. თავის წინასწარმეტყველურ მსახურებას წმინდა ამოსი აღასრულებდა იუდეველთა მეფე ოზიას, რომლის დედაქალაქი იყო იერუსალიმი, და ისრაელის მეფე იერობოამის დროს, რომლის დედაქალაქი სამარიაში მდებარეობდა; მაგრამ ეს არ იყო ის იერობოამი, რომელიც იუდეველთა კვერთხს განუდგა და ოქროს ხბოები შექმნა, არამედ სხვა, შემდგომდროინდელი; თუმცა, ისიც თავისი, მოსახელე წინამორბედის მსგავსად კერპთაყვანისმცემელი იყო, ოქროს ხბოებს ემსახურებოდა. წმინდა ამოსმა დაიწყო წინასწარმეტყველება ამ მეფეთა დროს, პალესტინაში მომხდარ საშინელ მიწისძვრამდე ორი წლით ადრე, რომლის მიზეზი, ძველი მწერლების ცნობებით, შემდეგი იყო: იუდეველთა მეფე ოზია, რომელსაც აზარიასაც ეძახდნენ, თავისი სიამაყის გამო გაბედა ტაძრის წმინდა ადგილას შესვლა და საკმევლის სამსხვერპლოზე საკმევლის შეწირვა სამღვდელო წესის მიხედვით; როდესაც მღვდლები ეწინააღმდეგებოდნენ ამას, ის სიკვდილით ემუქრებოდა მათ, და სწორედ ამ დროს დაიწყო საშინელი მიწისძვრა იერუსალიმში და მთელ პალესტინაში, თანაც არა მარტო მრავალი შენობა დაინგრა, არამედ ზოგიერთი მთა თავისი ადგილიდან დაიძრა, ხოლო ტაძრის სახურავი ზემოთ გაიხსნა და წარმოქმნილი ნაპრალიდან მეფის სახეზე მზის სხივი დაეცა, რის შემდეგაც მეფის შუბლი და მთელი სხეული კეთრით დაიფარა. ასე არ დაუშვა უფალმა თავის საკურთხეველზე ძალადობა და მის მღვდლებზე მიყენებული შეურაცხყოფა.

თავის წინასწარმეტყველურ ქადაგებებში, რომლებიც დეტალურად არის გადმოცემული მისი სახელობის წიგნში, წმინდა ამოსი საშინელი უბედურებებით ემუქრებოდა არა მხოლოდ ისრაელს, არამედ მის გარშემო არსებულ ქვეყნებს, ქალაქებსა და ხალხებსაც – სირიას, ფილისტიმელებს, ტვიროსს, ედომს, ამონელებსა და მოაბელებს, განსაკუთრებით კი ისრაელიანებს, რადგან მათ, ღმერთის შეცნობის შემდეგ, მისგან განუდგნენ. უფალი არც ისე ძლიერ ბრაზდება მისი არმცნობი წარმართთა ცოდვებზე, როგორც იმ ადამიანთა ცოდვებზე, რომლებმაც ის შეიცნეს და მისი სიკეთეებით დატკბნენ. და რა სიკეთეები არ უჩვენებია უფალს უმადური ისრაელი ხალხისთვის?! ის გაათავისუფლა ეგვიპტის მონობისგან, ზღვაში ხმელეთზე ვითარცა გაატარა, უდაბნოში მშივრებს მანანა აწვიმა, მწყურვალთ ქვიდან წყალი აღმოაცენა, მათ წინაშე ხალხები განდევნა და ისინი აღთქმულ მიწაზე შეიყვანა, რომელიც თაფლითა და რძით მოედინება. მათ კი, ხბოების სახით გამოქანდაკებული ოქროს კერპების პატივსაცემად, სადღესასწაულო დღესასწაულებს ატარებდნენ, ძახილით: „აჰა, შენი ღმერთები, ისრაელ!“ ეს დღესასწაულები განსაკუთრებული ზეიმით და განსაკუთრებით ხშირად ტარდებოდა ბეთელში, მაღალ მთაზე, სადაც ოქროს ხბო იდგა. ამიტომ, წმინდა ამოსი აქ ყველაზე ხშირად მოდიოდა და, ხმის ამაღლებით, ხალხს ღვთის მომავალი სასჯელებით აშინებდა, ევედრებოდა და არიგებდა, დაეტოვებინათ უღმერთობა, მაგრამ წინასწარმეტყველს ცოტა ვინმე უსმენდა. მაშინ ბეთელში იყო ქურუმი, რომელიც ამ ხბოს ემსახურებოდა; როდესაც ხედავდა, რომ ღვთის წინასწარმეტყველი ამოსი გმობდა კერპს, ლანძღავდა ხბოსთვის შეწირულ მსხვერპლს და ღვთის მრისხანე სამსჯავროს მითითებით ადამიანებს ბინძური დღესასწაულებისგან აშორებდა, ქურუმმა ცილი დასწამა მას ისრაელის მეფე იერობოამის წინაშე: „ამოსი, – აცნობებდა ის, – შენს წინააღმდეგ აჯანყებებს იწვევს ისრაელის სახლში; მიწა ვერ იტანს მის სიტყვებს, რადგან ამოსი ასე ამბობს: მახვილით მოკვდება იერობოამი, ხოლო ისრაელი უცილობლად ტყვედ იქნება წაყვანილი თავისი მიწიდან“.

ამ ცილისწამებით ქურუმ ამასიას სურდა, მეფისთვის რისხვა აღეძრა წინასწარმეტყველ ამოსის წინააღმდეგ, მაგრამ მეფე ნაკლებ ყურადღებას აქცევდა ქურუმის სიტყვებს: თუმცა კერპთაყვანისმცემელი იყო, ის მაინც პატივს სცემდა ღვთის წინასწარმეტყველს და არ უნდოდა მისი შეწუხება. ქურუმი, დარწმუნდა რა, რომ ვერ შეძლებდა მეფის განწყობის შეცვლას ღვთის კაცის წინააღმდეგ, თავად დაიწყო მისი ძალადობით დევნა: არაერთხელ სცემა მან წმინდა ამოსი და ბეთელიდან აძევებდა, უკრძალავდა ოქროს ხბოს პატივსაცემად გამართულ დღესასწაულებზე მისვლას და ხალხის სადღესასწაულო მსხვერპლისა და მხიარულებისგან განდევნას: წმინდა წინასწარმეტყველი კი უგულებელყოფდა ქურუმის აკრძალვებსა და მისგან მიღებულ ჭრილობებს; ის კვლავ ბრუნდებოდა ბეთელში და კვლავ მიმართავდა ხალხს წინასწარმეტყველური, სწავლებითა და შეგონებით აღსავსე სიტყვით, და კვლავ ქურუმი იჭერდა მას და ცემას უქვემდებარებდა. ერთხელაც, ცბიერმა ქურუმმა ვედრებით უთხრა წმინდა ამოსს: „წინასწარმეტყველო! წადი და განშორდი იუდეის მიწას; იქ ჭამე პური და იქ იწინასწარმეტყველე, ბეთელში კი ნუღარ იწინასწარმეტყველებ, რადგან ის მეფის საწმიდარი და სამეფო სახლია“.

მიუგო ამოსმა და უთხრა ამასიას: „მე არც წინასწარმეტყველი ვარ და არც წინასწარმეტყველის შვილი, მე მწყემსი ვიყავი, სიკომორებს3939 ვკრეფდი. მაგრამ უფალმა ცხვრის ფარიდან ამიყვანა და მითხრა: წადი, იწინასწარმეტყველე ჩემს ხალხს, ისრაელს. ახლა მოუსმინე უფლის სიტყვას. შენ ამბობ: ნუ იწინასწარმეტყველებ ისრაელზე და ნუ იტყვი სიტყვებს ისააკის სახლის წინააღმდეგ. ამის გამო აი რას ამბობს უფალი: როდესაც ასურელები მოვლენ ისრაელის მიწაზე – დაატყვევებენ და გაანადგურებენ მას, მის ქალაქებს დააქცევენ და აიღებენ ამ ქალაქს, მაშინ შენს თვალწინ უსირცხვილო მეომრები სიძვით შეურაცხყოფენ შენს ცოლს, რადგან შენც ხელი შეუწყე ისრაელის ცდუნებას ღვთის ყოვლისმხედველი თვალების წინაშე და ასწავლიდი ამ ხალხს უწმინდური საქმეების ჩადენას ოქროს ხბოს, შენი ღმერთის, ბინძურ ტაძარში; შენი ვაჟები და ქალიშვილები შენს წინაშე იარაღით დაიხოცებიან, და შენ თვითონ წარმართულ მიწაზე აღესრულები; ისრაელი კი ტყვედ იქნება წაყვანილი თავისი მიწიდან“ (შდრ. ამოს. 7:12–17).

წმინდა ამოსის ამ სიტყვებმა ქურუმს უძლიერესი რისხვა აღუძრა და მან დაუნდობლად დაიწყო ღვთის წინასწარმეტყველის ცემა; ბოლოს, ქურუმის მრისხანე ვაჟმა, ოზიამ, მთელი ძალით დაარტყა წმინდა ამოსს წარბებს შორის მძიმე კომბლით და სასიკვდილოდ დაჭრა. მაგრამ ის მაშინვე არ მომკვდარა: ძნელად ცოცხალი წაიყვანეს იუდეის მიწაზე, სადაც რამდენიმე დღის შემდეგ ის აღესრულა3940 მშობლიურ ქალაქ თეკუიაში; აქვე დამარხეს ის თავის მამებთან ერთად. ვისაც სურს იხილოს წმინდა ამოსის წინასწარმეტყველებები, შეუძლია იპოვოს ისინი მის წიგნში.

სულით განწმინდე, წინასწარმეტყველო, შენი ნათლით მოსილი გული, დიდებულო ამოს, წინასწარმეტყველების ნიჭი ზეციდან მიიღე რა, შესძახე ხმამაღლა ქვეყნად: აჰა, ესე არს ღმერთი ჩვენი, და სხვა არ მიემატება მას.

---

წმინდა მოწამე დულა კილიკიელის მარტვილობა

იმ დროს, როდესაც ეშმაკის ძენი მას ემსახურებოდნენ, ხოლო კერპთაყვანისმცემლური ჯადოქრობა და ცთომილება სულ უფრო და უფრო ძლიერდებოდა, კილიკიაში იგემონ მაქსიმეს მმართველობისას, ამ მმართველის წინაშე იქნა მსჯავრი დადებული ქრისტეს ერთ მონას, სახელად დულას, რომელიც იმავე კილიკიის მხარიდან იყო. იგი იყო მართალი და ღვთისმოსავი ადამიანი და, საყოველთაო მოწმობით, ცდილობდა ეცხოვრა სათნოდ და ყველაფერში სამართლიანობა დაეცვა.

ერთხელ იგემონს მოახსენეს, რომ დულა ქრისტეს სარწმუნოების აღმსარებელი იყო, რის შემდეგაც ქრისტეს მონა მაშინვე საპყრობილეში ჩააგდეს; ამასთან, ნოტარიუსმა იგემონს უთხრა:

– მმართველო, შენი ბრძანების თანახმად, შენმა მხედართმთავრებმა შემოიარეს მთელი კილიკიის მხარე ზეფირიტულ ქალაქებამდე და ამ ხნის განმავლობაში შეიპყრეს ვიღაც უღმრთო ქრისტიანული სარწმუნოების მიმდევარი, და აი, სწორედ ის წარვადგინეთ ახლა შენს სამართლიან და უნათლეს სამსჯავროზე.

ამაზე იგემონმა თქვა:

– როდესაც მე თვითონ მოვივლი ამ ქალაქებს, ვუბრძანებ, თან წამიყვანონ ახლა საპყრობილეებში მყოფი ტუსაღები და გზაზე, სპეციალურად ამისთვის მოწყობილ ადგილებზე, ვიტანჯები მათ.

მალევე, იგი გაემართა ზეფირიტული მხარის ერთ-ერთ ქალაქში, რომელსაც პრეტორიადა ეწოდებოდა; აქ იგემონმა, სამსჯავრო ადგილას დაჯდომის შემდეგ, უპირველეს ყოვლისა, ბრძანა, წარედგინათ მისთვის ნეტარი დულა. ქრისტეს მონა, წამებისკენ მიმავალი, ასე ლოცულობდა უფლისადმი: „უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღვთისა, ყოველი წყალობის წყაროვ, – შენ ოდესღაც შენი წინასწარმეტყველის, დავითის მეშვეობით თქვი: „გააღე ბაგე შენი და მე აღვავსებ მას“ (ფს. 80:11); და შენს სახარებაშიც ამბობ: „ნუ იზრუნებთ, როგორ ან რა თქვათ“ (მთ. 10:19), – ასე რომ, მომივლინე შენი წმინდა ანგელოზი და მომეცი სიტყვა, როცა ვილაპარაკებ, რათა უღმრთო მაქსიმეს წინაშე წარდგენილმა, შემეძლოს მისი უღმრთოება ვამხილო; ხოლო თუ მოწამეობა მომიწევს, არ შემეშინდება წამების, რამეთუ შენ გეყოლები ჩემს თვალწინ და ნებით მივცემ ჩემს სხეულს ტანჯვას: რადგან თუ არ მივცემ ჩემს სხეულს დასაწვავად, რა სიკეთეს შევიწყნარებ? რა გვირგვინს მივიღებ? და მაშინ რა იარების ჩვენებას შევძლებ შენთვის, ჩემო უფალო, რათა შენ, მათი ხილვისას, წყალობა მოავლინო ჩემზე და მიმადლო ჩემი ცოდვების შენდობა?“

როდესაც დულა ასე ლოცულობდა, მეომრებმა გაუხადეს მას ზედა სამოსი და ბორკილდადებული წარუდგინეს იგემონს.

და უთხრა მას იგემონმა მაქსიმემ:

– მითხარი, რა გქვია?

წმინდანმა უპასუხა:

– მე ქრისტეს მონა ვარ.

ამაზე იგემონმა შეეპასუხა:

– გვითხარი შენი ნამდვილი სახელი, და არა ქრისტიანული: ეს სახელი ვერ მოგიტანს ვერანაირ გამართლებასა და შემსუბუქებას.

მაშინ ნეტარმა დულამ თქვა:

– განა ცხადად არ ვასახელებ ჩემს სახელს შენ წინაშე? ჩემი ჭეშმარიტი სახელი ქრისტიანია; ის სახელი კი, რომლითაც ადამიანები მიწოდებენ, არის დულა, – და მე ასე მქვია იმიტომ, რომ ჭეშმარიტად ქრისტეს მონა ვარ.

ამაზე იგემონმა წარმოთქვა:

– შენ ჯერ არ გამოგიცდია სამსჯავროს შიში და ყოველგვარი ტანჯვა, ამიტომაც ასე თავხედურად გვესაუბრები. მაშ, გვითხარი: რომელი ქვეყნიდან, რომელი სოფლიდან და გვარიდან ხარ?

წმინდანმა მიუგო:

– წარმოშობით ამ კილიკიის მხარიდან ვარ, ზეფირიტული ქალაქიდან – პრეტორიადიდან; წარჩინებული გვარიდან ვარ და ადრეული ბავშვობიდან უკვე ქრისტიანად ვითვლები.

მაშინ იგემონმა თქვა:

– თუ წარჩინებული გვარიდან ხარ, მაშინ უნდა დაემორჩილო უძლეველ მეფეებს; ამიტომ, ახლავე წადი ტაძარში და გულმოდგინედ შესწირე იქ მსხვერპლი ღმერთებს, და მაშინ – როგორც ჩვენგან იქნები ამაღლებული, ასევე დიდი მეფეებისგანაც მიიღებ დიად და უდიდებულეს პატივს.

წმინდანმა ამაზე უპასუხა:

– თქვენი პატივი და ყოველგვარი ძალაუფლება, რომლითაც მეფეები ადამიანებს ანიჭებენ, თქვენთან და ყველა მათგანთან დარჩეს, ვინც არ სცემს პატივს ჭეშმარიტ ღმერთს; მე კი ყოველივე ეს ჩემმა უფალმა ღმერთმა განმაშოროს, რათა მე არაფრით გავმდიდრდე, გარდა ჩვენი უფლის, იესო ქრისტეს რწმენისა.

ნეტარის ამ სიტყვების გაგონებისას, იგემონმა ბრძანა, დაეგდოთ იგი მიწაზე და რკინის წნელებით ეკმიათ; ამასთან, მან თავის მსახურებს უთხრა:

– დაარწმუნეთ იგი, რომ მიატოვოს თავისი სიგიჟე.

წმინდა დულა კი, დარტყმებისგან ტანჯული, ამ დროს ასე შესძახოდა უფალს:

– გმადლობ შენ, ქრისტე, რომ ღირს მყავ ყოველივე ამის დათმენისა შენი წმინდა სახელისთვის!

მოწამის ასეთი სიტყვების გაგონებისას, მაქსიმემ წმინდა დულას საყვედურები დაუწყო და თან ასე ეუბნებოდა:

– როგორღა დაგეხმარება ახლა ქრისტე, როცა მთლიანად დაწყლულებული ხარ? ნუთუ ამასაც ვერ ხვდები, უგუნურო კაცო?

მოწამემ ამაზე მიუგო:

– განა ჩვენი სარწმუნოების მოძღვარი, წმინდა მოციქული პავლე არ ამბობდა, რომ ვერავინ დაიმსახურებს გვირგვინს, „თუკი უკანონოდ იღვწის“ (2 ტიმ. 2:5).

მაშინ იგემონმა ჰკითხა მას:

– ესე იგი, ახლა რომ იტანჯები, შემდეგ გვირგვინს დაიმსახურებ?

წმინდანმა ამაზე მიუგო:

– მე ახლა ვიბრძვი შენი მამის, ეშმაკის, წინააღმდეგ და თუ გავიმარჯვებ სატანის ლაშქარზე, ანუ შენზე, დემონის მსახურო, ზეცაში მივიღებ უხრწნელ გვირგვინს.

მტანჯველმა ამაზე თქვა:

– რატომ სჩადი ასეთ სიგიჟეს, რატომ გწამს ჯვარზე მიმსჭვალული კაცი?

ამაზე წმინდა დულამ მიუგო:

– რა სჯობს – გწამდეს ქვისა და ხის კერპები, რომლებიც ადამიანთა ხელთა ქმნილებაა, თუ ცოცხალი ღმერთკაცი და ჭეშმარიტი უფალი, რომელიც თავისი ნებით ჩვენთვის ჯვარს ეცვა?

მაშინ მაქსიმემ თქვა:

– ჰოი, უკანონო! განა გგონია, რომ დიდი ღმერთი აპოლონი ადამიანთა ხელთა ქმნილებაა?

ამაზე წმინდანმა მიუგო:

– სამართლიანად უწოდე აპოლონს ასეთი სახელი, რადგან ის ნიშნავს – დამღუპველს. მასზე გულის დადებით, საკუთარ სულს ღუპავ და არა მხოლოდ შენსას, არამედ მათსასაც, ვისაც მის თაყვანისცემას აიძულებ. მაგრამ იცოდე, რომ ზეცაში მყოფი ჭეშმარიტი ღმერთი შენს ხელთაგან გამოითხოვს იმ ადამიანთა სულებს, რომლებიც დაღუპე და აიძულებდი კერპებს თაყვანი ეცათ. როგორი იყო უსჯულო აპოლონი – ამას ახლა გეტყვი: ის იყო, ისევე როგორც შენ ახლა, თავშეუკავებელი და აღძრული იყო უწმინდური სიყვარულით ერთი ქალის მიმართ, სახელად დაფნა. მან მას ბევრი ოქრო მისცა, მაგრამ დაპირებული მისგან ვერ მიიღო. ამიტომ, გეკითხები: მითხარი, – რა ღმერთია ის, თუკი ხორციელი სიყვარულით შეპყრობილმა, ვერ მოიპოვა იმ ქალის კეთილგანწყობა, რომელიც ძალიან უყვარდა? როგორ შეგიძლია რაიმეში მასზე იმედი დაამყარო? მართლაც, ყოველივე ეს, რაც თქვენ შორის მოგვითხრობენ, სიცილის ღირსია, ბევრი კი ტირილის ღირსიც არის: მართლა, მითხარი, იმ აპოლონს ეთაყვანები ღმერთად, რომელსაც საზიზღარი და ყოველგვარი უწმინდურობით აღსავსე მეძავიც კი არაფრად მიიჩნევდა და პირში აფურთხებდა? ხედავ, რაოდენ სატირალია თქვენი უსჯულო საქმეები!

ეს რომ მოისმინა, მაქსიმემ მოწამეს მცემელ მსახურებს უთხრა:

– ზურგზე დააწვინეთ და მუცელში ურტყით.

მაშინ ათანასემ, მეომართა მცველთა უფროსმა, წმინდანს უთხრა:

– დანაშაული აღიარე მმართველთან, განა ვერ გრძნობ, როგორ გეფარება მთელ სხეულს ჭრილობები?

წმინდანმა ამაზე თქვა:

– უკეთესად მომისმინე მე, ეშმაკის მრჩეველო და მისი მსახურო, და უკეთესად ურჩიე შენს თავსაც და შენს იგემონსაც, – როგორ დაარწმუნოთ მეძავი დაფნა, რომ დათანხმდეს თქვენს ღმერთ აპოლონთან სიძვას და შეასრულოს მისი სურვილი, რათა ის, სიყვარულით ანთებული და სურვილის აუსრულებლობის გამო, სასტიკი სიკვდილით არ დაღუპულიყო. მე კი მხოლოდ ერთი მრჩეველი მყავს – ჩვენი უფალი იესო ქრისტე.

მაშინ მტანჯველმა რკინის დაფის მოტანა ბრძანა და მსახურებს უთხრა:

– კარგად გაახურეთ ცეცხლზე და აქ დადეთ ჩვენი ღმერთების ეს მგმობელი.

ნეტარმა ეს რომ მოისმინა, თქვა:

– გეენაში მყოფი შენი აპოლონი გმადლობს იმის გამო, რომ კიდევ უფრო ამძაფრებ იმ გეენის ცეცხლს, რომელშიც ის ახლა იტანჯება; ის ამის სანაცვლოდ გიგებს იმას, რომ შენც მასთან ერთად იქნება გარე სიბნელეში ჩაგდებული, – მაშინ მეც დაგცინებ შენ, აპოლონის უსჯულო ქველმოქმედო.

