წმიდათა ცხოვრების სატესტო ვერსია წარმოადგენს მანქანურ თარგმანს, შესაძლოა შეიცავდეს გრამატიკულ შეცდომებს!
წმინდა მოწამე ქალწული პელაგიას ვნება
როდესაც უსჯულო რომაელმა იმპერატორმა დიოკლეტიანემ ქრისტიანთა დევნა დაიწყო, ბევრი მათგანი, წამების შიშით, მთებში გაიქცა. მაგრამ ის ქრისტიანები, რომლებიც რწმენით მტკიცენი იყვნენ და ღმერთის უფრო მეტად ეშინოდათ, ვიდრე ადამიანების, დარჩნენ ეკლესიებთან, რომლებსაც ეკუთვნოდნენ, და მხურვალედ ევედრებოდნენ ღმერთს, განემტკიცებინა ისინი ღვაწლისთვის, რათა მომავალი ბრძოლიდან გამარჯვებულნი გამოსულიყვნენ.
ამ დროს ქალაქ ტარსოში ეპისკოპოსი იყო კლინონი. მან მრავალი წარმართი ჭეშმარიტ ღმერთს მიაქცია და მონათლა; მათ, როგორც კეთილი მწყემსი, ქრისტეს სამწყსოს უერთებდა და თითოეულ მათგანს მოუწოდებდა, მტკიცედ დამდგარიყვნენ ქრისტეს სახელის აღიარებისთვის და დაედოთ მისთვის სული თავიანთი, ურყევი იმედით, რომ მიეღოთ მისგან ზეციურ სასუფეველში გამარჯვების გვირგვინი.
დიოკლეტიანემ, რომელიც მაშინ კილიკიაში იმყოფებოდა, ამ მამაცი ეპისკოპოსის ამბის გაგებისთანავე, მისი შეპყრობა ბრძანა და ქალაქის კარიბჭის დაკეტვა ბრძანა, რათა მას ქალაქიდან გაქცევით თავის დაღწევა არ შეძლებოდა. მაგრამ ბრძანებამდე ეპისკოპოსმა ღვთისგან გამოცხადება მიიღო ყველაფრის შესახებ, რაც უნდა მომხდარიყო, და ყველასგან ფარულად გავიდა ქალაქიდან, რადგან ჯერ არ იყო დამდგარი მისი ჟამი. ის სხვა ქრისტიანებთან ერთად მთებსა და უდაბნოებში იმალებოდა. დიოკლეტიანემ კი, გაღიზიანებულმა იმით, რომ ეპისკოპოსის პოვნა ვერ შეძლო, თავისი რისხვა მიმართა მათზე, ვინც ეპისკოპოსმა ქრისტესთან მიიყვანა; მრავალი ახლადმოქცეული ქრისტიანის შეპყრობა ბრძანა და საპყრობილეში ჩააგდო.
ამ დროს ქალაქ ტარსოში ცხოვრობდა ერთი ქალწული, სახელად პელაგია, წარჩინებული გვარით, ცნობილი სიმდიდრითა და სილამაზით, აღსავსე ღვთის შიშითა და სიწმინდით. როდესაც მან ქრისტიანებისგან მოისმინა იესო ქრისტეს, ღვთის ძის შესახებ, მისი გული სიყვარულით აენთო მის მიმართ, ირწმუნა იგი და აღთქმა დადო, რომ არ შეუერთდებოდა საქორწინო კავშირით არცერთ მოკვდავ ადამიანს, გადაწყვეტილი ჰქონდა შერთვოდა ზეციურ, უკვდავ, უხრწნელ სასიძოს; ქრისტეს რწმენის შემდეგ მან წმინდა ნათლობის ღირსი გამხდარიყო.
მაგრამ როდესაც გაიგო, რომ ქრისტიანი ეპისკოპოსი ქალაქიდან წავიდა, ძლიერ დამწუხრდა, რადგან სურდა მისი ნახვა და მისი ხელით წმინდა ნათლობის მიღება. მანამდე მას ეპისკოპოსი არ ენახა და მხოლოდ მის შესახებ ჰქონდა გაგონილი. რადგან პელაგიას დედა, ქვრივი, კერპთაყვანისმცემლობის ერთგული იყო, პელაგია მისგან მალავდა როგორც თავის რწმენას ქრისტეს მიმართ, ისე თავის განზრახვებს.
ამ დროს მეფის ძემ მოისმინა ქალწულ პელაგიას საოცარი სილამაზის შესახებ; მას შემთხვევით ენახა იგი. მან მასთან გაგზავნა პატივცემული კაცები, რომლებსაც დაევალა პელაგიასთვის გადაეცათ მეფის ძის განზრახვა, შეერთებოდა მას საქორწინო კავშირით.
პელაგიას დედა ძალიან გაუხარდა საქმის ასეთ შემობრუნებას, მაგრამ წმინდა ქალწულმა სხვაგვარად გადაწყვიტა. პირჯვრის გამოსახვით, მან უშიშრად უპასუხა გაგზავნილებს: „მე უკვე დანიშნული ვარ ღვთის ძეზე, უკვდავ მეფეზე“.
ამ პასუხით გაგზავნილები მეფის ძესთან დაბრუნდნენ.
წმინდა პელაგიას პასუხის გაგებისას, მეფის ძე დიდად განრისხდა; მან განიზრახა სასტიკად შური ეძია წმინდა ქალწულზე, მაგრამ არა ახლა, რადგან იმედოვნებდა, რომ ქალწული გადაიფიქრებდა და შეასრულებდა მის სურვილს.
ამასობაში პელაგიამ თავის დედას უთხრა, რომ მას სურდა მონახულებოდა თავისი ძიძა, რომელიც დიდი ხანი არ ენახა. მისი ძიძა კი ქალაქგარეთ ცხოვრობდა, და პელაგია სახლიდან წასვლას აპირებდა იმ მიზნით, რომ ეპოვა ქრისტიანი ეპისკოპოსი, რომლის საიდუმლო თავშესაფრის ადგილის შესახებ მას ზოგიერთი ქრისტიანისგან ჰქონდა გაგონილი. წმინდა პელაგიას დედა კი, ეშმაკის შეგონებით, არ თანხმდებოდა ქალიშვილის თხოვნის შესრულებაზე და მტკიცედ შეეწინააღმდეგა მას, უთხრა: „არ შეიძლება ახლა იქ წახვიდე; სხვა დროს წახვალ“.
ამან ძლიერ დაამწუხრა პელაგია.