როდესაც ნეტარს მტანჯველებმა, კინაღამ მთლად არ დაწვეს, მაინც ვერაფერს მიაღწიეს და ვერც მლიქვნელური რჩევით მოატყუეს ღვთის მონა, ვერც ტანჯვით დაარწმუნეს, რომ ქრისტეს რწმენა დაეტოვებინა, მაშინ იგემონმა მეომრებს უბრძანა, წმინდანი, უკვე ასე დატანჯული, ცალკე საპატიმრო საკანში წაეყვანათ და იქ სრულიად მარტო დაეტოვებინათ, ყოველგვარი მოვლის გარეშე, – და ამასთან დაამატა:

– ნურავინ უწოდებს მას ნეტარს უსჯულო ქრისტიანთაგან, რადგან ჩვენი ღმერთების უკანონოდ შეურაცხყოფის გამო, აჰა, ახლა დიდ ტანჯვას მიეცა.

მაგრამ წმინდა დულა იმ საპყრობილეში იმყოფებოდა, განუწყვეტლივ აქებდა ღმერთს და ლოცულობდა, – რომ მისცემდა მას მოწამეობის კეთილი ღვაწლის აღსრულების ნებას.

ხუთი დღის გასვლის შემდეგ, მაქსიმე კვლავ სამსაჯულო ადგილას დაჯდა და იკითხა:

– ცოცხალია თუ არა ყოვლადბოროტი ქრისტიანული სწავლების უსჯულო მიმდევარი? მოიყვანეთ ის აქ! ამაზე მხედართმთავარმა ათანასემ უპასუხა:

– ის ძალიან მტკიცეა თავისი მოძღვრების აღიარებაში და თან ისეთი მხნეა, თითქოს სხეულზე არც ერთი ჭრილობა არ ჰქონდეს.

ამასთან ერთად, მან ბრძანა, მოეყვანათ მოწამე. იღუმენმა, დაინახა რა, რომ წმინდა დულას მთელი სხეული უვნებელი იყო და მისი სახე ბრწყინავდა, უთხრა მეომრებს:

– ჰოი, საცოდავო მცველებო! განა არ გიბრძანეთ, – არ გემკურნალათ მისთვის და არ გეზრუნათ მასზე?

ამაზე პიგასიუსმა, ნოტარიუსთა უფროსმა, უპასუხა:

– ვფიცავთ შენს უდიდებულესობას, რომ შენი ბრძანებისამებრ, ჩვენ ის საპყრობილის ყველაზე შიდა ნაწილში გვყავდა და მის კისერზე მთელი დროის განმავლობაში ეკიდა ჰერკულესის რკინის გამოსახულება, სამასი ლიტრის სიმძიმის; ახლა კი როგორ არის იგი სრულიად ჯანმრთელი, – ეს არც ერთმა ჩვენგანმა არ ვიცით.

მაშინ წმინდა მოწამემ თქვა:

– უგუნურო იღუმენო! ეს – ჩემმა ქრისტემ განმკურნა მე და ჩემს სხეულს ჯანმრთელობა და სიმტკიცე მიანიჭა იმ ტანჯვების გადასატანად, რასაც შენ ახლა კვლავ დამამორჩილებ; და ეს მან გააკეთა იმისთვის, რომ შენ შეგეცნო, რომ ჩვენი ღმერთი – ექიმია, რომელიც საოცარი სახით კურნავს მასზე მინდობილ ადამიანებს, – ასევე იმისთვისაც, რომ მივიღო ორმაგი მოწამეობრივი გვირგვინი, შენ კი ორმაგ საუკუნო ტანჯვას დაემორჩილო; ვინაიდან, შენი აპოლონის გულისთვის ასეთი ტანჯვა რომ გადაგეტანა, – განა მაშინ შენს ღმერთს შეეძლო განეკურნა შენ ისევე, როგორც განმკურნა მე ჩემმა ქრისტემ?

ამაზე იღუმენმა, განრისხებულმა, უპასუხა:

– რაკი ეს ადამიანი არ წყვეტს ბოროტებით ჩვენი ღმერთების გმობას, დაასხით თავზე ზეთი და დაანთეთ ცეცხლი.

მოწამემ ამაზე თქვა:

– ტვინს თუ დამწვავ, რას მიაღწევ ამით? სხვა ტანჯვები მოიგონე უკეთ.

ამის შემდეგ იღუმენმა ბრძანა, მოწამის ნესტოებში ბევრი მდოგვის მარცვალი ჩაეყარათ.

მაშინ წმინდა დულამ წარმოთქვა:

– ახლაც მეცინება შენს ყველა წამებაზე!

ამის შემდეგ იღუმენმა ბრძანა მსახურებს, რაც შეიძლება ძლიერად ეცემათ წმინდანი რკინის კლანჭებით ხერხემალზე, ამასთან მისი ჭრილობები ძლიერი ძმრით დაესხათ და მახვილი ნამსხვრევებით გაეხეხათ.

როდესაც ეს ყველაფერი, მაქსიმეს ბრძანებით, სრულდებოდა, წმინდა ვნებულმა ასე ილოცა:

– უფალო იესო ქრისტე! წარმომიდექი მე, შენს მონას; აჰა, „ჩემს ზურგზე ხნავდნენ გუთნისდედანი, გრძელ ყანებს ატარებდნენ“ (ფსალმ. 128:3).

მაშინ იღუმენმა უთხრა მას:

– ახლავე დარწმუნდი მაინც და აღიარე ჩვენი ღმერთები!

წმინდა დულამ ამაზე უპასუხა:

– შენმა ღმერთებმა, განსაკუთრებით აფროდიტემ და არტემიდემ, დაგეხმარონ შენ და შენს ბოროტებას; თუ გინდა, მოგიყვები შენი სხვა ქალღმერთების შესახებაც და მათი მთელი უსირცხვილობის შესახებ.

ამის შემდეგ იღუმენმა ბრძანა მსახურებს:

– დაუმტვრიეთ ყბები, რათა არ გმობდეს ღმერთებს და, წვივები გადაუმტვრიეთ, ისე დატოვეთ, რომ სიტყვის თქმაც ვეღარ შეძლოს.

ამაზე წმინდა მოწამემ თქვა:

– ჰოი, ყოვლადუსჯულო იღუმენო! რისთვის მცემ, თუ სიმართლეს გეუბნები, რომ შენმა აფროდიტემ და სხვა ქალღმერთებმა თავიანთი ცხოვრება ბილწ გულისთქმებში, სიძვებში გაატარეს, და იმაზე კამათშიც კი, თუ რომელი იყო მათგან უფრო ვნებიანი, ერთხელ თავიანთ მსაჯულად დანიშნეს რომელიღაც მწყემსი პარიზი, და რატომ რისხდები, როცა გეუბნებიან შენი ბილწი ქალღმერთების საზარელი საქმეების შესახებ?

მხოლოდ ჩემი ღმერთია ჭეშმარიტი: მან ისურვა ადამიანად ქცეულიყო და ჯვარზე გააკრეს, შემდეგ დაიმარხა, სამ დღეში აღდგა და დაჯდა მამა ღმერთის მარჯვნივ, რათა შემდგომ მოვიდეს ცეცხლით, – რათა გაანადგუროს შენი ყველა ღმერთი!

ეს რომ მოისმინა, იღუმენმა უთხრა წმინდანს:

– ხედავ, საცოდავო, შენც ორი ღმერთი გყავს? ნეტარმა ამაზე უპასუხა:

– ნუ სცოდავ და ნუ ცდები, ორ ღმერთზე საუბრისას: სამპიროვანია ღვთაება, ჩვენ მიერ თაყვანისცემული.

მაშინ თქვა იღუმენმა:

– მაშასადამე, თქვენ სამი ღმერთი გყავთ?

მოწამემ ამაზე უპასუხა:

– მე ვაღიარებ და თაყვანს ვცემ სამებას: მწამს მამა, ვაღიარებ ძეს და თაყვანს ვცემ სულიწმიდას.

ამის შემდეგ იღუმენმა თქვა:

– მითხარი, როგორ გწამს ერთი ღმერთი, სამს კი აღიარებ?

ამაზე წმინდა მოწამემ ასე უპასუხა:

– თუმცა შენ ხორციელო კაცი ხარ და არ გესმის ის, „რაც ღვთის სულისაგან არის“ (1კორ. 2:11), მიუხედავად ამისა, აქ მყოფი ხალხის გულისთვის გიპასუხებ შენს შეკითხვაზე. როგორც შენ, კაცს, გაქვს სიტყვა და სუნთქვა, ასევე ყოვლისშემძლე ღმერთს მამას აქვს თავისი სიტყვა და თავისი ყოვლადწმიდა სული; ამ ღმერთმა ჩვენმა თავდაპირველად შექმნა ადამიანი და პატივი მიაგო მას თავისი ხატებით, შთაბერა მას სიცოცხლის სული და დაასახლა სამოთხეში; მაგრამ როდესაც სატანამ, რომელიც ახლა შენით ასრულებს თავის ნებას, აიძულა ადამი ღვთის მცნების დარღვევისკენ, როგორც ის ახლაც შენით აკეთებს ამას, – და ამგვარად ჩამოაცილა იგი ღვთის ბრძანებების შესრულებას, – მაშინ ღმერთმა, სურდა რა აღედგინა თავისი ხელთაგან დაღუპული ქმნილება და მოეყვანა იგი ჭეშმარიტ გზაზე, მოავლინა დედამიწაზე თავისი ძე, ანუ – სიტყვა; და ასე, ეს ღვთის სიტყვა დამკვიდრდა ყოვლადწმიდა ქალწულში და იშვა მისგან – მისი მეშვეობით კი ღმერთმა მამამ ხსნა მიანიჭა სამყაროს.

ამის შემდეგ ჰეგემონმა იკითხა:

– ნუთუ რომელიმე სიტყვა შობს ადამიანს?

წმინდანმა ამაზე მიუგო:

– ვერ იგებ ღვთის საიდუმლოებებს. მაგრამ რომ შეგეცნო ყოვლისშემძლე ღმერთის ძალა, მიხვდებოდი, რომ ის, ვინც მიწისგან შექმნა ადამიანი და წყლებზე დააფუძნა დედამიწა, დაამყარა ცანი და შექმნა მთელი ბუნება, – სწორედ ის არის ქრისტე. მაგრამ რადგან ადამიანურ ბუნებას არ შეუძლია ღვთაების ხილვა, ამიტომ მოწყალე უფალმა, თავისი სიყვარულის გამო კაცობრიობის მიმართ, ადამიანი გახდა და მიიღო ადამიანური ბუნება, რათა – როგორც ერთი პირველქმნილი ადამიანის მეშვეობით შემოვიდა სიკვდილი სამყაროში, ასევე ერთი ადამიანის, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს, მეშვეობით მომხდარიყო მკვდრეთით აღდგომა (რომ. 5:13).

მაშინ ჰეგემონმა თქვა:

– რას ამბობ? ნუთუ იქნება მკვდრეთით აღდგომა? ამაზე წმინდა მოწამემ მიუგო:

– დიახ, იქნება; თორემ როგორღა განსჯის ღმერთი სამყაროს, თუ მკვდრები არ აღდგებიან?

მაქსიმემ თქვა:

– არ მინდა, ეს მატყუარა სიტყვები მელაპარაკო; ამიტომ, დაიჯერე: როგორც მოვკვდებით, ისე მკვდრები ვიქნებით.

– შენ მართალი თქვი, – მიუგო მოწამემ, – რომ თქვენ მკვდრები ხართ, რადგან მკვდარ კერპებს სწამთ, და ამიტომ არასოდეს მიხვალთ სიცოცხლის აღდგომაში, არამედ მხოლოდ სამსჯავროსა და საუკუნო ტანჯვის აღდგომაში შეხვალთ; მაგრამ მხოლოდ ის შეეფერება ყველა ადამიანს, რომ წარდგნენ ქრისტეს სამსჯავროს წინაშე და პასუხი აგონ ყოველი გაკეთებულის გამო (2კორ. 5:10).

მაშინ მტანჯველმა უბრძანა ჯარისკაცებს, რკინის ბორკილებით შეეკრათ მოწამე და საპყრობილეში გამოეკეტათ.

მეორე დღეს, დილით ადრე, მაქსიმემ კვლავ უბრძანა ღვთის მსახური დულა სამსჯავროზე წარედგინათ, და როდესაც მოწამე გამოჩნდა, მან უთხრა მას:

– ჰოი უღმერთო, რა სარგებელი გაქვს ჩვენი ღმერთების გმობით?

ნეტარმა ამაზე მიუგო მას:

– მე დიდ საზღაურს ვიღებ ჩემი ღმერთისგან, როდესაც ვკიცხავ თქვენს ღმერთებს; ხოლო შენ ცოცხალს დაგატყდება ღვთის სასჯელი.

მაშინ მაქსიმემ, სურდა რა წმინდანის შეურაცხყოფა მსხვერპლშეწირვით, უთხრა იქ მყოფ მსახურებს:

– ჩაუდეთ პირში მისი შესაწირი ხორცი და ღვინო.

ამის შემდეგ ნეტარმა თქვა:

– თუ შენ მთელ შენს ღვთისმოძულე სამსხვერპლოს გარეცხავ და ამ ყველაფერს ჩემს პირში ჩაასხამ, – მაშინაც კი ამით ოდნავადაც არ შებილწავ ღვთის მსახურს.

ამაზე მტანჯველმა შესძახა:

– შეხედე, საწყალო ადამიანო, შენ უკვე გემო გაუსინჯე შესაწირავს ჩვენი საკურთხევლებიდან!

წმინდა მოწამემ ამაზე მიუგო:

– ეს ყველაფერი არანაირად არ შეურაცხყოფს მე, საძაგელო და უგუნურო მმართველო.

მაშინ ჰეგემონმა ბრძანა, წმინდანი ხეზე ჩამოეკიდათ და მისი სხეული შიგნეულობამდე დაეგლიჯათ, ყბები კი ყელთან ერთად მთლიანად მოეწყვიტათ.

ამის შემდეგ წმინდა მოწამემ თქვა:

– უგუნურო, ნუთუ არ იცი, რომ შენმა მამამ სატანამ გასწავლა ამის გაკეთება?

როდესაც მოწამის სხეული ძვლებამდე დაწყლულდა და ყბები მოგლეჯილი ჰქონდა, იგემონმა ბრძანა, კვლავ ჩაეგდოთ იგი საპყრობილეში; შემდეგ, კილიკიის ტარსში გამგზავრებისას, მაქსიმემ ბრძანა, თან წაეყვანათ ტყვეც. როდესაც მათ ოციოდე პოპრიში გაიარეს, წმინდა მოწამე დულამ, ჯვრის ნიშნით დაიცვა რა თავი, უფალს მიაბარა თავისი ტანჯული სული, და უკვე მკვდარი მიჰქონდათ. როდესაც ისინი ტარსიდან თოთხმეტი პოპრიშის მოშორებით იყვნენ, კომენტარიუსმა აცნობა იგემონს, რომ დულა, რომელიც შეურაცხყოფდა ღმერთებს, უკვე გარდაიცვალა და ახლა უკვე მისი მკვდარი სხეული მიაქვთ: რა ვუყოთ მას? იგემონმა ბრძანა, სხეული ღრმა თხრილში ჩაეგდოთ, რათა დაუსაფლავებელი დარჩენილიყო. მეომრებმა კი, წმინდანის სხეული აიღეს და ჩააგდეს მდინარეში, რომელიც მიედინება ზეფირიტულ მხარეში. და როდესაც სხეული მიცურდა რომელიღაც სოფელს, რომელიც ქალაქ პრეტორნადასთან ახლოს იყო და იქ, ნაპირზე ესვენა, იქაურმა მწყემსების ძაღლებმა იგრძნეს წმინდანის სხეული და ერთ-ერთმა ძაღლმა, იცავდა რა მას, არც ერთ ფრინველს არ მისცა საშუალება, შეხებოდა მოწამის სხეულს; მეორემ კი, პირით მწყემსის სამოსი აიღო, მოიტანა და დაფარა მოწამის უხრწნელი ნაწილები. ეს რომ დაინახეს, მწყემსებმა ყველაფერი მოყვნენ სოფელსა და ქალაქში, და მაშინვე უამრავი მორწმუნე ადამიანი მივიდა წმინდა მოწამის უხრწნელ ნაწილებთან და კეთილმსახურებით მიიღეს ისინი, მადლობას უხდიდნენ ღმერთს, რომელმაც არ მოაკლო მათ ასეთი ძვირფასი საუნჯე. მოწიწებით აიღეს წმინდა მოწამის სხეული და პატივით დაკრძალეს იგი, ადიდებდნენ რა ჩვენს უფალ იესო ქრისტეს, რომელიც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად ადიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

---

ნეტარი დულა

ნეტარი ღვთის მსახური დულა ეგვიპტის ქვეყნის ერთ-ერთი კინოვიის მონაზონი იყო. მის მზერაში მუდამ სიმდაბლე და სიმშვიდე ბრწყინავდა, გონებით კი დიდი და სახელოვანი იყო.

ეს ღვთის სათნო მამა, ყველასგან დევნილი და გალანძღული, მუდამ ხარობდა და სულით მხიარულობდა. მის დამამცირებლებს უდანაშაულოდ თვლიდა და მათთვის ღმერთს ევედრებოდა, რათა უფალს ეს ცოდვად არ ჩაეთვალა მათთვის. მთელ დანაშაულს ეშმაკს აწერდა, რომელიც ძმობას აღელვებდა, და მამაცურად იბრძოდა მის წინააღმდეგ. ნეტარი დულა მოთმინებით, ლოცვითა და უბოროტობით იმარჯვებდა ეშმაკის ყოველგვარ მზაკვრობაზე. ამგვარ მოთმინებაში ღვთის მოღვაწემ ოცი წელი დაჰყო, შეურყევლად ინახავდა თავის გულში სიმშვიდესა და სიმდაბლეს.

ეშმაკმა კი, არ იცოდა რა გზით ევნო ნეტარისთვის, მის შესახებ ასეთი მზაკვრული სიცრუე გაავრცელა; თანაც ამ შემთხვევაში ის არა მხოლოდ ღირს დულას, არამედ მთელ ძმობასაც დაესხა თავს, რითაც ყველა მდუმარე ბერი დაამწუხრა და შეაცბუნა; კერძოდ, მან ერთი ღვთის შიშის არმქონე ძმას ასწავლა, ფარულად შესულიყო ეკლესიაში და იქ მთელი საეკლესიო ჭურჭელი მოეპარა. ყოველივე ამის შემდეგ, იმ მონაზონმა მოპარული გადამალა და თავის კელიაში ჩაიკეტა, თითქოს მანამდე არსად გასული არ ყოფილიყო.

როდესაც ცისკრის ღვთისმსახურების დრო დადგა, პარაეკლისიარქი, რომელიც ეკლესიაში პანიკადილის ასანთებად შევიდა, დაინახა, რომ მთელი საეკლესიო ჭურჭელი მოპარული იყო; მან მაშინვე წავიდა და ეს ამბავი ავვას აცნობა. შემდეგ ჩვეულებისამებრ კვერნა შემოკრა და მთელი ძმობა ეკლესიაში ცისკრის გალობისთვის შეიკრიბა.

ცისკრის დასრულების შემდეგ ავვამ და პარაეკლისიარქმა ძმობას ამცნეს, რომ ჭურჭელი მოპარული იყო – და ყველა ამით ძლიერ აღშფოთდა. მოხდა ისე, რომ იმ დროს ავადმყოფობის გამო ნეტარი დულა ცისკრის წესზე არ მოსულა; და თქვეს ზოგიერთმა ძმამ:

„არავის შეეძლო მათი მოპარვა, გარდა ძმა დულასი, რომელიც ალბათ ამიტომაც არ მოვიდა ეკლესიაში; თუ მან არ ჩაიდინა ეს ქურდობა, მაშინ ის შუაღამის მსახურებაზე ყველაზე ადრე მოვიდოდა, როგორც ამას ყოველთვის აკეთებდა.“

და გაგზავნეს მისი ტაძარში მოსაყვანად; გაგზავნილებმა, წავიდნენ რა, იპოვეს ის, თუმცა ავადმყოფი, მაგრამ მაინც ლოცვაში მდგომი; ხელი ჩაავლეს ნეტარს და ძალით წაათრიეს ეკლესიაში. მაშინ წმინდა დულამ ჰკითხა მათ:

„რას ნიშნავს ეს, ძმებო, და რატომ მიმათრევთ ძალით, მაშინ როცა ნებაყოფლობითაც შემეძლო წმინდა მამებთან წასვლა?“

მათ კი, ლანძღავდნენ რა მას მგმობი და უპატიოსნო სიტყვებით, უთხრეს:

„სიცოცხლის უღირსო ღმერთისმგმობელო, არ გეყო ამდენი წელი ჩვენი შეშფოთება, ახლა კი ჩვენს სულებზეც კი იძალადე.“

მან კი ამაზე უთხრა მათ:

„შემინდეთ, ძმებო, თუ თქვენს წინაშე შევცოდე.“

შემდეგ მიიყვანეს ის ავვასთან და მამათა მთელ კრებულთან, რომლებიც მარხვაში მოხუცებულან, და თქვეს:

„აი, კაცი, რომელიც თავიდანვე გვაშფოთებს და ჩვენი საერთო საცხოვრებლის წესებს არღვევს.“

და დაიწყო თითოეულმა მისი ცილისწამება. ერთმა თქვა:

„მე ვნახე, თუ როგორ ჭამდა ის ფარულად მწვანილს.“

მეორემ კი:

„მე ვნახე, როგორ იპარავდა პურს და მონასტრის გარეთ არიგებდა.“

სხვამ კი ასე ცილი დასწამა:

„მე ვნახე, როგორ სვამდა ის ფარულად ძვირფას ღვინოს.“

ასევე სხვებიც ცრუდ აბრალებდნენ მას რაიმე ბოროტს.

ყოველივე ამის მოსმენისას, ავვამ და მასთან მყოფმა მამებმა დაიჯერეს ცილისწამებები და ეკითხებოდნენ უდანაშაულო დულას – მართალი იყო თუ არა ყველაფერი, რასაც მასზე ამბობდნენ, და განსაკუთრებით ეკითხებოდნენ ქურდობაზე, კერძოდ – სად გადამალა ის საეკლესიო ჭურჭელი, რომელიც მოიპარა.