იმავე ღამეს გამოეცხადა მას უფალი ეპისკოპოს კლინონის სახით, არაფერი უთხრა მას. ის გაოცდა ამ ხილვით, რადგან გამოცხადებულის პატიოსანი სახე სინათლით ბრწყინავდა და საოცარი იყო მისი სამოსელი.
გამოღვიძებულმა, მან ფარულად მოამზადა ორი თავისი ყველაზე ერთგული საჭურისი
ქრისტიანებთან საპყრობილეში, იქ დატყვევებულებთან, იმ მიზნით, რომ ეპისკოპოსის გარეგნობაზე გამოეკითხა მათთვის. მათ შეასრულეს დავალება და დაბრუნდნენ ეპისკოპოსის გარეგნობის დეტალური აღწერით. პატიოსანი ქალწული გაოცდა იმით, რომ ეპისკოპოსის გარეგნობა, მათი თქმით, ყველაფერში ემთხვეოდა იმას, რაც სიზმარში ნახა, და მიხვდა, რომ სიზმარში სწორედ ეპისკოპოსი იხილა. სიხარულით აღსავსემ, მთელი გულით ისურვა მისი ცხადში ხილვა და გულმოდგინედ ლოცულობდა ღმერთს ასეთი სიტყვებით: „მომეცი მე, უფალო, ვიხილო შენი მსახური, შენი სიკეთეთა მაცნე, და ნუ განმაშორებ მე შენს წმინდა საიდუმლოებებს“.
ამის შემდეგ კვლავ სთხოვა დედას, ნება დაერთო, რომ თავის ძიძასთან წასულიყო, რადგან თქვა, რომ ძალიან ენატრებოდა, რაკი ამდენი ხანი არ ენახა იგი. დედას არ უნდოდა მისი გაშვება. მაგრამ იმის შიშით, რომ მწუხარებისგან ავად არ გამხდარიყო, დედამ შეუსრულა მისი თხოვნა და ბრძანა მოემზადებინათ ეტლები, ცხენები და მსახურები მოგზაურობისთვის. შემდეგ, პელაგიას, როგორც სამეფო ძის საცოლეს, სამეფო პორფირი ჩააცვა და ოქროს სამკაულებითა და ძვირფასი ქვებით დაამშვენა, გაუშვა იგი სანდო მსახურებისა და საჭურისების თანხლებით მდიდრული ეტლით, თან დაარიგა: „წადი, იყავი ჯანმრთელი, ჩემო ქალიშვილო, და გადაეცი ჩემი მოკითხვა შენს ძიძას“.
სიხარულით გაემგზავრა პელაგია, მრავალი მსახურით გარშემორტყმული. ქალაქიდან დაახლოებით ათიოდე ვერსის დაშორებით, ისინი უახლოვდებოდნენ ერთ, ხშირი ტყით დაფარულ მთას. ამ დროს მისმა ერთ-ერთმა მსახურმა, სახელად ლონგინმა, დაინახა პატიოსანი კაცი, რომელიც მთიდან ჩამოდიოდა. ეს იყო ეპისკოპოსი კლინონი, რომელსაც ღვთის ნებით სწორედ აქ მოუწია თანამგზავრების შეხვედრა. ლონგინმა, რომელიც ფარული ქრისტიანი იყო, ამ კაცში ეპისკოპოსი კლინონი იცნო და უთხრა სხვა მსახურს, ფარულ ქრისტიანს:
– ძმაო იულიანე! ცნობ ამ კაცს, რომელიც ჩვენკენ მოდის? ეს ღვთის კაცია, ეპისკოპოსი კლინონი, რომლის დიდება მთელ აღმოსავლეთშია გავრცელებული, მის მიერ აღსრულებული სასწაულების გამო; მეფემ, როცა მის შესახებ შეიტყო, დიდხანს ეძებდა მას, მაგრამ ვერ იპოვა, და ამის გამო ქრისტიანებზე დევნა წამოიწყო.
ლონგინისა და იულიანეს ეს საუბარი მოისმინეს იმ ორმა საჭურისმა, რომლებიც პელაგიამ ქრისტიანებთან გაგზავნა საპყრობილეში, რათა ეპისკოპოსის გარეგნობის შესახებ შეეტყოთ. მათ პელაგიას უამბეს ის, რაც მოისმინეს.
წმინდა ქალწულმა შეაჩერა ეტლი და, ჩამოსვლის შემდეგ, ღვთისკაცისკენ გაემართა. თავის მსახურებს უბრძანა, მოშორებით მდგარიყვნენ და ხეების ჩრდილში დაესვენათ, რადგან არ უნდოდა, წარმართებს მოესმინათ ქრისტიანული წმინდა სარწმუნოების საიდუმლოებების შესახებ. მიუახლოვდა რა ღვთისკაცს, მიესალმა მას ასეთი სიტყვებით:
– გიხაროდენ, ქრისტეს მსახურო!
ეპისკოპოსმა მიუგო მას: „იყავნ შენთან, ქალწულო, ჩემი ქრისტეს მშვიდობა.“
პელაგიამ განაგრძო: „კურთხეულ არს ღმერთი, რომელმაც ხილვაში მაჩვენა შენი სახის მსგავსება და გამომიგზავნა შენ ჩემთან, რათა ჩემი სული დაღუპვისგან იხსნა. გევედრები იმ ღმერთის სახელით, რომელსაც ემსახურები, გამიმხილე, შენა ხარ თუ არა კლინონი, ქრისტიანთა ეპისკოპოსი?“
კლინონმა მიუგო მას: „მე ვარ ქრისტეს სიტყვიერი ცხვრების მწყემსი, რომლებიც მარადიული სიცოცხლის მიღების იმედით არიან.“
– რას უბრძანებ შენს ცხვრებს, რომ მათ მარადიული სიცოცხლე მიიღონ? – ჰკითხა ეპისკოპოსს პელაგიამ.
– ვასწავლი მათ შეიცნონ მამა, ძე და სულიწმინდა და ვმოძღვრავ მათ ღვთივსათნო ცხოვრებისკენ ღვთის შიშითა და ქრისტეს სიყვარულით.
– მიამბე მე, მამაო ჩემო, უპირველესად რა უნდა გააკეთონ მათ, ვისაც სურს შენს ღმერთთან შეერთება?
– გახარებ შენ, – იყო ეპისკოპოსის პასუხი, – ნათლობას ცოდვათა მიტევებისთვის და საუკუნო სიცოცხლისთვის; ამაზე საჭირო არაფერია.