წმინდა დულა კი, თავის გამართლებისას, ჯერ ამტკიცებდა, რომ ამაში არაფერში არ იყო დამნაშავე; შემდეგ კი, როცა დაინახა, რომ არ უჯერებდნენ, გაჩუმდა და მხოლოდ ამბობდა:

„შემინდეთ, წმინდა მამებო, მე ცოდვილი ვარ.“

მაშინ ავვამ უბრძანა, გაეხადათ მისთვის სამონაზვნო სამოსელი და საერო სამოსელში ჩაეცვათ; თანაც თქვა:

„ასეთი საქმეები სამონაზვნო ხარისხის უღირსია.“

როდესაც ნეტარ დულას სამონაზვნო სამოსელი გაუხადეს, ის მწარედ აქვითინდა და, ცას ახედა რა, ხმამაღლა თქვა:

„უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღვთისაო, შენი წმინდა სახელის გამო შემოსილი ვიყავი ამ სახით, ახლა კი ჩემი ცოდვების გამო გამომაძვრეს ის.“

ამის შემდეგ ავვამ ღვთის სათნო მამას უბრძანა, ბორკილებში ჩაესვათ და ეკონომოსისთვის გადაეცათ; ეკონომოსმა კი, ტანი გააშიშვლა რა, ძლიერად დაიწყო წმინდანის ცემა ხარის ძარღვებით, ეკითხებოდა რა მას, მართალი იყო თუ არა ყოველივე, რასაც მასზე ქურდობასთან დაკავშირებით ამბობდნენ?

დულამ კი, თვალცრემლიანმა, მაგრამ უდანაშაულობის გამო კვლავ გაღიმებულმა თქვა: – მაპატიეთ, შევცოდე.

მაშინ ეკონომოსი, რომელმაც ის გაღიმებული და ასეთი სიტყვების წარმომთქმელი დაინახა, კიდევ უფრო გაუწყრა მას; იგი საპყრობილეში ჩასვა და ფეხები ბორკილებში ჩაუდო; ასევე მისწერა წერილი ქალაქის მმართველს, აცნობა მას ქურდობისა და ძმა დულას შესახებ, – და მაშინვე გაუგზავნა მას ეს წერილი.

ქალაქის მმართველმა წერილის წაკითხვისთანავე სასწრაფოდ გაგზავნა თავისი უხეში მსახურები, რათა დულა, როგორც ქურდი, მიეყვანათ. და მეომრებმა, ღვთის მსახური შეიპყრეს, უუნაგირო ცხოველზე დასვეს და კისერზე რკინის სიმძიმეები დაადეს, სირცხვილით წაიყვანეს ქალაქში.

როდესაც ნეტარი დულა სამსჯავროზე მიიყვანეს, ქალაქის მმართველმა ჰკითხა მას: – საიდან ხარ, რა გქვია და რატომ გახდი ბერი; როგორ მოიპარე საეკლესიო ჭურჭელი და სად დამალე?

ქრისტეს მოწამემ კი მმართველის ყველა ამ კითხვაზე არაფერი უპასუხა გარდა: – შევცოდე, მაპატიეთ.

მაშინ მმართველმა, განრისხებულმა, უბრძანა წმინდანი გაშიშვლებული დაეწვინათ მიწაზე, ხოლო ოთხ მსახურს უბრძანა, დაუნდობლად ეცემათ იგი ხარის ძარღვებით.

იმ დროს, როდესაც ნეტარ დულას დიდხანს, ყოველგვარი თანაგრძნობის გარეშე სცემდნენ, მან, ბოლოს და ბოლოს, გაღიმებული სახით უთხრა ქალაქის უხუცესს: – მცემე, მცემე, – და შენ ჩემს მოპარულ ვერცხლს უფრო სუფთას გახდი. ამაზე მმართველმა უთხრა მას: „შე გიჟო, მე შენს სხეულზე და შენს ნეკნებზე ვერცხლს თოვლზე სუფთას გაგიხდი“.

და მან მაშინვე უბრძანა, მუცლის ქვეშ გაღვივებული ნაკვერჩხლები დაეყარათ, ხოლო ჭრილობებზე მარილიანი ძმარი დაესხათ.

დამსწრეებიც კი უკვირდათ ნეტარის ასეთ მოთმინებას და ეუბნებოდნენ მას: – თქვი, სად დამალე წმინდა ჭურჭელი, და გათავისუფლდები.

ქრისტეს მოწამემ კი ამაზე უპასუხა: – არც ვერცხლი მაქვს და არც დაკარგული ჭურჭელი. შემდეგ მმართველმა, წმინდანი წამებისგან გაათავისუფლა, უბრძანა, საპყრობილეში წაეყვანათ იგი.

მეორე დილით ქალაქის ამ უხუცესმა ლავრაში გაგზავნა მაცნე, უბრძანა, რომ მასთან ერთად ყველა ბერი და მათი წინამძღვარიც მოსულიყო; და მათ მეორე დღეს, ყველა ერთად შეკრებილებმა, მმართველთან მივიდნენ.

და უთხრა მან მათ: „მრავალ, სხვადასხვაგვარ და მძიმე ტანჯვას მივუყენე მე თქვენს ძმას, რომელსაც ქურდობაში ადანაშაულებთ, და არაფერი ცუდი არ მიპოვია მასში“.

ბერებმა კი ამაზე უთხრეს: „ბატონო მმართველო, ქურდობის გარდა, ამ უკეთურმა მრავალი სხვა ბოროტებაც ჩაიდინა, მაგრამ ჩვენ აქამდე, ღვთის გულისათვის, ვითმენდით მას, ველოდით, რომ იგი თავის მანკს განეშორებოდა, მაგრამ ის კიდევ უფრო უარესში ჩავარდა“.

მაშინ ქალაქის მმართველმა უთხრა მათ: „რა ვქნა მას?“

ბერებმა უპასუხეს: „მოექეცი მას ისე, როგორც კანონები ბრძანებენ“.

– ჩვენი კანონი, – უთხრა მათ ამაზე ქალაქის თავმა, – ბრძანებს, რომ საეკლესიო ნივთების ქურდს ხელები მოჰკვეთონ.

ბერებმა კი ამაზე თქვეს: „დაიტანჯოს ის კანონის მიხედვით და მიიღოს სასჯელი თავისი საქმეებისამებრ“.

მაშინ მმართველმა უბრძანა, მოეყვანათ მოწამე და ყველას წინაშე ასე დაიწყო მისი დაკითხვა:

– საწყალო და გაქვავებულო კაცო, – დაიწყო მან, – გვითხარი სიმართლე ქურდობის შესახებ, რომელშიც ბრალი გედება, და სიკვდილისგან გათავისუფლდები.

ამაზე უდანაშაულო დულამ უპასუხა: – გინდა, მმართველო, რომ საკუთარ თავზე ვთქვა ის, რაც არ ჩამიდენია? არ მინდა საკუთარ თავზე ვიცრუო, რადგან ყოველი სიცრუე ეშმაკისგანაა.

და მერე განაგრძო: – იმაში, რის შესახებაც ახლა მეკითხები, თავს სრულიად უდანაშაულოდ ვთვლი.

მაშინ მმართველმა, დაინახა რა, რომ ნეტარი თავს დამნაშავედ არ ცნობდა, ხოლო ბერები ითხოვდნენ, რომ მას კანონის მიხედვით ემსჯავრათ, უბრძანა, ხელები მოეკვეთათ მისთვის.

ამის შემდეგ უდანაშაულო უხუცესი დულა წაიყვანეს იმ ადგილას, სადაც მსჯავრდებულებს სიკვდილით სჯიდნენ.

ამ დროს ის ბერი, რომელიც სინამდვილეში ქურდობის მიზეზი და წმინდა ჭურჭლის გამტაცებელი იყო, სინანულში ჩავარდა და თავისთვის თქვა: „ნეტავ, ახლა თუ შემდეგ არ იქნას ნაპოვნი ყველაფერი, რაც მოვიპარე? თუნდაც ახლა დაიმალოს ეს ჩემი ბოროტი საქმე, ღვთის სამართლიანი სამსჯავროს დღეს ხომ მაინც გამომჟღავნდება; მაშინ რას ვიზამ მე, საწყალი? რა პასუხს გავცემ ამ ორმაგ ცოდვაზე, – რომ ჭურჭელიც მოვიპარე და უდანაშაულო ძმაც ტანჯვას მივუსჯე?“

და წავიდა იგი ნაჩქარევად ლავრის წინამძღვართან და უთხრა: „აბბა, სასწრაფოდ წადი ქალაქში მმართველთან, რათა არ მოჰკვეთონ ხელი ძმას და არ მოკვდეს ის ტანჯვისგან, რადგან წმინდა ჭურჭელი იპოვეს“.

და მაშინვე აბამ გაგზავნა მმართველთან, და ვნებულმოწამე გაათავისუფლეს ჯერ კიდევ სიკვდილით დასჯის აღსრულებამდე.

როდესაც ის ლავრაში მიიყვანეს, აშკარად გამოჩნდა მისი უდანაშაულობა და ყველასთვის ნათელი გახდა, რომ ქურდობა სხვა ბერის ჩადენილი იყო. და ძმებმა დაიწყეს წმინდა დულასთან მივარდნა, ევედრებოდნენ რა მას: „შეგვინდე, რადგან შენს წინაშე შევცოდეთ“. მან კი, ტირილით, ასე მიუგო მათ: „შეგინდეთ მე, მამებო და ძმებო; დიდ მადლობას გიხდით თქვენ, რომ თქვენს მიერ მოყენებული ხანმოკლე ტანჯვის გამო მე განვთავისუფლდები საუკუნო ტანჯვისგან, და რომ, ღვთის მოწყალებით, დიდი სიკეთეების ღირსი გავხდები. და ყოველთვის, როდესაც თქვენს უსამართლობასა და საყვედურებს ვისმენდი ჩემს მიმართ, სულით ვხარობდი, იმ იმედით, რომ ამით ჩემი ცოდვების გამო დიდ სირცხვილს ავირიდებდი თავიდან, როდესაც უფალი მოვა თავისი დიდებით და გამოაცხადებს გულის ზრახვებს. ყველაზე მეტად კი ახლა ვხარობ იმით, რომ უდანაშაულოდ ვიტანჯე: რადგან ვიცი, რა სიკეთეები მოუმზადა ღმერთმა მის გამო ტანჯვის ამტანთ. ჩემი ერთადერთი მწუხარება თქვენზეა: ნუ ჩაგეთვლებათ უფლის მიერ ცოდვად ის, რომ ასე უსამართლოდ მოიქეცით ჩემთან, და მე ახლა მოწყალე ღმერთს მხოლოდ იმას ვევედრები, რომ მან მოგანიჭოთ შენდობა“.

ამის შემდეგ წმინდა დულა, კიდევ სამი დღე იცოცხლა რა, უფალთან მიიცვალა, მაგრამ არავინ იცოდა მისი გარდაცვალების შესახებ. ძმა, რომელიც ბერების შუაღამის ლოცვაზე გაღვიძებაზე იყო დაყენებული, ერთხელ მივიდა წმინდანის კელიასთან, მაგრამ, დააკაკუნა რა, პასუხი ვერ მიიღო. მეორედ და მესამედ დააკაკუნა რა და ისევ პასუხი ვერ მიიღო, წავიდა და სხვა ძმას მოუხმო; თან სანთელი მიიტანეს, კარი გააღეს და, კელიაში შესვლისას, წმინდანი მუხლებზე მდგომი იპოვეს: ის თითქოს მეტანიებს ასრულებდა, მაგრამ სულით უკვე ღმერთთან იყო წასული, რადგან ლოცვაში და მუხლთდრეკაში მიაბარა თავისი სული უფალს.

ვერ გაბედეს რა მასთან შეხება, ამ ორმა ძმამ დატოვა ის ასე მდგომარე და, წავიდნენ რა, აუწყეს ლავრის მამას, რომ ძმა დულა მიიცვალა. ცისკრის დასრულების შემდეგ თავად წინამძღვარი მოვიდა და, ნეტარის გარდაცვლილის ხილვისას, ბრძანა მისი სხეულის მომზადება და დასაფლავებლად ეკლესიაში მიტანა.

როდესაც მისი პატიოსანი სხეული დასაფლავებისთვის მომზადდა და ეკლესიაში მიიტანეს, კვერექსში დარეკეს – რათა ყველა ბერს სცოდნოდა მათი ძმის გარდაცვალების შესახებ, და შეიკრიბნენ ყველა და ეხებოდნენ წმინდანის პატიოსან სხეულს, როგორც მოწამისას. წინამძღვარმა ამ დროს გაგზავნა მეზობელ ლავრაში, რათა იმ მონასტრის აბაც მოსულიყო თავის ძმებთან ერთად, და ყველას დიდებით დაესაფლავებინა უდანაშაულოდ ვნებული ძმა.

ბერები, გარდაცვლილთან მიჯრით მისულნი, ხელს უშლიდნენ და ეჯახებოდნენ ერთმანეთს; ამიტომ მონასტრის წინამძღვარმა მალევე ბრძანა ნეტარის სხეულის ტაძარში შეტანა და მისი კარების დაკეტვა, რათა ელოდნენ, სანამ არ მოვიდოდა თავის ბერებთან ერთად სხვა მონასტრის აბა და ამგვარად შეიკრიბებოდნენ ორივე ლავრის ბერები.

დაახლოებით მეცხრე საათზე, როდესაც მეზობელი მონასტრის აბა უკვე მოსული იყო თავის ბერებთან ერთად და ამგვარად ყველა შეიკრიბა – ბრძანეს ტაძრის გაღება და სხეულის შუა ტაძარში დადება, რათა ყველას ენახა ის და რათა შესაძლებელი ყოფილიყო სხეულის პატიოსნად დასაფლავება შესაბამისი საგალობლებით. მაგრამ როდესაც სხეულთან მივიდნენ, ის ვერ იპოვეს: დარჩა მხოლოდ ტანსაცმელი და სანდლები3962 – და ყველა ძალიან გაოცდა და შიშით აღივსო. შემდეგ ორივე ლავრის წინამძღვრებმა უთხრეს ძმებს: „ხედავთ, ძმებო, რისი გაკეთება შეუძლია დიდსულოვან ტანჯვას, სიმშვიდეს, უბოროტებასა და სიმდაბლეს; აი, ახლა ჩვენი ძმა არა მხოლოდ სულით, არამედ სხეულითაც წავიდა ჩვენგან, უხილავად, ანგელოზთა ხელით სხვა ადგილას გადაყვანილი, რადგან ჩვენ უღირსნი აღმოვჩნდით მისი წმინდა სხეულთან შეხების, და ამ პატივის ღირსი ის უფლისგან გახდა თავისი დიდსულოვანი ტანჯვის გამო, რომელსაც ის სიმშვიდითა და უბოროტებით, გულის სიმდაბლით ითმენდა. ჩვენ მას ცოდვილად და დედამიწაზე ცხოვრების უღირსად მივიჩნევდით, ის კი წმინდა აღმოჩნდა და ანგელოზებთან ერთად ზეციური ცხოვრების ღირსი; და ახლა ჩვენ შერცხვენილნი ვართ, ის კი განდიდდა, ჩვენ ახლა დამცირებულნი ვართ, ის კი ქრისტე უფლისგან გვირგვინდება. ამიტომ, ვეცადოთ ვისწავლოთ მოთმინება და სიმდაბლე, სიმშვიდე და უბოროტება, ჩვენს წინაშე გვქონდეს რა ამ დიდსულოვანი ვნებულის სახე“.

როდესაც ორივე ლავრის წინამძღვრები ამას ამბობდნენ, ყველა ბერი მწარედ ტიროდა და იქვე დაადგინეს, ყოველწლიურად აღენიშნათ ხსენება წმინდა და ღირსი ვნებისმსხვერპელი დულასი – საკუთარი სულების სასარგებლოდ და ჩვენი ღმერთის, ქრისტეს, სადიდებლად, რომელიც მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად იდიდება, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

---

წმინდა მოწამე ვიტუსი

იმპერატორ დიოკლეტიანეს მეფობის ჟამს, ეგემონ ვალერიანეს დროს, რომელიც ქრისტიანებს დევნიდა, სიცილიაში ცხოვრობდა თორმეტი წლის ყრმა, სახელად ვიტუსი, წარჩინებული და მდიდარი მოქალაქის, ჰილასის ძე. ჰილასი ელინური კერპთაყვანისმცემლობის მიმდევარი იყო; მისი ძე, ნეტარი ვიტუსი კი, ზეციდან სულიწმიდის საკვირველმოქმედი მადლით განათლებული, ყრმობის ჟამს შეიცნო ერთადერთი ჭეშმარიტი ღმერთი, რომელმაც შექმნა ცა და მიწა; იწამა რა იგი, განუწყვეტლივ, დღე და ღამ, მას ევედრებოდა, ძაძა ემოსა. ყრმა ღირსი შეიქნა ესმინა საღმრთო ხმა, ზეციდან წარმოთქმული: „შენი ლოცვა ისმინა! მე გამოვაჩენ შენზე ჩემს წყალობას!“

ამ საკვირველი ხმის შემდეგ ყრმას ღმერთისგან სასწაულთმოქმედების ძალა მიენიჭა. ის კურნავდა ადამიანთა სნეულებებს, ურწმუნოებს შეაგონებდა ჭეშმარიტი ღმერთის შეცნობას და ყველას ჭეშმარიტ გზას ასწავლიდა. რამეთუ ყოვლისშემძლე ღმერთს ინება, რომ თავისთვის დიდება აღესრულებინა ამ ყრმის ბაგეებითა და საქმეებით, კერპთაყვანისმცემლური უღმრთოების შესარცხვენად. უფალმა მიანიჭა ვიტუსს არაჩვეულებრივი გონიერება და სასწაულთმოქმედების ნიჭი, რათა ყრმობის ასაკშივე ნეტარი ყოფილიყო სიტყვითა და საქმით ძლიერი კაცი, და რათა ამით განდიდებულიყო ღმერთი, საკვირველი თავის წმინდანებში.

როდესაც ეგემონმა ვალერიანემ, მრავალი წარმართის დაბეზღებისა და ცილისწამების გამო, შეიტყო ამ წმინდა ყრმის შესახებ, ვიტუსის მამა თავისთან მოუწოდა და უთხრა: „რა ამბავია? მესმის, რომ შენი ძე თაყვანს სცემს იმავე ღმერთს, რომელსაც ქრისტიანები ეთაყვანებიან? მაგრამ თუ გსურს, რომ ის ჯანმრთელი და უვნებელი იხილო, მაშინ ეცადე, რომ ეს სიცრუე გადააგდებინო.“

ჰილასი, შინ დაბრუნებულმა, დაიწყო შვილის შეგონება, რომ არ მიეტოვებინა ძველი ელინური მსახურება, რომელსაც მისი ღმერთების მიმართ აღასრულებდნენ. ნეტარმა ყრმამ, ვიტუსმა, კი უპასუხა მამას: „მე არ ვიცი სხვა ღმერთი, გარდა ერთადერთისა, საუკუნიდანვე არსებულისა, ვისი სულიც წყალთა ზედა იძვროდა და განჰყო ნათელი ბნელისაგან (დაბ.1:2–4). მე ვემსახურები იმ ღმერთს, რომელმაც შექმნა ცა და მიწა; იგია წმინდა უფალი იესო ქრისტე, ანგელოზთა მეუფე. ამ ღმერთს ვაღიარებ და ვაღიარებ მთელი ჩემი სიცოცხლის განმავლობაში.“

ვიტუსის მამა ფრიად განურისხდა შვილის ამ სიტყვებს და უბრძანა, ყრმისთვის წნელებით ეცემათ, ამასთანავე ეუბნებოდა:

– ვინ გასწავლა ასე ლაპარაკი? ნუთუ არ იცი, რომ თუ ამის შესახებ ეგემონი გაიგებს, შენ დაიღუპები?

ყრმა კი, ცემას ითმენდა რა, უპასუხა:

– ქრისტემ მასწავლა ეს, მე მისი მონა ვარ, ეგემონის რისხვისა კი სრულიად არ მეშინია.

მაშინ ჰილასმა, თავისი შვილის აღმზრდელი, სახელად მოდესტი, მოუწოდა და უთხრა მას:

– ეცადე, რომ ყრმამ არასოდეს ახსენოს ქრისტე თავის საუბრებში.

მაგრამ წმინდა ვიტუსმა მამის ბრძანება უგულებელყო და მუდმივად, როგორც თავის გულში, ისე ბაგეებზე, ქრისტეს სახელი ეკერა, და ქრისტე უფლისგან ანგელოზის გამოცხადებით ნუგეშცემული იყო; რამეთუ მას ხილვაში უფლის ანგელოზი გამოეცხადა და უთხრა:

– ნუ გეშინია, არამედ გამხნევდი იესო ქრისტეს სახელისთვის. მე კი შენ მცველად მოგეცა; მე დაგიცავ შენი აღსასრულამდე. იცოდე ღმრთის ამ წყალობის შესახებ, რომ ღმერთისგან ყველაფერი მოგეცემა, რასაც სთხოვ მას.

წმინდა ყრმა ნუგეშცემული და გახარებული იყო ამ ანგელოზებრივი ხილვით და კიდევ უფრო დიდი გულმოდგინებით დაიწყო უფლის სახელის აღიარება და განდიდება.

წმინდანის მამა ფრიად განიცდიდა ყრმას, რადგან ის მისი ერთადერთი შვილი იყო; ამიტომ ვიტუსის მამა ცდილობდა, თავისი მაამებლური სიტყვებით დემონთა მსახურებისკენ წაექეზებინა იგი. წმინდა ვიტუსმა კი უთხრა მამას:

– რომელ ღმერთებს მიბრძანებ, თაყვანი ვცე?

მამამ უპასუხა:

– ნუთუ არ იცი, შვილო ჩემო, ჩვენი ღმერთები ზევსი, ჰერკულესი, იუნონა, მინერვა, ვესტა, აპოლონი და სხვანი, რომელთაც თაყვანს სცემენ მეფენი და მთავარნი?

წმინდანმა უპასუხა მამას: „ისინი, ვისზეც შენ ლაპარაკობ, უსულო კერპები არიან, ადამიანთა ხელით შექმნილი; ბაგენი აქვთ, მაგრამ უტყვნი არიან; თვალნი აქვთ, მაგრამ ბრმანი არიან; ხელნი და ფეხნი აქვთ, მაგრამ უძრავნი არიან. მე კი მწამს ერთადერთი ცოცხალი და ყოვლისშემძლე ღმერთი, რამეთუ ჩვენ „მისი მიერ ვცოცხლობთ და ვიძრვით“ (საქმე.17:28); მე მწამს ყოველი ქმნილების შემოქმედი და განმგებელი, მამა, ძე და სულიწმიდა; მე ვაღიარებ კაცობრიობის ერთადერთ გამომსყიდველსა და მაცხოვარს, ძე ღმერთს, რომელმაც ჩვენი ცოდვების გამო ივნო, მისი სისხლით მოვიპოვეთ ცხონება.“

მამამ ცრემლებით უპასუხა ყრმას:

– ო, ჩემო საყვარელო შვილო! მისმინე შენი მშობლის სასარგებლო და ჯანსაღ რჩევას და ზურგი აქციე იმ უგუნურ რწმენას, რომლის მიხედვითაც ტყუილად ეთაყვანები უცნობ, გარდაცვლილ ადამიანს; ზურგი აქციე, – რათა იგემონმა, განრისხებულმა, არ დაგღუპოს და ამით არ გაზარდოს ჩემი გულის ტანჯვა.