ეპისკოპოსის ფეხებთან დავარდნილმა, პელაგიამ ვედრებით თქვა: „შემიწყალე მე, მეუფეო, და მომეცი შენი ნიჭი! მას შემდეგ, რაც შენთან ვსაუბრობ, ღვთიური ნათელი გაბრწყინდა ჩემს გულში, მე უარვყოფ სატანას, მის მსახურებს, მის მზაკვრობებს და უსულო კერპებს, რომლებსაც დიდი ხანია ვძულვარ, რომლებშიც არ არის სიცოცხლე, არამედ სიკვდილი და მარადიული დაღუპვა. ახლა კი ვევედრები ზეციერ ღმერთს, რათა მან მე, უღირსი, თავის ძეს დამასაქმოს, რომელმაც გაანათლა ჩემი გული, რადგან ის არის სიმართლის მზე.“
ეს რომ მოისმინა, ეპისკოპოსი გაოცდა ამ ქალწულის ღვთისადმი ასეთი დიდი სიყვარულით და სულით გაიხარა მის გამო. შემდეგ, ხელები ცისკენ აღაპყრო, მან დაიწყო ლოცვა ასეთი სიტყვებით: „ღმერთო, უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტეს მამაო! შენ, რომელიც ზეცაში იმყოფები და მოიხმე ეს ქალწული, რათა შეგეცნო შენ, გაუგზავნე მას შენი საყვარელი ძის წმინდა ნათლობა.“
ასე ლოცულობდა ეპისკოპოსი.
მოულოდნელად მათ წინაშე მიწიდან ცოცხალი წყლის წყარო აღმომოჩნდა. ამ სასწაულის ხილვისას, ეპისკოპოსმა განადიდა ღმერთი და თქვა:
– დიდო ხარ შენ, ღმერთო ჩვენო, მამაო, ძეო და სულო წმიდაო, რომელმან მოსცე ადამიანებს მემკვიდრეობად ნათლობა საუკუნო სიცოცხლისათვის. უფალო გულთამხილველო! შენს წინაშე ცხადია შენი მონის სიმდაბლე. შენ ხედავ, რომ მრცხვენია ამ ქალწულის მონათვლა. ყოვლისშემძლეო, შენი განგებით მოაწყე ყველაფერი და მასწავლე, რა ვქნა.
– ბატონო, მამაო ჩემო, – შესძახა ამ დროს პელაგიამ, – შენი ლოცვა ისმინა; აჰა, ვხედავ ორ ნათელმოსილ ყმაწვილს, რომლებიც წყაროსთან დგანან და ხელში ნათელი საფარველები უჭირავთ. შეგიძლია უყოყმანოდ მონათლო მე.
მადლობა შესწირა ღმერთს, ეპისკოპოსი მიუახლოვდა წყაროს და იხილა ღვთის ორი ანგელოზი, რომლებსაც, როგორც პელაგიამ თქვა, თოვლზე თეთრი საფარველი ეჭირათ, რათა ქალწულის სხეული დაეფარათ. შემდეგ ეპისკოპოსმა აკურთხა წყალი და წარმოთქვა მასზე ასეთი ლოცვა:
– ყოველთა ქმნილებათა მეუფეო, „რომელი ჰყოფ ანგელოზთა შენთა სულად და მსახურთა შენთა ალად ცეცხლისა“, შემქმენ ღირსად, რომ შემოგწირო შენ სულიერ მსხვერპლად ეს ქალწული, რომელიც შენ გამომიგზავნე. შეურაცხე იგი შენს რჩეულთა დასს, რათა შენი მეუფების დღეს იგიც ხუთ ბრძენ ქალწულთან ერთად შევიდეს შენი ქრისტეს სასახლეში, ანთებული ლამპრით.
ლოცვის აღსრულების შემდეგ, ეპისკოპოსმა წმიდა ნათლობის ღირსი გახადა ნეტარი პელაგია მამის, ძისა და სულიწმიდის სახელით და აზიარა მას ქრისტეს სხეულის ნაწილაკით, რომელიც თან ჰქონდა.
საიდუმლოს აღსრულების შემდეგ, წმიდა პელაგიამ თაყვანი სცა ეპისკოპოსს და, მის ფეხებზე ამბორით, უთხრა მას:
– ბატონო ჩემო, პატიოსანო მამაო, ილოცე ჩემთვის უფლის მიმართ, რათა გამაძლიეროს მან თავისი წმიდა სულით.
ეპისკოპოსმა უთხრა მას: – ღმერთმა, რომელსაც შენ მიანდე თავი, „მოგივლინოს შემწეობა წმიდა ადგილიდან“ თავისი სავანისაგან და მოგანიჭოს გამარჯვება მტრებზე.
სულიწმიდისგან დიდი სიხარულით აღსავსემ, პელაგიამ უთხრა ეპისკოპოსს:
– მამაო, გევედრები ღმერთის სახელით, რომელმაც შენი ხელით მომანიჭა ხსნა: ნუ მეტყვი უარს ჩემს თხოვნაზე: შენი წმიდა ხელებიდან მივიღე საუკუნო მეუფის უხრწნელი პორფირი; ამიტომ არ შეშვენის ჩემთვის ახლა ამ მიწიერი, ხრწნადი პორფირის და ამ ამაო სამკაულების ტარება. წაიღე ისინი ჩემგან, გაყიდე და მათგან მიღებული თანხა გაუნაწილე გაჭირვებულებს, რადგანაც ჩემში ყველა ეს ძვირფასეულობა მხოლოდ ზიზღს იწვევს.
ეპისკოპოსმა უპასუხა მას: – არ შეშვენის ჩემთვის ამის ხელში აღება, თუმცა, შენგან ავიღებ ამას, რათა არ გაწყენინო, რადგან ღვთის სახელით მთხოვ. კარგი, შევასრულებ შენს სურვილს.
– მე მსმენია, – თქვა ამაზე პელაგიამ, – რომ ჩვენი უფალი ამბობს თავის წმიდა სახარებაში: „ვერავინ შეძლებს ორ ბატონს ემსახუროს. არ შეგიძლიათ ემსახუროთ ღმერთს და მამონას“. ამიტომ მეც, მსურველი ვემსახურო ერთადერთ ღმერთს, უარვყოფ მამონას.
ეპისკოპოსი გაოცდა წმიდა პელაგიას გონიერებით. ილოცა მისთვის ღმერთს, შემდეგ აკურთხა იგი და განშორდა მას.
წმიდა პელაგიამ კი, დიდად ხარობდა სულიწმიდით, მთელი თავისი გულით განადიდა და მადლობა შესწირა ღმერთს იმისთვის, რომ მან ღირსი გახადა ზეციური ძღვენის მიღებისა.