ნეტარმა ვიტმა მიუგო:

– ო, ნეტავ შენც, მამაო, შეგეცნო, ვინ და როგორია ის, ვისაც შენ, დამამცირებლად, გარდაცვლილ ადამიანს უწოდებ! ო, ნეტავ შენც, მამაო, ჩემთან ერთად ეთაყვანებოდი მას! ვინაიდან ის არის ქრისტე, ცოცხალი ღმერთის ძე, ღვთის კრავი, რომელმაც იტვირთა ქვეყნიერების ცოდვები.

გილასმა თქვა:

– იმ ქრისტესთან დაკავშირებით, ვისაც შენ ღმერთს უწოდებ, მე ვიცი, რომ ის, პილატეს ბრძანებით, რომელიც იუდეას მართავდა, იქნა ნაცემი, ჯვარცმისთვის განწირული და ჯვარზე გაკრული იუდეველებისა და პილატეს მსახურების მიერ.

წმინდა ყრმამ მიუგო:

– დიახ, ნამდვილად ასე იყო, როგორც თქვი, მამაო. მაგრამ ამ საქმეში არის დიდი, საკვირველი და წმინდა საიდუმლო.

გილასმა იკითხა:

– მართლად თუ ვიმსჯელებთ, მაშინ ამ საქმეს უფრო სამართლიანად არა საიდუმლო, არამედ სიკვდილით დასჯა უნდა ვუწოდოთ.

ნეტარმა მიუგო:

– მომისმინე, მამაო, თვინიერად და შეიცანი ჭეშმარიტება; უფლის, იესო ქრისტეს სიკვდილისთვის გადაცემა და ჯვარცმა არის – ჩვენი ხსნა; და იცოდე, რომ მისი სიყვარულისგან ვერავინ ვერასოდეს ვერანაირი წამებით ვერ მომწყვეტს.

მაშინ გილასმა შეწყვიტა საუბარი, გულში შვილზე დარდობდა.

ყრმაში დამკვიდრებული ღვთის მადლით, მრავალი სასწაული აღესრულებოდა, კერძოდ: ბრმები ხედავდნენ, ავადმყოფები იკურნებოდნენ, და ადამიანებიდან განდევნილი დემონები აღიარებდნენ ყრმის დიდ სიწმინდეს.

ეს ყველაფერი იგემონ ვალერიანს არ დარჩენია დაფარული. თავის სამსჯავრო ადგილზე დაჯდა და ყველას თანდასწრებით ვიტის მამას უთხრა:

– კეთილშობილო კაცო გილას! ჩემთვის ახლა უკვე სარწმუნოდ ცნობილი გახდა, რომ შენი ვაჟი მთელი გულმოდგინებით ეთაყვანება ე.წ. ქრისტეს, იუდეაში ჯვარცმულს; ამ ქრისტეს ის თაყვანს სცემს, სამშობლო ღმერთებს კი გმობს; ამიტომაც ის ჩვენთან სამსჯავროზე უნდა წარდგეს: მოიყვანე აქ.

როდესაც ყმაწვილი ყრმა იმ უსჯულო სამსჯავროზე მიიყვანეს, იგემონმა უთხრა მას:

– რატომ არ სწირავ მსხვერპლს ჩვენს უკვდავ ღმერთებს? განა არ გსმენია მეფის ბრძანებების შესახებ – სხვადასხვა სატანჯველის შემდეგ სიკვდილისთვის გადაეცათ ყველა, ვინც გაბედავდა ჯვარცმულის თაყვანისცემას?

ნეტარმა ყრმამ, სულიწმიდით აღვსილმა, სრულებით არ შეუშინდა იგემონს; ჯვრის ნიშანი გამოსახა საკუთარ თავზე და მიუგო:

– მე არ მსურს თაყვანი ვცე ეშმაკებს და არ ვეთაყვანები ქვისა და ხის კერპებს, ვინაიდან მე მყავს ცოცხალი ღმერთი, რომელსაც ჩემი სული ემსახურება.

წმინდანის მამამ, გილასმა, თავის ნათესავებსა და ნაცნობებს მიმართა, დიდი ტირილით შესძახა:

– იტირეთ ჩემთან ერთად, მეგობრებო, – გთხოვთ, ვინაიდან ვხედავ, რომ ჩემი ერთადერთი ვაჟი იღუპება!

მაშინ წმინდა ვიტმა ხმამაღლა შესძახა, მამამისს შეეპასუხა:

– მე არ ვიღუპები, არამედ ღირსი ვხდები, რომ მართალთა და ღვთის სათნოთა დასს შევუერთდე.

ვალერიანმა კი უთხრა წმინდანს:

– აქამდე თავს ვიკავებდი შენი კეთილშობილური წარმოშობისა და მამაშენის მიმართ ჩემი კეთილგანწყობის გამო; აქამდე არ მივმართავდი შენ მიმართ მეფის ბრძანებებს, რომლებიც კანონდამრღვევთათვის გამოიცა; მაგრამ ახლა, როდესაც დავრწმუნდი, რომ შენს წინააღმდეგობაში სიჯიუტემდე მიხვედი, კანონიერ საფუძველზე დავიწყებ შენს წამებას, რათა შენ, სასჯელის მიღების შემდეგ, მიატოვო შენი სიჯიუტე.

ასე თქვა და იგემონმა ნეტარი ყრმის ჯოხებით ცემა ბრძანა.

წმინდანს დიდი ხნის განმავლობაში სცემდნენ. შემდეგ მტანჯველმა უთხრა წმინდანს:

– მომისმინე ახლა და მსხვერპლი შესწირე ღმერთებს.

მოწამემ მიუგო:

– მე უკვე გითხარი, იგემონ, რომ ქრისტეს, ღვთის ძეს, ვეთაყვანები.

მაშინ იგემონმა, კიდევ უფრო განრისხებულმა, წმინდანის რკინის ჯოხებით ცემა ბრძანა. მაგრამ როგორც კი იგემონის მსახურებმა ამის გაკეთება მოინდომეს, ხელები გაუხმადით; ზუსტად ასევე, იგემონის ხელიც, რომლითაც ის თავის მსახურებს უთითებდა, უეცრად დაზიანდა და გაუხმა, ისე რომ ტკივილისგან ასეთი სიტყვებით ყვიროდა: „ვაი მე! მე დავიღუპე ჩემი ხელი და ახლა მძიმედ ვიტანჯები“. შემდეგ კი წმინდა ვიტის მამას უთხრა: „შენ შვილი კი არა, მოგვი გყავს“.

წმინდა ვიტმა კი ხმამაღლა შესძახა:

– მე მოგვი კი არა ვარ, არამედ ჩემი ყოვლისშემძლე უფლის, იესო ქრისტეს მონა ვარ, რომელმაც მკვდრები აღადგინა, წყალზე ხმელეთივით გაიარა, დაწყნარებული ზღვა დაამშვიდა და კურნავდა ადამიანთა ყოველგვარ უკურნებელ სნეულებას; ახლა ის იმავეს აკეთებს თავისი ყოვლისშემძლე ძალით. მე მისი მონა ვარ და ამიტომ ვცდილობ, მისი მცნებები აღვასრულო. იმ ღმერთებს კი, რომლებსაც შენ ემსახურები, რა ძალა აქვთ, მითხარი? დაე, განკურნონ შენი ხელი, თუკი შეუძლიათ განკურნება.

იგემონმა თქვა: – შენ შეგიძლია ჩემი ხელის განკურნება?

წმინდანმა უპასუხა: – შემიძლია უფალ იესო ქრისტეს სახელით.

– მაშინ გამაჯანსაღე, – თქვა იგემონმა, – რათა დავრწმუნდე, რომ მოგვი კი არა, ჭეშმარიტი ღმერთის მონა ხარ, როგორც შენ ამბობ.

მაშინ წმინდა მოწამემ, ცისკენ აღაპყრო თვალები და თქვა: – ღმერთო, მამაო ზეციურო! მომისმინე მე, შენს უღირს მონას, აქ მყოფთა გულისთვის, რათა ირწმუნონ ჩვენი უფალი იესო ქრისტე, შენი ძე, ჭეშმარიტი და ყოვლისშემძლე ღმერთი, რომელიც შენთან ერთად მეფობს სულიწმიდასთან ერთად. გააკეთე ისე, რომ შენი მხოლოდშობილი ძის სახელის გამო განიკურნოს იგემონის ხელი.

როგორც კი წმინდანმა ეს ლოცვა დაასრულა, ვალერიანეს ხელი განიკურნა და ისეთივე გახდა, როგორიც ადრე იყო. მაშინ იგემონმა ყრმა მამას გადასცა და უთხრა: „წაიყვანე შენი ვაჟი სახლში და დაარწმუნე, რომ ღმერთებს მსხვერპლი შესწიროს, რათა არ დაიღუპოს“.

თავისი ვაჟის სახლში მიყვანის შემდეგ, გილასმა დიდი პირფერობით დაიწყო მისი დაყოლიება, რომ მის უღმრთოებას დამორჩილებოდა: ის აწყობდა წვეულებებს, ქმნიდა მომღერალთა გუნდებს; ვიტის წინ უკრავდნენ ჰარმონიულ მუსიკალურ ინსტრუმენტებზე, ისმოდა წინწილები და ქნარები; წმინდანის თვალწინ ცეკვავდნენ ლამაზი ქალწულები, მხიარულობდნენ ჭაბუკები; მღეროდნენ ამქვეყნიურ, გარყვნილ სიმღერებს, ამბობდნენ მრავალ მაცდუნებელ სიტყვას, რათა ყოველივე ამით ახალგაზრდა ვიტის გული ამაოებისთვის დაეჭიროს; მაგრამ ყრმის სული, ადამანტივით მტკიცე, უცვლელი რჩებოდა; რადგან მას თავის გულში ჰქონდა ღვთის სიყვარული, რომელიც ყოველგვარ ამქვეყნიურ სიყვარულს სძლევდა; ის ყურადღებას არ აქცევდა არაფერს იმას, რაც მის თვალწინ მღეროდნენ; ზუსტად ასევე არ უყურებდა იმას, რაც მის თვალწინ ხდებოდა; ცისკენ აღაპყრო თვალები, გულის სიღრმიდან ოხრავდა და ამბობდა: „ნუ შეურაცხყოფ, უფალო, ღმერთო ჩემო, გულს შემუსვრილსა და მდაბალს!“

შემდეგ გილასმა ბრძანა, რომ მისი ვაჟისთვის ოთახი მოემზადებინათ; მან ის ყოველგვარი სიმდიდრით აავსო; იატაკზე ლამაზი ხალიჩები დააგო: ფარდები მარგალიტებით იყო მორთული, საწოლი და მთელი დარბაზი დიდი ბრწყინვალებით იყო აღსავსე; ამ ოთახში მან თავისი ვაჟი გამოკეტა და უბრძანა, რომ მისთვის ულამაზეს ქალწულებს მოემსახურათ მის შესაცდელად. უმანკო და წმინდა ყრმამ კი, მუხლებზე დამდგარმა, ასეთი სიტყვებით ილოცა უფლისადმი: „ღმერთო აბრაამისაო, ღმერთო ისააკისაო, ღმერთო იაკობისაო, ღმერთო და მამაო შენი საყვარელი ყრმისა, ჩემი უფლის იესო ქრისტესი! მომხედე მე და შემიწყალე მე, განმაძლიერე შენი ძალით, რათა ბოროტმა და უკანონო გველმა ვერ შეძლოს ჩემზე, შენს მონაზე, თავისი სურვილის აღსრულება, და რათა წარმართებმა არ დასცინონ შენს ერთგულ მონას და არ თქვან – სად არის მათი ღმერთი“.

სანამ წმინდანი ასეთი სიტყვებით ლოცულობდა, უეცრად ოთახში გამოუთქმელი ნათელი გაბრწყინდა და გამოჩნდა სინათლისმომცემი სახეები, ცეცხლოვანი, როგორც ლამპრები, თორმეტი რაოდენობის; იგრძნობოდა გამოუთქმელი კეთილსურნელებაც, რომელიც ამ სახეებიდან მოდიოდა; ეს კეთილსურნელება იმდენად გავრცელდა ჰაერში, რომ მთელი სახლი აავსო, ისე რომ წმინდა ვიტის მამა, გაოცებული და შეშინებული თავის ყველა შინაურთან ერთად, შესძახა: „ეს დიდი სასწაულია. საიდან მოდის ასეთი კეთილსურნელება, რომელიც ჩვენ არასოდეს გვინახავს ჩვენი ღმერთების ტაძრებში?“ შემდეგ თქვა: „ღმერთები მოვიდნენ ჩემს სახლში ჩემს ვაჟთან“. და გულმოდგინედ დაიწყო ძებნა, საიდან მოდიოდა ეს კეთილსურნელება. ვაჟის ოთახის კარებთან მივიდა და შიგნით შესვლისას, მან დაინახა ანგელოზური სახეები, რომლებსაც ფრთები ჰქონდათ, არწივების მსგავსად; ამასთან, ეს სახეები აღსავსე იყო გამოუთქმელი სიკეთით, კაშკაშად ბრწყინავდნენ და გალობდნენ: „წმიდა არს, წმიდა არს, წმიდა არს უფალი“ (ეს. 6:3).

ამ ძლიერი ნათებისგან გილასი მაშინვე დაბრმავდა, რადგან მას უწმინდური თვალები ჰქონდა, უღირსი იმ ანგელოზური ნათელის ჭვრეტისა, რომელიც ცაშია დაფარული; რადგან ეს ნათელი მხოლოდ მათ შეუძლიათ იხილონ, ვისაც სუფთა სულიერი თვალები აქვს.

ნეტარმა ვიტმა, დაინახა რა, რომ მისი მამა დაბრმავდა, ბუნებრივმა სიყვარულმა მოიცვა მის მიმართ და დაიწყო მისთვის ლოცვა ღვთისადმი, რათა შეწყალებულიყო. ლოცვის დასრულებისას მან დაამატა: „მაგრამ, მეუფეო, ჩემი ნება კი არ აღსრულდეს, არამედ შენი; დაე, იყოს ისე, როგორც შენ თვითონ გსურს.“

ჰილასი კი თვალებში ძლიერი ტკივილის გამო ხმამაღლა შესძახა: „ვაი მე! დავკარგე ჩემი თვალების სინათლე. მძიმე სენით ვარ შეპყრობილი!“

მისი ყველა შინაური, მონები და მხევლები, ხედავდნენ რა თავიანთ ბატონს, რომელიც ძალიან იტანჯებოდა თვალებით, ტიროდნენ, ისე, რომ მათი ტირილის ხმა მეზობელ სახლებშიც ისმოდა; და ამგვარად მალე მთელმა ქალაქმა გაიგო ჰილასის ამბავი. ამის შემდეგ მის სახლთან მრავალი მოქალაქე შეიკრიბა; აქ ნაჩქარევად მოვიდა იგემონი ვალერიანიც. დაინახა რა, რომ ჰილასი დაბრმავებული იყო, მონებს ეყრდნობოდა და ტკივილისგან ყვიროდა, ვალერიანმა ჰკითხა: – რა მოხდა, რომ დაბრმავდა? მან კი უპასუხა: „ჩემი შვილის ოთახში ფრთოსანი ღმერთები ვიხილე; მათი თვალები ვარსკვლავებივით იყო; მათი სახეების იერი – ელვასავით; ვერ ავიტანე რა მათი ნათება, დავიზიანე თვალები და დავკარგე მხედველობა.“

ვალერიანმა თქვა: „უეჭველია, რომ ის ღმერთები, რომლებიც შენ იხილე, – ძალიან ძლიერნი არიან; ამიტომ საჭიროა, რომ მათ ევედრო, რათა განგკურნონ.“

შემდეგ, აიყვანა რა ბრმა ჰილასი, ვალერიანმა ის ზევსის ტაძარში წაიყვანა. ჰილასი აქ ასეთი სიტყვებით ლოცულობდა: „ჰოი, ზევს, ყოვლისშემძლე ღმერთო! თუ განკურნავ ჩემს თვალებს, უთვალავ მსხვერპლს შემოგწირავ, ოქროსრქიან ხბოს შემოგწირავ მსხვერპლად; ასევე შენც, ჰოი ქალღმერთო ვესტა, წმინდა ქალწულებს მოგიყვან, თუ შენგან დახმარებას მივიღებ.“

ასე ლოცულობდა ჰილასი თავის ამაო ღმერთებს, მაგრამ არა მხოლოდ არ იღებდა მათგან განკურნებას, არამედ პირიქით, კიდევ უფრო დიდ ტკივილს გრძნობდა. წმინდა ვიტმა კი, მუხლები მოიდრიკა რა უფლის წინაშე, თავის ოთახში ლოცულობდა მამისთვის, ამგვარად ამბობდა: „მეუფეო, რომელმაც ნათელი მოჰფინე ბრმა ტობიასს3970, მოწყალება მოუვლინე ჩემს მამას, თუ იგი გიცნობს შენ.“

ბოლოს ჰილასი თავის მონებმა განუკურნებელი წაიყვანეს კერპთაყვანისმცემლობის ტაძრიდან თავის სახლში: შევიდა რა იმ ოთახში, სადაც წმინდა ვიტი ღმერთს ქების მსხვერპლს სწირავდა, იგი ვიტის ფეხებთან დაეცა და თქვა:

– საყვარელო შვილო! განმკურნე მე!

წმინდა ვიტმა კი უთხრა მას:

– გსურს თუ არა, მამაო, იყო ჯანმრთელი?

ჰილასმა უპასუხა:

– დიახ, ძალიან მსურს.

წმინდამ უთხრა მას:

– თუ გსურს განკურნება მიიღო, მაშინ უარყავი ზევსი, ჰერკულესი, იუნონა, მინერვა, ვესტა და აპოლონი.

ჰილასმა უპასუხა:

– როგორ შემიძლია უარვყო ისინი?

წმინდა ვიტმა თქვა:

– ნუ უწოდებ მათ ღმერთებს, არამედ დემონებს; კერპებს, რომლებსაც აქამდე პატივს სცემდი, ნუღარ სცემ პატივს, არამედ არარაობად ჩათვალე, როგორც უსულო და უსარგებლო საგნები. და თუ გულით დაპირდები, რომ ასე მოიქცევი, მაშინ შენი თვალები მაშინვე განიკურნება და გაბრწყინდება.

ჰილასმა თქვა:

– მე უარვყოფ ღმერთებს და გპირდები, რომ ყველაფერს გავაკეთებ, რაც შენ მითხარი.

წმინდამ თქვა:

– მე ვიცი, რომ შენი გული გამაგრებულია და შენი სიტყვები არ არის ჭეშმარიტი; მაგრამ მე გაჩვენებ ჩემი მეუფის ძალას, აქ მყოფთა გულისთვის, რათა მათ ირწმუნონ და განადიდონ ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს სახელი, თუმცა შენ ამის უღირსი ხარ.

ასე თქვა რა, წმინდამ ხელი დაადო მამის მტკივნეულ თვალებს და ღმერთს ამგვარი სიტყვებით შეევედრა: „უფალო იესო ქრისტე, რომელმაც ნათელი მოჰფინე ბრმადშობილს (იოანე 9:6–7), დაამარცხე რა ბუნება, ნათელი მოჰფინე ჩემი მამის თვალებსაც, თუმცა იგი თავისი ურწმუნოების გამო ამის უღირსია; მაგრამ ეს მოიმოქმედე შენი წმინდა სახელის სადიდებლად, რათა შენმა მტრებმა ნახონ და შერცხვეს და რათა განდიდდნენ ყველა, ვინც იცნობს და უყვარს შენი სახელი.“

სანამ წმინდა ასე ლოცულობდა, დაბრმავებულის თვალებიდან ქერცლივით ჩამოცვივდა ქერქები; ის განიკურნა და თავისი თვალებით კარგად ხედავდა. მაგრამ მალევე, ნაცვლად იმისა, რომ შეეცნო ჭეშმარიტი ღმერთი და მისთვის მადლობა შეეწირა მისგან მიღებული განკურნებისთვის, მან დაიწყო თავისი ქველმოქმედის გმობა, ასე უთხრა რა შვილს: „მე განმკურნა არა შენმა ღმერთმა, არამედ ჩემმა ღმერთებმა, რომლებსაც მე ვემსახურები და რომლებსაც მსხვერპლის შეწირვა აღვუთქვი.“

და განადიდებდა თავის უღმერთო ღმერთებს, ყველას გასაგონად ამბობდა: „მადლობა ჩემს ღმერთებს, რომლებმაც განმკურნეს!“ მათი სალოცავებისკენ გაემართა და დაიწყო მათთვის სამადლობელი, საძაგელი მსხვერპლის შეწირვა, როგორც დაჰპირდა; ამასთან, მისი გული ისე გაქვავდა ეშმაკით და დაბრმავდა ბოროტებით, რომ შვილისადმი ბუნებრივი სიყვარული სიძულვილად შეეცვალა, წმინდა და უბრალო ყრმა შვილის მოკვლასაც კი აპირებდა. უფალმა კი, რომელიც იცავს თავის მსახურებს, თავისი ანგელოზი გაგზავნა დასაცავად, რადგან უფლის ანგელოზი, მშვენიერი და ნათლით მოსილი ჭაბუკის სახით, ღამით გამოეცხადა ხსენებულ მოდესტს, ვიტის აღმზრდელს, რომელიც ქრისტეს სწამდა და ხანდაზმული კაცი იყო, და უთხრა მას:

– აიღე ყრმა და გაემგზავრე მასთან ერთად ზღვისკენ; ნაპირზე პატარა ნავი დაგხვდებათ; ჩაჯექით მასში და მიხვალთ იმ ქვეყანაში, რომელსაც მე გიჩვენებთ. მოდესტმა უთხრა ანგელოზს: – უფალო! მე არ ვიცი გზა, საით წავიდე. ანგელოზმა მიუგო: „მე გაგიძღვებით!“

და მყისვე, მოდესტი ადგა, წაიყვანა თავისი ყრმა ვიტი, წაიყვანა მისი ძიძაც, კრესკენტია, ქრისტეს ერთგული მონა, და გაემგზავრა მათთან ერთად ზღვისკენ, უკან გაჰყვა ანგელოზს, რომელიც მათ მიუძღოდა.

როდესაც ზღვის ნაპირს მიაღწიეს, იპოვეს ნავი, რომელიც უფალს ჰქონდა გამზადებული. და უთხრა ანგელოზმა წმინდა ვიტს, თითქოს გამოსაცდელად: „რომელ ქვეყანაში წახვალ?“ წმინდა ვიტმა მიუგო: „სადაც უფალი წაგვიყვანს, იქ წავალთ დიდი გულმოდგინებით“.

ანგელოზმა იკითხა: „გაქვს თუ არა საზღაური?“ ყრმამ მიუგო: „ის, ვისაც ვემსახურებით, მოგცემს შენ საზღაურს“. შემდეგ, ნავში ჩასხდნენ და სიცილიიდან გასცურეს; მცირე ხნის ცურვის შემდეგ ჩავიდნენ იტალიის ერთ-ერთ ქვეყანაში, სახელად ლუკანიაში, ადგილას, რომელსაც ალექტორია ერქვა. როდესაც ნაპირს მიადგნენ და ნავიდან გადმოვიდნენ, მყისვე უფლის ანგელოზმა, რომელიც მათთან ერთად ჭაბუკის სახით ნავში იყო, უჩინარი გახდა.

ისინი კი, გზას გაუდგნენ და მიადგნენ მდინარეს, რომელსაც სილარი ერქვა და რომელიც ზღვაში ჩაედინებოდა ლუკანიის ქვეყნიდან; ამ მდინარის მახლობლად შეჩერდნენ დასასვენებლად, ლამაზ, მრავალტოტა ხის ქვეშ. ეს ადგილი ძალიან მოეწონათ და იქ დასახლდნენ; საჭმელს კი ღმერთი უგზავნიდა მათ. ისევე როგორც ძველად, ღვთის ბრძანებით, წმინდა ელიას უდაბნოში ყორანი კვებავდა (3 მეფეთა 17:4), ასევე ამ წმინდანებს არწივი აჭმევდა, ყოველდღიურად მიჰქონდა მათთვის საკვები. და დაიწყო წმინდა ვიტის მიერ მრავალი საკვირველი სასწაულის მოხდენა; მისი სახელი მთელ იმ ქვეყანაში განდიდდა, ღვთის შეწევნით, რომელიც ადიდებს თავის მსახურებს. ეშმაკები, რომლებსაც ვიტი განასხამდა ადამიანებიდან ღვთის ძალით, ყვიროდნენ: „რა გვაქვს შენთან, ვიტ! ნუთუ დროზე ადრე მოხვედი აქ ჩვენს დასაღუპად?“

წმინდასთან მოდიოდნენ ადამიანები თავიანთ ავადმყოფებთან ერთად; და ის ყველას კურნავდა ლოცვითა და ჯვრის ნიშნით, უძღვებოდა მათ ჭეშმარიტი ღმერთის შეცნობისა და მისი მცნებების დაცვისკენ. და მრავალი ურწმუნო მოექცა ქრისტესკენ და მიიღო წმინდა ნათლობა.

იმ დროს, იმპერატორ დიოკლეტიანეს ძე დემონით იყო შეპყრობილი; ამასთან, დემონი მისი ბაგეებით ღაღადებდა: „არ წავალ აქედან, თუ არ მოვა აქ ლუკანიელი ვიტი“.

და თქვა იმპერატორმა: – სად ვიპოვით იმ კაცს? დემონმა მიუგო: „მას მდინარე სილართან იპოვით“.

მყისვე, იმპერატორმა ლუკანიაში შეიარაღებული მეომრები გაგზავნა, უბრძანა მათ სასწრაფოდ მოეყვანათ ვიტი. მეომრებმა, მითითებულ ადგილზე მისულებმა, იპოვეს ქრისტეს მონა, რომელიც მდინარესთან ღმერთს ლოცულობდა, და ჰკითხეს მას:

– შენ ხარ ვიტი? წმინდამ მიუგო: – დიახ, მე ვარ. მეომრებმა თქვეს: – იმპერატორი დიოკლეტიანე გიხმობს შენ. წმინდა ვიტმა მიუგო: – მე უცნობი და უგვარო ყრმა ვარ: რისთვის შემიძლია ვიყო საჭირო იმპერატორისთვის? მეომრებმა მიუგეს: – მისი ძე დემონისგან იტანჯება, და ამ მიზეზით გიხმობს შენ. წმინდა ვიტმა თქვა: – წავიდეთ უფლის სახელით.

და გაემგზავრა მეომრებთან ერთად რომისკენ; მასთან ერთად გაემგზავრა წმინდა მოდესტიც; ნეტარი კრესკენტია კი მათ შორიდან გაჰყვა.

რომში ჩასულმა მეომრებმა დიოკლეტიანეს ვიტის ჩამოსვლა აუწყეს; დიოკლეტიანემ მისი თავისთან მოყვანა ბრძანა.

როდესაც წმინდა წარდგა იმპერატორის წინაშე, ამ უკანასკნელს ყრმის სილამაზემ განაცვიფრა: წმინდა ვიტი მართლაც მშვენიერი ჭაბუკი იყო, მისი სახე თითქოს ანგელოზისებური იყო, თვალები – მზის სხივებივით, რადგან ის სავსე იყო ქრისტეს მადლით. და უთხრა მას დიოკლეტიანემ: „შენ ხარ ვიტი?“

წმინდამ კი პასუხი არ გასცა.

მაშინ იმპერატორმა მოკითხვა დაუწყო მოდესტუსს, რათა მისგან შეეტყო წმინდანის შესახებ. მაგრამ მოდესტუსი, მოხუცებული და უბრალოების გამო, ვერ გასცემდა შესაფერის პასუხს მეფეს. ამ მიზეზით, იმპერატორმა, მოდესტუსის შეურაცხმყოფელი სიტყვებით გალანძღვის შემდეგ, განზრახული ჰქონდა მისი გაძევება: მაშინ წმინდა ვიტუსმა გააღო თავისი პირი და უთხრა დიოკლეტიანეს: „რატომ ეკითხები ამდენი თავხედობით მოხუცს, როგორც ჭაბუკს? შენ უნდა პატივი მიაგო მას, თუნდაც მისი ჭაღარა თმის გამო.“

იმპერატორმა კი წმინდა ვიტუსს უპასუხა: „საიდან გაქვს ეს თავხედობა, რომ ბედავ ჩვენთან ბრაზით საუბარს, ჩვენს ღირსებას შეურაცხყოფ?“ წმინდანმა მიუგო: „ჩვენ არ გვაქვს რისხვა, რადგან მივიღეთ უვნებლობის სული ქრისტესგან, ჩვენი უფლისგან, და ვართ მტრედის სიმშვიდის მიმბაძველნი. რადგან ჩვენი მოძღვარი თავისი ბუნებით კეთილი იყო, ძალით დიდი, ხასიათით უვნებელი, თავმდაბალი და მშვიდი; ამიტომაც მისი მოწაფეებიც უნდა იყვნენ მშვიდნი და თავმდაბალნი გულით, და არა გააფთრებულნი და მრისხანენი, როგორც შენ გვიწოდებ.“

როდესაც წმინდანი ასე საუბრობდა, უეცრად დემონმა დაიყვირა მეფის ძის პირით და თქვა: „ო, ვიტუს! რატომ მტანჯავ ასე სასტიკად დროზე ადრე!“ წმინდანმა არაფერი უპასუხა დემონს. და უთხრა დიოკლეტიანემ წმინდანს: „შეგიძლია განკურნო ჩემი ძე?“ „შენი ძე,“ მიუგო წმინდანმა, „შეიძლება იყოს ჯანმრთელი, მაგრამ მე არ შემიძლია მივცე მას ჯანმრთელობა: ქრისტეს, ღვთის ძეს, ვისი მონაც ვარ, თუკი მოისურვებს, შეუძლია ადვილად გაათავისუფლოს იგი ჩემი, თავისი მონის მეშვეობით, დემონური ტანჯვისგან, რადგან ის ყოვლისშემძლეა.“

მაშინ დიოკლეტიანემ დაიწყო წმინდანის ვედრება, რათა განეკურნა მისი ძე. მიუახლოვდა რა ეშმაკეულს, წმინდანმა დაადო ხელი მის თავზე და თქვა: „ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს სახელით, უწმინდურო სულო, გამოდი ღვთის ქმნილებისგან!“ და მაშინვე დემონი გამოვიდა მეფის ძისგან, მაგრამ არა უვნებლად იქ მყოფთათვის; რადგან, ღვთის ნებით, მან მოულოდნელად მოკლა მრავალი ურწმუნო, რომლებიც სიტყვით ან ფიქრით დასცინოდნენ წმინდა ვიტუსს – და მათი საძაგელი სულები, როგორც საკუთარი ნადავლი, ჯოჯოხეთში წაიღო.

იმპერატორი ძლიერ გაოცდა, დაინახა რა თავისი ძე ჯანმრთელი და მრავალი დამსწრე მკვდარი; მაგრამ იმის ნაცვლად, რომ შეეცნო იესო ქრისტეს სახელის ძალა და განედიდებინა ერთადერთი ჭეშმარიტი ღმერთი, მან თავის თავში იფიქრა, თუ როგორ მოეხერხებინა ვიტუსის მიზიდვა თავისი უღმერთობისკენ. დიოკლეტიანს ატყვევებდა წმინდანის სილამაზეც; მან მლიქვნელობით დაუწყო მას საუბარი და თქვა: „უძვირფასესო ვიტუს, მომისმინე მე და შემომთავაზე ღმერთებს მსხვერპლი ჩემთან ერთად; მაშინ მე მოგცემ ჩემი სამეფოს ნახევარს; დაგაჯილდოებ ოქროთი, ვერცხლითა და ძვირფასი ნივთებით; შეგმოსავ მეფის სამოსით, და იქნები ჩემი გულწრფელი, უახლოესი მეგობარი.“

წმინდა ვიტუსმა უპასუხა: „მე არ მჭირდება არც შენი სამეფო, არც შენი სიმდიდრე, რადგან მე მყავს ჩემი უფალი და ღმერთი; თუ მე ერთგულად ვემსახურები მას, ის შემმოსავს უხრწნელი და უნათლესი უკვდავების სამოსით ზეციურ სასუფეველში.“ „ნუ იტყვი ასე, ვიტუს,“ თქვა დიოკლეტიანემ, „არამედ შეიწყალე შენი სიცოცხლე; შესწირე მსხვერპლი ღმერთებს, რათა არ დაიღუპო მრავალგვარი ტანჯვის შემდეგ მწარე სიკვდილით.“ წმინდანმა მიუგო: „მე ძლიერ მწადია მივიღო ის ტანჯვები, რომლებითაც მემუქრები; მაშინ უფრო მალე მივაღწევ გვირგვინს, რომელიც უფალმა აღუთქვა თავის რჩეულთ.“

მაშინ დიოკლეტიანემ ბრძანა, რომ წმინდა ვიტუსი და მოდესტუსი ჩაეგდოთ ბნელ და ბინძურ დილეგში, თითოეულს დაადო მძიმე ბორკილები, ათი ფუთის წონის, და დალუქა კარი და ფანჯარა თავისი სამეფო ბეჭდით, რათა არავის შეძლებოდა მათთვის პურის ან წყლის მიცემა – მტანჯველს განზრახული ჰქონდა მათი მოკვლა შიმშილითა და წყურვილით.

როდესაც წმინდანები დილეგში იყვნენ ჩაკეტილნი, მოულოდნელად იქ სინათლე გაბრწყინდა; ეს სინათლე დაინახეს დილეგის მცველებმაც, რომლებიც ჭუჭრუტანაში იყურებოდნენ. წმინდა ვიტუსი კი ხმამაღლა შესძახოდა ღმერთს და ამბობდა: „ღმერთო, მოგვეშველე ჩვენ და გვიხსენი ამ ბორკილებისგან, როგორც შენ იხსენი სამი ჭაბუკი ცეცხლოვანი ღუმელიდან (დან. 3) და როგორც იხსენი სუსანა უკანონო ცრუმოწმეებისგან“ (დან. 13:1-64).

როდესაც წმინდანი ასე ლოცულობდა, დილეგის საძირკველი შეირყა, კიდევ უფრო დიდი სინათლე გაბრწყინდა და ყველგან განუზომელი კეთილსურნელება გავრცელდა. ჩვენი უფალი იესო ქრისტე გამოეცხადა მას და უთხრა: „გამხნევდი, ვიტუს, იყავი მამაცი და მტკიცე, რადგან მე ყოველთვის შენთან ვარ.“

ამ სიტყვების თქმის შემდეგ უფალი უხილავი გახდა. მაშინვე წმიდა პატიმრებს, ვიტსა და მოდესტს, ბორკილები დასცვივდათ და ფერფლივით იქცნენ. წმიდანები კი წამოდგნენ და დაიწყეს გალობა: „კურთხეულ არს უფალი, ღმერთი ისრაელისა, რამეთუ მოჰხედა ერსა თვისსა და ქმნა გამოსყიდვა მისთვის“ (ლკ. 1:68).

ამასთანავე, ისმოდა ანგელოზთა ხმებიც, რომლებიც მათ აჰყვებოდნენ; საპყრობილის მცველები, ხედავდნენ გამოუთქმელ ნათელს და ესმოდათ ანგელოზთა ხმები, აღივსნენ შიშითა და ზარით და მკვდრებივით დაეცნენ. შემდეგ, გონს მოსულებმა, შიშით მივარდნენ მეფესთან და აუწყეს ყველაფერი, რაც ნახეს და მოისმინეს. მეფემ კი, ყოველივე ეს ქრისტიანთა ქება-დიდებად მიიჩნია, მოუხმო საზოგადოებრივი სანახაობების ორგანიზატორს და უბრძანა, დილით მოემზადებინა ადგილი სანახაობისთვის, სადაც სურდა პატიმრების მხეცებისთვის გადაცემა შესაჭმელად. ამასთან თქვა: „ვნახავ, შეძლებს თუ არა ქრისტე მათ ჩემი ხელიდან დახსნას?“

მეორე დღის დილით ქრისტეს წმიდა მონები სანახაობის ადგილას გამოიყვანეს. წმიდა ვიტი ამხნევებდა ნეტარ მოდესტს, თავის აღმზრდელს: „ნუ გეშინია, მამაო, იყავ მამაცი, ნუ გეშინია დემონური იარაღისა, რამეთუ გვიახლოვდება ჩვენი გვირგვინი“.

ხალხი კი, რომელიც ამ სანახაობის საყურებლად მოემზადა, ხუთი ათასი კაცი იყო, ქალებისა და ბავშვების გარდა, რომელთა რიცხვიც უთვალავი იყო.

და უთხრა დიოკლეტიანემ წმიდა ვიტს:

– ვიტ! ახლა სად იმყოფები?

წმიდამ კი, არაფერი უპასუხა მტანჯველს, ცისკენ აღაპყრო თვალები.

შემდეგ იმპერატორმა კვლავ უთხრა მას:

– ახლა სად იმყოფები შენ, ვიტ?

მიუგო წმიდამ:

– მე ვხედავ ჩემს თავს სანახაობის ადგილას; მაგრამ იჩქარე და გააკეთე ის, რის გაკეთებასაც აპირებ.

დიოკლეტიანემ უთხრა მას:

– შეიწყალე შენი სიცოცხლე, ვიტ, და შესწირე მსხვერპლი დიდებულ ღმერთებს.

წმიდამ მიუგო: – ნუ გექნება სიკეთე, ეშმაკო, მტაცებელო მგელო, სულთა მაცდურო: მე მიკვირს შენი სიგიჟე, რადგან შენ, ხედავ ღვთის ძალას, არ შეიცნობ ღმერთს და არ გრცხვენია, შენი სიტყვებით ჩემი ღმერთისგან განმაშორო. მაგრამ მე უკვე არაერთხელ გითხარი, რომ არ შევწირავ მსხვერპლს შენს ღმერთებს – ან უკეთ რომ ვთქვათ, დემონებს, თუმცა შენ კვლავ უსირცხვილოდ მთავაზობ შენს უღმერთო რჩევებს. ეუბნებიან ძაღლს: „გადი გარეთ!“ – და ის რცხვენია და მიდის; მაგრამ შენ სირცხვილი არ იცი. მე მყავს ქრისტე, ჩემი ღმერთი, რომელსაც აქამდე ვემსახურებოდი და ვისაც ჩემი გულის ქებას ვწირავ; ჩემთვის მხოლოდ ერთი დარჩა – რომ მთლიანად მისთვის ვიყო ცოცხალი მსხვერპლი.

მაშინ იმპერატორმა, დიდად განრისხებულმა, იმის ნაცვლად, რომ მოწამეებზე მხეცები გაეშვა, უბრძანა, მაშინვე მოემზადებინათ მოგიზგიზე ღუმელი და დიდი ქვაბი და მასში კალა, გოგირდი და ფისი გაედნოთ; შემდეგ უბრძანა, იმ ქვაბში, რომელიც დუღდა და ბუყბუყებდა, ჩაეგდოთ მხოლოდ ვიტი და თქვა: „აი, ვნახოთ – უშველის თუ არა მას მისი ღმერთი!“

წმიდა ვიტმა კი, ჯვრის ნიშნით გადასახა პირჯვარი, შევიდა ქვაბის შუაგულში, რომელიც ზღვასავით დუღდა. და მაშინვე უფლის ანგელოზმა, რომელიც წმიდას წარუდგა, ცეცხლს ძალა მოაკლო და გააცივა ქვაბის სიცხე და დუღილი; და იდგა წმიდა მოწამე როგორც აბაზანის შუაგულში, უგალობდა უფალს და ამბობდა: „შენ, ღმერთო, რომელმაც იხსენი ისრაელიანები მოსესა და აარონის მეშვეობით მძიმე ეგვიპტური მონობიდან, გამოაჩინე შენი წყალობა ჩვენზეც, შენი წმიდა სახელის სადიდებლად“.

შემდეგ, მეფეს შეხედა და თქვა: „გმადლობ შენ, დიოკლეტიანე, და შენს მსახურებს იმისთვის, რომ ჩემთვის ძალზე მოხერხებული აბაზანა მოაწყვეთ; საჭირო იქნებოდა აქ საპონიც ყოფილიყო“.

მთელი ხალხი კი, რომელიც უყურებდა მომხდარს, ხმამაღლა შესძახა: „ჩვენ არასოდეს გვინახავს ასეთი სასწაული! ჭეშმარიტად ჭეშმარიტი და დიდია ამ ყრმის ღმერთი!“

და გამოვიდა წმიდა ქვაბიდან, ყოველგვარი დაზიანების გარეშე თავის სხეულზე; პირიქით, მისი სხეული, სუფთა როგორც თოვლი, კიდევ უფრო გათეთრდა; და ის გალობდა და ამბობდა: „გამომცადე მე, უფალო, როგორც ოქრო ცეცხლით, გამომიკვლიე მე და არაფერი მიპოვე“ (ფს. 16:3).

შემდეგ დაიწყო მეფის მხილება ასეთი სიტყვებით: „შერცხვეს, ეშმაკო, შენს მამასთან სატანასთან ერთად, ხედავს რა, თუ რაოდენ დიდ ძალას აჩვენებს ჩემი უფალი ჩემზე, თავის მონაზე!“

მეფემ კი, კიდევ უფრო დიდი მრისხანებით აღვსილმა, ბრძანა მოეყვანათ საშინელი, დიდი და სასტიკი ლომი, რომლის ერთ ღრიალსაც ადამიანები ვერ იტანდნენ. და უთხრა მეფემ წმიდას:

– ნუთუ ამასაც დაამარცხებს შენი ჯადოქრობა?

მოწამემ კი მიუგო: – უგუნურო და უგულისხმო! ნუთუ ვერ გაიგე ქრისტეს ძალა, რომელიც ჩემთან ერთად იმყოფება, რომლის ანგელოზიც მალე წამიყვანს შენი მტანჯველი ხელებიდან?

როდესაც ლომი მიუახლოვდა წმინდანს, ვიტუსმა ჯვარი გადასახა საკუთარ თავს, და მაშინვე ლომი მის ფეხებთან დაეცა და მისი ტერფების ლოკვა დაიწყო. და უთხრა წმინდა ვიტუსმა იმპერატორს: „აი, მხეციც კი პატივს მიაგებს ჩემს ღმერთს, შენ კი არ გსურს შენი შემოქმედის შეცნობა; მაგრამ თუნდაც ახლა გწამდეს მისი, ხსნას მიიღებდი.“

იმპერატორმა მიუგო: „გწამდეს შენ და შენს მოდგმას.“ წმინდამ კი, გაღიმებულმა, თქვა: „სწორად თქვი, რადგან მე, და მთელი ჩემი მოდგმა, წმინდა ნათლობის ბანით აღდგენილნი, ვიმედოვნებთ, რომ მივიღებთ სიცოცხლის გვირგვინს ჩვენი ღმერთის სასუფეველში.“

ამ დროს ქრისტეს მრავალმა ხალხმა ირწმუნა, დაახლოებით ათასმა კაცმა. მეფემ კი უთხრა მოწამეს: „რატომ, ვიტუს, არც ცეცხლი, არც მხეცები არანაირ ზიანს არ გაყენებენ? რა ჯადოქრობით იმორჩილებ მათ და აოცებ ხალხს, რომ მრავალს შენი გრძნეულება სწამს?“

მოწამემ მიუგო: „მე არც ცეცხლს, არც მხეცს არანაირი გრძნეულებით არ ვიმორჩილებ; არამედ ყოველივე ამას აკეთებს ქრისტეს, ჩემი ღმერთის ძალა; ცეცხლი და მხეცი, როგორც ღვთის ქმნილებები, ემორჩილებიან თავიანთი შემოქმედის ნებას და არა მე, და პატივს მიაგებენ თავიანთ შემოქმედს, შენ კი დიდ სირცხვილს გაყენებენ: რადგან ცეცხლი, უსულო ქმნილება, და მხეცი, უტყვი ქმნილება, იცნობენ მათ შემქმნელ ღმერთს; შენ კი, გონიერი სულის მქონე, არ გინდა ღმერთის შეცნობა, ისე რომ უტყვსა და უსულო ქმნილებაზე უარესი აღმოჩნდები.“

მაშინ იმპერატორმა ბრძანა, ტანჯვის ხეზე ჩამოეკიდათ წმინდა მოწამეები ვიტუსი და მოდესტი, მათთან ერთად ასევე წმინდა კრისკენტია, ვიტუსის აღმზრდელი, რომელიც, იმ ადგილზე მისულმა, თავი ქრისტიანად აღიარა, მეფე კი ამხილა მისი უღმერთოების გამო და წმინდანთა წამებისთვის; შემდეგ მტანჯველმა ბრძანა, წმინდანთა გაშიშვლებული სხეულები რკინის იარაღებით დაეგლიჯათ. ამ დროს წმინდა ვიტუსმა უთხრა მეფეს: „შენ შენს ძალას უძლურად და სასაცილოდ აჩვენებ, როდესაც ქალს აწამებ.“

და წამებულ იყვნენ წმინდანები უმოწყალოდ, სისასტიკით, ისე რომ გლეჯისგან მათი ხორცი სცილდებოდათ, ძვლები შიშვლდებოდა და შიგნეულობა ჩანდა. და შეჰღაღადა წმინდა ვიტუსმა უფალს: „ღმერთო, გვიხსენი ჩვენ და შენი ძალით გვიხსენი ჩვენ.“ და მაშინვე მიწა შეძრწუნდა, დაიწყო ქუხილი და ელვა; კერპთაყვანისმცემლობის ტაძრები დაეცა; ამ დროს მრავალი ურწმუნო დაიღუპა იქ მყოფი ხალხიდან: ზოგი დაცემულმა შენობებმა დაასხდნენ, ზოგი კი ქუხილმა და ელვამ დაჰკრა: თვით მეფემ, შიშით აღვსილმა, გაიქცა საჩვენებელი ადგილიდან, სახეზე იცემდა და შესძახა: „ვაი მე, რადგან ასეთმა ყმაწვილმა დამიმარცხა!“ უფლის ანგელოზმა კი, წმინდა მოწამეები ტანჯვის ხისგან გაათავისუფლა, გადაიყვანა ისინი ლუკანიაში მდინარესთან, რომელსაც სილარი ერქვა, და დასვა ისინი იქ ხის ქვეშ, რომლის ქვეშაც ისინი ადრე შეჩერდნენ, როდესაც სიცილიიდან მოვიდნენ.