როდესაც იგი მივიდა მის მომლოდინე მსახურებთან, დაინახა, რომ მათი თვალები დაბინდული იყო ეშმაკისეული თვლემით: ისინი ვერაფერს ხედავდნენ და არ იცოდნენ, საით უნდა წასულიყვნენ. წმიდამ, მიხვდა რა, რომ ეს ჩვენი ხსნის მტრის მოქმედებით მოხდა, თითოეულ მსახურს პირჯვარი გადასახა და ამით სიბრმავისგან იხსნა; მათ კვლავ დაიწყეს კარგად ხილვა, როგორც ადრე.
გამჭრიახებულმა მსახურებმა დაიწყეს წმიდა პელაგიას გამოკითხვა: – ქალბატონო! სად არის ის ადამიანი, ვისთანაც საუბრობდი? შენი არყოფნისას ჩვენ ვიხილეთ უნათლესი ქალი, რომელიც შენსა და ჩვენ შორის იდგა ორ ქალწულთან ერთად; მის თავზე ორი დიადემა იყო; დიადემებზე კი ჯვარი ბრწყინავდა.
წმიდა პელაგიამ მსახურებს დადუმება უბრძანა; შემდეგ დაიწყო მათი სწავლება ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს რწმენის შესახებ.
მსახურებმა უპასუხეს მას: – როგორ არ ვირწმუნოთ, ქალბატონო ჩვენო, იმისი, ვინც სიკვდილის შემდეგ გვიხსნის ჩვენ საუკუნო ტანჯვისგან და ვის ერთადერთსაც აქვს ძალა, მოგვანიჭოს საუკუნო სიცოცხლე ზეცაში!
წმიდა ხარობდა თავისი მსახურების მოქცევის ხილვით და ურჩია მათ დაუყოვნებლივ მიეღოთ წმიდა ნათლობა. შემდეგ, ეტლში ჩაჯდა და გააგრძელა გზა თავისი ძიძისკენ.
ძიძა თავის აღზრდილს შეეგება და უთხრა, რომ ის კიდევ უფრო გალამაზებულიყო, ვიდრე ადრე იყო, მაგრამ უკვირდა, რომ ასე უბრალოდ და ყოველგვარი სამკაულის გარეშე იყო ჩაცმული.
შეხვედრის პირველი სიხარულის შემდეგ, ძიძამ წმინდა პელაგიას ხასიათში დიდი ცვლილება შეამჩნია: ადრე ის ამაყი და ქედმაღალი იყო, ახლა კი თავმდაბალი და მშვიდი გახდა; ადრე მრავალმეტყველი, ახლა კი დუმილის მოყვარული; ადრე უყვარდა სხვადასხვა დახვეწილი კერძები, ახლა კი მარხვაში და თავშეკავებაში იმყოფებოდა, ძალიან მცირე საკვებს იღებდა; ადრე დღეებს უქმობაში და სიამოვნებებში ატარებდა, ღამით კი თავის სხეულს რბილ სარეცელზე ასვენებდა; ახლა დღის უმეტეს ნაწილს ლოცვაში ატარებდა, მყარ საწოლზე ისვენებდა, ღამით კი ასევე ლოცვაზე დგებოდა. ამ ყველა ნიშნით ძიძამ მიხვდა, რომ პელაგიამ ქრისტიანული სარწმუნოება მიიღო. შემდეგ მან უთხრა:
– საყვარელო ჩემო ასულო! როგორც ადრე შენი დიდი სხეულებრივი სილამაზით აოცებდი მეფის ძეს და ყველას, ვინც შენ გხვდებოდა, ასევე ახლა ეცადე, რომ შენი ჭეშმარიტი სულიერი სილამაზით სათნო ეყო ღვთის ძეს, საუკუნო მეფეს, რომელსაც თავი მიათხოვე როგორც პატარძალმა. მე ვხედავ, რომ შენ ირწმუნე ზეციური ჭეშმარიტი ღმერთი. დაე, მან განგამტკიცოს მისთვის ტანჯვის ღვაწლში, დაე, მან მოგანიჭოს გამარჯვება მტერზე და დაგამშვენოს მან თავის დიდებაში ტრიუმფის გვირგვინით. ახლა კი, ჩემო ასულო, სწრაფად წადი ჩემგან მშვიდობით; არ მინდა, რომ ჩემს სახლში შეყოვნდე, ვერ გაგაჩერებ, რადგან მეშინია მეფის ძის რისხვის, რომელიც შენ თავის საცოლედ მიიჩნევს. თუმცა არ იფიქრო, რომ მე ჩემს თავზე მეშინია: თუ შენთან ერთად ვიტანჯებოდი, მაშინ შენთან ერთად ღვთისგან ჯილდოსაც მივიღებდი; მაგრამ მე მეშინია მთელი ჩემი ოჯახის და ყველა ჩემი ნათესავის გამო. თუ მეფის ძე, რომელიც შენს ქმარობას აპირებს, გაიგებს, რომ შენ ქრისტიანი ხარ, და ასევე ისიც, რომ ჩემს სახლში სტუმრობ, მაშინ ის გამანადგურებს მე მთელი ჩემი ოჯახითურთ.
თავისი ძიძის ამ სიტყვების მოსმენის შემდეგ, წმინდა პელაგია, პირდაკარგული, უკან, თავის დედასთან გაემართა.
როდესაც პელაგია თავის სახლს მიუახლოვდა, მის შესახვედრად დედამისი გამოვიდა. თავისი ქალიშვილი რომ დაინახა არა სამეფო პორფირში და ძვირფასი სამკაულების გარეშე, არამედ უბრალო სამოსში, ის შეძრწუნდა და გაოგნდა.
ერთ-ერთმა მსახურმა უამბო მას ყველაფერი, რაც გზაზე მოხდა, მოუყვა, როგორ მიიღო პელაგიამ წმინდა ნათლობა ქრისტიანი ეპისკოპოსისგან. ამის გაგების შემდეგ, დედამისი თითქოს სხეულით გაქვავდა და დიდი მწუხარების გამო დიდხანს იწვა სარეცელზე, როგორც მკვდარი. შემდეგ, გონს მოსვლის შემდეგ, მან, ქალიშვილისთვის არაფრის თქმის გარეშე, მეფესთან გაიქცა და სთხოვა, მიეცა მისთვის მეომრები, რათა მოეძებნათ და დაეჭირათ ეპისკოპოსი, რომელმაც მისი ქალიშვილი ქრისტიანობაზე მოაქცია, და სამსჯავროზე წარედგინათ. მეფემ მას მრავალი მეომარი მისცა, მხედრებიც და ქვეითებიც.
ამასობაში ნეტარმა პელაგიამ, დედამისი რომ დაინახა ძლიერ რისხვაში, თან წაიყვანა რამდენიმე ქრისტეს მორწმუნე მსახური, მათთან ერთად ფარულად გავიდა სახლიდან და, მდინარე კიძინზე გადასვლის შემდეგ, გადაწყვიტა აქ დამალულიყო.
დედამისი, სახლში რომ დაბრუნდა მეომრებთან ერთად და პელაგია სახლში ვერ იპოვა, კიდევ უფრო დამწუხრდა და ყველგან გაგზავნა მეომრები, უბრძანა მათ ეძიათ პელაგია და ეპისკოპოსი კლინონი.
მეომრები დაიფანტნენ ყველა შემოგარენში, პელაგიაზე გზებზე კითხულობდნენ და ყველგან ეძებდნენ მთებსა და უდაბნოებში, მაგრამ ვერ იპოვეს, რადგან მას სასწაულებრივად იცავდა თავად ღმერთი. წმინდა პელაგია, მდინარის ნაპირზე მჯდომი, მოპირდაპირე ნაპირზე ხედავდა მეომრებს, რომლებიც მას ეძებდნენ; მაგრამ მეომრებს, რომელთა სხეულებრივი თვალებიც ამ დროს ღვთის განგებულებით დახუჭული ჰქონდათ, ვერ დაინახეს ვერც ის და ვერც მისი თანამგზავრები. მაშინ წმინდამ უთხრა თავის მსახურებს:
– ხედავთ, როგორ უყვარს და იფარავს ჩვენს უფალს თავის მონები, რომლებიც მასზე არიან მინდობილნი?
გაძლიერებული უშედეგო ძიების შემდეგ მეომრები დაბრუნდნენ, ვერც ეპისკოპოსი იპოვეს და ვერც პელაგია. ამან პელაგიას დედა უდიდეს მწუხარებასა და ნაღველში ჩააგდო, ისე, რომ ის ძლივს ცოცხალი ჩანდა.
მაშინ პელაგიამ, თავის გულში სულიწმიდისგან შთაგონება რომ იგრძნო და თავისი ზეციური სასიძოსადმი სიყვარულით ისე აღენთო, რომ მზად იყო თავი ქრისტეს სახელისთვის წამებისთვის მიეცა, დედამისის სახლში წავიდა და ასე დაიწყო მისი დაყოლიება, რომ მიეტოვებინა თავისი ცრუ მწუხარება:
– რისთვის, – ეუბნებოდა პელაგია დედას, – ასე გულისწყრომას იჩენ? რატომ არ გინდა ჭეშმარიტების შეცნობა? არ მოგერიდა მეომრების შეკრება წმინდა კაცის მოსაძებნად, რომელიც უზენაეს ღმერთს, ყოველი ქმნილების შემოქმედს, სცემს პატივს. განა არ გრცხვენია ზეციური ღმერთის წინააღმდეგ ომის გაჩაღება! არ იცი, რომ მის მონას, ეპისკოპოსს, შეეძლო ლოცვით ეთხოვა მისთვის, გამოეგზავნა მისთვის ერთ-ერთი თავისი ანგელოზი, რომელიც თვალის დახამხამებაში გაანადგურებდა მთელ მხედრულ ლაშქარს?
ამას და ბევრ სხვას ამბობდა უფალ იესო ქრისტეზე წმინდა პელაგია, როცა თავის დედას ჭეშმარიტი ღმერთის შეცნობისკენ მოუწოდებდა, მაგრამ უშედეგოდ, რადგან დედამისი სიგიჟით იყო დაბრმავებული და ბოროტებით გამაგრებული. მან, ქალიშვილის ღვთივშთაგონებული სიტყვებისთვის ყურადღება არ მიაქცია, იმპერატორის ძეს შემდეგი რამ შეუთვალა: „შენი საცოლე ქრისტიან ღმერთს მიუძღვნა თავი“.
ეს რომ მოისმინა, ჭაბუკი ძლიერ დამწუხრდა. მისი იმედები დაიმსხვრა. გაახსენდა, რამდენი ქრისტიანი აწამა მისმა მამამ, მაგრამ არც ერთი არ დაუყოლიებია მის მორჩილებაზე. შეშფოთებული და დამწუხრებული იჯდა მარტო თავის პალატაში და ასე მსჯელობდა თავისთან: „თუ პელაგიამ ირწმუნა ქრისტიანი ღმერთი და მასთან დაინიშნა, მაშინ არავითარ შემთხვევაში არ დათანხმდება მასზე უარის თქმას და ჩემს ცოლად გახდომას. რა ვქნა? მივცემ მას სატანჯველს – ამას არაფერი მოჰყვება, რადგან ვიცი, რა დიდი სიხარულით უძღვნიან თავს ქრისტიანები სატანჯველს და სასტიკ სიკვდილს თავიანთი ღმერთისთვის. ასევე მოიქცევა პელაგიაც; რა თქმა უნდა, ის სიკვდილს ამჯობინებს, ვიდრე ჩემს ცოლად გახდომას; ჩემს წილად კი მხოლოდ სირცხვილი და კიდევ უფრო დიდი მწუხარება დარჩება. სირცხვილი და შეურაცხყოფა იქნება ჩემთვის ქრისტიანების დაცინვის გამო, ხოლო მწუხარება და გულისტკენა – მისი სიკვდილისგან, რადგან უზომოდ მიყვარს იგი და მთლიანად მისდამი სიყვარულის ცეცხლით ვიწვი. ვიცი ჩემი ხვედრი! რათა არ ვუყურო მის ტანჯვას და თვითონაც აღარ ვიტანჯო სიყვარულით დაჭრილი გულის ტანჯვით, თავს მოვიკლავ, რადგან უკეთესია ერთხელ მოვკვდე, ვიდრე ყოველდღიურად განვიცადო სიკვდილის ტანჯვა, ზიზღითა და სიძულვილით ვიყო შეპყრობილი იმ სიყვარულის გამო, რომლითაც ვიწვი“.
ეს რომ თქვა, ჭაბუკმა ამოიღო თავისი ხმალი, გაიშიშვლა მკერდი და, ხმლის წვერი მკერდზე მიადო, ტირილით თქვა:
– დაწყევლილი იყოს ის საათი, რომელშიც ჩემმა თვალებმა იხილეს დიდი სილამაზე, რომლითაც ვერც დავტკბები და ვერც ვერასდროს გავძღები. მაგრამ აჰა, ერთბაშად განვთავისუფლდები ყველა ჩემი ტანჯვისგან!