იმ დროს, როდესაც წმინდანები იმ ხის ქვეშ იმყოფებოდნენ, მათთან შეიკრიბნენ იქ მცხოვრები მრავალი ქრისტიანი. შემდეგ წმინდა ვიტუსმა ღმერთს შეევედრა, თქვა რა: „უფალო, იესო ქრისტე, ცოცხალი ღმერთის ძეო! მიიღე მშვიდობით ჩვენი სულები შენთან; ხოლო მათ, ვისაც შენი სადიდებლად ჩვენი ტანჯვის ხსოვნის პატივისცემა მოუნდებათ, – ისინი დაიცავი ამ სოფლის ყოველგვარი ბოროტებისგან და მიიყვანე ისინი დაუბრკოლებლად შენს ზეციურ სასუფეველში.“

როდესაც წმინდა ასე ლოცულობდა, ციდან ხმა გაისმა, რომელიც ამბობდა: „შენი ლოცვა ისმინა!“

შემდეგ წმინდამ თქვა, მის ახლოს მდგომ ქრისტიანებს მიმართა რა: „ძმანო, აქ დამარხეთ ჩვენი სხეულები; ჩვენ კი, ჩვენი აღსასრულის შემდეგ, ვილოცებთ თქვენთვის უფლის წინაშე, რათა თქვენი ხსნისთვის მიიღოთ ყველაფერი, რასაც ითხოვთ, და რათა ქრისტემ გიხსნათ დემონური მტრობისგან.“

ამ სიტყვების შემდეგ წმინდა მოწამეებმა ერთდროულად სიხარულით ჩააბარეს თავიანთი სულები ღვთის ხელთ. მორწმუნეებმა კი აიღეს მათი პატიოსანი სხეულები, არომატული ტილოებით შემოახვიეს და პატივით დამარხეს იმავე ადგილას (ადგილს კი მარიანე ჰქვია). წმინდა ვიტუსი წმინდა მოდესტთან და კრისკენტიასთან ერთად ივნისის თვის მეთხუთმეტე დღეს ეწამა, დიოკლეტიანეს რომში მეფობის დროს, ჩვენს შორის კი, ქრისტიანთა შორის, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მეფობის დროს, რომელსაც ეგზავნება პატივი და დიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

---

ნეტარი იერონიმე სტრიდონელი

ნეტარი იერონიმეს სამშობლო იყო პატარა ქალაქი სტრიდონი, რომელიც დალმაციისა და პანონიის საზღვარზე მდებარეობდა. ამ დიდებული დასავლური ეკლესიის მამის დაბადების ზუსტი დრო უცნობია, ისევე როგორც უცნობია მისი საერო სახელი: სავარაუდოდ, მას მამის პატივსაცემად ევსები ერქვა. ნეტარი იერონიმეს მშობლები, როგორც ჩანს, მდიდარი განთავისუფლებული მონების კლასს განეკუთვნებოდნენ; ისინი ქრისტიანები იყვნენ და თავიანთ უფროს ვაჟს მკაცრი ქრისტიანული აღზრდა მისცეს. „მე ჩემი აკვნიდან კათოლიკურ რძეზე ვიზრდებოდი, – ამბობდა მოგვიანებით ნეტარი იერონიმე თავის შესახებ, – და მით უფრო ერთგული ვიყავი ეკლესიისა, რადგან არასოდეს ვყოფილვარ ერეტიკოსი.“ იერონიმემ დაწყებითი განათლება სახლში მიიღო, სადაც მისმა მასწავლებელმა, მიუხედავად მკაცრი ხასიათისა, შეძლო ნიჭიერი მოსწავლისთვის მეცნიერების სიყვარულის შთაგონება. შემდეგ, განათლების დასასრულებლად, მშობლებმა ნეტარი იერონიმე რომში გაგზავნეს. იმ დროის ჩვეულებისამებრ, სასწავლო კურსში შედიოდა ლოგიკა და, როგორც მთავარი საგნები, გრამატიკა და რიტორიკა; ნეტარი იერონიმე, გარდა ამისა, გაეცნო ზოგიერთი ფილოსოფოსის მოძღვრებებსაც, მაგრამ განსაკუთრებით დიდ დროს უთმობდა მჭევრმეტყველების შესწავლას; ის სასამართლოებს სტუმრობდა, რათა მოესმინა სახელგანთქმული სასამართლო ორატორებისთვის. სწორედ აქ, რომში, თავისი სიყრმის წლებში, იერონიმემ საფუძველი ჩაუყარა საკუთარ ბიბლიოთეკას, რომელიც მთელი შემდგომი ცხოვრების განმავლობაში დიდ ნუგეშს ჰგვრიდა მას.

მსოფლიო დედაქალაქში ყოფნამ, ცდუნებებსა და განსაცდელებს შორის, იერონიმეს სულში სამწუხარო კვალი დატოვა: ის თავად აღიარებდა, რომ „თავისი სიყრმის მერყევი მოგზაურობისას“ რომში უწმინდურ ცხოვრებას ეწეოდა – გარემოება, რომელმაც მას მოგვიანებით მრავალი ცრემლი და მწარე სინანული დაუჯდა. თუმცა, ღვთისმოსაობის გზიდან ეს გადახვევები ვერ ახშობდა მასში ღვთის ნაპერწკალს, რომელიც ადრეული ბავშვობიდან ჩაინერგა მის სულში. ის არ წყვეტდა ლოცვით ურთიერთობას თავის ძმებთან რწმენით; გარდა ამისა, კვირაობით ის, პამაქისთან და სხვა თანამგზავრებთან ერთად, ჩვეულებრივ სტუმრობდა რომის შემოგარენში მდებარე მოწამეთა სამარხებს; ამ ვიზიტების დროს, როდესაც იერონიმეს ბნელ კატაკომბებში უწევდა ჩასვლა, მას უნებურად ეჩვენებოდა, რომ ცოცხლად ეშვებოდა საფლავში.

სწორედ აქ, რომში, განათლების დასრულებამდე, იერონიმეს მომწიფდა გადაწყვეტილება, შეეცვალა თავისი ცხოვრება და დაეწყო ახალი, წმინდა და კეთილი. სავარაუდოდ, მან არ დააყოვნა თავისი განზრახვის ნათლობით განმტკიცება; ნეტარი იერონიმეს ნათლობის ზუსტი დრო უცნობია, მაგრამ ჭეშმარიტებასთან დიდი მიახლოებით დასაშვებია ვარაუდი, რომ ის მოინათლა დაახლოებით ოცი წლის ასაკში, და – რომ ეს საიდუმლო აღასრულა პაპმა ლიბერიუსმა ან მისი სამღვდელოების ერთ-ერთმა წევრმა. რომიდან წასვლის შემდეგ, ნეტარმა იერონიმემ დიდი მოგზაურობა მოაწყო გალიაში, ბონოზთან ერთად, რომელიც მისი სკოლის მეგობარი და რძისძმა იყო. ამ მოგზაურობის დროს იერონიმემ, მისივე თქმით, „რაინის ნახევრად ბარბაროსულ ნაპირებზე პირველად იგრძნო ღვთის მსახურების სურვილი“, ანუ მასში დაიწყო მონაზვნობისკენ სწრაფვის გაღვიძება, მისი ქალწულობისა და სიღარიბის აღთქმებით.

დაახლოებით 372 წელს ნეტარი იერონიმე სტრუდონში დაბრუნდა გალიაში მოგზაურობიდან. მისი მშობლები უკვე გარდაცვლილნი იყვნენ და მას ეკისრებოდა ზრუნვა მემკვიდრეობით ქონებაზე, თავის დაზე და უმცროს ძმა პავლიკიანეზე, – ეს უკანასკნელი მასზე ოცი წლით უმცროსი იყო. სავარაუდოდ, ეს საზრუნავი ხელს უშლიდა იერონიმეს სრულად განეხორციელებინა თავისი განზრახვა ქვეყნიერებიდან განშორების შესახებ, და ის მხოლოდ ნაწილობრივ აკმაყოფილებდა თავის მისწრაფებას ბერობისკენ, დროდადრო ცხოვრობდა აკვილეაში3978, სადაც ჩამოყალიბდა პატარა ნახევრად-სამონასტრო წრე ერთმანეთთან და ნეტარ იერონიმესთან დაახლოებული პირებისგან. მაგრამ ეს წრე მოულოდნელად, რაღაც მიზეზების გამო, რომლებსაც იერონიმე ბუნდოვნად იხსენიებს, დაიშალა. მაშინ იერონიმე აღმოსავლეთისკენ გაემართა, რათა უპირველეს ყოვლისა მოენახულებინა იერუსალიმი, ასევე სირიისა და ეგვიპტის განდეგილები. ამ მოგზაურობაში ნეტარ იერონიმეს თან ახლდნენ მისი მეგობრები, აკვილეის წრის ყოფილი წევრები: ინოკენტი, ნიკეი, ილიოდორი, ივა და ევაგრიუსი. ეს უკანასკნელი, თუმცა, მათთან ერთად მხოლოდ მის მშობლიურ ანტიოქიამდე მივიდა. მათ იმოგზაურეს თრაკიის, ბითინიის, პონტოს, გალატიის, კაპადოკიისა და კილიკიის გავლით. შორი გზის სირთულეებმა, ასკეტურ ღვაწლთან ერთად, შელახა ღვთისმოსავი მომლოცველების ძალები. როდესაც მათ მიაღწიეს ანტიოქიას, სადაც ევაგრიუსთან გულთბილი თავშესაფარი იპოვეს, იერონიმე დასნეულდა, ინოკენტი კი, ნეტარი მამის დიდი მწუხარებისდა მიუხედავად, გარდაიცვალა; გარდაიცვალა ივაც. მწუხარებამ გააძლიერა იერონიმეს ავადმყოფობა, რომელიც საკმაოდ დიდხანს გაგრძელდა, ყოველგვარი ალბათობით 374 წლის გაზაფხულამდე. გამოჯანმრთელების შემდეგ, იერონიმემ დაიწყო წმინდა წერილის შესწავლა, რისკენაც მიდრეკილება მასში ადრეც გაღვივებული ჰქონდა3979; ამ მიზნით ის ცნობილი აპოლინარიუსისგან უსმენდა წმინდა წერილის განმარტებით საუბრებს3980. არც უდაბნოში განშორების განზრახვა მიუტოვებია, რისკენაც განსაკუთრებით მიილტვოდა ახლობელი ადამიანების სიკვდილის შემდეგ, მით უმეტეს, რომ ილიოდორს და ნიკეის უკვე აღარ სურდათ მოგზაურობის გაგრძელება. 374 წელს იერონიმემ გადაწყვიტა დასახლებულიყო „სირიის თებაიდაში“ – ქალკედონის უდაბნოში (სირიის აღმოსავლეთით).

აქ ის თითქმის ხუთი წელი დაჰყო, სავარაუდოდ, რომელიმე მონასტერში ცხოვრობდა და დროდადრო ტოვებდა მას უდაბნოს განმარტოებისთვის; თუმცა, საზოგადოებრივ ცხოვრებას იწონებდა და სხვებსაც ურჩევდა მას, ნეტარი იერონიმე, როგორც მისი „პავლე განდეგილის ცხოვრება“ გვიჩვენებს, ამავე დროს განსაკუთრებულ პატივისცემას, თაყვანისცემას ესაზღვრებოდა, იჩენდა იმ მოღვაწეების მიმართ, რომლებიც, უდაბნოს შორეულ ადგილებში მარტო დასახლებით, თავშესაფარს პოულობდნენ მთის გამოქვაბულებში; ზოგჯერ მათ რამდენიმე წელი არ უნახავთ ადამიანის სახე და მხოლოდ გარეული ცხოველები და მორიელები არღვევდნენ მათ განმარტოებას. ახლა ნახსენებ ნაშრომში ნეტარი იერონიმე, სხვათა შორის, ორ განდეგილს იხსენიებს, რომლებიც თავად უნახავს ქალკედონის უდაბნოში: ერთ-ერთი მათგანი 30 წლის განმავლობაში მხოლოდ ქერის პურით იკვებებოდა და ჭუჭყიან წყალს სვამდა; მეორის ერთადერთი საკვები ფინიკი იყო, რომელსაც ყოველდღე, 5 ცალის ოდენობით, ძველი წყალსაცავის ფსკერზე უგდებდნენ, სადაც ის ცხოვრობდა. საკუთარი ხორცის მოკვდინებით ლოცვით, მკაცრი მარხვით, მოკლებებითა და ფიზიკური შრომით, ნეტარმა იერონიმემ უდაბნოს განმარტოებაში მთლიანად მიუძღვნა თავი წმინდა წერილის შესწავლას, ამისთვის საჭირო წიგნებს იყენებდა საკუთარი ბიბლიოთეკიდან და ანტიოქიაში მეზობლად მცხოვრები მეგობრების, ძირითადად ევაგრიუსის, ბიბლიოთეკიდან. ამავე დროს, ერთი მოქცეული იუდეველის ხელმძღვანელობით მან დაიწყო ებრაული ენის შესწავლა, რომელზეც, ძირითადად, დაწერილია ძველი აღთქმის წმინდა წერილის წიგნები; ეს უკანასკნელი საქმიანობა ნეტარი იერონიმესთვის დამამდაბლებელ საშუალებასაც წარმოადგენდა: ამ მიზანს სრულად შეესაბამებოდა როგორც ანბანის შესწავლის დამამცირებელი ასპექტი, ისე ებრაული ენის სიტყვების უმუსიკალობა, რაც ნაკლებად სასიამოვნო იყო ნეტარი იერონიმესთვის, რომელმაც თავისი სტილი კლასიკური ლიტერატურის საუკეთესო წარმომადგენლების შესწავლით ჩამოაყალიბა. ნეტარი იერონიმეს ცხოვრების ამ პერიოდს, სავარაუდოდ, განეკუთვნება შემდეგი საყურადღებო სიზმარი, რომელსაც ის ასე აღწერს:

„საწყალი ადამიანი, – ამბობს იგი, – ვმარხულობდი ზუსტად მანამდე, სანამ ციცერონის წაკითხვას ვაპირებდი. მრავალი, მთელი ღამის განმავლობაში გაგრძელებული სიფხიზლის შემდეგ, წარსული ცოდვების გახსენებისას ჩემი გულის სიღრმიდან მომდინარე ცრემლების შემდეგ, ჩვეულებრივ პლავტუსს ვკითხულობდი. თუკი, გონს მოსული, წინასწარმეტყველთა წიგნების კითხვას ვიწყებდი, მათი უხეში მეტყველება მძაბავდა, და რაკი ჩემი ბრმა თვალებით სინათლეს ვერ ვხედავდი, მეგონა, რომ ეს ჩემი თვალების კი არა, მზის ბრალი იყო. როდესაც ის ძველი გველი ასე მაცდუნებდა, მარხვის დაახლოებით ნახევარში ჩემი გამოფიტული სხეული სიცხემ მოიცვა, რომლის თესლიც ჩემში იყო, და ყოველგვარი შემსუბუქების გარეშე ისე იკვებებოდა ჩემი უბედური კიდურებით, რომ კანი ძლივს მედო ძვლებზე. ამასობაში უკვე მზადდებოდა ჩემი დასაკრძალავი, და ჩემი სულის სიცოცხლის სითბო ძლივს ციმციმებდა ჩემი მკერდის უმნიშვნელო სითბოში, თანაც მთელი ჩემი სხეული ცივდებოდა; და აი, უეცრად სულით ავმაღლდი საღვთო მსაჯულის სამსჯავროს წინაშე, სადაც სინათლის ისეთი ნაკადი და დიდების ისეთი ბრწყინვალება იყო ანგელოზთა მაყურებლებისგან, რომ მიწაზე განრთხმულმა, თვალების აწევა ვერ შევძელი. კითხვაზე, თუ ვინ ვიყავი, ვუპასუხე, რომ ქრისტიანი ვიყავი.

„შენ ცრუობ, – უპასუხა მკითხველმა, – შენ ციცერონიანი ხარ, და არა ქრისტიანი; რადგანაც სადაც შენი საუნჯეა, იქ არის შენი გულიც.“ – მყისიერად დავდუმდი, და დარტყმების ქვეშ (რადგან მან ბრძანა ჩემი გაშოლტვა) კიდევ უფრო ვიტანჯებოდი სინდისის ცეცხლით, ცნობილ ლექსზე დაფიქრებით: „ჯოჯოხეთში ვინ გაღიარებს შენ?“ მაგრამ დავიწყე ყვირილი და შოლტის დარტყმების ქვეშ, ხმამაღლა ვღაღადებდი: „შემიწყალე მე, უფალო, შემიწყალე მე!“

ბოლოს, ჩემს ირგვლივ მდგომებმა, მსაჯულის ფეხებთან მუხლებზე დაცემულებმა, მას ევედრებოდნენ, ეპატიებინა ჩემი სიჭაბუკე და მოეცა საშუალება, მონანიება ჩემი შეცდომისთვის, ხოლო შემდეგ – ტანჯვისთვის მივეცე, თუკი ოდესმე წავიკითხავ წარმართული ლიტერატურის წიგნებს. მე თვითონ, ვინც ამ სასიკვდილო გაჭირვებაში მზად ვიყავი უფრო მეტიც დამპირებინა, დავიწყე მონანიება და, მისი სახელის მოხმობით, ვამბობდი: „ჰოი, უფალო, თუკი ოდესმე მათ წავიკითხავ, მაშინ შენგან უარყოფილი ვიქნები!“ ამ ფიცის წარმოთქმის შემდეგ განთავისუფლებული, დავბრუნდი ჰაერის უმაღლეს სფეროში და ყველას გასაოცრად გავახილე ჩემი თვალები, ისეთი ცრემლების ნაკადით დასველებული, რომ ჩემმა შიშმა ურწმუნოებიც კი დაარწმუნა. და მართლაც, ეს არ იყო სიზმარი ან უბრალო ძილი, რომლებითაც ხშირად ვცდებით. ეს სამსჯავრო, რომლის წინაშეც ვიდექი, ეს საშინელი სასამართლო, რომლისაც მეშინოდა, არის ჩემი მოწმე; ნუღარასოდეს მოვხვდები კვლავ ამ სასამართლოზე. ვაღიარებ, რომ ჩემი მხრები დალურჯებული იყო ნაცემით, რომ გაღვიძებისას ვგრძნობდი დარტყმებს და რომ ამის შემდეგ ღვთაებრივ წიგნებს უფრო დიდი გულმოდგინებით ვკითხულობ, ვიდრე ადრე ადამიანურ წიგნებს.“

ქალკიდის უდაბნოდან ნეტარი იერონიმე მიმოწერით ურთიერთობდა ახლობელ ადამიანებთან, რომელსაც იყენებდა, როგორც საშუალებას ასკეტური ღვაწლისკენ მხურვალე მოწოდებისთვის. ამ მხრივ განსაკუთრებული ცნობადობა მოიპოვა ნეტარი იერონიმეს წერილმა პრესვიტერ ილიოდორესადმი; შემდეგი მგზნებარე სიტყვებით იგი არწმუნებს თავის მეგობარს, უარი თქვას ამქვეყნიურზე: „გეყოფა ვედრება, მოშორდი ალერსს! შენ უგულებელმყავი, როცა გთხოვდი; შესაძლოა, მომისმინო, როცა გისაყვედურებ. განებივრებულო მეომარო! რას აკეთებ შენს მოღალატე სახლში? აჰა, საყვირის ხმა ისმის ზეციდან! აჰა, ღრუბლებიდან ჩამოდის შეიარაღებული წინამძღოლი სამყაროს დასაპყრობად! აჰა, მისი ბოცვრიდან გამომავალი ორლესული მახვილი ანადგურებს ყველა დაბრკოლებას. შენ კი გამოდიხარ ოთახიდან ბრძოლაში, ჩრდილიდან მზეზე? აჰა, მტერი შენს მკერდში ცდილობს ქრისტეს მოკვლას... თუნდაც შენი პატარა დისშვილი/ძმისშვილი ჩამოეკიდოს შენს კისერზე, თუნდაც გაშლილი თმებითა და დახეული სამოსით დედაშენი გიჩვენებდეს იმ მკერდს, რომლითაც გაგზარდა, თუნდაც მამაშენი ზღურბლზე იწვეს – მშრალი თვალებით გადააბიჯე მის სხეულს და გაიქეცი ჯვრის დროშის ქვეშ! მსგავს საქმეში ერთადერთი ჭეშმარიტი შვილური სიყვარული სისასტიკეა.“

ანტიოქიაში, IV საუკუნის სამოციან წლების დასაწყისში, ერთდროულად ორი ეპისკოპოსი გამოჩნდა: მელეთი და პავლინე. 358 წელს, მელეთი არჩეულ იქნა მართლმადიდებელთა და არიანელთა თანხმობით, რადგან ორივე მხარე მას თავის მომხრედ მიიჩნევდა. სინამდვილეში, მელეთიმ გაამართლა მართლმადიდებელთა იმედები, ღიად განაცხადა რა, რომ იგი იმ მოძღვრებას იცავდა ღვთის ძის შესახებ, რომელიც გადმოცემული იყო I მსოფლიო კრების მამების მიერ. თუმცა, იმის გამო, რომ მელეთი არიანელთა ხელშეწყობით იყო არჩეული, მართლმადიდებელი მოშურნეები, რომლებიც სიყვარულით პატივს მიაგებდნენ ანტიოქიის ეკლესიის დიდ იერარქ ევსტათის ხსოვნას, უსამართლოდ განდევნილს არიანელთა მზაკვრობის გამო, გამოეყვნენ მელეთის პრესვიტერ პავლინეს მეთაურობით, რომელიც 362 წელს ეპისკოპოსის ხარისხში იქნა აღყვანილი. საქმის მდგომარეობა გართულდა, როდესაც 376 წელს, იმავე ანტიოქიაში კიდევ მესამე ეპისკოპოსი, აპოლინარისტი ვიტალი, დაინიშნა. დაპირისპირება პარტიებს შორის კიდევ უფრო გაძლიერდა ღვთისმეტყველური კამათით, რომელიც წმინდა სამების პირთა ღირსებისა და თანაბარპატივსაცემობის საკითხზე იყო კონცენტრირებული. მაშინ როცა პავლინე, წმინდა სამების მოძღვრების გამოსახატავად, დასავლეთში შემუშავებულ ფორმულას იყენებდა – წმინდა სამებაში „ერთი იპოსტასი სამ პირში“ – მელეთი, აღმოსავლური ტერმინოლოგიის მიხედვით, „ერთ უსიასა“ და „სამ იპოსტასს“ აღიარებდა. არსებითად, ორივე ფორმულის მომხრეები ერთსა და იმავეს გულისხმობდნენ, უბრალოდ ერთსა და იმავე აზრს სხვადასხვა სიტყვებით გამოხატავდნენ.