ამ სიტყვების შემდეგ ჭაბუკმა ძლიერ ჩაარტყა თავი ხმალი მკერდში და, გაუხვრიტა რა იგი, ხმალზე დაეცა და მოკვდა.
პელაგიას დედა, ეს რომ გაიგო, შეშინდა, რადგან ეშინოდა, რომ იმპერატორი დიოკლეტიანე მას და მთელ მის გვარს სიკვდილით დასჯიდა შვილის გამო შურისძიების მიზნით. ამიტომ მან თვითონ შეკრა თავისი ქალიშვილი და მიიყვანა იგი იმპერატორთან, მხოლოდ მას აკისრებდა მისი შვილის სიკვდილის დანაშაულს და სიკვდილისა და სიკვდილით დასჯისთვის გადასცემდა. დიოკლეტიანემ, დედა-შვილს რომ შეხედა, გულში დიდი მწუხარებით უთხრა მათ:
– რა ჩაიდინეთ? თქვენ მოკალით ჩემი ვაჟი.
დედამ ასე უპასუხა:
– აი, მოგიყვანე შენი შვილის სიკვდილის მიზეზი. დასაჯე ის და შური იძიე ამ სიკვდილისთვის.
ამასობაში დიოკლეტიანე პელაგიას დიდებულ სილამაზეზე დაფიქრდა, რომელიც მის ყველა ცოლსა და ხარჭაზე ლამაზი იყო, ისეთი ლამაზი ქალი არასოდეს ენახა. ის ახლა უკვე არა სიკვდილით დასჯაზე და არა შურისძიებაზე ფიქრობდა, არამედ იმაზე, რომ მასში გაჩაღებული ვნება დაეკმაყოფილებინა. მან დაიწყო მოფიქრება, როგორ ჩამოეშორებინა პელაგია ქრისტესგან და ცოლად შეერთო. მან ბრძანა, მიეტანათ და ქალწულის წინ დაედოთ უამრავი ოქრო და ძვირფასი ქვები, რითაც ქრისტეს საცოლის მოტყუება სურდა, დედამისს კი ასი ტალანტი ოქრო მისცა და გაუშვა. ის თავის სახლში დაბრუნდა, ეშმაკური სიხარულით გახარებული. წმინდა პელაგია კი სამეფო პალატაში დარჩა სამეფო მოახლეების მზრუნველობის ქვეშ.
მეორე დღეს იმპერატორმა ბრძანა, წმინდა ქალწული პატივით მიეყვანათ მასთან, თვითონ კი ტახტზე თავისი მთელი ბრწყინვალებით, ყველა თავის მრჩეველთან ერთად დაჯდა. უამრავი მეომარი გარს ერტყა მას. ასეთი დიდი შეკრების წინაშე, მან წმინდა ქალწულს ასეთი სიტყვებით მიმართა:
– ერთ რამეს გთხოვ, პელაგია, რომ უარყო ქრისტე; მე კი ცოლად შეგირთავ და ჩემს სასახლეში პირველი იქნები; მე დაგადგამ სამეფო გვირგვინს და მთელ ჩემს სამეფოს მეფლობი ჩემთან ერთად. თუ შენგან შვილი მეყოლება, ჩემს შემდეგ ის დაჯდება ჩემს ტახტზე.
წმინდა პელაგია, ღვთაებრივი მოშურნეობით აღვსილი, უშიშრად მიუგებდა მას:
– შენ სისულელეებს ლაპარაკობ, მეფეო, როცა ასეთ სიტყვებს მეუბნები! იცოდე, რომ არ აღვასრულებ შენს სურვილს, რამეთუ მეზიზღება შენი საძაგელი ქორწინება, ვინაიდან ჩემი სიძე ქრისტეა, ზეციური მეფე; არ მინდა შენი მეფური, ამაო და წარმავალი გვირგვინი, ვინაიდან ჩემს უფალს ზეციურ სასუფეველში ჩემთვის სამი უხრწნელი გვირგვინი აქვს გამზადებული. პირველი – რწმენისათვის, რადგან მთელი გულით ვირწმუნე ჭეშმარიტი ღმერთი; მეორე – სიწმინდისათვის, რადგან მას მივანდე ჩემი ქალწულება; მესამე – მოწამეობისათვის, რადგან მსურს მისთვის მივიღო ყოველგვარი ტანჯვა და დავდო სული ჩემი მისდამი ჩემი სიყვარულის გამო.
ასეთი სიტყვების გაგონებაზე დიოკლეტიანე ძლიერ განრისხდა და სპილენძის ხარის გაცხელება ბრძანა, იმ იმედით, რომ ამით წმინდა ქალწულს შეაშინებდა. როდესაც ხარი ისე გავარვარდა, რომ მისგან ნაპერწკლები ცვიოდა, როგორც გახურებული ნაკვერჩხლისგან, მასთან მიიყვანეს წმინდა ქალწული. ამ სანახაობაზე შეკრებილ ხალხს შორის მრავალი საიდუმლო ქრისტიანი იყო. ქალწულის დანახვაზე, რომელიც საწამებლად ემზადებოდა, ისინი ფარულად ევედრებოდნენ ღმერთს, რათა ზემოდან, თავისი უცნობი ძალით განემტკიცებინა იგი. მეფე და დიდებულები, როგორც ალერსით, ისე მუქარით არწმუნებდნენ მას, შეესრულებინა მეფის სურვილი, მაგრამ ის ურყევი იყო თავის გადაწყვეტილებაში.
მაშინ მეფემ ბრძანა, გაეხადათ მისთვის ყველა სამოსელი. როდესაც დაინახა, რომ მისი გაშიშვლება უნდოდათ, წმინდანმა ხმამაღლა უთხრა დიოკლეტიანეს:
– სჯობდა, გაგხსენებოდა, მეფეო, შენი ცოლები და ხარჭები, რადგან მეც იგივე სხეული მაქვს, რაც მათ.
მაგრამ მეფე, ვნებით აღვსილი და ქალწულის სიშიშვლის ხილვით თვალის განძღომის მსურველი, სასწრაფოდ მისი გაშიშვლება ბრძანა. მაგრამ მოწამემ, ისე რომ არ დაელოდა, სანამ უღმერთოთა ხელები შეეხებოდნენ, თვითონვე, პირჯვარი გადაიწერა, სწრაფად გაიხადა მთელი თავისი სამოსელი, მიუგდო მეფეს სახეში და შიშველი დადგა ანგელოზთა და ადამიანთა თვალწინ, მოკრძალებით შემკული, როგორც მეფური პორფირათი, ერთადერთი ქალწულებრივი სირცხვილით. და მან დაიწყო მეფის მხილება ასეთი სიტყვებით:
– შენ გთვლი, მეფეო, იმ გველის მსგავსად, რომელმაც აცდუნა ევა (დაბ. 3:1–6) და აღუძრა კაენს აბელის მკვლელობა (დაბ. 4:2–16), და იმ დემონის მსგავსად, რომელმაც ღმერთს მართალი იობის გამოცდის ნებართვა სთხოვა (იობ. 1:6–12). მაგრამ მალე, ქრისტეს მტერო, შენ დაიღუპები შენს ყველა თანამოაზრესთან ერთად.
ეს რომ თქვა, მან კვლავ პირჯვარი გადაიწერა და თვითონ წავიდა გავარვარებულ ხართან, ისე რომ არ დაელოდა, სანამ იქ ჩააგდებდნენ. როდესაც ხელი მოკიდა ამ ხარს, მისი ხელები ცვილივით გადნა საშინელი ცეცხლისგან. მაგრამ მან, თითქოს ტკივილს არ გრძნობდა, თავი ხარის ნახვრეტში ჩაყო და შიგნით შესვლისთანავე დაიწყო ღმერთის ხმამაღლა განდიდება, ამბობდა:
– დიდება შენდა, უფალო, უზენაესი ღმერთის მხოლოდშობილო ძეო, რამეთუ განმამტკიცე მე, უძლური, ამ ღვაწლში და დამეხმარე ეშმაკისა და მისი მზაკვრობის დაძლევაში. შენ და შენს დაუსაბამო მამასთან ერთად სულიწმინდასთან ერთად იყოს ამისათვის დიდება და თაყვანისცემა უკუნითი უკუნისამდე.
ეს რომ თქვა, წმინდანმა სული მიაბარა თავისი უწმინდესი და უკვდავი სიძის ხელებს და მასთან ერთად შევიდა ზეციურ სავანეში ანგელოზთა ძალების ზეიმითა და გალობით. მისი პატიოსანი სხეული კი სპილენძის ხარში ზეთივით გადნა, სურნელოვანი მირონივით დაიღვარა, ისე რომ მთელი ქალაქი ენით აუწერელი კეთილსურნელებით აივსო. მისი პატიოსანი ძვლები უღმერთო მეფემ ქალაქიდან გადაყრა ბრძანა, და ისინი მთაზე იქნა ატანილი, რომელსაც ლიტატონი ეწოდებოდა. ოთხი ლომი, უდაბნოდან მოსული, მათ გარშემო დაჯდა და სხვა მხეცებისა და მტაცებელი ფრინველებისგან იცავდა მათ.
ეპისკოპოს კლინონს ღვთისგან გამოცხადება ჰქონდა წმინდა პელაგიას აღსასრულისა და იმ ადგილის შესახებ, სადაც ძვლები იმყოფებოდა. და ეპისკოპოსი წავიდა იმ მთაზე და იქ იპოვა წმინდა პელაგიას პატიოსანი ძვლები და მათ მფარველი ლომები. ლომებმა, ღვთის კაცის დანახვაზე, მიუახლოვდნენ მას და მის წინაშე ქედის მოხრის შემდეგ, უდაბნოში დაბრუნდნენ. ეპისკოპოსმა კი, აიღო რა წმინდა მოწამის ძვლები, ისინი იმ მთის უმაღლეს ბორცვზე გადაიტანა და ქვა დადო. მოგვიანებით, იმპერატორ კონსტანტინეს მეფობის დროს, როდესაც ყველგან გაბრწყინდა ღვთისმოსაობა, მან იქ აღმართა ეკლესია ქრისტეს სასძოს პატიოსან ნაწილებზე. საფლავის ქვაზე ეპისკოპოსმა კლინონმა ასეთი წარწერა გააკეთა: „წმინდა ქალწული პელაგია, რომელმაც თავი ღმერთს მიუძღვნა და ბოლომდე იღვაწა ჭეშმარიტებისათვის, აქ განისვენებს თავისი ნაწილებით, მისი სული კი ზეცაში ანგელოზებთან ერთად მეფობს ქრისტეს დიდებაში“.
ასე დაასრულა თავისი ღვაწლი წმიდა მოწამემ პელაგიამ ქრისტე ჩვენი უფლისათვის, რომელსაც შეჰფერება დიდება მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.
წმიდა მღვდელმოწამე სილუანე, კესარიის ეპისკოპოსისა და მასთან ერთად ორმოცი მოწამის წამება
წმიდა მღვდელმოწამე სილუანე ქალაქ ღაზის მიდამოებიდან იყო და თავდაპირველად მეომარი გახლდათ. შემდგომში მან ქრისტეს სარწმუნოების გამო მიწიერი მეფის მეომრობა დატოვა და ზეციური მეფის – ქრისტეს მეომარი გახდა, რის გამოც მღვდელობის მადლს ღირს იქმნა: თავდაპირველად პრესვიტერი იყო, ხოლო შემდეგ ეპისკოპოსი. ქრისტეს ეკლესიის სათავეში მყოფმა, მან თავისი სამოძღვრო სიტყვით მრავალი ურწმუნო მოაქცია ჭეშმარიტი ღმერთისკენ. ამის გამო კერპთა თავგამოდებულმა თაყვანისმცემლებმა შეიპყრეს იგი და სამსჯავროზე, ქალაქ კესარიაში მიიყვანეს. აქ მას თავდაპირველად სასტიკად სცემეს, შემდეგ ჩამოჰკიდეს და მისი სხეული გახეხეს, ბოლოს კი სპილენძის მაღაროებში სამუშაოდ მიუსაჯეს. ამ სამუშაოს შესრულებისას წმიდა მოწამე სრულად გამოიფიტა, მაგრამ განუწყვეტლივ აღიარებდა ქრისტეს ღმერთად, რის გამოც წარმართებმა მას, ისევე როგორც სხვა ორმოც მოწამეს, რომლებიც მის მიერ იყვნენ ქრისტეს სარწმუნოებაში განათლებულნი, მახვილით მოჰკვეთეს თავი.
წმიდა მოწამე ეპისკოპოს ალვიანისა და მისი მოწაფის ვნება
წმიდა მღვდელმოწამე ალვიანი იმპერატორ მაქსიმიანეს მეფობის ჟამს ეწამა, როდესაც ასია ელიანეს მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა.
წმიდა ალვიანი შეიპყრეს იმ დროს, როდესაც წარმართი ქურუმი, სახელად აგრიპინი, კერპთათვის მსხვერპლს სწირავდა. წმიდანს აიძულებდნენ, კერპთათვის შეეწირა მსხვერპლი და საკურთხეველზე გუნდრუკი დაედო, მაგრამ მან ღირსეულად უპასუხა: „მე ქრისტეს რწმენას ვადიდებ, ხოლო კერპთა მსახურებას ვკიცხავ“.