ეს განხეთქილებები, ანტიოქიაში მელეთიანური განხეთქილებითა და არიანული მღელვარებით გამოწვეული, მის მეზობელ ქალკედონის უდაბნოშიც შეაღწია, სადაც მოღვაწეობდა ნეტარი იერონიმე. პაპ დამასთან მიწერილ წერილში, იგი შემდეგი სიტყვებით წუწუნებს უდაბნოს სიმშვიდის დარღვევის გამო, რაც ხსენებულმა მიზეზებმა გამოიწვია: „დაუღალავი მტერი გამომყვა უდაბნოშიც კი, ისე რომ ახლა განმარტოებულ ცხოვრებაში კიდევ უფრო მძიმე ბრძოლას ვიტან, ვიდრე უდაბნოში დასახლებამდე. ერთის მხრივ, მძვინვარებს არიანული სიგიჟე, რომელსაც სამყაროს მცველები უჭერენ მხარს. მეორეს მხრივ, ანტიოქიის ეკლესია, სამ პარტიად გაყოფილი, ცდილობს მეც ჩამითრიოს საკუთარ თავში“.

რაც დრო გადიოდა, მით უფრო ძლიერდებოდა განხეთქილებები ანტიოქიაში, რასთან ერთად იზრდებოდა ნეტარი იერონიმესთვის მიყენებული შეშფოთებაც. პრესვიტერ მარკთან მიწერილ წერილში, დამასთან მიწერილ წერილთა შემდეგ ორი წლის თავზე, ნეტარი მამა, სხვათა შორის, ამბობს: „რატომ მეძახიან ერეტიკოსს, როცა მე ვეთანხმები დასავლეთსა და ეგვიპტეს? უდაბნოში ერთი კუთხეც კი არ მეთმობა. ყოველდღიურად მეკითხებიან ჩემი რწმენის შესახებ, თითქოს ხელახლა დავიბადე რწმენის გარეშე. მე ვაღიარებ, როგორც მათ სურთ – ეს არ მოსწონთ; ხელს ვაწერ – არ მჯერათ. მათ მხოლოდ ერთი სურვილი აქვთ: თავიდან მომიშორონ. მე მზად ვარ წავიდე“. და მართლაც, მალე ნეტარი იერონიმე უდაბნოდან ანტიოქიაში გაემგზავრა, სავარაუდოდ, თავის მეგობარ ევაგრიუსთან. ანტიოქიაში ნეტარი იერონიმე პავლინეს თემს შეუერთდა; ამ უკანასკნელმაც აკურთხა იგი პრესვიტერად. აღწერილ პერიოდში ანტიოქიაში ყოფნა არ შეიძლებოდა სასიამოვნო ყოფილიყო ნეტარი მამისთვის, რომელიც სიმშვიდეს ეძებდა. ამიტომ, იგი დიდხანს არ დარჩენილა აქ; ნეტარი იერონიმე, გრიგოლ ნაზიანზელის დიდებით მოხიბლული, როგორც ეკლესიის მოძღვრისა, კონსტანტინოპოლში გაემგზავრა, რომლის ეპისკოპოსიც იმ დროს წმინდა გრიგოლი იყო. მოგვიანებით ნეტარი იერონიმე არაერთხელ იხსენებდა, თუ რამდენი რამ ემართა წმინდა გრიგოლს, რომელიც მას წმინდა წერილის შესწავლასთან დაკავშირებულ საქმიანობაში ხელმძღვანელობდა. აქ, კონსტანტინოპოლში, ნეტარი იერონიმე შეხვდა ქრისტიან ღვთისმეტყველ-ფილოსოფოს გრიგოლ ნისელს, რომელმაც წაუკითხა თავისი ახლად დაწერილი ნაშრომი ერეტიკოს ევნომიუსის წინააღმდეგ, რომელიც მართლმადიდებლური მოძღვრების წინააღმდეგ ცდებოდა წმინდა სამების შესახებ.

381 წლის ბოლოს ნეტარმა იერონიმემ დატოვა სტუმართმოყვარე კონსტანტინოპოლი და რომში გაემგზავრა, მისივე თქმით, „საეკლესიო აუცილებლობით“ მოტივირებული: უნდა ვიფიქროთ, რომ ნეტარი იერონიმე რომში გამოიძახა პაპმა დამასემ კრებაზე, უბედური მელეტიანური განხეთქილების საქმეებზე, რომელიც არ შეწყვეტილა ანტიოქიის ეკლესიაში მელეტის სიკვდილის შემდეგაც კი. კონსტანტინოპოლში გამართულმა მეორე მსოფლიო კრებამ3991 მელეტის გარდაცვალების შემდეგ მის ადგილზე ფლავიანი აირჩია; პაპი კი დასავლელ ეპისკოპოსებთან ერთად მხარს უჭერდა პავლინს, რომელიც მელეტის დროს ანტიოქიის ეპისკოპოსი იყო. ეს უთანხმოება3992 აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ეკლესიებს შორის იყო დამასეს მიერ მოწვეული კრების მიზეზი. ნეტარი იერონიმე რომში ჩავიდა პავლინთან და ეპიფანესთან ერთად, რომლებსაც ის კონსტანტინოპოლში შეხვდა, სადაც ისინი რომისკენ მიმავალ გზაზე შეჩერდნენ. რომში ნეტარმა იერონიმემ მაშინვე მიიღო პაპისა და კრების მდივნის თანამდებობა. კრების მამებმა, სხვათა შორის, ნეტარ იერონიმეს დაავალეს, რომ გადმოეცა სარწმუნოების აღსარება, რომელიც მიმართული იყო აპოლინარის ერეტიკული ცდომილების წინააღმდეგ. საერთოდ, ნეტარი იერონიმეს მდგომარეობა პაპ დამასეს დროს, განსაკუთრებით თავდაპირველად, მეტად გავლენიანი იყო. პაპი, რომელიც დაკავებული იყო წმინდა წერილის შესწავლის სფეროში კვლევებით, იყენებდა ნეტარი იერონიმეს მითითებებს, და ამავე დროს მასაც იმავე საქმიანობისკენ მოუწოდებდა.

რომში ყოფნის პირველ წლებში ნეტარი იერონიმე თავისი ასკეტური ცხოვრების, განსწავლულობისა და მჭევრმეტყველების გამო სარგებლობდა საყოველთაო პატივისცემითა და ფართო ცნობადობით: საკმარისია ითქვას, რომ ნეტარ მამას ღიად მოიხსენიებდნენ პაპ დამასეს მემკვიდრედ რომის ეკლესიის კათედრაზე. მაგრამ მცირე ხნის შემდეგ ნეტარი იერონიმე გააფთრებული სიძულვილის საგანი გახდა. მისი დაჟინებული მითითება, რომ ქრისტიანული სრულყოფილების მიღწევა შეუძლებელია სამყაროსა და ხორცისგან სრული განდგომის გარეშე, აშორებდა მას არა მხოლოდ წარმართებს, არამედ ბევრ ქრისტიანსაც. ამ გარემოებით ისარგებლეს მაშინდელი საზოგადოების ზოგიერთმა მანკიერმა წევრმა, რათა თვალთმაქცობაში დაედანაშაულებინათ მოღვაწე, მის შესახებ ყველანაირი ცილისწამებისა და ბრალდების გავრცელებით. ბევრს აბნევდა ის ღრმა პატივისცემაც, რომელსაც ნეტარი იერონიმე ორიგენეს3993 მიმართ იჩენდა. ასეთი მტრული განწყობა, რომელიც ნეტარ იერონიმეს ბრალად უყენებდა მის აშკარა დამსახურებებსაც კი3994, განსაკუთრებით გაძლიერდა იულია ევსტოქიასთვის გაგზავნილი მისი წერილის შემდეგ ქალწულობის შენარჩუნების შესახებ. ეს წერილი 383 წლით თარიღდება. მასში ნეტარი იერონიმე ამხელს და დასცინის მის თანამედროვე რომაულ-ქრისტიანული საზოგადოებისა და უპირველეს ყოვლისა სამღვდელოების ზნეობრივ გახრწნილებასა და რელიგიურ თვალთმაქცობას. წერილმა ნეტარი იერონიმეს წინააღმდეგ აღძრა სიტყვასიტყვით ყველა რომაელი ქრისტიანი, მით უმეტეს, რომ „ყველა წარმართი, განდგომილი და ყველა, ვინც სიძულვილით ეკიდებოდა ქრისტიანულ სახელს, გულმოდგინედ იწერდა ამ წერილს, რადგანაც ის ლაქას აცხებდა ქრისტიანთა ყველა ფენას, ყველა ხარისხს, ყველა პროფესიასა და მთელ ეკლესიას, მათ უსირცხვილო სირცხვილში ამყოფებდა“3995.

ამ აღშფოთების ქარიშხლის დროს, რომელიც ხსენებულმა წერილმა გამოიწვია, ნეტარი იერონიმე გარკვეულ სიმშვიდეს პოულობდა ღვთისმოსავი მეგობრების საზოგადოებაში, რომლებიც მას კეთილგანწყობით ექცეოდნენ და პატივს სცემდნენ. ამ მცირე წრეს შეადგენდნენ: პამაქი, პატრიცი და ნეტარი იერონიმეს სკოლის მეგობარი, ოკეანე, შემდგომში ნეტარი ავგუსტინეს მეგობარი, მარცელინი, ნოტარიუსი და მეტად დიდგვაროვანი პიროვნება, და – პრესვიტერი დომნიონი. ნეტარი იერონიმე ახლად დასახელებულ მეგობრებს დანიელს, ანანიას, აზარიასა და მისაილს (დან. 1:1-21) ადარებდა. ამ საზოგადოებას ეკუთვნოდნენ შემდეგი დიდგვაროვანი, ღვთისმოსავი და განათლებული ქალბატონებიც: მელანია, ალბინა და მისი ქალიშვილი მარცელა, ლეა, ასელა, ასევე პავლა თავის ქალიშვილებთან ერთად: ბლეზილა, ევსტოქია, პავლინა, რუფინა; ამ უკანასკნელი ოჯახის მიმართ ნეტარი იერონიმე განსაკუთრებულად იყო განწყობილი. ნეტარი იერონიმეს კეთილგანწყობილი გავლენა რომის დიდგვაროვან და წარჩინებულ ქალბატონებზე, რომლებიც მასთან იყვნენ დაკავშირებულნი, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო იმ დროის ზნეობრივი დაცემის გათვალისწინებით: ის უკეთესი ქრისტიანული ცხოვრების მაგალითს იძლეოდა, რომელიც თავისთავად მეტყველებდა; ნეტარი იერონიმეს ხელმძღვანელობა მისთვის ერთგულ პირთა წრეში მდგომარეობდა იმაში, რომ ის უკითხავდა და განუმარტავდა მათ წმინდა წერილს, ცდილობდა დაერწმუნებინა ისინი, რომ გადაწყვეტილი ჰქონოდათ ასკეტური ცხოვრების წესი, ქალწულობის ან ქვრივობის შენარჩუნებით.

384 წელს გარდაიცვალა ნეტარი იერონიმეს მაღალი მფარველი, პაპი დამასი; მისი ადგილი სირიციუსმა დაიკავა – პიროვნებამ, რომელიც არც ისე განათლებული იყო და ნეტარი იერონიმეს მოღვაწეობას უკმაყოფილოდ ეკიდებოდა. ცილისმწამებელთა ენა აღარაფრით აღარ იზღუდებოდა, ისე რომ ნეტარი მამა, დამასის გარდაცვალებიდან და რომში სამწლიანი ყოფნის შემდეგ, დაახლოებით შვიდი თვის თავზე, იძულებული გახდა დაეტოვებინა ქალაქი. იგი გაემგზავრა იქიდან თავის ახალგაზრდა ძმასთან, პავლინიანთან, და პრესვიტერ ვინცეტიუსთან ერთად. მეგობრებთან დამშვიდობების შემდეგ, რომლებიც მას ნავსადგურამდე აცილებდნენ, ნეტარი იერონიმე სულიერი ტკივილით ავიდა გემზე, რათა სამუდამოდ დაეტოვებინა „მარადიული ქალაქი“. ამ მწუხარე განშორებისას ნეტარ იერონიმეს ერთადერთ ნუგეშად ემსახურებოდა აზრი, რომ „თუ მას ცრუ ბრალდების სირცხვილის ატანა ხვდა წილად, მან შეიცნო, რომ ცუდი ხმის მეშვეობითაც მიიღწევა ცათა სასუფეველი“... „და ქრისტეს სამსჯავროს წინაშე გამოჩნდება, თუ როგორ ცხოვრობდა თითოეული“.

ნეტარმა იერონიმემ რომი დატოვა წმინდა მიწის მონახულების განზრახვით. იქ მიმავალმა, სხვათა შორის, კუნძულ კვიპროსზე გაჩერდა, სადაც სტუმრობდა სალამინის ეპისკოპოს წმინდა ეპიფანესთან, და – ანტიოქიაში, ეპისკოპოს პავლინეს გულთბილი მასპინძლობის ქვეშ. აქ, ანტიოქიაში, ნეტარ იერონიმეს შეუერთდნენ პავლა და ევსტოქია, რომლებმაც ღვთისმოსაობის გამო მშობლიურ რომთან ყველა კავშირი გაწყვიტეს. ანტიოქიიდან წმინდა მიწისკენ მიმავალი მომლოცველები – პავლა და ევსტოქია ახალგაზრდა ქალწულთა თანხლებით, და იერონიმე ვინცეტიუსთან, პავლინიანთან და მცირერიცხოვან ბერთა ჯგუფთან ერთად – ერთად გაემგზავრნენ. მათ მოინახულეს წმინდა წინასწარმეტყველ ელიას კოშკი სარეპტაში (1 მეფ. 17:9) და ამბორს უყოფდნენ ქვიშას იმ ადგილას ტვიროსში, სადაც მუხლს იყრიდა წმინდა მოციქული პავლე (საქ. 21:3-5); კესარიაში მათ დაათვალიერეს ასისთავ კორნელიუსის სახლი (საქ. 10:1-48) და მცირე ოთახები „მახარებლის“ ფილიპეს სახლში, სადაც ერთ დროს, წმინდა მოციქულთა დღეებში, მისი ოთხი ქალწული ქალიშვილი ცხოვრობდა (საქ. 21:8-9). იერუსალიმში მომლოცველები მოკრძალებით ამბორს უყოფდნენ ქრისტეს ჯვარს, მის საფლავს, გაწკეპვლის სვეტს; მათ მოინახულეს იერუსალიმის ყველა ის ადგილიც, რომელიც უფალ იესო ქრისტეს ხსოვნით იყო განწმენდილი. იერუსალიმიდან, რახელის აკლდამის გავლით, მომლოცველები ბეთლემში ჩავიდნენ. აქ, ქრისტე მაცხოვრის დაბადების ადგილას, პავლამ წმინდა აღტაცებით წამოიძახა: „ღირსი ვარ კი მე, საწყალი ცოდვილი, ვაკოცო ბაგას, რომელშიც უფალი ტიროდა, როცა პატარა ბავშვი იყო – ვილოცო გამოქვაბულში, რომელშიც ღვთისმშობელმა შვა ყრმა – ქრისტე? ეს ჩემი უფლის სამშობლოა, აქ ვიცხოვრებ, რადგან მაცხოვარმა აირჩია იგი.“

ვიფლეემის შემდეგ, მომლოცველები, მოინახულეს რა „ანგელოზის მწყემსთათვის მახარობლის“ სამლოცველო, გაემართნენ მკვდარი ზღვისკენ ღაზასა და ხებრონის გავლით; შემდეგ, მოინახულეს რა იორდანე, ბეთელის, შილოსა და ნაზარეთის გავლით მიაღწიეს გალილეის ზღვასა და თაბორის მთას. პალესტინიდან მომლოცველები ეგვიპტეში გაემგზავრნენ, სადაც მთელი თვე ალექსანდრიაში დაჰყვეს; აქ ნეტარი იერონიმე უსმენდა წმინდა წერილის ცოდნით განთქმულ ალექსანდრიის კატეხიზატორული სკოლის მასწავლებელს, ბრმა დიდიმეს, ორიგენეს საყდრის მემკვიდრეს. როდესაც მოგზაურები ნიტრიის უდაბნოში ჩავიდნენ, მათ შეხვდა ეპისკოპოსი ისიდორე „ბერების უთვალავი სიმრავლით“. ნიტრიელ უდაბნოელებთან ურთიერთობის შემდეგ, 386 წლის შემოდგომაზე მომლოცველები ვიფლეემში დაბრუნდნენ.

მომლოცველთათვის, რომლებმაც ვიფლეემში დარჩენა გადაწყვიტეს, პავლას მიერ წამოწყებული იქნა მონასტრების მშენებლობა – დედათა და მამათა; ამ უკანასკნელში წინამძღვარი იყო ნეტარი იერონიმე; შემდეგ პავლას მიერ კიდევ ორი დედათა მონასტერი აშენდა. მშენებლობა დაახლოებით სამი წელი გაგრძელდა; მთელი ამ ხნის განმავლობაში პავლა ქალწულებთან ერთად და ნეტარი იერონიმე ბერებთან ერთად მოუხერხებელ საცხოვრებლებში ცხოვრობდნენ. მონასტრების გარდა, პავლამ ააგო უცხოთა თავშესაფარი, სადაც ვიფლეემის მონახულებისას უსასყიდლო თავშესაფარს პოულობდნენ მომლოცველები, რომლებიც მრავლად მოედინებოდნენ წმინდა მიწაზე ქრისტიანული სამყაროს ისეთი შორეული ადგილებიდანაც კი, როგორებიცაა გალია, ბრიტანეთი, სომხეთი, პონტო, ეთიოპია და ინდოეთი. უცხოთა თავშესაფარი ღია იყო ყველა მომლოცველისთვის, ერეტიკოსების გარდა; „იოსები და მარიამი, – ამბობს ნეტარი იერონიმე, – ვიფლეემში კვლავ რომ მოსულიყვნენ, კვლავ უადგილოდ არ დარჩებოდნენ“. ფართო და გულუხვი ქველმოქმედებამ საბოლოოდ ამოწურა პავლას მდიდარი პირადი სახსრებიც, ისე რომ ნეტარი იერონიმე მონასტრის მხარდაჭერის საქმეებში იძულებული გახდა დალმაციაში გაეგზავნა თავისი ძმა პავლინიანი, რათა გაეყიდა მისი პირადი მემკვიდრეობა. თავად ნეტარი იერონიმე ცხოვრობდა გამოქვაბულში, რომელიც ქრისტეს შობის გამოქვაბულის მეზობლად მდებარეობდა. მისი საკვები იყო პური საკვებ ბალახებთან ერთად, სასმელი კი – წყალი: და ამ მწირ საკვებსაც კი ნეტარი მამა მარხვის დღეებში მხოლოდ მზის ჩასვლის შემდეგ მიირთმევდა. ის ხელმძღვანელობდა თავისი მონასტრის ბერებს, იმავდროულად ზედამხედველობდა პავლასა და ევსტოქიას ღვთისმოსავ ვარჯიშებსა და საქმიანობას, თანაც ამ უკანასკნელთა დაჟინებული შეკითხვები წმინდა წერილის ამა თუ იმ ნაკლებად გასაგებ ადგილებთან დაკავშირებით მასაც დიდ გაჭირვებაში აგდებდა. სამუშაო დღის ნაწილს ნეტარი იერონიმე ბიჭებისთვის სწავლებასაც უთმობდა. მაგრამ მისი მთავარი საქმიანობა, როგორც ადრე, წმინდა წერილის შესწავლა და გადაწერა იყო. სულპიციუს სევერუსი, რომელიც ექვსი თვე ცხოვრობდა ნეტარ იერონიმესთან მის გამოქვაბულში, მოწმობს, რომ ნეტარი მამა ყოველთვის კითხვით ან წერით იყო დაკავებული, დასვენებას თითქმის არ იყენებდა არათუ დღისით, არამედ ღამითაც. აქ, გამოქვაბულში, ნეტარმა იერონიმემ, სახსრებს არ ზოგავდა, ვრცელი ბიბლიოთეკა შეაგროვა, ძირითადად ორიგენეს, დიდიმეს, ირინეოსისა და კესარიელი ევსევის შრომებიდან. ნეტარი იერონიმეს წმინდა წერილის შესწავლისა და განმარტების მთავარ საქმიანობასთან დაკავშირებულია მისი ებრაული ენის შესწავლა, რომელსაც ის ვიფლეემშიც აგრძელებდა: ამ მეცადინეობებს ის ატარებდა ხან რაბინ ვარანინასთან, ხანაც რაბინთან ლიდიდან ან ტიბერიადიდან, თანაც ეს უკანასკნელი თავის გაკვეთილებში მაღალ საფასურს იღებდა. ებრაული ენის შესწავლისას ნეტარ იერონიმეს შთააგონებდა, ძველაღთქმისეული წმინდა წიგნების ორიგინალურ ენასთან გაცნობის სურვილის გარდა, ებრაელთა დაცინვის უარყოფის სურვილიც ქრისტიანებზე: ეს უკანასკნელნი მიუთითებდნენ, რომ წმინდა წერილის ტექსტებს, რომლებსაც ქრისტიანები ეყრდნობოდნენ, ვითომდა სხვა მნიშვნელობა ჰქონდა ორიგინალში.

ნეტარი იერონიმეს ბეთლემში ყოფნის პერიოდი მისი ლიტერატურული მოღვაწეობის აყვავების ხანა იყო. განსაკუთრებით ეს უნდა ითქვას პირველ ათ წელზე. შემდეგ, ცხელების შეტევებმა, საზოგადოებრივი უბედურებების შიშმა, რომელმაც მთელი აღმოსავლეთი მოიცვა და ჰუნების შემოსევის მოლოდინში კანკალებდა, დაარღვია ნეტარი იერონიმეს მშვიდობიანი ყოფნა ბეთლემში. მაგრამ განსაკუთრებით ბევრი გულისტკივილი მიაყენა მას მისმა პოლემიკამ, რომელზეც უარი ვერ თქვა აქაც, ბეთლემის სამყაროსგან განმარტოებაში, და რომელსაც დიდი გრძნობით ეწეოდა. ნეტარი იერონიმე ან ამხელდა პირებს, რომლებიც ეკლესიის მოძღვრებასთან შეუთავსებელ შეხედულებებს გამოთქვამდნენ, ან იცავდა საკუთარ შეხედულებებს იმ პირთა თავდასხმების შემთხვევაში, რომლებიც ცნობილ საეკლესიო საკითხზე ნეტარი მამის აზრს არ ეთანხმებოდნენ. ასე გამოვიდა ნეტარი იერონიმე სამი მამხილებელი წიგნით ერთი თავისუფლად მოაზროვნე ბერი იოვინიანეს წინააღმდეგ; ის მიუთითებდა ამ უკანასკნელის სწავლებაში შემდეგი სახის ცდომილებებზე:

1) რომ ქალწულობა, ქვრივობა და ქორწინება თავისთავად ერთნაირად გულგრილია და ერთნაირად სასიამოვნო ღმერთისთვის; 2) რომ ნათლობის წყლებში ჭეშმარიტად ხელახლა შობილნი შეიძლება იყვნენ უცოდველნი; 3) რომ მარხვასა და ღვთისადმი მადლიერებასთან შერწყმულ საკვების მიღებას ერთნაირი ზნეობრივი ღირსება აქვს.

399 წელს ნეტარი იერონიმე ჩაერთო ცნობილ დავაში ორიგენეზე, რომელიც დაახლოებით ხუთი წელი გაგრძელდა. ამ დავის დროს, რამაც განსაკუთრებული უსიამოვნებები მიაყენა ნეტარ იერონიმეს, ის ცნობილი ალექსანდრიელი მოძღვრის ყოფილი თაყვანისმცემლიდან მისი ცდომილებების მხურვალე მამხილებლად იქცა; ამ დავამ გამოიწვია საბოლოო განხეთქილება ნეტარ იერონიმესა და რუფინუსს შორის, რომლებიც ოდესღაც მეგობრები იყვნენ. უფრო წარმატებული იყო, თუმცა ასევე არცთუ მცირე გულისტკივილი მიაყენა ნეტარ იერონიმეს, მისი მიმოწერა ნეტარ ავგუსტინესთან: იერონიმემ დაარწმუნა ავგუსტინე, უარი ეთქვა თავის მცდარ მოსაზრებაზე, რომლის მიხედვითაც იგი მიიჩნევდა არასაჭიროდ წმინდა წერილის ებრაული ენიდან თარგმნას 70 განმმარტებლის თარგმანის არსებობის გამო. მეორე მხრივ, ნეტარმა ავგუსტინემ დაარწმუნა ნეტარი იერონიმე, მდუმარედ უარი ეთქვა გალატელთა მიმართ ეპისტოლეს მე-2 თავის 11–15 მუხლების მისეულ განმარტებაზე, სადაც ნეტარი იერონიმე უზენაესი მოციქულების მოქმედებას წარმოაჩენდა არაგულწრფელობის შუქზე, რაც ამცირებდა მათ მაღალ ღირსებას და კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა წმინდა წერილის ავტორიტეტს.

ნეტარი იერონიმე უმეტესწილად მეცნიერების ადამიანი იყო და თავის შემდეგ მდიდარი მემკვიდრეობა დატოვა ლიტერატურული ნაწარმოებების სახით. თავისი საგნისა და ხასიათის მიხედვით, ეს ნაშრომები შეიძლება დაიყოს ოთხ სახეობად:

1) დოგმატურ-პოლემიკური; 2) ზნეობრივ-ასკეტური; 3) წმინდა წერილის განმარტებითი შრომები და 4) ისტორიული შრომები.

დოგმატურ-პოლემიკურ ნაშრომებს მიეკუთვნება: „საუბარი პელაგიანელთა წინააღმდეგ“ (დაწერილია 415 წლის ბოლოს); „წიგნი ჰელვიდიუსის წინააღმდეგ ნეტარი მარიამის მარადქალწულობის შესახებ“ (რომში, 383 წ.); „იოვინიანეს წინააღმდეგ“ (ბეთლემში, 392 წ.) და „ვიგილიანციუსის წინააღმდეგ“. ამ სახის არაერთი ნაწარმოები ორიგენისტურმა დავებმაც გამოიწვია: „ეპისტოლე თეოფილე ალექსანდრიელისადმი“, „იერუსალიმის ეპისკოპოს იოანეს წინააღმდეგ“ (398–399 წწ.). „ორი წიგნი აპოლოგიისა რუფინუსის წიგნების წინააღმდეგ“ (402 წ.), „მესამე წიგნი ან საბოლოო პასუხი რუფინუსის ნაწერებზე“ (402 წ.). ნეტარი იერონიმეს იძულებითი მონაწილეობა ანტიოქიის ეკლესიაში განხეთქილებით გამოწვეულ შუღლში, გახდა წიგნის გამოჩენის მიზეზი: „მართლმადიდებლის დავა ლუციფერიანელთან“ (379 წ., ანტიოქიაში). თარგმნილი წმინდა დოგმატურ შრომებს შორის აღსანიშნავია ნეტარი იერონიმეს თარგმანები: ორიგენეს თხზულება „საწყისების შესახებ“ (399 წ.) და დიდიმუსის თხზულება „სულიწმინდის შესახებ“.

ნეტარი იერონიმეს ზნეობრივ-ასკეტური მოღვაწეობა ძირითადად მის წერილებში გამოიხატა; მათგან უდავოდ ავთენტური 120 წერილია შემორჩენილი. განსაკუთრებით დარიგებითია ნეტარი მამის შემდეგი წერილები: მე-14 ელიოდორესადმი, განდეგილური ცხოვრების ქება-დიდებით; 22-ე ევსტოქიასადმი ქალწულების აღთქმის შენარჩუნების შესახებ; 52-ე ნეპოციანესადმი ბერ-მონაზონთა სათნოებების შესახებ, სამწყსო მსახურების იდეალის აღწერასთან ერთად; 58-ე პავლინესადმი ბერისთვის მიცემული დარიგებებით. ამავე კატეგორიას შეიძლება მივაკუთვნოთ ნეტარი იერონიმეს მიერ შედგენილი მოღვაწეთა ცხოვრების აღწერები: პავლე თებელი (376 წ.), მალხი-ბერი და წმინდა ილარიონი (ორივე დაიწერა დაახლოებით 379 წელს); 103-ე წერილი ევსტოქიასადმი შეიცავს პავლას, იერონიმეს ბეთლემელი თანამოსაგრის, ბიოგრაფიას.

მაგრამ ჭეშმარიტად უკვდავი დამსახურება ქრისტიანული სამყაროს წინაშე ნეტარმა იერონიმემ დაიმსახურა შრომებით, რომლებიც წმინდა წერილის შესწავლის მის საყვარელ სფეროს მიეკუთვნება. ნეტარი იერონიმეს ამგვარი ნაშრომები შეიძლება დაიყოს:

1) ისაგოგიურ, 2) ფილოლოგიურ და 3) ეგზეგეტიკურ. ისაგოგიურ ნაშრომებს მიეკუთვნება ნეტარი იერონიმეს შემდეგი ნაწარმოებები: 1) „ებრაულ სახელებზე“ – ეს ნაშრომი, რომელიც იოსებ ფლავიუსის, ფილონისა და ორიგენეს გავლენითაა შედგენილი, შეიცავს ძველ და ახალ აღთქმაში შემხვედრი სხვადასხვა საკუთარი სახელების განმარტებას მისტიკურ-ალეგორიული სულისკვეთებით და ანბანური თანმიმდევრობითაა დალაგებული. 380 წელს ნეტარმა იერონიმემ დაწერა ნაშრომი სათაურით: „წიგნი ებრაული ადგილების მდებარეობისა და სახელების შესახებ“, რომელიც მეტად მნიშვნელოვანია პალესტინის ტოპოგრაფიისა და არქეოლოგიის შესწავლისთვის. „ებრაული საკითხები დაბადების წიგნზე“ – ნეტარი იერონიმეს განსახილველი სახის კიდევ ერთი ნაწარმოებია, რომელიც წარმოადგენს კრიტიკულ შენიშვნებს დაბადების წიგნის უმძიმეს ადგილებზე, გაკეთებულს „იტალიკური“, ებრაული და 70 ბერძენი განმმარტებლის ტექსტების შედარებითი შესწავლის საფუძველზე. ნეტარი იერონიმეს კალამს ეკუთვნის შემდეგი ფილოლოგიური ხასიათის ნაწარმოებები: სამოცდაათის თარგმანის, ე.წ. „იტალიკური“ ლათინური ბიბლიის თარგმანის, შესწორება იმ დროის არსებული რედაქციების მიხედვით, რომელიც ფართოდ იყო გავრცელებული ლათინურ ეკლესიაში, მაგრამ უამრავ შეცდომას შეიცავდა.

ნეტარმა იერონიმემ ამ საქმეს ხელი მოჰკიდა 383 წელს პაპ დამასის დავალებით; უპირველეს ყოვლისა, მან ოთხთავისა და ახალი აღთქმის დანარჩენი წიგნების შესწორება დაიწყო; ძველი აღთქმის წიგნებიდან მან ფსალმუნნი შეასწორა. ფსალმუნნი პაპ დამასის ბრძანებით მაშინვე შევიდა საღვთისმსახურო პრაქტიკაში და „რომაული ფსალმუნის“4015 სახელით გახდა ცნობილი. ნეტარი იერონიმეს მიერ შესწორებული ახალაღთქმისეული წიგნები დღემდე შედის ბიბლიის შემადგენლობაში, რომელსაც მთელი დასავლეთ კათოლიკური ეკლესია იყენებს.

ბეთლემში ცხოვრებისას ნეტარმა იერონიმემ დაასრულა „იტალიკური ტექსტის“ შესწორება ძველი აღთქმის წიგნებისთვისაც, თანაც ეს ნაშრომი მან კვლავ ფსალმუნნიდან დაიწყო, რომელიც ორიგენეს ჰექსაპლების მიხედვით შეასწორა. ამ უკანასკნელთა ხელნაწერი მან კესარიაში იპოვა, სადაც ორიგენე III საუკუნეში იმყოფებოდა.4016 ეს ფსალმუნნი ცნობილია „გალური ფსალმუნის“ სახელით, რადგან ის უპირველეს ყოვლისა გალიურ ეკლესიაში შევიდა ხმარებაში და შემდეგ მთელ დასავლურ ეკლესიაში იქნა მიღებული. იმავე წესით ნეტარმა იერონიმემ შეასწორა ძველი აღთქმის ყველა დანარჩენი წიგნიც, მაგრამ ეს ნაშრომი „ერთი ადამიანის მზაკვრობის გამო“, როგორც თავად ნეტარი მამა ამბობს, უგზო-უკვლოდ დაიკარგა, იობის წიგნის გარდა.

ებრაული, "ქალდეური", ლათინური და ბერძნული ენების მცოდნე და ხელთ ჰქონდა რა ასეთი მნიშვნელოვანი დამხმარე საშუალება, როგორიცაა ორიგენეს ჰექსაპლები, ნეტარმა იერონიმემ საკუთარი ლათინური თარგმანი წამოიწყო ძველი აღთქმის ყველა წმინდა წიგნისა მათი ორიგინალური ენიდან; მას სურდა იტალიური ტექსტის ნაკლოვანებების აღმოფხვრა. ნეტარი იერონიმე სამუშაოს დაახლოებით 390 წელს შეუდგა, ხოლო დაასრულა 405 წელს, როდესაც მთელი ძველი აღთქმა თარგმნილი აღმოჩნდა, გარდა არაკანონიკური წიგნებისა – ბარუქის, მაკაბელთა 1-ლისა და 2-რისა და სირაქის ძის, იესოს სიბრძნისა. თითქმის ყველა წიგნი ებრაული დედნიდანაა თარგმნილი; მხოლოდ ტობითი და ივდითი არის თარგმნილი "ქალდეური ენიდან", ხოლო ესთერისა და დანიელის წიგნების ზოგიერთი ნაწილი ბერძნულიდან. ნეტარი იერონიმეს თარგმანი ნაკლოვანებების გარეშე არ არის, რადგან იგი ზედმეტად ნაჩქარევად ხდებოდა: მაგალითად, ტობითის წიგნი ერთ დღეშია თარგმნილი, სოლომონის წიგნები – სამ დღეში, მაგრამ მიუხედავად თავისი ნაკლოვანებებისა, ნეტარი იერონიმეს თარგმანს დღემდე არ ჰყავს ტოლი სილამაზით, გამომსახველობითა და გადმოცემის სიზუსტით. ამიტომაც გასაკვირი არ არის, რომ გრიგოლ დიდის დროს თარგმანი ლათინურ ეკლესიაში საყოველთაო ხმარებაში შევიდა, ხოლო XIII საუკუნიდან ცნობილი გახდა ვულგატის, ანუ მთელ ხალხში გავრცელებული თარგმანის სახელით.

ნეტარი იერონიმეს ეგზეგეტიკური შრომები იყოფა ნათარგმნ (ორიგენეს ჰომილიების თარგმანები – 14 იერემია წინასწარმეტყველზე, 14 ეზეკიელზე, 2 ქებათა ქებაზე, 39 მახარებელ ლუკაზე) და მისსავე საკუთარ შრომებად; ამ უკანასკნელთ განეკუთვნება: მათეს სახარების განმარტება (398 წ.), პავლე მოციქულის ეპისტოლეების განმარტებანი გალატელთა, ეფესელთა, ტიტესა და ფილიმონის მიმართ, ასევე აპოკალიფსის განმარტება. მრავალი ცალკეული განმარტება მიმოფანტულია მის წერილებში. ნეტარი იერონიმეს განმარტებები უმეტესწილად ფილოლოგიური განმარტებებია, რომლებიც ხშირად გადადის მისტიკურ-ალეგორიული ხასიათის საუბრებში; ისინი ფასეულია იმ მხრივაც, რომ განმარტებებს შორის შემონახულია ამჟამად დაკარგული ორიგენეს, აპოლინარიუსისა და დიდიმუსის ნაწარმოებების ფრაგმენტები.

ნეტარი იერონიმეს ისტორიული შრომები მოიცავს შემდეგს: ევსები კესარიელის "ქრონიკების" ლათინურ ენაზე თარგმანს, მის მცირედ გადამუშავებასა და გაგრძელებას 378 წლამდე, და "ცნობილი მამების კატალოგს". სიძველის მიერ შემონახული ისტორიული მასალის შეზღუდულობის მიუხედავად, პირველ შრომას დიდი მნიშვნელობა აქვს. ბოლო შრომა, რომელიც ძირითადად ევსები კესარიელის თხზულებების საფუძველზეა შედგენილი, ქრისტიანული ლიტერატურის თანმიმდევრულ ისტორიულ მიმოხილვას გვთავაზობს, რომელიც თეოდოსიუს უმცროსის მეფობის მე-14 წლით სრულდება. თხზულებების შესახებ ინფორმაციასთან ერთად მოთავსებულია თავად მწერლების ბიოგრაფიებიც: ამ მიმოხილვაში ნეტარი იერონიმე მთავარ ყურადღებას ეგზეგეტიკურ შრომებს უთმობს, რომელთა შორის მან საკუთარი ნაშრომებიც მოათავსა.

ნეტარ იერონიმეს მოუწია ყოფილიყო რომის დაცემის თანამედროვე, როდესაც ის ალარიხის გოთური ლაშქრის შეტევების ქვეშ მოექცა (410 წელს). „მარადიული ქალაქი“, რომელიც მრავალი საუკუნის განმავლობაში სახელმწიფო ძლიერების ცოცხალი განსახიერება იყო, იქცა „საშინელების, არეულობის, შიმშილისა და გაჭირვების, ხანძრისა და სისხლისღვრის“ ადგილად. მისი „ბრწყინვალე ეკლესიები ფერფლად და ნაგვად იქცა“. ამ საშინელ დღეებში რომში დაიღუპნენ ნეტარი იერონიმესთვის ახლობელი პირები: მარცელინა და პამახიუსი. როდესაც რომის დაცემის ამბავმა ნეტარ იერონიმეს მიაღწია, მან მასზე მოულოდნელად გავარდნილი ჭექა-ქუხილის შთაბეჭდილება მოახდინა და დიდი მწუხარებით აავსო; ეს უკანასკნელი გამოძახილს მის წერილებში პოულობდა.

„ვინ დაიჯერებდა, – კითხულობდა ის, – რომ რომი, რომელიც მთელ მსოფლიოზე ტრიუმფებზე იყო დაფუძნებული, შეიძლება განადგურებულიყო? რომ ის, ხალხთა დედა, ასევე მათი სამარხი გამხდარიყო? რომ აღმოსავლეთის, ეგვიპტის, აფრიკის ყველა ქვეყანა ყოფილი მსოფლიოს მბრძანებლის ჭაბუკთა და ქალწულთა ბრბოებით აივსო? რომ წმინდა ქალაქ ბეთლემს ყოველდღიურად ენახა, თუ როგორ მიემართებოდნენ მისი კედლებისკენ, როგორც მათხოვრები, ორივე სქესის ბრწყინვალე ადამიანები, რომლებიც ოდესღაც სიუხვითა და ფუფუნებით ცხოვრობდნენ?“

ნეტარი იერონიმე, რადგან არ შეეძლო მათი დახმარება, იზიარებდა მათ მწუხარებას და მათთან ერთად ცრემლებს ღვრიდა. მაგრამ ეს ცრემლები შვება იყო იმასთან შედარებით, რაც მის თვალებიდან მოედინებოდა, როდესაც მან პირველად მიიღო ცნობა რომის აღებისა და ამ მსოფლიო მოვლენის თანმხლები საშინელებების შესახებ: „ჩემი ხმა, – ამბობს ის პრინციპიასადმი მიწერილ წერილში, მისი დედის, მარცელას, სიკვდილის გამო, – დათრგუნვილია და ტირილი მიჭირს სიტყვების კარნახში. აიღეს ქალაქი, რომელმაც თავად ოდესღაც მთელი მსოფლიო დაიპყრო; მეტიც, ის შიმშილით დაიღუპა, სანამ მახვილით დაეცემოდა, და ძლივს რამდენიმე ადამიანი იპოვეს ტყვედ წასაყვანად. მშიერთა მრისხანება საძაგელ კაცთჭამიობაში გადაიზარდა: ადამიანები ერთმანეთს კიდურებს აწყვეტდნენ, დედა თავის ძუძუთა ბავშვს არ ინდობდა“,

411 წელს ხანდაზმულ მოღვაწეს ახალი განსაცდელი დაატყდა თავს: თვით ბეთლემი კანკალებდა საშინელებისგან, გამოწვეული ბედუინი-არაბების ველური თავდასხმით, და მხოლოდ ღვთის წყალობამ იხსნა ნეტარი იერონიმეს თემი განადგურებისგან. ასე, უბედურებათა შორის, ყველა თავისი მეგობრის გადარჩენის შემდეგ, სამწუხარო მარტოობაში ამთავრებდა თავის დღეებს ნეტარი იერონიმე. მისი გარეგნობა მეტყველებდა მის მიერ გადატანილ ღვაწლზე, სიღარიბესა და დანაკარგებზე: უკვე დიდი ხანია ჭაღარა თმა ამშვენებდა ღრმა ნაოჭებით დაღარულ შუბლს; სუსტი, ჩაცვენილი თვალები და ფერმკრთალი, გამოფიტული სახე მრავალი ცრემლის კვალს ატარებდა.

ერთადერთი ნათელი სხივი, რომელმაც ნეტარი იერონიმეს ბნელი სიბერე გაალამაზა, იყო უმცროსი პავლას, პავლასა და ალბინას შვილიშვილის, წარმართი ქურუმის ქრისტიანი მეუღლის, თავის ქალიშვილ მელანიასთან ერთად ბეთლემში დასახლება. მათ, ალბათ, დახუჭეს მომაკვდავი მოხუცის თვალები.

ნეტარი იერონიმეს გარდაცვალების წელი ზუსტად უცნობია. თუმცა, შემორჩა პროსპერ აკვიტანიელის მოწმობა, რომელიც ამბობს, რომ ნეტარი იერონიმე გარდაიცვალა 420 წლის 30 სექტემბერს. სავარაუდოდ, ის მიიცვალა მარადისობაში საკმაოდ ხანგრძლივი და მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ; დაკრძალული იყო პავლასა და ევსტოქიას მახლობლად, გამოქვაბულში, რომელიც ახლოს იყო ქრისტეს შობის ადგილთან. 642 წელს ნეტარი იერონიმეს ნაწილები ბეთლემიდან რომში გადაასვენეს და ღვთისმშობლის ტაძარში, მაჯორში დაასვენეს; სად არიან ისინი ახლა, – უცნობია. შემორჩენილია მხოლოდ პატიოსანი ხელი, რომელიც რომში, ფარნეზეს მოედანთან ახლოს მდებარე მისი სახელობის ეკლესიაში ინახება.