ამისთვის თავდაპირველად გაცხელებული რკინის წნელებით დაუწვეს მუცელი და წვივები, შემდეგ კი უმოწყალოდ სცემეს ჯოხებით.
ასეთი სატანჯველებით მტანჯველებს სურდათ, წმიდანი აიძულებინათ, უარი ეთქვა ქრისტეზე და კერპთათვის მსხვერპლი შეეწირა, მაგრამ ამაზე არც თავად დასთანხმდა და არც მისი მოწაფე, რომელიც მასთან ერთად ეწამა. ამის შემდეგ წმიდანი და მისი მოწაფე სიკვდილით დასჯის მიზნით, ცეცხლში დასაწვავად განწიეს, რისთვისაც ღუმელი გაახურეს და შიგ ჩააგდეს, სადაც წმიდა მოწამეები აღესრულნენ.
წმინდა მოწამე ერაზმის ვნება
ნეტარი ერაზმი, მისი სიყრმიდანვე ქრისტეს სიყვარულით აღგზნებული, გულმოდგინედ აღასრულებდა მის მცნებებს და დადგენილ იქნა ფორმიის ქალაქის ეპისკოპოსად. როდესაც უსჯულო იმპერატორი დიოკლეტიანე, ქრისტიანთა ტანჯვით, თავისი სამეფოს ქალაქების მკვიდრთ არეულობაში აგდებდა, მაშინ წმინდა ერაზმმა დატოვა თავისი კათედრა და ლიბანის მთებში გაიქცა, სადაც მდევართაგან დამალული შვიდი წელი დაჰყო. ერთხელ მან ზეციდან ანგელოზის ხმა მოისმინა, რომელმაც უთხრა: „ერაზმ! არავინ დაამარცხებს მტრებს, თუკი ეძინება. წადი შენს ქალაქში, მამაცურად იღვაწე და დაამარცხებ მტრებს“.
როდესაც ამ სიტყვების შემდეგ ერაზმი ანგელოზის მიერ მითითებულ გზას დაადგა, მას მეომრები შეხვდნენ და ჰკითხეს: „რომელ ღმერთს ეთაყვანები?“ წმინდა ერაზმმა თავი ქრისტიანად გამოაცხადა. მაშინ მეომრებმა ის შეიპყრეს და ანტიოქიაში, იმპერატორ დიოკლეტიანესთან მიიყვანეს. გზაზე წმინდანმა ღიად აღიარა თავი ქრისტიანად, და იმპერატორმა ბრძანა, ეცემათ იგი ჯოხებით, მაგრამ მან ამხილა იმპერატორი. მაშინ ამ უკანასკნელმა ბრძანა, ეცემათ იგი ტყვიის წნელებით, და რაკი ამის შემდეგაც ურყევი დარჩა თავის სარწმუნოებაში, მტანჯველის ბრძანებით ახალ წამებებს მისცეს: რკინის ბრტყელა სავარცხლებით ჯერ მთელი კანი გააძვრეს მის სხეულზე, შემდეგ კი ფისი და გოგირდი დაადნეს და ჭრილობებზე დაასხეს, მაგრამ ამან მას არანაირი ტკივილი არ მიაყენა. ამის შემდეგ მტანჯველმა უბრძანა, მძიმე რკინის ბორკილები დაედოთ მის კისერზე და საპყრობილეში ჩაეგდოთ, მაგრამ უფლის ანგელოზმა, საპყრობილის კარები გააღო, გაათავისუფლა იგი ბორკილებისგან და უთხრა: „მომყევი, მე წაგიყვან იტალიაში. ბევრ ადამიანს იქაც ხსნისკენ მოაქცევ“.
ამის შემდეგ ანგელოზმა წმინდა ერაზმი ლიკიის ქალაქში მიიყვანა და იქ დატოვა. ერაზმმა დაიწყო ყველასთვის ქრისტეს რწმენის სწავლება და ნათლობა. მან ამასთანავე დიდი სასწაულები მოახდინა, აღადგინა, სხვათა შორის, ერთი დიდგვაროვანი კაცის ძე, სახელად ანასტასი, და ამის შემდეგ ათი ათასი კაცი მონათლა. მაქსიმიანემ, ამის შესახებ შეიტყო რა, მეომრები გაგზავნა, რათა იგი იტალიაში მოეყვანათ, და, როდესაც წმინდანი მიიყვანეს, უბრძანა, ეცემათ იგი ლოყებში და ჯვარცმით ემუქრებოდა, თუკი ის მსხვერპლს არ შესწირავდა წარმართულ ღმერთებს. მაშინ ერაზმმა უთხრა: – სად არიან შენი ღმერთები, რომ მათ მსხვერპლი შევწირო? წმინდანი იუპიტერის ტაძარში მიიყვანეს. აქ მან ილოცა, და მისი ლოცვით ყველა კერპი დაემხო, ხოლო ტაძრიდან ცეცხლი გამოვიდა და დაწვა კერპთაყვანისმცემლები, ისე რომ მაქსიმიანე იძულებული გახდა, ქალაქიდან გაქცეულიყო. ამის შემდეგ წმინდა ერაზმმა აქ მრავალი ხალხი მონათლა და სირმიუმის ქალაქში წავიდა. ამ ქალაქში, მაქსიმიანეს ბრძანებით, იგი კვლავ შეიპყრეს და ახალ წამებებს დაექვემდებარა. მას სპილენძის აბჯარი ჩააცვეს და გახურებულ საკაცეზე დასვეს, ფეხები კი მიწას ლურსმნებით დაუმაგრეს. ამის შემდეგ საკაცე შემოულაგეს შეშით ზემოდან, და შეშის დანთების შემდეგ, ფისითა და ზეთით დაიწყეს მისი დასხმა, მაგრამ შეშა დაიწვა, ხოლო წმინდანი უვნებლად დარჩა. მაქსიმიანეს შეეშინდა ხალხისა და სასახლეში წავიდა, ხოლო უფლის ანგელოზმა, წმინდანი აიყვანა, მიიყვანა იგი ფორმიის ქალაქში, სადაც მის მიერ კიდევ მრავალი ხალხი მოინათლა. ამის შემდეგ წმინდა ერაზმმა ყოვლისათვის მადლობის ლოცვით ღვთის ხელში ჩააბარა თავისი სული, და ქრისტიანებმა პატივით დაკრძალეს იგი.